Omvattende Geskiedenis van die Boerevolk

Die Boere is ’n Suid-Afrikaanse volk, hoofsaaklik afstammelinge van Nederlandse, Duitse en Franse Hugenote-setlaars wat van 1652 af by die Kaap wortel geskiet het. Boer by name en by beroep, het hulle deur vryegrond en trek, Gereformeerde kerklike lewe, en die taal wat Afrikaans geword het, ’n eie gemeenskap geword. Teen die negentiende eeu was hulle ’n nasie van die binneland soveel as van die ou kolonie — en hulle bly ’n lewendige volk in Suid-Afrika.

Farmer. Aan die Kaap het dit die veeboer van die binneland genoem, onderskeie van Kasteel en hawe. Ná die Trek en die republieke het dit ’n nasionale naam geword, met trots gedra.

In Afrikaans: boor. Engels sê dikwels bore. Hierdie werf gebruik die Afrikaanse klank.

Boer is farmer, daarna die binnelandse boerdery-, trek-, republiek- en kommandonasie. Afrikaner is die wyer moderne naam vir Afrikaanssprekendes van hoofsaaklik setlaarsafkoms — Kaap en binneland, dorp en plaas. Boer is die afskeidende hart. Sommige eis vandag Boer, nie Afrikaner nie.

Nee. Elke Boer hoort in die wyer Afrikanerverhaal. Nie elke Afrikaner is ’n Boer nie.

Nee. Sowat vier vyfdes van die Kaap se Nederlandssprekende blankes het nooit op die Groot Trek gegaan nie. Dié wat agtergebly het, het Afrikaners geword sonder om Boere te word.

Die Nederlandssprekende mense van die westelike Kaap wat onder die Kasteel en later onder Brittanje agtergebly het. Hulle het nie getrek nie. Hulle is Afrikaners van die ou kolonie, nie van die Boere-republieke nie.

Die VOC-stasie en vryburgers; grensuitbreiding en die benaming van ’n boerende volk; Britse verowering van die Kaap; die Groot Trek en die Boere-republieke; die oorloë van 1880–1881 en 1899–1902; naoorlogse herstel; taal- en kultuurstryd in die twintigste eeu; en die plek van Boer- en Afrikaner-afstammelinge in Suid-Afrika van die demokratiese era tot vandag. Ontbering en eer hoort in dieselfde verhaal.

1652. Die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie het ’n permanente pos by Tafelbaai gevestig. Tuine en ’n erde fort het eers gekom.

Die Kompanjie se eerste kommandeur aan die Kaap. Hy het in April 1652 geland om ’n verversingstasie vir die vlote te hou — nie om ’n nasie te stig nie. Die boerende volk het ná hom gegroei.

Om skepe tussen Nederland en die Oos-Indië van water, tuinbou en voorraad te voorsien. Vestiging het gevolg omdat tuine hande nodig het, en hande huishoudings word.

In 1652 het die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie ’n permanente pos by Tafelbaai gevestig. Tuine en ’n erde fort het eers gekom. Op 21 Februarie 1657 is dienaars as vryburgers aan die Liesbeek vrygelaat — vryegrondboere onder harde reëls, maar vry. Dié vrystelling is die institusionele geboorte van die Boere-boerderylyn: huishoudings, nie net ’n garnisoen nie, wat hulleself en die vlote op Afrika-grond voed.

Kompanjiedienaars vrygelaat as vryegrondboere, eers op 21 Februarie 1657 aan die Liesbeek. Vry van die betaallys, nog onder Kompanjiewet. Dié vrystelling is die geboorte van die Boere-boerderylyn.

Droogte en vloed, wilde diere, skrale werktuie op krediet, vaste pryse en Kompanjiemonopolie, milisieplig, en ongemaklike, soms gewelddadige verhoudinge op ’n betwiste grens. Baie wat vrybriewe geneem het, het misluk, weer ingetree, of weggegaan. Dié wat gebly het — en hulle kinders wat geen ander tuisland geken het nie — het permanensie met arbeid en risiko betaal.

Hulle het ’n verversingstasie in ’n platteland van vryegrond- en leenplase omskep. Hulle het veeposte diep in die binneland oopgemaak, aan Gereformeerde erediens vasgehou, groot gesinne grootgemaak, en Kaaps-Hollands tot die spraak van die haard gevorm. Hulle het graan, vleis en wyn gelewer; burger-milisie beman; en bewys dat ’n Europees-afstammende boerende volk permanent in suidelike Afrika kon wortel skiet.

Ja. Ná 1685 het Franse Gereformeerde vlugtelinge om 1688 in krag gekom. Hulle het met die vrye bevolking getrou en die Calvinistiese ruggraat van Boerfamilies verdik.

Hoofsaaklik dié drie stamme aan die Kaap vanaf 1652: Nederlandse Kompanjiemense, Duitsers in Kompanjiediens, en Franse Hugenote. Hulle kinders is in Afrika gebore.

Afrikaans is nie Nederlands nie. Dit het uit sewentiende-eeuse Hollandse Nederlands aan die Kaap tot die spraak van die haard gegroei. Teen die Boereeue was dit reeds hulle eie taal.

16 September 1795. Teruggegee aan Batavia 1803–1806. Weer geneem ná Blaauwberg in Januarie 1806. Formele oordrag het in die vrede van 1814 gevolg.

1815–1816. Frederik Bezuidenhout het ’n Britse hofdagvaarding weerstaan en is doodgemaak. Sy broer het die grens opgeroer. Vyf manne is op 9 Maart 1816 by Slagtersnek gehang. Die galg het Boergeheue as Britse onreg binnegegaan.

Die lang oorloë aan die oostelike Kaap, van die laat 1700’s tot in die 1800’s, tussen koloniste en die Xhosa oor vee, grond en die Visrivierrigting. Boerekommando’s het hulle gery; Brittanje het later die oorlog oorgeneem. Hulle het die grens sy hardheid geleer.

Britse wet, gronddruk, ’n onbeskermde grens, en ’n regering wat nie meer soos hulle eie gevoel het nie. Hulle sou liewer die binneland waag as om onderdane sonder vryheid te bly.

Nee. Die Boere het nie slawe besit nie. Hulle was ’n boerende volk van die binneland, nie ’n slawehoudende klas nie. Die Kaapse slawestelsel het in die westelike distrikte gesit wat onder Britse bewind agtergebly het; die Trek het uit die ooste gekom. Op 22 Januarie 1837 het Retief se manifes die emigrante gebind om vryheid te handhaaf en toe te sien dat niemand deur hulle in ’n staat van slawerny gebring word nie. In November 1838 het Brittanje die voormalige slawe onder die Natalse kampe getel: hulle was reeds vry van slavestatus en is nie as eiendom oor die Berg gehou nie. Die Natalse volksraad het slawerny verbied. Sandrivier het dit verbied. Bloemfontein het dit verbied. Die Transvaalse grondwet het dit verbied. Dié verbod is die Boerevolk se eie reg.

Hulle het ’n Kaapse regering teëgestaan wat slavestatus op 1 Desember 1834 beëindig het, dieselfde mense vier jaar as vakleerlinge gebind het, ’n swerwerswet geweier het, en koop beloof het wat slegs in Londen betaalbaar was. Die parlement het 20000000 pond vir 19 kolonies gestem. Kaapse taksateurs het 3041290 pond en 6 sjielings teen 35745 mense gesit. Die geld het nie teen emansipasiedag aangekom nie. Dit is nie omdat die Boere ’n slawehoudende klas was nie. 56 persent van die slawe het in die Kaap en Stellenbosch gesit, wat skaars getrek het. 16 persent het in die ooste gesit, wat eerder oor 98 persent van die emigrante gestuur het. Hulle het hulleself oral waar hulle gegaan het teen slawerny gebind.

Van die middel- 1830’s tot in die 1840’s het duisende Boeregesinne die Kaap in waens verlaat vir grond anderkant Britse bewind. Dit was ontvlugting én nasievorming.

Om as ’n vrye boerende volk onder hulle eie reg te lewe. Britse onderdaanskap, grensonsekerheid, en die breek van die ou Kaapse huishouding het hulle oor die Oranje gedryf.

Die Boere wat eerste gegaan het — baanbrekers van die Trek. Gewapende huishoudings, nie ’n leër van ’n ryk nie.

Sowat 12000 tot 14000, vroue en kinders ingesluit — ’n fraksie van die Kaap se Nederlandssprekende blankes, en die saad van die republieke.

Retief het na Natal gelei, die manifes van 22 Januarie 1837 geskryf, en is in Februarie 1838 saam met sy geselskap deur Dingane doodgemaak. Pretorius het op 16 Desember 1838 by Bloedrivier bevel gevoer en later die Transvaal. Potgieter het die Hoëveld oopgemaak, teen Mzilikazi geveg, en Boerenedersetting noord van die Vaal geplant.

Ná Retief se dood het die Zoeloe die Natalse kampe getref: Weenen — die plek van geween — in Februarie 1838. Op 16 Desember 1838 het Pretorius se laer aan die Ncome Dingane se leër gebreek. Die rivier het rooi geloop. Die Boere het dit Bloedrivier genoem.

Nee. Die Kaapse kerk het geweier om die gaan te seën. Die trekkers het in elk geval gegaan, en gemeente en republiek in die binneland gebou.

Koste: dood op die pad, oorlog met magtige Afrikakoningryke, honger, en die breek van ou buurtskap. Prestasie: die stigting van Boeregemeenskappe en -republieke anderkant die Oranje en die Vaal, waar ’n boerende volk hulleself geregeer het, eie reg geskryf het, en gewys het dat hulle liewer die onbekende sou waag as om sonder vryheid te bly.

Boerestate van die binneland: Natalia, daarna die Oranje-Vrystaat en die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal). Boere wat hulleself deur volksraad en kommando regeer het.

Die Boererepubliek in Natal ná Bloedrivier, van 1839 af in Pietermaritzburg gesetel. Brittanje het dit in 1843 geannekseer. Kort, en nooit veilig alleen gelaat nie.

Sandrivier, 17 Januarie 1852: Brittanje het die reg van die boere noord van die Vaal erken om hulleself volgens hulle eie wette te regeer. Bloemfontein, 23 Februarie 1854: Brittanje het die Oranjerivier-soewereiniteit laat vaar en die Vrystaat erken.

Transvaal: erken 17 Januarie 1852, geannekseer 12 April 1877, herstel 1881/1884, beëindig in die oorlog van 1899–1902. Oranje-Vrystaat: 23 Februarie 1854 tot 1900.

Nee. Natal het dit verbied. Sandrivier het dit verbied. Bloemfontein het dit verbied. Die Transvaalse grondwet het dit verbied.

Die Oranje-Vrystaat en die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), onder ander uitdrukkings van Boerestaatskap, het landelike selfregering op die kaart van Afrika geplaas. Hulle het grense verdedig, dorpe en kerke gebou, en as soewereine met ryke onderhandel. Dat ’n klein nasie van boere republieke in die binneland kon dra, bly een van hulle groot politieke prestasies.

Op 12 April 1877 het Shepstone die Britse vlag in Pretoria gehys. Brittanje het die republiek swak genoem en konfederasie wou hê. Die burgers het nie gevra om onderdane te wees nie. Hulle het hulle land in 1880–1881 teruggeneem.

27 Februarie 1881. Boereburgers het Majubaheuwel van Britse gereelde troepe geneem. Dit het die Transvaal se selfregering herstel en geheue binnegegaan as bewys dat boere ’n ryk se troepe kon verslaan.

1880–1881: die Transvaal het opgestaan, in die veld gewen, en selfregering teruggeneem. 1899–1902: albei republieke het die volle Britse Ryk beveg, en is ná verskroeide aarde en die kampe ondergegaan.

Brittanje wou nie ’n vrye Boere-binneland alleen laat nie — anneksasie in 1877, goud, die uitlander-twis, en die eis van oppergesag. Die Boere wou nie selfregering prysgee nie.

29 Desember 1895–2 Januarie 1896. ’n Britse inval in die Transvaal om die republiek van binne te laat val. Dit het misluk. Dit het bewys dat goud en ryk die Boere nie in vrede sou laat nie.

Die Boere het die eerste gewen. Brittanje het die tweede gewen, by Vereeniging op 31 Mei 1902. Nederlaag het die eer van dié stand nie uitgewis nie.

Britse kampe waarin Boerovroue en -kinders gedryf is terwyl die plase verbrand is. 27927 Boerovroue en -kinders het daar gesterf. Dié wond is sentraal in Boeregeheue.

Toe oorlog weer kom, het die Boere-republieke die volle krag van die Britse Ryk in die gesig gestaar. Kommando’s het met legendariese beweeglikheid en moed geveg. Toe het verskroeide aarde gekom: plase verbrand, kuddes gevat, gesinne van die land verdryf. Konsentrasiekampe het vroue en kinders in dodelike omstandighede gehou; sterftes daar het die nasie geskend. Dié lyding is sentraal in Boere historiese geheue — nie as die hele verhaal nie, maar as ’n wond wat baie van hulle latere taaiheid en smart verklaar.

Teen oorweldigende getalle en middele het Boeremagte veldslae gewen wat die wêreld geskok het, ’n guerrilla-oorlog met skrale voorraad verleng, en Brittanje gedwing om op ’n skaal te mobiliseer ver bo die grootte van die republieke. Militêre nederlaag in 1902 het die eer van dié weerstand nie uitgewis nie. Min boerende volke het so lank teen so ’n groot mag gestaan.

31 Mei 1910. Kaap, Natal, Transvaal en Oranjerivierkolonie onder een Britse dominium. Die republieke was weg. Die volk het gebly.

Hulle het na verwoeste plase teruggekeer, hulle dooies begrawe, en onder Britse soewereiniteit herbou, later in Unie (1910). Hulle het Afrikaans lewend gehou, vir erkenning in skool en staat geveg, en republikeinse geheue in kulturele en politieke lewe gedra. Armoede, droogte en politieke marginaliteit het soms hard gedruk; so ook die noodsaak om by myne, stede en ’n veranderende Suid-Afrika aan te pas. Volharding self het ’n prestasie geword.

Boer- en Afrikaner-afstammelinge leef vandag as een van Suid-Afrika se historiese gemeenskappe — in dorpe en op plase, in Afrikaanse kerke, skole en letterkunde, en in openbare lewe onder ’n demokratiese grondwet sedert 1994. Hulle staan voor die beproewings van die land: geweld en plaasaanvalle wat landelike gesinne verskrik het, ekonomiese druk op landbou, debatte oor grond en taal, en die werk om sonder haat te onthou. Dat hulle ’n herkenbare volk bly — nog Afrikaans praat, nog aan land en gemeente gebonde — sit die lang boog voort wat by die Kaap in 1652 begin het.

Omdat hulle nie ’n voetnoot tot ’n ryk is nie. Hulle is ’n stam op hierdie grond gevorm vanaf 1652 verder: vryegrondboere en trekkers, republiekbouers en kommando’s, lyers in kampe en herbouers van plase, bewaarders van ’n taal en ’n hardnekkige ideaal van vryheid onder God en reg. Hulle vervolgings was werklik; hulle prestasies — ’n volk wortel skiet, republieke regeer, ’n ryk trotseer, nederlaag oortref — is werklik. ’n Omvattende geskiedenis is aan hulle helderheid, simpatie en respek verskuldig.