Boer History1653 aan die Kaap die Goeie Hoop: Oorlogsnus, Ontbering en die Eerste Veerowery
Vee, Tuine en Dissipline — Januarie 1653
Nadat die hoofgroep van die Kaapmans (Goringhaiquas onder Gogosoa) in Desember 1652 Tafelvallei verlaat het, het klein partye lank genoeg agtergebly vir Jan van Riebeeck om die handel lewendig te hou deur manne uit te stuur met koper en tabak. Daardie laaste weke van ruil het saak gemaak. Brood en ander voorrade uit Europa was byna uitgeput; die uitgaande vloot het sonder verligting verbygegaan, en die retourvloot het nog maande ver gelê. Bestaan by die fort kon van vee afhang. Teen die einde van Januarie 1653, toe die laaste agterblyers die binneland in beweeg het, het die bevelvoerder altesame tweehonderd-en-dertig horingsvee en vyfhonderd-en-tagtig skape bekom. [1] [3]
Die sterk suidoostewinde het die koring en ertjies byna vernietig, maar kool, raap en wortels het goed gedoen, en daar was ’n goeie voorraad gereed vir die verwagte retourvloot. Om die vee vir die skepe te spaar, het die nedersetting steeds swaar op die eilande en die see gesteun: konynagtiges (konynne), jong robbe, pikkewyne en ander seevoëls, eiers en vis het ’n groot deel van die arbeiders se dieet gevorm. Klagtes was aanhoudend. Sommige manne het snags die tuine geplunder, skape gesteel en geslag, siekte voorgegee, en die algemene artikels waarmee Kompanjiesdienare geregeer is, verontagsaam. Baie swaar strawwe is opgelê, maar met weinig nut totdat die grondoorsaak — skaarste aan behoorlike kos — verwyder is. [3]
Dissipline in daardie Januarie-weke was nie abstrak nie. Tussen 25 Mei 1652 en 18 Januarie 1653 het byna geen skip Tafelbaai aangedoen nie — ’n droogte van rompe wat die fort van vis, voëls en die laaste Europese voorrade afhanklik gelaat het. Harde arbeid het op skaars meer as honderd Europeërs aan die Kaap geval. Pogings om Khoikhoi by gereelde werk te betrek, het steeds misluk; op een Maandagoggend laat in Mei het die bevelvoerder self met ’n handjievol Khoikhoi na die woude agter Tafelberg gestap en samewerking gesoek wat nie wortel geskiet het nie. Tuine is in klein proefpersele gesaai sodat die beste planttye vir elke gewas deur ondervinding geleer kon word. Wat wel floreer het, het dit teen wind en dun voorrade gedoen, nie omdat die eerste jaar maklik was nie. [2]
Die Zwarte Vos en die Oorlog met Engeland
Vir byna agt maande was daar geen vaartuig in Tafelbaai behalwe die klein jag Goede Hoop, toe op 18 Januarie 1653 die galiot Zwarte Vos, skipper Theunis Eyssen, aangekom het. Sy het op 4 September 1652 uit Texel gevaar om berig te bring dat oorlog uitgebreek het tussen die Nederlande en die Statebond van Engeland. Twee ander vaartuie, die jag Haas en die galiot Roode Vos, is op dieselfde boodskap uitgestuur; die Zwarte Vos het albei oortref. Die Haas het eers op 26 Maart Tafelbaai bereik, en die Roode Vos op 2 Junie. [3]
Die depêches was gedateer 24 Julie 1652 met bylaes van 20–21 Augustus. Hulle het die goewerneur-generaal en rade van Indië, die amptenare by Gambroon en Soerat, en die bevelvoerder van die fort Goede Hoop meegedeel dat die Engelse, nadat hulle hul koning onthoof en ’n nuwe regeringsvorm aangeneem het, nie in vriendskap met hul bure wou lewe nie. Die Nederlandse gesante in Londen het elke redelike skikking vir vrede voorgestel sonder gevolg. Engeland, skryf die bewindhebbers, was daarop uit om alle handel toe te eien en dominium maris op te eis — die soewereiniteit oor die oop see — wat geen vrye nasie, allermins die Nederlande na tagtig jaar se stryd om vryheid, kon aanvaar nie. Die paaie van die wye oseaan, het hulle aangedring, moes vir elke vlag gelyk oop bly. [3]
Daar is gevrees dat die Engelse ’n vloot na Sint Helena sou stuur om tuiswaartse Indiëvaarders met ryk ladings te onderskep. Opdragte het dus beveel dat skepe bymekaar moes bly, daardie deel van die Atlantiese Oseaan moes vermy, en wes en noord van die Britse Eilande na die Noorse kus moes vaar, daarna langs die Europese wal na die hawens van die Vaderland. Die bevelvoerder aan die Kaap is aangesê om die nedersetting se verdediging te versterk deur vyf-en-twintig of dertig soldate van die eerste skepe wat aandoen, agter te hou, en om versigtig teen verrassing te waak. [3]
Die raad het dadelik besluit om die galiot aan die Kaap te hou en die Goede Hoop, die beter van die twee klein vaartuie, met die berig na Batavia te stuur. Die jag het onlangs haar tweede togtjie na Saldanhabaai en Dasseneiland gemaak en het toe voor die fort geanker gelê. Binne vyf dae was sy seegereed, en op 23 Januarie het sy uitgevaar — met oorlogsnus wat maande lank elke aandoening by Tafelbaai sou vorm. [3]
Vestingverdediging en die Middele van Oorlog
Elke moontlike inspanning is nou aangewend om die fort te versterk sodat dit verdedig kon word as dit aangeval word. Van Riebeeck sou alles gedoen het wat ’n getroue offisier kon doen om die pos onder sy bevel te beskerm, maar dit was goed vir hom dat geen vyand verskyn het nie. Sy kanonne, het hy berig, was so lig dat hulle ’n bal nie verder as halfpad na die ankerplek kon dra nie. Die fort is beheer deur die flank van die Leeukop (Seinheuwel), sodat as ’n vyand van enige sterkte eers geland het, dit moes oorgegee het. Verskeie van die manne was ontevrede, en ’n paar was bereid om byna enige misdaad te pleeg. Teen enige mag formidabeler as ’n Khoikhoi-rooftog kon die bevelvoerder se verdedigingsmiddels nie op staatgemaak word nie. [3]
Werk aan die vesting self het die hele jaar voortgegaan. Teen April 1653 kon van Riebeeck aan die bewindhebbers ’n voltooide “Fortresse” beskryf, ’n volle roede vierkant groter as die tekening wat hy uit die Nederlande saamgebring het. Mure van twee bastions het reeds grondwerke gedra; ambagsmanne, ’n kuiper met helpers, konstabel en geweldiger, ’n siekevader vir die siekes, en die sieketrooster vir geestelike versorging het ’n dun amptelike ruggraat gevorm rondom een assistent en die manne van die jag. Rang en besoldiging het steeds agter die werk gebly: die bevelvoerder het aangedring dat die rang van bevelvoerder ’n bevelvoerder se salaris moes dra, terwyl die fort steen en aarde opgerys het teen ’n oorlog wat miskien nooit met mag Tafelbaai sou bereik nie — en tog op enige oggend se gety kon aankom. [2]
Skepe, Voorrade en Hernude Handel — Lente 1653
Op 2 Maart 1653 het vyf skepe uit Indië onder die vlag van admiraal Gerard Demmer in die baai aangekom. Daardie oggend self is die laaste broodrantsoen aan die werksmense uitgereik — maar daar was toe geen vrees vir hongersnood nie, want van Riebeeck kon oorvloed vars vleis en groente voorsien aan die bemannings van al die skepe wat die volgende twee maande aangedoen het. Op 26 Maart het die Haas uit die Nederlande aangekom; op 14 April het die jag Windhond gevolg. Op 17 April was die baai weer skoon: Demmer se vyf skepe het na die Vaderland uitgevaar en die twee jagte na Batavia vertrek. Die volgende oggend het die Muyden uit Texel aangekom met nuus tot 26 Desember, en binne ’n paar dae het drie Indiëvaarders uit Batavia die baai binnegevaar en tot 6 Mei gebly. Uit hierdie vaartuie het die bevelvoerder sy voorrade aangevul met byna alles wat nodig was — behalwe materiaal vir ’n walvisvangs, ’n projek wat steeds uitgestel is. [3]
’n Paar weke na die vertrek van die Goringhaiquas het klein partye van ’n ander stam verder binnelands in Tafelvallei aangekom. Hulle het gehoor dat koper en tabak teen vee bekom kon word. Van hulle het van Riebeeck vyf-en-sewentig horingsvee en een-en-twintig skape bekom, buiten ’n paar tande ivoor. By die vroeëre syfers getel, toon dit die omvang van die veehandel in die eerste jaar van Europese besetting — honderde skape en beeste deur ruil gewen, nie deur oop oorlog nie, dog altyd onder die skadu van honger as die volgende vloot sou misluk. [3]
Lenteverkeer het die eensaame winterbaai in ’n kortstondige spil van die VOC-roete verander. Uitgaande en tuiswaartse rompe het groente en vleis geneem; die fort het rys, gereedskap, manne en nuus ontvang. Die oorlog het steeds elke vriendelikheid omraam: soldate kon agtergehou word om die verdediging te verdik; Engelse vlae was potensiële vyande totdat vrede in ’n latere jaar sou terugkeer. Vir ’n paar weke egter het die nedersetting die werk gedoen waarvoor dit gestig is — skepe ververs, ’n vastrapplek hou, en bewys dat Tafelvallei meer as sy eie dun geselskap kon voed.
Die ritme van daardie weke was die ritme wat die bewindhebbers in 1652 voorgestel het en byna in die eerste winter verloor het: vlotte in, vee vir bemannings geslag, tuine vir groente gesny, leë vate en siek manne agtergelaat of verlig. Demmer se eskader wat op 17 April na die Vaderland uitgevaar het, was die bewys van uitgaande sukses; die Muyden en die Batavia-Indiëvaarders wat die volgende oggend weer die baai gevul het, was die bewys dat die Kaap op ’n tweerigtingpad gesit het. Slegs die walvisvangs het op papier gebly — lyne en trywerke wat die fort nog nie ruimte of voorrade kon spaar om te begin nie.
Die Roode Vos en die Tweede Winter
Op 2 Junie 1653 het die galiot Roode Vos, lank vir verlore geag, haar verskyning gemaak. Haar skipper en stuurman het op see gesterf, en vir drie en ’n half maande het die galiot buite die Kaap geswerf op soek na Tafelbaai. Sy is by die Kaap gehou om skulpe van Robbeneiland vir kalk te bring, hout van Houtbaai vir brandstof, eiers, voëls en konynne van Dasseneiland vir proviand, en soortgelyke werk. Die Zwarte Vos, wat in dié diens gebruik is, is met depêches na Gambroon gestuur. [3]
Die tweede winter in Suid-Afrika was betreklik rustig teenoor die eerste. Daar was volop kos vir almal, en gevolglik nie veel siekte nie. Bouwerk het voortgegaan; osse is opgelei om hout uit die woude agter Duiwelspiek te trek; baie nuwe grond is oopgebreek. Wilde diere het meer moeilikheid as enigiets anders gegee. Leeus het snags die veekraal binnegedring al het gewapende manne dit bewaak; luiperds het oordag van die berg afgekom en skape onder die herders se oë weggeneem. Een oggend voor dagbreek het ’n groot geraas uit die hoenderhokke opgegaan: al die eende en ganse is deur wilde katte doodgemaak. Die land het gelyk of dit wemel van roofsugtige diere. [3]
Winterwerk het die skiereiland se hulpbronne in een voorsieningsketting saamgevoeg: Robbeneiland vir skulpe en later skape, Houtbaai vir brandhout, Dasseneiland vir voëls en konynne, die woude vir palissades en balke. Die galiotte was nie sierstukke nie. Hulle was die verskil tussen ’n fort wat kalk kon brand en vis eet en ’n fort wat hulpeloos op die volgende Indiëvaarder gewag het. Toe osse later in die Oktober-rooftog verdwyn het, het daardie ketting by een van sy sterkste skakels gebreek — die trek van hout — en manne het die verlies in hul skouers gevoel.
Teen leeus by die kraal en luiperds op die oop weiveld het die setlaars die land se ander ekonomie geleer: vleis op die hoef was nooit net handelsware of vlootrantsoene nie. Dit was aas. Nagwagte om die vee- penne, dagherding onder die berg, en die skielike gekraak van hoenders voor dagbreek was die prys om lewende voorrade te hou. Bou en ploeg het in elk geval voortgegaan. Hout het agter opgeleide osse van Duiwelspiek se hellings afgekom; nuwe grond is oopgebreek terwyl die tweede winterreëns op ’n nedersetting geval het wat beter gevoed was as in 1652, dog steeds slegs ’n paar mure en tuine wyd teen ’n skiereiland vol roofdiere.
Jacob Ryniers — Eerste Sekunde
In Augustus het die skepe Salamander, Phoenix en Koning David van die tuisland aangekom en is met vars proviand voorsien. Aan boord van die Phoenix was ’n jong onderkoopman met die naam Jacob Ryniers (ook Reijniers), wat die bevelvoerder as assistent wou hê. Van Riebeeck het ’n breë raad byeengeroep en verteenwoordig dat daar in geval van sy dood of tydelike afwesigheid niemand van hoër rang as ’n sersant was om sy pligte te verrig nie, wat die Kompanjie se eiendom aan gevaar blootgestel het. Die raad het saamgestem dat Ryniers aan die Kaap moes bly. Hy was die eerste wat die amp van sekunde (tweede in gesag) in die nedersetting beklee het. [1] [3]
Ryniers het die Kaap op 16 Augustus 1653 met die Phoenix bereik en is binne drie dae as sekunde aangestel. Skaars drie maande later is sy verlowing aan Elisabeth van Opdorp, niggie en pupil van van Riebeeck, bekend gemaak; die huwelik het gevolg en die tweede amptenaar in die bevelvoerder se huishoudelike kring gebind. Die amp self was institusioneel, nie bloot persoonlik nie: vir die eerste keer het die nedersetting ’n benoemde adjunk gehad wat in die raad kon sit, na Saldanha op inspeksie kon ry, en — vroeg in 1654 — tot voorlopige koopmansrang verhef kon word om twisende skipsamptenare stil te maak voordat hy die Kaap verlaat en die sekundskap weer vakant gelaat het. [2] [3]
Die Franse Skip by Saldanhabaai
Op 2 September het ’n klein party Khoikhoi met ’n paar beeste te koop na die fort gekom, maar is nie deur ander gevolg nie. Die raad het besluit om die Roode Vos na Saldanhabaai te stuur om te verneem of die Goringhaiquas daar was en om handel te probeer oopmaak. Die galiot was op die punt om te vaar toe Harry die bevelvoerder meegedeel het dat hy van twee Khoikhoi gehoor het dat ’n groot skip in Saldanhabaai gelê het. Ryniers en ses soldate is oorland gestuur; na agt dae het hulle teruggekeer met die berig dat die skip onder die Franse vlag was en dat haar bemanning al meer as ses maande robbe op die eilande doodgemaak het. Kompanjiesaantekeninge stel die lading naby agt-en-dertig tot agt-en-veertig duisend gedroogde robbevlelle en baie vate olie; die skipper het beoog om na La Rochelle te vaar en het beleefd aangebied om briewe na Amsterdam toe te neem. Onderkoopman Jacob Reijniers het ’n lopende rekord gehou van die galiot se ontmoeting met die Fransman — wapens opgeroep totdat die vreemde boot se bedoelings duidelik was — terwyl boekhouer Frederick Verburg aan boord gegaan het om te onderhandel en waar te neem. [1] [3]
Van Riebeeck het geglo dit was in die Kompanjie se belang om vreemdelinge van Suid-Afrika weg te hou, en hy het nie gehuiwer om bedrog te pleeg nie. Ryniers het berig dat baie Franse matrose wou deserteer omdat hulle min kos gehad het buiten wat die eilande gelewer het. Die bevelvoerder het die raad byeengeroep en ’n plan voorgestel om die Fransman te benadeel: vier manne is oorland gestuur met opdragte aan die galiot se offisiere om soveel Franse matrose as moontlik tot desertie te verlei, sodat die skip verlam kon word en haar eienaars ontmoedig om terug te keer. Frederick Verburg, wat Frans verstaan het, is met komplimentêre boodskappe en ’n uitnodiging na Tafelbaai gestuur, terwyl ’n brief aan die bewindhebbers deels in ’n syferskrif geskryf is wat slegs ’n paar persone in Amsterdam kon lees. [3]
Min is bereik. Die Franse skipper het vyandigheid vermoed, voorsorg getref, en slegs vier van sy manne het ontsnap. Met hulle het die Roode Vos na Tafelbaai teruggekeer, sonder nuttige veehandel met binnelandse Khoikhoi. Die oorlandpartye het baie renosters gesien en moes twee keer omlê om troppe olifante te vermy. Die episode het twee lesse vir die nedersetting vasgelê: die weskus-eilande was reeds ’n prys wat ander Europeërs geken het, en diplomasie by Saldanha kon nie van mededinging oor olie, velle en die lang roete huis toe geskei word nie. [3]
Die Tweede Europese Geboorte — 18 Oktober 1653
Op 18 Oktober 1653 is die tweede kind van Europese ouerskap in die fort Goede Hoop gebore: ’n seun van bevelvoerder van Riebeeck en Maria de la Queillerie. Die suigeling was vir onderskeiding bestem — in 1709, op ses-en-vyftigjarige ouderdom, het hy die rang van goewerneur-generaal van Nederlandsch-Indië bereik, wat hy tot sy dood in 1713 beklee het. In die huishouding is hy Abraham genoem; Jacob Ryniers het onder die doopkring gestaan wat die kind se naam aan die klein amptelike wêreld van die fort gebind het. [1] [2] [3]
Een dag vroeër was die fort slegs ’n oorlogspos en tuintasie. Een dag later sou dit ’n plek van moord en agtervolging wees. Die geboorte sit in die rekord tussen daardie pole: ’n private vreugde binne mure wat steeds nie ’n kanonbal halfpad na die ankerplek kon gooi nie, aan die vooraand van die eerste doodslag wat strandloper-bure in die Kompanjie se oë in vlugtelinge en veediewe verander het.
Veerowery en die Moord op David Janssen — 19 Oktober 1653
Op die oggend van Sondag 19 Oktober 1653 was die gemeenskap in die groot saal van die bevelvoerder se woning byeengekom, waar godsdiensdienste gereeld gehou is. Sentries het op die wallen gestaan; Hendrik Wilders en David Janssen, die twee veewagters, het die osse en koeie opgepas. Byna almal anders het na ’n preek geluister wat Dominie Wylant, die sieketrooster, voorgelees het. [3]
Sedert die Europeërs geland het, het die strandloper-Khoikhoi meestal saam met hulle gewoon — die manne lui, die vroue en kinders brandhout draend en ligte werk vir kos doende. Hulle was nou na hulle mode goed geklee, want die velle van geslagte beeste is aan hulle gegee vir karosse. Harry, die vernaamste man onder hulle, het in ’n hut nie ’n pistoolskoot van die forthek af gewoon, van die bevelvoerder se eie tafel geëet, en brood en proviand vir sy gesin ontvang in ruil vir tolkdienste. Toe die Europeërs daardie oggend na hul devosies gegaan het, was alles stil. Daar was geen vreemdelinge in Tafelvallei nie; ’n draderëlsreën het van die Atlantiese Oseaan voor ’n westewind opgedryf. [3]
Toe die preek verby was, het ’n wag berig dat Harry, met sy hele gesin wat huishoudelike goed gedra het, tydens die diens sy hut verlaat het — maar daar is nie dadelik ag geslaan nie. Binne ’n paar minute is Eva vermis gevind. Toe, net toe die bevelvoerder aan tafel gaan sit het, het Hendrik Wilders met die nuus gekom dat sy metgesel vermoor is en dat die strandlopers twee-en-veertig van die beeste weggedryf het, met slegs twee oor. Wilders het na die fort gekom vir kos en die jongman David Janssen by die vee gelaat wat aan die einde van die Leeukop gewei het. By sy terugkeer het hy die seun se lyk gevind — met assagaie vermoor — en die vee haastig om die berg sien dryf. [1] [3]
Van Riebeeck het drie Javaanse perde gehad wat met die laaste skepe uit Batavia gestuur is. ’n Sersant met vier of vyf manne het agter die Leeuberg om die kudde nagerit; twee korporaals met omtrent vyftien of sestien soldate het die kloof tussen Tafelberg en die Leeuhoof geklim sodat die partye verderop kon ontmoet. Die vee — twee-en-veertig koppe — is reeds agter Tafelberg langs die kus oor klippe en rotse na Houtbaai en die Valsbaai-land dryf. Die agtervolging het dae lank misluk. Korporaalpartye het die kudde in sig gehou naby Cabo Falsa en een keer ’n enkele moeg melkkoe herwin; sand, honger en afstand het die res verslaan. Die bevelvoerder se joernaal is duidelik oor die skok: die verlies het van die Strandlopers (Watermense) gekom wat onder Kompanjiesbeskerming geleef het, en bo alles van Harry, wat van die bevelvoerder se tafel gevoed en in Nederlandse kleredrag as tolk geklee is. ’n plakkaat het die manne beveel om vriendskap te toon selfs as hulle die diewe — insluitend Harry — sou teëkom, sodat binnelandse Saldanhars nog steeds sou durf vee bring wanneer die hoofhandelstyd kom. Wagte is verdubbel; wal- en skietstasies is vir noodgevalle toegeken. Haat teenoor die Khoikhoi onder soldate en werksmense het warm geloop; die bevelvoerder het reëls oor private omgang nog verder verskerp. [1] [3]
Die rooftog het die plaaslike kaart van vertroue verander. Harry se hut binne pistoolskoot van die hek, Eva se plek in die huishouding, strandloper-vroue wat brandhout dra — al daardie oggendkalmte — het langs ’n lyk by die Leeukop en ’n stofwolk vee om die berg gesit. Berede manne by Seepunt en infanterie oor die nek het in swaar sand misluk met die kudde steeds sigbaar. Van daardie Sondag af het die fort se reëls verhard: minder private handel, skerper skeiding, en manne wat wraak wou hê wat die bevelvoerder nie vry was om toe te staan nie. Die eerste volle jaar van die nedersetting het nie slegs in tuine en oorlogspapier geëindig nie, maar in ’n bloedskuld wat geen kant maklik kon vereffen nie.
Nagevolge: Honger, Robbejag en die Duynhoop-redoute
Gedurende die volgende twee maande het baie min Khoikhoi Tafelvallei besoek. Harry se mense het vrede met die Goringhaiquas gemaak en onder hulle skuil gehou, waarskynlik hulle oortuig om van die fort weg te bly. Die voorraad plat koperstawe — die enigste soort wat gevra is — was uitgeput, en sonder koper kon min vee bekom word. Handel het byna stilgestaan. In plaas van beesvleis het die arbeiders pikkewyne en selfs gesoute robbevleis geëet. Die diefstal van die osse het ekstra slytasie opgelê: die fort is met palissades uit die woud agter Duiwelspiek omhein, en in plaas daarvan om op ’n wa getrek te word, moes dié nou op die manne se skouers gedra word. [1] [3]
’n Robbejag-inrigting is by Dasseneiland gestig, en ’n redoute — eers Tranenburg en daarna Duynhoop genoem — is by die monding van die Soutrivier begin. Die kaart van Kompanjiesmag het dus buite die fortmure gestrek: eilandstasies vir olie en velle, ’n wag by die riviermonding, en manne op Robbeneiland nog om te kom. Elke pos was dun; saam was hulle die begin van ’n skiereilandstelsel, nie ’n enkele tuin agter ’n sloot nie. [3]
In Desember het die skepe Naarden, Breda en Lam uit Texel aangekom. Hulle is met groente in oorvloed voorsien, maar slegs drie osse kon vir hulle bekom word. Vroeg in 1654 is hulle gevolg deur die Vrede, Kalf en Draak — die uitgaande vloot van die nuwe seisoen. Toe die Vrede met offisiere aangekom het wat so heftig getwis het dat die raad iemand oor hulle almal geplaas het, is sekunde Jacob Ryniers gekies en die voorlopige rang van koopman gegee. Na sy vertrek het die amp van sekunde aan die Kaap ’n tyd lank vakant gebly — ’n herinnering hoe persoonlik en broos die nuwe hiërargie nog was. [3]
Ertse, Silwerhoop en Khoikhoi-smeltkroeë
Terwyl hulle langs die voet van die berg verken het, is ’n klip met blink spikkels gevind. Dieper graafwerk het die mineraal in hoeveelheid blootgelê. Van Riebeeck was byna seker die spikkels was silwer. Om dit te toets het hy manne gestuur om erdewerkpotte te koop wat intense hitte sou weerstaan, by ’n nabygeleë Khoikhoi-kamp. Daardie terloopse behoeftes open ’n venster op vaardigheid: die mense van die kampe het geweet hoe om goed getemperde erdewerkkanne as smeltkroeë te maak. Geeneen kon egter bekom word nie. Smeltkroeë is toe deur ’n werksman gemaak wat iets van die ambag geken het, en ’n bietjie houtskool is berei. Eksperimente aan die Kaap het niks bewys nie; monsters wat later na Batavia en die Nederlande gestuur is, het getoon dat die mineraal nie silwer bevat het nie. [3]
Die vals silwerstormloop het geen myne gelaat nie, maar wel ’n rekord van kontak: Europeërs wat metaal op die bergflank soek, Khoikhoi-keramiek beoordeel na hittebestandheid, en monsters ’n halwe wêreld ver vir toetsing verskeep. Ambisie aan die Kaap was nooit slegs groente en beesvleis nie. Dit was ook die hoop dat die land self soos ’n Asiatiese fabriek kon betaal.