Boer History1712 aan die Kaap die Goeie Hoop: Helot, Van Assenburgh se begrafnis, tiendveiling en droogte
Van Assenburgh se staatsbegrafnis — 2 Januarie 1712
Op die 2de Januarie 1712 is die liggaam van die oorlede goewerneur Louis van Assenburgh met groot staatsie onder die plaveisel van die kerk begrawe. Hy is op die middag van Sondag die 27ste Desember 1711 oorlede, vyf dae nadat hy sy een-en-vyftigste jaar voltooi het, ná omtrent agt maande se opsluiting in sy kamer in die kasteel—’n siekbed wat ander eietydse berigte tot omtrent nege maande afrond vanaf die ernstige siekte van vroeg 1711. Toe daardie siekte toeslaan, was die meeste burgers opreg bekommerd; toe hy sterf, het hulle hom opreg betreur. Die Januarie-begrafnis het die nuwe kalenderjaar dus as ’n openbare daad van rousmart en oordrag geopen, eerder as as die begin van ’n nuwe permanente goewerneurskap. Sommige burgers het gif verdink, en een skrywer van die tyd het nie gehuiwer om te bevestig dat dit in ’n glas wyn toegedien is by ’n besoek aan Constantia; die datums van daardie besoek en van die siekte werp die verhaal om. Die liggaam wat op die 2de Januarie toevertrou is, het ’n siekbed afgesluit, nie ’n moord nie. [3] [9]
Die begraafplek was die kerkvloer waaronder goewerneurs en vernaamste beamptes gewoonlik gelê is. Die seremonie is met die formele vertoon gehou wat van ’n residensiële hoof van die nedersetting verwag is: die kasteel, die kerk en die vernaamste vryburgers het die einde gemerk van ’n administrasie wat nie in verowering of grondwetlike omwenteling gebeurtenisryk was nie, en wie se naam gou min in die volksherinnering onthou is. Tog het dieselfde vryburgers wat die naam vergeet het die praktiese klimaat van sy jare waardeer. Ná die terugroepkrisis van Willem Adriaan van der Stel het Van Assenburgh se gemaklike, laissez-faire-houding—glimlaggende ontvangs van die verwelkomingskomitee, “soetste, vriendelikste en aangenaamste” dank, en vaderlike toesprake van die kasteel-balkon by installasie—gewone vriendskap tussen vryburgers en regering herstel. Die liggaam wat sedert die laaste dae van Desember gelê het, is só onder die plaveisel toevertrou terwyl die raad reeds onder ’n ander naam gesit het, en terwyl daardie stiller politieke nalatenskap by die magazyns en plase nog meer as enige monument saak gemaak het. [3] [9]
In die lewe het hy selde die kasteel verlaat. Hy het die direkteure se opdragte na die letter en die gees uitgevoer en só die agting van die burgers gewen, dog hy het ’n voorliefde vir die plesiere van die tafel ontwikkel wat tydgenote reeds met sy naam verbind het. Hy het hond-en-bulgevegte op die Wapen Pleyn aangebied, poppespele en vuurwerke bevorder, en op sy vyftigste verjaardag, die 22ste Desember 1710, die nedersetting met ’n volle dag van eet, drink en “alle denkbare soorte genot” getrakteer, wat geëindig het met die letters van sy naam wat deur die lug geskiet het. Nuwejaarsdag- en verjaarsdagbesoeke deur die vernaamste vryburgers en hulle vrouens—komplimente tussen tien en elf in die oggend, middagete, en vertrek eers teen nege in die aand—was die gewone sosiale gesig van ’n goewerneur wat min in die boere se persoonlike sake gemeng het en tog redelik goed in hulle agting gestaan het. By die jaarlikse monstering van die Kaapse-distrikmilisie, wanneer die kompanie kavallerie en twee kompanieë infanterie hul oefeninge deurgegaan en inspeksie ondergaan het, is die offisiere eweneens by die kasteel onthaal: vriendelik, maklik toeganklik, dog nie ’n man wat geselskap nagejaag het nie. Daardie openbare gemak, nie grensverowering nie, was die toon wat die staatsbegrafnis afgesluit het. [3] [9]
Van Assenburgh se dood het ’n goewerneurskap afgesluit wat begin het ná die Kattendyk-terugroepkrisis en die interregnum van Johan Cornelis d’Ableing. Onder hom is Mauritius ontruim, het kommissarisse Joan van Hoorn en Pieter de Vos aan die Kaap gesit, is volle graantiendes in Februarie 1711 deur direkteursbevel heringestel, en het Stellenbosch se openbare kern in Desember 1710 gebrand. Hy kon nog ferm optree wanneer die vlag of ’n raadsbenoeming dit vereis het, dog die blywende politieke feit van sy jare was die afkoeling van vryburgerwoede ná Willem Adriaan se val. Die staatsbegrafnis van vroeg Januarie het daardie rekord in ritueel vasgelê terwyl die lewende werk van die regering sonder onderbreking oorgegaan het na die sekunde wat reeds die oggend ná die dood verkies is. [3] [9]
Willem Helot se waarnemende regering — 1712
Op die oggend van 28 Desember 1711 het die politieke raad vergader en die sekunde Willem Helot verkies om as hoof van die regering op te tree totdat die welbehae van die direkteure bekend gemaak kon word. Die verkiesing was ’n formaliteit, want daar was niemand anders verkiesbaar nie. Helot is op die 30ste April 1710 tot senior koopman en sekunde verhef ná sestien jaar se Kaapse diens, toe Johan Cornelis d’Ableing na Indië beveel is. Deur die hele kalender van 1712 was daardie waarnemende hoofskap die gewone regering van die Kaap: geen permanente goewerneur het in die kasteel gesit nie, en die raad se notules het onder die sekunde se naam geloop. [3]
Helot se jaar was nie ’n nuwe hervormingsprogram nie. Dit was die voortsetting van raadsake onder ’n residensiële beampte wat die magazyns, die vryburgers se klagtes en die distriksmasjinerie van Stellenbosch en Drakenstein reeds geken het. Tiendereg, graanuitvoer en die ooswaartse veedrywing het almal deur dieselfde raad beweeg wat in middel-Desember 1711 die Stellenbosse landdros se jurisdiksie anderkant die Mosselbank- en Kuilsriviere beperk het. Kommissaris Johan van Hoorn het hom vroeër in ’n brief aan sy skoonvader Abraham van Riebeeck ’n bekwame en bevoegde man genoem, dog onder die koloniste was hy wyd ongewild—’n ongemaklike teenstelling wat die intermediêre regering sonder die maklike vryburgerwelwillendheid gelaat het wat Van Assenburgh geniet het, selfs terwyl die direkteure nog geen permanente vervanger ter plaatse gehad het nie. [3] [9]
Daardie selfde kommissarisfamilie het nog ’n hoofstuk in die Vaderland afgesluit terwyl Helot aan die Kaap geteken het. Johanna Maria, weduwee van Joan van Hoorn, het nie lank ongetroud gebly nie: op die 27ste November 1712 is sy getroud met Mr Cornelis Bors van Waveren, heer van Leusden, Hamersveld, Snorrenhoef, ’t Heetveld en Donkelaar, skepen en raadslid van Amsterdam en ’n bewindhebber van die Wes-Indiese Kompanjie. In dieselfde jaar het Johan van Riebeeck, die stigter se enigste oorlewende kleinseun, reeds koopman op een-en-twintig ná diensaanvaarding op sestien in 1707, op die oop pad van ’n Oosterse loopbaan gestaan. Die Van Hoorn–Van Riebeeck-verbinding wat in 1710 bo Van Assenburgh gesit het en Helot as bekwaam aanbeveel het, het dus in Amsterdam en Batavia verder beweeg terwyl die waarnemende hoof wat hulle geprys het, nog ’n Kaap geregeer het wat die kompliment nie teruggegee het nie. [2] [9]
Distrikskantoor onder daardie waarnemende hoof het voor die jaar se einde van hande verander. Johannes Mulder het die landdroskap van Stellenbosch en Drakenstein van Maart 1711 tot Desember 1712 gehou; Dominicus Blesius het toe die pos van Desember 1712 tot Mei 1713 oorgeneem. Die opvolging was gewone Kompanjie-rotasie eerder as ’n grondwetlike krisis, dog dit het op die grond saak gemaak: die landdros en heemrade was die beamptes wat plaaslike inkomste ingevorder het, landelike siviele sake verhoor het, en die vryburgers polisieer het wat reeds veeposte die Breede af en langs die Zonder End gedryf het. Helot se raad by die kasteel het dus 1712 deur ’n distriksbank geregeer wat self in die laaste weke van die jaar omgeslaan het. [3]
Toe die berig van Van Assenburgh se dood die Nederlande bereik, het die direkteure uiteindelik as sy opvolger luitenant-kolonel Maurits (Maurice) Pasques de Chavonnes aangestel, ’n gebore Haagenaar, daar gebore op die 23ste Julie 1654, seun van Pierre, markies de Chavonnes, wie se vader Joachim Frankryk ná die Bartholomeusnag in 1572 verlaat het. Van jongs af was hy vir ’n militêre loopbaan in die leër van die State bestem; in 1689 het hy met Balthazarina Kien getrou; in die middel-1690’s was hy militêre goewerneur van Bergen-op-Zoom, en het van luitenant-kolonel tot kolonel en daarna brigadier opgegaan. Ná die Vrede van Utrecht in 1713 vrede met Frankryk herstel het, kon die Republiek sy militêre dienste ontbeer; op die sterk aanbeveling van pensioenaris Heinsius is hy as goewerneur van die Kaapse nedersetting aangestel en, gelyktydig, as buitengewone raadslid van die Indië, met die rang, titel en salaris van daardie Indiese waardigheid. Hy het egter eers op die 24ste Maart 1714 Tafelbaai bereik, en is eers op die 28ste van daardie maand formeel geïnstalleer—sowat twee jaar en drie maande ná Van Assenburgh se dood. Die hele 1712 het dus aan Helot se waarnemende administrasie behoort, met die permanente opvolger nog slegs ’n naam in die Vaderland. [3] [9]
Terwyl Helot by die kasteel geteken het, het Amsterdamse drukkers in 1712 ’n foolskap-band van driehonderd-en-twintig bladsye uitgereik, die Contra Deductie, in die name van die twee gemagtigde Kaapse burgers Jacobus van der Heiden en Adam Tas. Dit het elke besonderheid van die 1706-aanklagte teen Willem Adriaan van der Stel bymekaargebring, versterk met verklarings en outentieke afskrifte wat die memorie van 1706 aan die Sewentien moes staaf, en het as gedrukte antwoord op die oorlede goewerneur se eie Deductie gestaan. Die waarnemende Kaapse regering van 1712 was dus tydgenoot van die twis se verskyning in druk in die Vaderland, selfs terwyl die oorlede goewerneur se vader, Simon, tot Junie nog op Constantia gewoon het. [3]
Op die datum van die oorlede goewerneur se dood het die dorp in Tafelvallei omtrent tweehonderd-en-vyftig private huise bevat bo en behalwe die geboue van die Kompanjie. Dit was nog nie die gebruik om dit Kaapstad te noem nie; dit is gewoonlik die Kaap genoem, of soms die dorp aan die Kaap. Amptelike briewe is van en na die Kasteel die Goeie Hoop gerig. In daardie selfde stedelike raam het in 1712 Sergius Swellengrebel aangekom, gebore te Amsterdam in 1694, om ’n Kompanjie-loopbaan te begin wat hom later tot adjunk-fiskaal en, ná repatriëring en terugkeer, tot sekunde onder Rijk Tulbagh sou voer. Helot se raad het vanuit daardie tweehonderd-en-vyftig huise ’n nedersetting geregeer wie se vryburgers reeds veeplase ver anderkant die skiereiland gedryf het terwyl immigrasie uit Europa feitlik opgehou het, en terwyl die volgende permanente goewerneur nog op Europese vrede en ’n lang uitreis gewag het. [3] [9]
Tiendverpagting tot veiling gebring — 1712
Die volle-tiende-twis het reeds twee jaar geloop toe Helot se waarnemende hoofskap begin het. Op 26 Februarie 1710, terwyl die afgetrede goewerneur-generaal Joan van Hoorn nog as kommissaris bo goewerneur Van Assenburgh gesit het, het die drie burgerraadslede namens die vryburgers voor hom verskyn. Vars opdragte van die opperowerhede het tiendes op die hele hoeveelheid koring wat ingesamel is, geëis, nie slegs op die deel wat te koop gebring is soos die ouer Kaapse gebruik was nie. Die raadslede het gevra dat graan vir huishoudelike gebruik en vir saad gespaar word. Van Hoorn het die versoek redelik geag en die heffing op die hele oes opgeskort totdat verdere bevele kon aankom. Die direkteure het die teenoorgestelde siening gehad. Depesjes wat in Februarie 1711 ontvang is, het die boere verplig om tiendes op alle geoeste graan te betaal, soos dié in Europa moes betaal. Die vryburgers het tevergeefs voorgestel dat die tiende in die Vaderland op die grond ingevorder word, terwyl dit aan die Kaap by die Kompanjie se magazyns afgelewer word. Die politieke raad het geantwoord dat hy geen mag het om toegewings te maak teen die bevele van die oppergesag nie. Die volle-tiende-eis het dus as reg gestaan deur 1712. [3]
In 1712 is ’n poging aangewend om die tiendes per openbare veiling uit te verpag, met die koper om op die grond in te vorder. Niemand wou enige soort aanbod maak nie. Die veiling was bedoel om die gaping tussen Europese veldinvordering en Kaapse magazynlewering te sluit deur ’n private verpagter van die inkomste op die plase self te plaas—dieselfde verpagtingsbeginsel wat reeds vir die winsgewende kleinhandel-wyn- en spiritusmonopolie gebruik is, wat die Kompanjie elke jaar opgebring het en wat onder die vernaamste koloniale ontvangste gereken het. Die volkome afwesigheid van biedings het getoon dat nóg vryburgers nóg spekulatiewe kopers die volle oestiende die koste en risiko van invordering in ’n skraal-graanjaar onder Helot se intermediêre regering werd geag het. [3] [8]
Die Kompanjie het steeds sy eis gehandhaaf, maar die toestand van die land het die vraag ten gunste van die boere beslis insoverre dit gou onuitvoerbaar geblyk het om ’n tiende op alles wat verbou is in te vorder. Ná ’n tyd is ’n vaste bedrag van die prys van graan wat te koop gebring is, afgetrek. Die mislukte veiling van 1712 was dus nie ’n formele herroeping van die Februarie-1711-depesjes nie; dit was die praktiese grens van afdwinging. Helot se regering het die wetlike eis behou terwyl die mark om die tiende te verpag geweier het om te vorm, en vryburgers het voortgegaan om die Kompanjie by magazyn-deure te ontmoet eerder as op die dorsvloer. [3]
Graantiendes het, saam met oordraggelde op grondverkope en winste op goederverkope, een van die gewone sekondêre takke van koloniale inkomste gebly langs die groot verpagting van die kleinhandel-wyn- en spiritusmonopolie. Oordragbelasting op onroerende goed is so vroeg as 1686 ingevoer, nadat gevind is dat vryburgers nuut toegestane grond teen wins van die hand sit sonder om vir die grond te betaal het: tien persent van die koopsom as die grond binne drie jaar ná die toekenning verkoop is, vyf persent binne tien jaar, en twee-en-’n-half persent daarna. In die eerste kwart van die agtiende eeu het die wyn- en spiritusmonopolie alleen gemiddeld sowat agtduisend pond per jaar beloop in die latere sterling-rekening van die gedrukte geskiedenisse, terwyl tiendes, oordraggelde en goederwinste saam omtrent vierduisend sewehonderd beloop het—nog ver tekort aan die wyer koste teen die stasie geboek. Die mislukte tiendveiling van 1712 het daardie struktuur onveranderd gelaat: eis onaangeraak, invordering onvolledig, vryburgers wat steeds by magazyn-deure afgelewer het wanneer hulle verkoop het, en geen private bieër wat tussen kasteel en plaas wou staan nie. [3] [8]
Droogte en die graanuitvoer — 1712
In die graanproduserende distrikte sluit die opgetekende droogtetye vir die latere sewentiende en agtiende eeue die band 1710 tot 1712 in, al drie jare by name. Daardie etiket sit langs vroeëre droë jare 1698 tot 1704 en lateres soos 1717 tot 1720; vir Helot se Kaap lê dit die landbouklimaat van die hele waarnemende hoofskap vas. Die oes van 1710–11 was reeds swak, maar ’n hoeveelheid graan in voorraad het die regering in staat gestel om die voorsiening na Batavia vol te hou. In die twee daaropvolgende seisoene het daar ook onvoldoende reën geval, en was die oesopbrengs so klein dat slegs eenduisend-en-twintig muid in 1712 en eenduisend negehonderd ses-en-vyftig muid in 1713 uitgevoer kon word. Die syfer van 1712 was die dunste van daardie kort reeks en die duidelikste maatstaf van hoe droogte, nie slegs tiendereg nie, die vryburgers se oorskot onder die intermediêre regering gedruk het. [3] [3]
Van 1705 af het ’n reeks goeie seisoene ingetree, en elke jaar het ’n aansienlike hoeveelheid koring na Batavia gegaan. Van 1706 tot 1711 inklusief het die nedersetting gemiddeld ietwat meer as vierduisend muid koring per jaar gestuur teen ietwat minder as twaalf sjielings ’n muid by die magazyns; rog, gars, bone en ertjies het eweneens die skeepvaart en Indiese behoeftes gedek wanneer hulle gespaar kon word. Teen daardie vroeëre gemiddelde het die 1 020 muid van 1712 ’n ineenstorting van uitvoerbare oorskot aangedui eerder as ’n verandering in Indiese vraag. Koring vir Batavia het die hooflyn van die Kaapse graandiens gebly; in Helot se eerste volle kalenderjaar het daardie diens byna misluk, terwyl vryburgers steeds die direkteure se volle-tiende-eis van Februarie 1711 op elke muid wat verbou is, in die gesig gestaar het. [3] [3]
Voorraadgraan het die swak oes van 1710–11 gemasker; dit kon nie twee verdere droë seisoene binne dieselfde droogteband van 1710–1712 masker nie. Die raad moes steeds skepe in Tafelbaai voorsien en Indiese aanvrae sover voorrade dit toelaat, terwyl vryburgers saad- en huishoudelike graan onder ’n wetlike tiende gereserveer het wat die hele oes geëis het. Die mislukte veiling van veldinvordering en die eenduisend-en-twintig-muid-uitvoer het tot dieselfde landboujaar behoort: ’n regering wat die tiende nie kon verpag nie, kon ook nie die Batavia-skepe uit ’n reën-verhongerde oes vul nie. Uitvoersyfers, nie net verhalende kleur nie, lê vas hoe ernstig die tekort was—die seisoenrekord self gebruik die hoeveelheid graan wat buiteland toe gestuur is as die gewone toets van ’n baie goeie of slegs matig billike jaar wanneer ander getuienis dun is. [3] [3]
Herstel sou eers ná beter reën en ná die pokkejaar van 1713 kom, toe ’n ruim reënval deur siekte verreken is wat uitgebreide verbouing verhoed het, dog opbrengste op saad buitengewoon groot was en 1714 weer vierduisend driehonderd vyf-en-sewentig muid uitgevoer het—naby die ou 1706–1711-gemiddelde. Daardie latere herstel lê buite die kalender van 1712; binne die jaar self is die rekord die benoemde droogteband, die leë tiendveilingsvloer, en die 1 020-muid-koringsending wat die Kaap se gewone graandiens na Batavia onder Helot se waarnemende hoofskap byna afgesluit het. [3] [3]
Burgerrolle en bevolking — 1712
Volgens die burgerrolle was die getal koloniste—mans, vrouens en kinders—in 1712 eenduisend negehonderd nege-en-dertig. Die rolle mag in geen jaar as meer as by benadering korrek beskou word nie, maar saam met ander eietydse dokumente lê hulle ’n bevolkingsvlak vas waarteen die latere pokkeverliese gemeet sou word. In 1716, drie jaar ná die einde van die plaag, het dieselfde soort opgawe ten spyte van natuurlike aanwas slegs eenduisend seshonderd sewe-en-negentig getoon. Die gaping tussen daardie twee syfers is nie ’n storie van 1712 self nie, dog die jaartelling is die laaste volle vrykoloniste-maatstaf voordat die epidemiese winter van 1713 die dorp en die landelike distrikte gesny het. [3]
Immigrasie uit Europa het etlike jare tevore feitlik opgehou. Af en toe is ’n gesin uit die buiteland by die burgerbevolking gevoeg, of is ’n dienaar van die Kompanjie in Suid-Afrika ontslaan en het vrybriewe geneem, maar die toename van die koloniste was nou hoofsaaklik aan die oorskot van geboortes bo sterftes te danke. Die 1 939 van die 1712-rolle het dus ’n gemeenskap verteenwoordig wat hoofsaaklik van binne gegroei het, onder Willem Helot se waarnemende regering, op die vooraand van die siekte wat Tafelvallei en die Khoikhoi-kraale die volgende jaar sou tref. Omgekeerde beweging uitwaarts het steeds die Franse en Vlaamse rand van daardie vrye samelewing uitgedun selfs terwyl natuurlike aanwas dit verdik het: die rolle het ’n stasionêre ordegrootte getel, nie ’n geslote deur op elke individuele deurgang nie. [3]
Een só ’n omgekeerde deurgang was dié van Jacques de Savoye. Eens ’n handelaar te Gent en later ’n openbare man onder die Drakensteinse vryburgers—hy het in die Hof van Landdros en Heemrade gesit, aangestel vanweë sy kennis van Nederlands en Frans en deur kommandeur van der Stel as ’n voorbeeld van deug en arbeidsaamheid vir die ander vlugtelinge voorgehou—het hy in 1712 na Europa teruggekeer met sy vrou Marie Madeleine de Clercq en haar moeder Antoinette Carnoy. Armoede, nie voorkeur alleen nie, het die reis afgedwing: hy kon nie die volle passasiergeld betaal nie. Dieselfde gedrukte vlugtelingelyste wat sy amp en vertrek aanteken, merk ook sy begrafnis in Europa in Oktober 1717 en dié van sy weduwee in Mei 1721. ’n Seun, Philippe Rudolf de Savoye, het in Kompanjiediens aan die Kaap gebly en is later in die kerk begrawe; ’n dogter, Aletta, was reeds in die Meyer-verbinding ingetrou. De Savoye se uittrede het dus ’n vroeë vlugteling-aansienlike verwyder sonder om die huishoudingslyn op koloniale grond uit te wis—en dit sit in dieselfde kalenderjaar as die 1 939-siel vrye telling. [8]
Nie elke Franse huishouding wat in 1712 beweeg het, het onder dieselfde druk vertrek nie. Paul Gouvret van Orléans, te Paarl gevestig as landbouer, wynboer en skoenmaker ná aankoms in die Reygersdaal in 1700, het ook in 1712 na Europa teruggekeer met sy vrou Anne Valleté en vier kinders—nog ’n vryburgersgesin wat in Helot se jaar uit die kolonie geboek is, of die rolle die vertrek nou in dieselfde ink as ’n geboorte aangeteken het of nie. Teen daardie uittredes het die gewone verdikking van die vrye samelewing steeds deur kerkhuweliksregisters eerder as deur nuwe immigrantevlote geloop. In Kaapstad op die 22ste Mei 1712 het Jean Costeux getrou met Anna Gildenhuys van die Kaap, gebore 1699; hy is in Junie 1713 in die Kaapstadse kerkhof begrawe, op die drumpel van die pokkejaar wat die volgende burgerotalle sou herskryf. Charles du Plessis, self op die Oosterlandt gebore en later as chirurgyn werksaam, het in 1712 met Cecilia Marcevene (van Marseveen) getrou. Philippe Mesnard van Provence het in dieselfde jaar met Jeanne Mouy getrou—die enigste Mesnard-seun in die gedrukte lyste wat getrou en nageslag gelaat het. Jean Roi het eweneens in 1712 met Maria Catherina le Febre, weduwee van Gabriel le Roux, getrou. Daardie verbintenisse—Kaapsgebore en vlugteling-vennote, tweede huwelike, en die eerste blywende Mesnard-lyn—is die konkrete merkers van interne groei wat die kaal 1 939-syfer in ’n enkele totaal saamdruk. [8]
Gewone Frans-afstammende name het die distrikslyste nog verdik selfs sonder ’n nuwe immigrantevloot. Jacob Bourbounais van Bergen, eens ’n matroos in Kompanjiediens wat in 1692 die huishouding van Pierre le Febre te Stellenbosch binnegegaan het en later dié van Pierre Rochefort, het in 1712 op die lys van burgers van Drakenstein verskyn. Gerard Hanseres (Hanseret), ’n messelaar te Stellenbosch gebore te Sint-Omaars in Artesië in 1652, het in 1712 ’n testament gemaak waarin slegs sy dogter Maria Gabrilla, nog by die geboorteplek, lewend gelyk het, met legate aan stadsgenote van Sint-Omaars. Daardie inskrywings is die kleingeld van die 1 939: ’n Drakensteinse toelating en ’n Stellenbosse testament in dieselfde jaar as die de Savoye- en Gouvret-terugreise. [8]
Tussen die begin van die agtiende eeu en die aankoms van goewerneur de Chavonnes in 1714 het name wat later dwarsoor Suid-Afrika bekend sou word die koloniale rekords binnegekom—onder meer families soos van Aardt, van Heerden, Badenhorst, Bosman, Grobbelaar, Kotzé, Maré, Oberholster, van Reenen, de Wet, du Buisson, Uys, Faure, Zaaiman en baie ander wat in die gedrukte sintese vir daardie interval gelys word. Hul verskyning in die rolle en notariële stukke van Helot se jare het die gewone verdikking van die vrye samelewing aangedui eerder as ’n enkele immigrantevloot. Die telling van 1712 het midde-in daardie benaming van nuwe koloniale vanne gestaan, terwyl ouer Franse vlugtelinghuise soos de Savoye, Costeux, du Plessis, Mesnard en Roi óf deur terugreis gekrimp óf deur plaaslike huwelik binne dieselfde vrye totaal uitgebrei het. [3] [8]
Die Kompanjie het steeds etlike honderde slawe by die lodge en op sy werke gehou; vryburgers het ander op plase en in dorpshuise gehou. Die burgerrolsyfer van vrye koloniste het nie daardie gebonde mense ingesluit nie, nóg die Khoikhoi-arbeid wat nog met die oes gehuur is—arbeid wat die pokkejaar gou skaars sou maak. Dit het die Europese vrye gemeenskap gemeet wat tiendes betaal het wanneer hulle graan verkoop het, milisie gemobiliseer het, en veeposte ooswaarts gedryf het terwyl Helot as waarnemende hoof by die kasteel geteken het. Teen daardie vrye totaal was die de Savoye- en Gouvret-vertrekke van 1712 individuele aftrekkings; die Costeux-, du Plessis-, Mesnard- en Roi-huwelike was individuele byvoegings van huishoudelike kapasiteit; die Bourbounais-toelating en die Hanseres-testament was die klein notariële merke van dieselfde vrye lys. Die rolsyfer 1 939 het albei soorte beweging binne een benaderde sensus van vrye mans, vrouens en kinders op die laaste volle jaar voor die plaag gehou. [3] [8]
Veegrens op die Breede en Zonder End — 1712
Veeboere het hul weg van die Land van Waveren af met die vallei van die Breederivier en van Hottentots-Holland ooswaarts langs die loop van die Zonder End gedryf. Die beweging was reeds aan die gang toe Van Assenburgh gesterf het; onder Helot in 1712 het dit voortgegaan as die gewone uitbreiding van veeboerdery anderkant die ouer Stellenbosch–Drakenstein-kern, sonder ’n enkele afgekondigde trek of ’n nuwe distrikslanddros. Gedrukte later sintese het dieselfde drywing as die voor die hand liggende oplossing vir amptelike monopolieë en ’n beperkte Tafelbaai-mark gestel: om weg te beweeg van die invloed van die Baai en vryheid in verder afgeleë streke te soek. [3] [4]
Van 1710 tot 1715 het, volgens die latere sintese, baie van die boere uit Waveren—soos die distrik Tulbagh destyds genoem is—geleidelik die vallei van die Breede afgedryf, terwyl sommige van Hottentots-Holland geleidelik langs die loop van die Zonderend, ’n sytak van die Breede, beweeg het. Teen 1745 sou daardie oostelike migrasie omvangryk genoeg wees om ’n derde distrik by Swellendam te regverdig; in 1712 was dit nog die vroeë, informele stadium van besetting onder Kompanjies-welbehae eerder as opgemeette vryeiendom. [3] [4]
Dieselfde korridor het in 1711 amptelike aandag getrek toe die waarnemende fiskaal Willem van Putten en die meestertuinier Jan Hertog die bergagtige land langs die linkeroewer van die Zonder End ondersoek en hout voldoende vir bestaande behoeftes gerapporteer het. Veeposte en oorblywende woud het dus een oostelike roete van Hottentots-Holland gedeel terwyl Helot se raad tiendes en droogte by die magazyns bestuur het. Uitbreiding van weiveld het nie op ’n permanente goewerneur uit Europa gewag nie. [3] [4]
Vroeë besetting van verder afgeleë dele het dikwels op informele vergunning berus om lande en weivelde tydens die welbehae van die Kompanjie te hou. Huur en vaste grense sou later strenger word; in Helot se jaar was die patroon nog geleidelike drywing, groot veeplase, en vryburgers wat ruimte soek weg van die opeengepakte mark en amptelike monopolieë van Tafelbaai. Die droogte van 1712 op die graanplase van die ouer distrikte het daardie veegrens nie minder aantreklik gemaak vir huishoudings wat net soveel van skape en beeste as van koring geleef het nie. [3] [4]
Dood van Simon van der Stel — 24 Junie 1712
Op die 24ste Junie 1712 is die voormalige goewerneur Simon van der Stel aan die Kaap oorlede. Sy oorskot is onder die plaveisel van die kerk in Tafelvallei begrawe—die nuwe kerk wat onder sy seun Willem Adriaan van der Stel voltooi is, en steeds bekend as die Groote Kerk. ’n Monument tot sy nagedagtenis is agter (of langs) die preekstoel opgerig; toe die gebou in die 1830’s–1840’s vergroot is, is daardie monument, saam met alles anders van sy soort, verwyder en nooit herstel nie. Die Junie-begrafnis het dus die lewe van die kolonie se mees vormende laat-sewentiende-eeuse hoof afgesluit onder dieselfde kerkvloer wat reeds Louis van Assenburgh in Januarie ontvang het, terwyl die lewende regering steeds onder die waarnemende hoofskap van Willem Helot gesit het. [3] [9]
Van der Stel het lank tevore amp verlaat. Op die 11de Februarie 1699 het hy sy oudste seun as goewerneur geïnstalleer en na die plaas Constantia teruggetree, reeds verfraai met wingerde en laane van jong eike, waar hy ’n groot en sierlike woning gebou het. Op die 11de Maart 1699 het die kommissaris Daniel Heins hom Zeekoeivlei met die grond daaromheen ’n uur se stap in deursnee toegestaan; op die 1ste Februarie 1700 het kommissaris Wouter Valckenier hom die gebruik van die Steenberge vir die duur van sy lewe toegestaan. Prakties het hy dus die hele skiereiland anderkant sy eiendom as veeloop gehad. Van daardie dag af het sy naam uit die amptelike kroniek vervaag, dog as private burger-boer het hy omtrent twaalf jaar lank uiters aktief gebly—’n ander naburige telling van dieselfde Constantia-aftrede loop tot dertien—hy het die Kompanjie van vars produkte en wyn voorsien, en hy het in die middel van die plaaslike sosiale lewe gestaan deur Kaapse en buitelandse gaste rojaal te onthaal. Vreemdelinge het lank die gehalte van Constantia-wyn aan die sorg toegeskryf wat hy met pers en gisting geneem het; die geur is later verstaan as net soveel aan die grond verskuldig. Die wyn wat hy gemaak het, was die beste in die kolonie. Die afgetrede goewerneur het hom nie heeltemal tot die landgoed beperk nie. Hy was steeds bereid om in enige onderneming te tree wat groot opbrengste beloof het. [3] [9]
Daardie kommersiële energie het byna tot die einde geduur. In Junie 1711, toe hy byna twee-en-sewentig jaar oud was, het hy saam met die burger Johannes Phyffer ’n kontrak met die politieke raad aangegaan om vir vyf jaar gedroogde en gesoute vis te lewer. Die vennote het ’n monopolie op vissery en robjag by Saldanhabaai verseker op voorwaarde van ’n jaarlikse betaling van vyf-en-twintig legger traanolie. Die ooreenkoms is slegs ’n jaar voor sy dood gesluit, terwyl Van Assenburgh nog geregeer het en die Kaap reeds in die droogteseisoene van 1710–1712 ingeskuif het. Dit het die voormalige goewerneur se laaste openbare voetspoor nie as kasteelpolitikus nie, maar as private monopolis vasgelê wat nog met die raad beding het wat sy seun eens voorgesit het. [3]
Teen die middel van 1712 het die politieke wêreld wat hy gevorm het, reeds verder beweeg. Willem Adriaan is in 1707 teruggeroep; Van Assenburgh se stil administrasie en Januarie-staatsbegrafnis was verby; Helot het slegs ’n tussentydse stoel gehou terwyl die direkteure Maurits Pasques de Chavonnes in Europa aangestel het. Simon se dood het daardie twiste nie heropen nie. Dit het ’n langer boog afgesluit wat van die uitbreiding van vryeiendomboerdery en die stigting van Stellenbosch deur die Constantia-aftrede en die laat Saldanha-kontrak geloop het. Die liggaam wat in Junie onder die Tafelvallei-plaveisel gelê is, het behoort aan die man wat, meer as enige enkele voorganger ná Van Riebeeck, die binnelandse distrikte en die wynplase van die skiereiland op die Kompanjie se kaart gestempel het—en wie se gedenksteen die latere herbou van die Groote Kerk sou uitwis. [3] [9]