Boer History1858 in Suid-Afrika: Grey, Boshof, Moshesh, Aliwal-Noord, en die Duitse skepe
Die Gipsey Bride van die 12de Mei, 2,901 perde, en die kontrak van die 5de Oktober — Kolonie 1858
Sir George Grey het nog albei stoele gehou: goewerneur van die Kaapkolonie en hoë kommissaris vir die gebiede daarbuite. Hy het die eed op die 5de van Desember 1854 afgelê. Wat hom in 1858 gedruk het, was nie ’n nuwe oorlog aan die Kei nie, maar ’n oorlog in Indië. Die muitery wat die Megaera op die 12de van Junie 1857 aangekondig het, het nog bataljons verslind. Grey se staande opdrag uit Londen was om Indië elke man en perd te gee wat gespaar kon word. Daarom is daar voor Mei 2,901 perde en 104 muile bymekaargemaak en vorentoe gestuur, en daarom het hy die Kaapse regiment deels ontmonter om dit te doen. Die perde het saakgemaak omdat ’n kavallerie-leër in Hindostan nie betyds uit Engeland herbery kon word nie, en omdat elke dier wat van die Kaap geneem is die grens dunner gelaat het. [3]
Namate woord aangehou kom het dat Indië nog troepe wil hê, het meer regimente gelaat so gou as skepe hulle kon neem. In Maart het die 73ste gelaat; in April een vleuel van die tweede bataljon van die 60ste; in Julie die tweede bataljon van die 12de; in Oktober die 31ste, wat eers in Julie uit Engeland aangekom het; in November die res van die 60ste. Ná daardie vertrekke het Suid-Afrika slegs die eerste bataljon van die 2de, die verenigde bataljons van die 45ste, en die 85ste gehou, waarvan een vleuel in Natal was, tot latere aflossing. Grey het die verantwoordelikheid geneem om die grensgewapende en berede polisie te vergroot, en die parlement het dit daarna goedgekeur. Die polisievermeerdering het saakgemaak omdat die gereelde bataljons wat die Kei sedert die vee-dood gehou het nou op die Indiese Oseaan was, en ’n berede koloniale mag was wat oorgebly het om die gekonfiskeerde lokasies te hou. [3]
In Januarie is ’n siviele kommissaris en residensiële magistraat aangestel vir Bedford en vir Hopetown, en in April vir Knysna, uit fondse wat in 1857 vir 3 nuwe afdelings gestem is. Die eksaminatoreraad — die voorloper van ’n universiteit — is beplan deur E. B. Watermeyer, James Rose Innes en Langham Dale in die verslag van die 8ste van Desember 1857. ’n Wet op daardie plan is in die sitting van hierdie jaar ingedien en deur albei kamers aangeneem. Dit het voorsiening gemaak vir 7 eksaminatore wie se sertifikate as gelykstaande aan dié van ’n universiteit erken moes word, en sonder wat niemand daarna in verskeie beroepe in die kolonie kon praktyk nie. Die wet het saakgemaak omdat ’n kolonie wat sy bataljons na Indië stuur nog die siviele masjinerie van ’n universiteit neergelê het, en omdat professionele praktyk aan die Kaap nou op ’n koloniale sertifikaat sou rus eerder as op ’n graad van oorsees. [3]
Op die 5de van Oktober het die direkteure van die Capetown Railway and Dock Company ’n kontrak geteken om die lyn van Kaapstad deur Stellenbosch en die Paarl tot Wellington te bou en te bedryf, 63½ myl, onder die 6 persent-waarborg op ’n koste van hoogstens £500,000 wat in 1857 gestem is. Die regering kon die lyn ná 20 jaar koop. In die sitting van hierdie jaar, nadat die keiserlike regering geweier het om ’n miljoen sonder rente vir Vetch se piere voor te skiet, het die parlement besluit dat hawewerke in Tafelbaai deur die kolonie geleidelik gebou moes word soos fondse ingesamel kon word. Die regering het toe John Coode geraadpleeg. Inkomste het op £402,669 gestaan teen £404,240 in 1857; wol op £1,014,173 teen £1,160,499; die hele uitvoer op £1,651,662 teen £1,833,700. Die kontrak en Coode se aanstelling het saakgemaak omdat die Kaap hom tot ’n gewaarborgde spoor en tot ’n hawe verbind het wat hy self moes betaal, in ’n jaar toe wol en totale uitvoer albei geval het. [3]
Op die 13de van Junie het 103 individue uit Amsterdam in Kaapstad aangekom onder die Nederlandse kind-en-gesin-skema wat Beelaerts van Blokland in 1856 geopen het; hulle is op die 8ste van Julie gevolg deur 40 ander. Die immigrasiewet van 1857 was nou van krag onder William Field in Engeland, met depots in Kaapstad en Port Elizabeth. Die eerste skip onder daardie stelsel was die Gipsey Bride, wat op die 12de van Mei 515 mans, vroue en kinders na Kaapstad gebring het, hoofsaaklik in Dumfriesshire gekies. Op die 6de van Julie het die Aurifera 227 na Port Elizabeth gebring; op die 23ste van dieselfde maand die Indian Queen 403 Engelse immigrante; op die 11de van September het die Edward Oliver 473 gemengde Skotte en Engelse na Kaapstad gebring. In hierdie jaar het die parlement besluit dat enige inwoner familie of vriende kosteloos kon laat uitkom. Die koste vir die regering van ’n volwasse deurgang was van £13 10s. tot £15 10s.; ’n lening teen 6 persent is gemagtig as die inkomste geen surplus gehad het nie. Die skepe het saakgemaak omdat die vee-dood Xhosa-arbeid van die plase leeggemaak het, en omdat ’n vrye-deurgangstelsel nou die kolonie se gekose manier was om dit met Britse gesinne te vervang. [3]
Kreli van die 25ste Februarie, die legioen van die 31ste Maart, en Umhala van die 28ste Oktober — Geannekseerde gebied 1858
Die geannekseerde gebied oos van die Keiskamma het nog op die wrak van die vee-dood van 1856–57 geleef. Xhosa-profete het die mense gesê om hul beeste en graan te vernietig sodat die dooies sou opstaan en die Europeërs in die see gespoel sou word. Toe die vasgestelde dag misluk, het hongersnood gevolg. Die keiserlike toelae vir die provinsie is sonder voorafkennisgewing van £40,000 tot £20,000 gesny, en daar was geen plaaslike bronne waaruit die tekort goedgemaak kon word nie. Grey is gedwing om wissels op Engeland te trek vir die voeding van die uitgehongerdes en vir die deurstuur van dié wat in hegtenis geneem is toe hulle wou steel — in 1857 alleen is 1,413 per see na Kaapstad gestuur — wat die tesourie, wat nie voorbereid was nie, ongerieflik gevind het om te ontmoet. Van die slag van 1857 het die Xhosa-stam baie jare nodig gehad om te herstel. Die mag van die hoofmanne en van hul Tembu-bondgenote is deur hul eie daad gebreek. Die sny het saakgemaak omdat Grey gevra is om ’n honger provinsie op die helfte van die toelae te hou, met die bataljons wat dit gepolisieer het al onder bevel vir Indië. [3]
Kreli, hoof van die stam, het die leidende aandeel in die vee-dood geneem, en selfs in sy grootste nood het hy nie opgehou om ander aan te hits nie. Grey het hom gewaarsku dat as hy volhard hy gestraf sou word. Hy het geweier om die waarskuwing te aanvaar, so Grey het besluit om dit buite sy mag te stel om verder kwaad te doen. ’n Sterk detachement van die grensgewapende en berede polisie onder Kommandant Currie is oor die Kei gestuur om hom te verdryf uit die gebied wat vir etlike geslagte die vernaamste woonplek van sy mense was. Hy kon nie weerstaan nie, en in die nag van die 25ste van Februarie het hy met al sy oorblywende mense die Bashee oorgesteek na Bomvanaland, waar die hoofman Moni hom ’n klein strook gegee het om op te woon. Die polisie het besit van die distrik tussen die Kei en die Bashee gehou. In Maart is Nongqause, wat haar lewe gered het deur oor die Bashee te gaan, deur Moni aan majoor Gawler oorhandig, en na die kolonie gestuur, waar sy daarna gewoon het, maar buiten ’n kort verklaring aan kolonel Maclean kon sy nooit oorreed word om te praat van die dade waarin sy so ’n prominente deel gespeel het nie. Maclean het in hierdie jaar ’n geslagsregister van die hoofmanne saamgestel. Die verdrywing het saakgemaak omdat die Gcaleka-land tussen die Kei en die Bashee nou ’n polisiebesitting was, nie ’n hoofman s’n nie, en omdat die profeet van die dood in koloniale hande was. [3] [4]
Sandile is toegelaat om ’n deel van die lokasie te behou wat sir George Cathcart toegeken het, maar sy magistraat, van ’n blote assessor, is nou opperste in geregtelike sake gemaak, en hy het aangehou om ’n maandelikse toelae te trek. Makoma was al ’n staatsgevangene op Robbeneiland. Die Gunukwebe-hoofman Pato het op die 13de van Maart vir ’n oortreding op die eiland aangekom, en ná sy terugkeer homself vergete gevind. Die Ndlambe-hoofman Umhala, wat onder die ywerigste was om Umhlakaza se opdragte uit te voer, het met ’n paar aanhangers probeer om van roof te leef, van plek tot plek, tot hy eindelik deur ’n swart polisieman gevang, verhoor, en tot gevangenis op Robbeneiland gevonnis is, waar hy op die 28ste van Oktober aangekom het en 5 jaar aangehou is. Die man wat hom nagespoor het, was Umjuza, seun van Makana. Die groot strook wat Cathcart aan Umhala toegeken het, is gekonfiskeer. Sommige van die mense wat daarop gelaat is, is oorkant die Kei verwyder, en in Augustus deur Gawler op die regteroewer van die Bashee geplaas, 1,750 jonk en oud, verdeel onder 8 krale onder die kapteins Smith, Sigidi, Stokwe en Zabela. Hulle en die Fingo’s by Butterworth was die enigste Bantoe wat tussen die Kei en die Bashee mag woon het. Die eilandvonnisse en die konfiskasie het saakgemaak omdat die Ngqika- en Ndlambe-lokasies wat Cathcart laat staan het nou òf onder ’n magistraatshof òf leë grond vir Europese plase was. [3]
Deels om die onmiddellike verstrooiing van die Duitse legioen te voorkom, en deels om die poste te versterk, het Grey die manne ingeskryf en op volle betaling gehou, wat hulle aan die oorlogswette onderwerp het, tot die 31ste van Maart, toe die betaling op peremptoriese opdragte uit Engeland gestaak is. Die legioen is ná die oorlog van 1850–53 as ’n militêre nedersetting uitgebring: die koloniste het geld gestem op die verstandhouding dat die groter getal getroud sou wees en deur vrouens vergesel. Die aandeel vroue was so klein dat die soldate nie permanente setlaars kon word nie, en die eksperiment het die kolonie teleurgestel. Siwani van die Imidushane, wat sy gesig teen die vee-dood gestel het, het sy mense gered en byna duisend vlugtelinge ingelyf. Die Christelike Gunukwebe-hoofman Kama het sy clan van die kleinste tot die grootste in die provinsie sien groei. Die staking van betaling het saakgemaak omdat die legioen, eens die beoogde Europese ruggraat van die geannekseerde gebied, nou onbetaal en vry was om te verstrooi — daarom sou Grey later duisend van hulle weer onder die vaandels vir Indië roep. [3]
Caesar Godeffroy van die 14de Junie, Stanley van die 4de Mei, en die duisend van September — Geannekseerde gebied 1858
Om die Europese bevolking van die geannekseerde gebied te vergroot het Grey op die 24ste van Augustus 1857 ’n ooreenkoms aangegaan met William Berg as agent vir Johan Cesar Godeffroy & Son van Hamburg vir die invoer van 4,000 Duitse setlaars. Debenture van £50,000 teen 6 persent vir 10 jaar moes uitgereik word. Die heffing was £12 10s. vir ’n statutêre volwassene tot Oos-Londen. Elke gesinshoof moes ’n bou-erf gratis ontvang, 20 akker teen £1 ’n akker, 5 akker vir elke kind bo 14, en 3 vir elke kind tussen 10 en 14, terugbetaal in vyfdes van die vierde tot die agtste jaar sonder rente. Onder daardie voorwaardes het Godeffroy & Son 5 skepe van Hamburg gestuur, opgedra om Tafelbaai vir bevele aan te doen. Die kontrak het saakgemaak omdat Grey Duitse gesinne op die gekonfiskeerde Xhosa-lokasies wou plant, sodat die provinsie nie van ’n onbetaalde legioen of van ’n gehalveerde keiserlike toelae sou afhang nie. [3]
Die eerste, die Caesar Godeffroy, het op die 14de van Junie met 456 immigrante aangekom; die tweede, La Rochelle, op die 11de van Augustus met 485; die derde, die Wandrahm, op die 17de van November met 421; die vierde, die Wilhelmsburg, op die 23ste van Desember met 680. Slegs dié wat in die eerste twee skepe aangekom het, is voor die einde van die jaar geplaas, en van die ander het sommige grond aan die westekant van die Keiskamma gekry, sodat almal nie inwoners van die geannekseerde gebied geword het nie. Sober en ywerig het hulle die grond met die graaf omgekeer, want hulle was eers te arm om beeste en ploeë te koop; sigorei het vir koffie gedien, heuning vir suiker, varkvleis en mielies en groente vir dieet. Die landings het saakgemaak omdat ’n Duitse landboubevolking nou op die grond oos van die Keiskamma was, in dieselfde jaar dat Londen besluit het dat geen meer van hulle gestuur moes word nie. [3]
Die stelsel is ná hierdie jaar nie voortgesit nie. Op die 4de van Mei het lord Stanley, wat op die 26ste van Februarie Labouchere opgevolg het, aangekondig dat dit moes ophou. Hy het gehou dat om die legioen met ’n groot bykomende getal Duitse emigrante wat nie Engels ken nie te volg, van twyfelagtige beleid was, en opgemerk dat die verband nominaal op die inkomste van die gebied verseker in der waarheid van parlementêre hulp uit Groot-Brittanje moes afhang, die jaarlikse tekort £40,000. Emigrante gelyk aan 1,600 statutêre volwassenes — 2,315 individue wat werklik Suid-Afrika bereik het — was al aangeneem, en een transport was onderweg. Stanley het toegestem dat dié vorentoe gestuur mag word, en Godeffroy & Son £5,000 betaal om die kontrak vir die oorblywende 2,400 te kanselleer. Stanley se depêche het saakgemaak omdat Grey se Duitse skema by die skepe wat al op see was gestop het, en omdat die gekonfiskeerde lokasies nie tot die 4,000 gevul sou word waarvoor hy gekontrakteer het nie. [3]
Intussen het intelligensie uit Bombay dat meer troepe dringend nodig is Grey, handelend onder algemene opdragte om Indië alle moontlike hulp te gee, gelei om 1,000 van die ongetroude en onrustigste manne van die legioen weer onder hul vaandels te roep, en in September het hy hulle tot lord Elphinstone se hulp gestuur. Dit het duidelik geword dat hierdie manne nooit goeie setlaars sou word nie; hulle het al begin verstrooi. Die sensus van die 31ste van Desember het die bevolking van die geannekseerde gebied as 1,154 verbonde aan die Duitse legioen, 2,994 ander Europeërs, en 38,559 Xhosa en Fingo’s gewys. Invoere deur Oos-Londen het £144,925 beloop teen £258,014 in 1857; uitvoere £18,900 teen £79,558, die afname die staking van huide ná die vernietiging van beeste. In hierdie jaar het Grey 302 plase van ’n gemiddelde grootte van 1,500 akker elk in die gekonfiskeerde lokasies laat uitlê, om onder militêre tenure en ’n jaarlikse erfpag van £2 vir elke 1,000 akker gehou te word. Die duisend, die sensus en die plase het saakgemaak omdat die Europese bevolking van die geannekseerde gebied nou ’n mengsel was van onbetaalde legionêre, Duitse gesinne op die graaf, en opgemeette militêre plase — en omdat sy handel met die beeste ineengestort het. [3]
Boshof van die 25ste Februarie, Letele van die 10de Maart, en Beersheba van die 23ste — Oranje-Vrystaat 1858
Oorkant die Oranje was die Oranje-Vrystaat vier jaar oud. Brittanje het op die 23ste van Februarie 1854 by die Bloemfontein-konvensie onttrek, en die boere tussen die Oranje en die Vaal gelaat om hulleself te regeer. Jacobus Nicholas Boshof is op die 27ste van Augustus 1855 as president ingesweer. In Februarie, toe die volksraad byeengekom het, was die toestand van die staat sodanig dat dit ernstige kommer veroorsaak het. Die verhoor en teregstelling van ’n Engelsman genaamd Charles Leo Cox vir die moord op sy vrou en twee kinders is deur die meeste van sy landgenote as onreëlmatig beskou, en die Engelse party het teenstanders van Boshof geword. Die burgers wat unie met die Suid-Afrikaanse Republiek voorgestaan het, het ’n aansienlike minderheid gevorm, en hulle was eweneens in opposisie. Daar was dus drie politieke partye. Moeg van verdeeldheid, het Boshof op die 25ste van Februarie sy bedanking aangebied. Die volksraad het hom versoek om in die amp te bly, maar hy het volhard, en die volgende dag is sy bedanking aanvaar. ’n Uitvoerende kommissie van G. du Toit, E. R. Snyman en J. J. Hoffman is om twaalfuur op die 1ste van Maart ingesweer. Onder druk van ’n groot getal burgers, en op die smeking van ’n aansienlike meerderheid van die lede, het Boshof sy bedanking die aand van dieselfde dag teruggetrek. Die geweldadigste van sy teenstanders het toe die stoel vakant verklaar; etlike lede het hul sitplekke ontruim en huis toe gegaan. In dieselfde maand het die volksraad besluit om ’n landdroshof te Boshof vir die westelike inwoners in te stel, en die president gemagtig om Danser vir £100 uit te koop. Die bedanking het saakgemaak omdat die Vrystaat ’n Basoeto-krisis ingegaan het met sy president skaars herstel en ’n minderheid wat al van unie noord van die Vaal gepraat het. [3] [3]
Terwyl hierdie twis plaasgevind het, het Moshesh probeer om die burgers tot vyandelikhede te prikkel. Die Warden-lyn — die grens wat in 1849 deur majoor Warden getrek is toe die land nog die Oranjerivier-soewereiniteit was, en later deur sir Harry Smith bevestig — was die Vrystaat se eis tot ’n vaste grens. Moshesh het dit nie as geslote behandel nie. In antwoord op Boshof se voortgesette eise vir die perde wat hy hom verbind het om te lewer, en waarvan hy slegs 45 ingestuur het, is briewe van die ligsinnigste aard geskryf. Jagpartye van 300 tot 500 gewapende en berede manne het die Vrystaat binnegegaan wanneer en waar hulle wou. In Harrismith, Winburg en Smithfield is plase onder Engelse titels deur klein kapteins in besit geneem, en wanneer pogings aangewend is om die indringers te verwyder, het Moshesh en Letsie die reg geëis om in te meng. Vyf dae ná Boshof se waarskuwing dat geen verdere kennisgewing gegee sou word nie, het Moshesh se broer Poshuli, met sy eie volgelinge en sommige retinue van die Baphuthi-hoofman Morosi, een van die beste plase in die Smithfield-distrik met geweld in besit geneem, voorheen in die okkupasie van Jan de Winnaar. Die klein kaptein Lebenya het vantevore etlike ander plase gevat en die geboue en boorde daarop vernietig. Letsie het ’n groot party krygers byeengeroep. Terselfdertyd het Molitsane en sy Bataung Winburg geplunder, waar 5 rowers doodgeskiet is en 2 ander en ’n boer gewond is. Die inbesitnemings het saakgemaak omdat ’n getitelde plaas wat ’n Basoeto-kaptein na willekeur kon okkupeer nie eiendom was wat die Vrystaat sonder oorlog kon verdedig nie. [3]
Teen die 10de van Maart was ’n redelik sterk kommando op die grens van die versteurde distrik kamp, die president met etlike lede van die volksraad en die landdros van Smithfield. Op daardie dag het Jan Letele met ’n party van sy volgelinge gekom en versoek om as onderdaan ontvang te word. Die vyandskap tussen die kleinseun van Motlomi en die familie van Moshesh was so bitter dat die raad besluit het om toe te gee, al het die aanneming ’n blunder geblyk, want dit het die plig ingehou om hom daarna te beskerm. Dieselfde middag het ’n krygsraad, Boshof in die stoel, besluit om ná 14 dae vyandelikhede te begin tensy Moshesh die Warden-lyn sou erken en instem om vergoeding te maak vir alle diefstalle wat tot sy mense nagespoor is. Op die 11de het die president ’n ultimatum van 4 vrae gestuur, ’n antwoord voor die uitvoerende raad op die 19de te Bloemfontein: of Poshuli en Lebenya binne ’n maand gedwing sou word om skade te betaal; of spoedige maatreëls teen veediefstal getref sou word en daardie kapteins van die grens verwyder; of die agterstallige vergoeding vir perde betaal sou word; of die Warden-lyn wat sir Harry Smith bevestig het, eerbiedig sou word. Van die eerste drie eise het Moshesh geen kennis geneem nie; op die vierde het hy eers ná die genoemde datum geantwoord. Oorlog teen die Basoeto is daarom op die 19de van Maart te Bloemfontein afgekondig. Die afkondiging het saakgemaak omdat ’n onafhanklike republiek sonder ’n staande leër nou in oorlog was met ’n bergvolk wat sy burgers vele male oortref het, en omdat Brittanje, wat in 1854 onttrek het, nie gebonde was om ’n soldaat te stuur nie. [3]
Die burgers het geen soldate gehad nie, nie eers ’n liggaam polisie nie. Hulle sou op eie koste te velde trek, terwyl hul gesinne sonder beskerming gelaat is. Hul vyand het ’n land okkupeer wat een groot vesting was; sy mag was tot die hulne soos 12 of 15 tot een. Sommige afvallige blankes het Moshesh se mense gewys hoe om buskruit te maak, wat ná die begin van die oorlog van minderwaardige gehalte gevind is. Aktiewe vyandelikhede het by die sendingstasie Beersheba op die 23ste van Maart begin. J. Sauer is met die burgers van sy distrik opgedra om die inwoners te ontwapen en dié wat nie sou onderwerp nie uit te dryf, anders sou ’n liggaam van die vyand agtergelaat word. Nadat hy vasgestel het dat sommige Basoeto van Elandsberg op pad was om by hul vriende aan te sluit, het hy ’n kompagnie vorentoe na die drif van die Caledon gestuur; vroeg in die oggend het die eerste skermutseling van die oorlog daar plaasgevind, waarin omtrent 20 swartes gedood is. Moeletsi het in die nag gelaat met al sy volgelinge wat wapens kon dra, en vroue, kinders en die swakkes onder die sendeling Rolland gelaat. Sauer het die manne van die stasie opgeroep om hul wapens oor te gee; ’n Morolong genaamd Mooi het ingewillig; die ander het geweier; vuur is geopen, en omtrent 30 is gedood. Die retinue van Mareka is van die stasie gedryf en hul eiendom gekonfiskeer; Mareka is gevange geneem en na Smithfield geneem; Mooi is as gyselaar aangehou. Die enigste ongevalle van die burgers was 2 manne lig gewond. Beersheba het saakgemaak omdat die eerste slag van die oorlog op ’n Franse sending geval het, nie op Thaba Bosigo nie, en omdat ’n stasie wat sedert 1836 gestaan het nou ’n Vrystaatse militêre feit was. [3]
Vechtkop van die 28ste Maart, Morija van April, en Thaba Bosigo van die 6de Mei — Oranje-Vrystaat 1858
Die veldtogplan was om twee kommando’s die Lesotho in te stuur, een van die noorde, die ander van die suide, om voor Thaba Bosigo te ontmoet en daardie vesting met storm te probeer inneem. Thaba Bosigo was Moshesh se berg: afgronde honderde voet hoog, ’n paar steil paadjies, en ’n garnisoen. Moshesh het sy beeste in verre bergklowe gestuur, en beveel om by elke voordeelpunt te veg, maar wanneer nou gedruk word terug te val en die kommando’s agter hulle te trek. Kommandant-generaal Hendrik Weber met die burgers van die suidelike deel en Jan Letele se mense het eers na Vechtkop gemarsjeer, Poshuli se hoofkwartier. Op die 28ste van Maart is Nehemiah en Poshuli daar ontmoet, en ná ’n geveg het hulle teruggetrek en die dorpe van laasgenoemde aan hul lot oorgelaat; die volgende dag is hulle verbrand. Op die 30ste was die kommando by Mohali’s Hoek, waar dit in ’n hinderlaag 16 manne dood en gewond verloor het, maar byna vier keer soveel Basoeto plus een afvallige Europeër gedood het, en ’n paar honderd beeste gevang het. Van Mohali’s Hoek het dit teen Letsie gemarsjeer, maar die krygsraad het besluit dat dit onverstandig sou wees om hom aan te val, en die kommando het na Jammerbergdrif teruggeval. Vechtkop en Mohali’s Hoek het saakgemaak omdat die suidelike kolom dorpe kon brand en tog nie Thaba Bosigo bereik nie, en omdat 16 burgers af, met gesinne ongedek op die vlaktes, al ’n swaar Vrystaatse verlies was. [3]
Die noordelike kolom was in twee afdelings onder kommandante F. Senekal en W. J. Pretorius. Op die 25ste van Maart is Moperi en Molitsane by Koranaberg deur Pretorius verslaan. Op die 12de, 13de en 14de van April het hierdie kolom by Cathcartsdrif ’n reeks gevegte gehad met die krygers van Molapo, Moperi en Molitsane, wat dit omsingel het en gedreig het om dit met hul oorweldigende getalle te vernietig. Teen dié tyd was dit bekend dat die buskruit wat die Basoeto gemaak het, nie ’n koeël verder as 150 tot 180 meter kon dra nie, sodat die verskil in getal meer as vergoed is. Die kolom het hom uitgedwing, maar nie voordat dit 17 manne, dood en gewond, verloor het nie. Op die 25ste het die twee kolomme ’n aansluiting bewerkstellig. Drie dae later is Senekal in Weber se plek tot kommandant-generaal verkies, en ’n aanval is op Letsie gemaak, wat met omtrent 4,000 krygers op die hoogtes naby sy dorp, die sendingstasie Morija, gestasioneer was. Ná ’n bietjie skermutseling het Letsie wyk gegee en na Thaba Bosigo teruggetrek. Die aansluiting het saakgemaak omdat die Vrystaat eindelik een mag voor Letsie gehad het — en omdat 17 burgers meer bestee is om dit daar te kry. [3]
Die kommando het toe Letsie se dorp in besit geneem, toe die burgers met afgryse gedeeltes van die lyke van sommige van hul vriende wat by Mohali’s Hoek geval het, daar gevind het, deur Basoeto-priesters daarheen gebring om hul teenstanders te betower. Verbitterd het hulle die dorp tot dieselfde lot as Poshuli se krale veroordeel, en slegs die kerk en die eiendom van die sendeling Maeder gespaar. Die eerwaarde Arbousset het met sy gesin en 6 Engelse handelaars en ambagsmanne die plek gelaat voordat die kommando ingekom het. Maeder, wat by sy huis gebly het, het geen last gely nie. Die eiendom van dié wat gevlug het, het dieselfde behandeling as dié van die Basoeto gekry. Die Franse konsul in Kaapstad het Grey versoek om sy landgenote te beskerm; die keiserlike regering het geweier om in te meng; die volksraad het geweier om sendeling of handelaars te vergoed, maar £100 aan die Paryse genootskap gestem om die skade aan sy geboue goed te maak. Van Morija het die magte na Thaba Bosigo gemarsjeer, waar hulle op die 6de van Mei aangekom het. ’n Liggaam Basoeto aan die voet van die berg het ’n skyn van weerstand gemaak, maar ná 4 uur se skermutseling op die vlug geslaan. Die dreigende afgronde, honderde voet hoog, was buite die mag van die mens om te skaal, en die paar steil paadjies was versterk en verdedig deur ’n garnisoen ruim van munisie voorsien. Morija en die berg het saakgemaak omdat die Vrystaat ’n hoofman se dorp kon brand en tog nie die een vesting inneem wat die oorlog beslis het nie. [3]
Gedurende die voorafgaande veertien dae het gerugte die kampe bereik dat die Basoeto die Vrystaat binnegeval het. Dit was bekend dat op die 14de van April, terwyl die noordelike kolom by Cathcartsdrif geveg het, ’n liggaam ligte ruiters oor Winburg versprei het, al die vee in sy spoor weggevee het, en niks as smeulende ruïnes gelaat het nie. Intelligensie het nou gekom dat op die 26ste van April die distrik Smithfield op soortgelyke wyse geplunder en verwoes is. Met sulke tyding in die ore en ’n oninneembare vesting voor die oë, het daar maar een gedagte by die burgers gekom, dié om na hul gesinne terug te keer. ’n Krygsraad het besluit om die kommando op te breek; sonder ’n uur se versuim het elke man huis toe vertrek. Selfs voor hierdie ineenstorting het Boshof president Marthinus Wessel Pretorius om bystand gevra. Op die 4de van Mei het die volksraad van die noordelike staat te Potchefstroom byeengekom, toe 12 petisies van Vrystaatse burgers voorgelees is; ’n besluit is aangeneem dat Pretorius en kommandant-generaal Schoeman na Bloemfontein moes gaan en probeer om vrede te herstel, en dat as Moshesh redelike voorwaardes weier die verenigde lande met hom sou handel. Op die 27ste van April het Boshof aan Grey geskryf en om sy tussentrede as ’n menslike en Christelike daad gevra. Die Kaapse parlement het gesit; die wetgewende raad het eenparig vriendelike bemiddeling goedgekeur; die vergadering het Grey versoek om sy dienste aan te bied, maar dat as òf party weier hy geen stap moes doen wat die kolonie kon betrek nie. Grey het sy dienste aangebied; Boshof en die uitvoerende gesag het dit dankbaar aanvaar; Moshesh het ook onvoorwaardelik ingestem. Die ineenstorting het saakgemaak omdat die Vrystaat nie Thaba Bosigo kon inneem en Winburg en Smithfield terselfdertyd beskerm nie, so die oorlog het van die kommando na Grey se bemiddeling oorgegaan. [3]
Scheel Kobus van die 24ste Mei, die vesting van die 5de Julie, en Mahura van die 18de Augustus — 1858
Voordat òf die deputasie van die Suid-Afrikaanse Republiek òf Grey se aanbod Bloemfontein bereik het, het die Vrystaatse magte ontbind, en Boshof is gedwing om Moshesh te nader vir ’n staking van vyandelikhede. Hy het gevra of die hoofman ’n deputasie sou ontvang, of instem dat Pretorius ’n wapenstilstand reël. Moshesh het hooghartig en sarkasties geantwoord, die skuld van die oorlog op die Vrystaat gegooi, die burgers daarvan beskuldig dat hulle as barbare optree, en gestel dat hy nog nie begin veg het nie; maar hy het ingestem om ’n deputasie te ontvang. L. J. Papenfus en W. G. Every is na Thaba Bosigo gestuur, en op die 1ste van Junie is ’n wapenstilstand geteken, waarvolgens alle militêre operasies opgeskort moes word tot Grey die finale voorwaardes reël, met geen omgang buiten deur amptelike boodskappers in die tussentyd nie. Die wapenstilstand het saakgemaak omdat dit ’n oorlog gevries het wat die burgers al laat vaar het, en omdat dit Grey, nie Pretorius, die man gemaak het wat die vrede sou skryf. [3]
Weg op die westelike grens het etlike klein hoofmanne, in die oortuiging dat die tyd gunstig vir plunder was, begin om die land te verwoes. Die San-kaptein Scheel Kobus, seun van Kausop, was die eerste. Sy lokasie was deel van ’n strook langs die linkeroewer van die Vaal van Platberg tot die kromming teenoor die aansluiting van die Hart, wat Warden as ’n reservaat vir bande van Korana- en San-bloed afgesonder het. Goliath Yzerbek se Korannas en David Danser se San is sonder skeidslyn deurmeng; hulle het sedertdien getwis. In Augustus 1857 het Danser aangebied om sy regte vir £75 te verkoop; die volksraad het die aankoop gemagtig, maar hy het toe teruggehou; Goliath het vir £100 verkoop en weggetrek. In Februarie van hierdie jaar het die volksraad die president gemagtig om Danser vir £100 uit te koop, en die Berlynse sending £100 vir hul stasiegrond te bied, sodat die enigste deel van die reservaat wat oorbly dié sou wees wat Scheel Kobus okkupeer; die onderhandelinge is nie aangegaan toe die Basoeto-oorlog begin het nie. Op die 24ste van Mei, sonder enige uitlokking, het Scheel Kobus aan die hoof van omtrent 300 manne ’n inval gemaak en 200 horingsbeeste, 2,000 skape, 73 perde, 4 waens, en ander eiendom weggevee. Die rowers het ’n boer, Zacharias Swanepoel, vermoor, en Roelof du Plooy en Jacobus Coetsee gewond. Hulle het na ’n vesting by die buiging van die Vaal teruggetrek, versterk met slote en boomstamme. Die inval het saakgemaak omdat die Basoeto-oorlog die westelike plase van hul manne gestroop het, en omdat ’n reservaat wat Warden vir San- en Korana-bande getrek het nou ’n basis vir plunder was. [3]
Goliath Yzerbek het by die rower aangesluit, soos Gasibone en Matlabane, kapteins van clans van die Batlapin, wat hul krale langs die onderste Hart gehad het en nie onderdane van die Suid-Afrikaanse Republiek was nie. Gasibone was van die groot huis van Mothibi, maar Mahura te Taung was magtiger. Op die 30ste van Mei het Gasibone en Matlabane ’n inval gemaak, twee manne genaamd Lombard en Van Aswegen vermoor, drie kinders en ’n vrou wreed mishandel, ’n ander vrou en haar kinders van hul huis verdryf, en met buit teruggetrek. Op die 8ste van Junie het die gesamentlike horde ’n derde inval gemaak, Jan Coetsee vermoor, en vee weggevee. ’n Liggaam boere het hulle ingehaal; ’n burger genaamd Jacob Diederikse is gedood en twee ander gewond, maar die vee is herower en omtrent 20 van die rowers is geskiet. Die horde het toe plase oorkant die rivier geplunder; ’n ou burger genaamd Opperman is vermoor, en sy vrou en kleindogter is deur Matlabane as gevangenes weggevoer. ’n Kommando van 240 burgers en 160 swartes — Fingo’s van Bloemfontein en die krygers van Danser, wat hom as vriend van die blanke verklaar het sodra Goliath by Scheel Kobus aangesluit het — is byeengebring onder Hendrik Venter, met James Michael Howell, landdros van Winburg. Die derde inval het saakgemaak omdat die westelike oorlog nie meer ’n San-inval was nie: Batlapin-kapteins het aangesluit, en twee republieke het nou vermoorde boere aan dieselfde rivier gehad. [3]
Op die 5de van Julie het die kommando die rowers se vesting aangeval en die horde so ingeperk dat ontsnapping onmoontlik was. Geen Batlapin was toe daar nie. Die plek is met storm ingeneem, met ’n verlies van 1 man gedood en 3 gewond aan die Europese kant, en 112 manne gedood aan die rowers se kant. Onder die dooies was Scheel Kobus en sy broer. 43 volwasse mans en 50 vroue en kinders is gevange geneem. ’n Gewonde Europeër, Albertus van der Westhuizen, is in ’n wa na die dorp Boshof gestuur met ’n eskort van 6 boere en 9 swartes; onderweg is ’n party van Gasibone se Batlapin ontmoet, die eskort het gevlug, en Van der Westhuizen is wreed vermoor. 42 van die manlike gevangenes is onder Patrick O’Brien vir die tronk in Bloemfontein geplaas. Op die 12de van Julie het hy Boshof bereik; op die 14de het hy gelaat, en toe slegs ’n paar kilometer van die dorp af het ’n party van 30 manne met gesigte gesluier opgery en die gevangenes geskiet soos hulle hardloop. Die daders is nooit gestraf nie, al was die uitbarsting van verontwaardiging algemeen. Die storm het saakgemaak omdat Scheel Kobus dood was en die Vaal-vesting ingeneem — en omdat die skiet van die gevangenes op die 14de ’n vlek gelaat het wat die republiek nie kon verhoor nie. [3]
Noord van die Vaal het die Suid-Afrikaanse Republiek ’n burger mag onder kommandant Paul Kruger teen die rowers gestuur. Gasibone het na Mahura gevlug, wat geen aandeel in die onluste geneem het nie maar nie bereid was om die hoof van sy familie te laat vaar nie. Op die 5de van Julie het Pretorius aan Mahura geskryf en die uitlewering van die rowers versoek; op die 27ste het Kruger dieselfde gedoen, en ook as bewys van vriendskap gevra dat die twee blanke vrouegevangenes by Matlabane uitgestuur word. Op die 5de en weer op die 7de van Augustus het Kruger uit sy kamp geskryf en die versoek herhaal. Op die 7de van Augustus is die twee blanke vroue die kamp ingebring, hul vrylating bewerkstellig deur Edward Chapman, ’n handelaar te Kuruman. Dieselfde dag is Kruger se mag aangesluit deur 64 burgers van die Vrystaat onder Venter, en deur Danser se hele gevolg. Die Batlapin is toe aangeval; in ’n reeks skermutselinge van die 9de tot die 13de het hulle ’n groot getal manne verloor. Op die 13de is Gasibone gedood; sy kop is afgesny en na Mahura gestuur, die rede aangegee dat die Batlapin anders sou ontken dat hy geval het. Mahura het dadelik gestuur om vrede te vra. Met sy raadsmanne is op die 18de van Augustus ’n ooreenkoms geteken dat hy alle eiendom wat in albei republieke gesteeld is, moes oorgee en die koste van die kommando binne 3 maande goedmaak. Die Batlapin-lewensverlies was swaar, en 2,800 horingsbeeste, 4,000 skape en bokke, 65 perde, en 23 waens is geneem, ’n groot deel daarvan eiendom in die invalle gesteeld, aan die eienaars of hul erfgename terugbesorg, die restant onder die kommando verdeel. Die ooreenkoms het saakgemaak omdat Mahura, wat nie oorval het nie, vir Gasibone moes betaal, en omdat Kruger se Augustus-veldtog die westelike oorlog gesluit het wat Scheel Kobus in Mei geopen het. [3]
Grey van die 20ste Augustus, Aliwal-Noord van die 29ste September, en Postma van November — 1858
Op die 7de van Junie, veertien dae ná Scheel Kobus se eerste inval, het Pretorius, vergesel van Kruger en omtrent 20 ander persone, in Bloemfontein aangekom. Dieselfde dag het die volksraad van die Vrystaat in buitengewone sitting byeengekom. Langs die Basoeto-grens en ver na die middel van die staat toe is die burgers tot uiterste armoede gereduseer; moord, dood in die stryd, en siekte het die helfte van die inwoners in rou geplaas. Petisies ten gunste van unie met die Suid-Afrikaanse Republiek, onderteken deur 1,445 persone, is voorgelees. Op die 11de van Junie is ’n brief van Grey ontvang wat aankondig dat as ’n unie-ooreenkoms gesluit word, die konvensies van 1852 en 1854 — Sandrivier, wat die onafhanklikheid van die boere noord van die Vaal erken het, en Bloemfontein, wat die Vrystaat erken het — nie langer deur Groot-Brittanje as bindend beskou sou word nie. Ná groot verskeidenheid van mening is besluit dat by Grey se aankoms om vrede te reël ’n deputasie met hom moes konferensie; die Suid-Afrikaanse Republiek het besluit om ’n deputasie vir dieselfde doel te stuur. Sommige beeste van Transvaalse burgers wat deur die Vrystaat gegaan het, is gevat, en Kruger en M. G. Schoeman is deur Pretorius na Moshesh gestuur; twee Vrystaatse deputate het hulle vergesel. Op die 18de van Junie het ’n ooreenkoms te Thaba Bosigo voorsiening gemaak vir die herstel van die beeste en die voorkoming van verdere diefstalle. Kruger het toe gehaas om by die ekspedisie teen Gasibone aan te sluit. Grey se brief het saakgemaak omdat unie van die twee republieke, die middel wat die helfte van die petisionarisse wou hê, hulle die Britse konvensies sou kos wat ’n oop mark in ammunisie gehou het en Britse verdrae met die stamme op hul grense verbied het. [3]
Grey het eers einde Julie Kaapstad gelaat. Op die 20ste van Augustus het hy Bloemfontein bereik en gereël dat die kommissarisse wat die volksraad aangestel het, hul saak skriftelik moes opstel vir ’n byeenkoms met Moshesh. In Bloemfontein het hy dringende depêches ontvang wat hom vereis om alle troepe wat gespaar kon word dadelik na Indië te stuur. Om vrede te vestig het sodoende ’n saak van die eerste belang geword: daar was toe baie min soldate in Suid-Afrika, en tot vrede bereik is kon nie ’n man gemis word nie. Moshesh se sukses het onrus onder ander stamme veroorsaak. Ondanks die bestand van die 1ste van Junie en die ooreenkoms van die 18de was diefstal langs die hele grens so rife as ooit, huise is nog ver binne die Vrystaat verbrand, en groot gewapende jagpartye het die land deurgegaan waar hulle wou. Jan Letele se retinue het geen geleentheid laat verbygaan om die vee van ander Basoeto, veral Poshuli s’n, te lig nie. Op die koloniale grens het die superintendent van die Wittebergen-reservaat van Morosi vereis om sy aanhangers na sy eie kant van die Tees te verwyder, en die Baphuthi-hoofman het die reservaat in vergelding geplunder. Die Augustus-besoek het saakgemaak omdat Grey vrede vinnig genoeg moes maak om die laaste bataljons vir Indië vry te maak, in ’n bestand wat al deur diefstal gebreek is. [3]
Grey het van Bloemfontein na Thaba Bosigo gery en Moshesh ontmoet, en hom versoek om sy saak met sy seuns, raadsmanne en groot vasalle te bespreek, en dan ’n byeenkoms met die Vrystaatse kommissarisse te Aliwal-Noord by te woon. Moshesh het Beersheba in plaas daarvan versoek; Grey het ingestem, en die 15de van September is vasgestel. Die goewerneur het toe na King William’s Town gejaag, alles in orde gebring vir die verskuiwing van die troepe, en was op die 14de terug by Beersheba. Die Vrystaatse kommissarisse, 9 in getal, was daar; Moshesh nie. ’n Blinde seun wat gemeenskap met die geesteswêreld geëis het, het gedroom dat onheil uit die hoofman se gaan sou volg; Moshesh het tuis gebly, ’n brief gestuur dat hy oud en onderhewig aan hoofpyn was, en ’n getal manne onder wie nie een van sy seuns of vasalle van hoë rang was nie. Grey het ’n tweede keer gegaan en die hoofman by Morija gevind. Moshesh se pretensies het prakties op die uitwissing van die Vrystaat neergekom; die kommissarisse van die republiek was onwillig om enige toegewings te maak, en het selfs volgehou dat omdat die oorlog deur die Basoeto veroorsaak is hulle die koste daarvan moes betaal. Grey het Moshesh eindelik oorgehaal om kommissarisse met volle mag aan te stel: Makwai, Job en David Raliye. Te Aliwal-Noord het Grey ’n dokument opgestel met sulke voorwaardes as hy as reg beskou het, en op die 29ste van September is dit formeel geteken. Die ondertekening het saakgemaak omdat die vrede Grey se teks was, nie Moshesh se bergvoorwaardes en nie ’n Vrystaatse skadeloosstelling nie, en omdat ’n hoofman wat nie persoonlik wou kom nie sy huis nogtans deur kommissarisse gebind het. [3]
Die verdrag het die Warden-lyn tussen die Europeërs en die Basoeto aan die noorde en weste bevestig, maar aan Moshesh ’n groot deel van die versteurde distrik tussen die Caledon en die Oranje gegee. Die nuwe grens moes deur die goewerneur of deur kommissarisse wat hy kies, gemerk word. Elke party moes sy onderdane sonder vergoeding na sy eie kant onttrek, met redelike tyd vir die verwydering van oeste en geboue. Beersheba sou daarna deel van die Vrystaat vorm, maar 6,000 akker om die stasie is vir die Franse sending in volle eiendom gereserveer. In die elfde klousule moes Moshesh òf misdadigers onder sy paramount-gesag self straf, òf die Vrystaat toelaat om dit te doen sonder dat ’n algemene oorlog die gevolg is. Oorblywende klousules het voorsiening gemaak vir ’n openbare pad tussen Hebron en Aliwal-Noord, wedersydse uitlewering van misdadigers, teruggawe van gesteelde eiendom, die verantwoordelikheid van elke hoofman vir beeste wie se spoor tot sy gebied nagespoor word, die verbod op jagpartye in enige distrik van die Vrystaat sonder voorafverlof van die landdros, en die beskerming van Jan Letele en Moroko teen last omdat hulle die Vrystaat bygestaan het. Grey het persoonlik gegaan om die nuwe lyn met bakens te sien merk; ’n paar geringe wysigings is toegestaan waar die vorm van die grond dit vereis het. Makwai is met die verdrag na Moshesh vir bekragtiging gestuur; die groot hoofman het dit sonder sy handtekening teruggestuur, al het hy in ’n brief gestel dat hy daarmee instem. John Burnet is opgedra om na Thaba Bosigo te gaan. Ná lang wankel, het Moshesh op die 15de van Oktober sy seël en merk aangebring, al was dit met duidelike teësin. Die merk het saakgemaak omdat ’n verdrag sonder Moshesh se teken slegs Grey se papier was, en omdat die elfde klousule — straf of straf toelaat sonder ’n algemene oorlog — die toets was wat die volgende jare aan die berg sou stel. [3]
In September, terwyl die verdrag te Aliwal-Noord gereël is, het die Vrystaatse deputasie met Grey oor unie van die republieke konferensie. Hy het hulle meegedeel dat die gevolg die nietigverklaring van die konvensies sou wees. Groot-Brittanje sou waarskynlik weier om ’n nuwe konvensie met die saamgevoegde staat aan te gaan, of, as sy dit doen, weier om die klousule in te voeg rakende geen verdrae met inheemse stamme, die verbod op ammunisie aan hulle, en die waarborg van ’n oop mark in ammunisie aan die Europeërs. In November het die onderwerp in die volksraad ter sprake gekom. Die sienings van die lede was uiteenlopend. Sommige was ten gunste van federasie met die Kaapkolonie, wat Boshof sterk voorgestaan het; andere ten gunste van unie met die Suid-Afrikaanse Republiek; andere weer ’n offensiewe en defensiewe alliansie met òf die kolonie òf die Republiek. Talryk ondertekende petisies is ter ondersteuning van al hierdie sienings voorgelees. In daardie stadium is nog deur sommige gehoop dat Moshesh die pas geslote verdrag sou eerbiedig, en dat Jan Letele in toom gehou kon word. Die November-debat het saakgemaak omdat die Vrystaat, vier maande ná die ontbinding van sy kommando, al geredeneer het of Kaapse federasie, Transvaalse unie, of ’n blote alliansie die enigste manier was om langs Moshesh te leef — en omdat Grey hulle gesê het dat unie die konvensies sou kos. [3]
Vroeg in hierdie jaar, toe Moshesh probeer het om die Vrystaat tot oorlog te trek, het die Bamapela, een van die clans wat in 1854 in Zoutpansberg opgestaan het, weer die wapen opgeneem. Die uitbarsting het begin met die moord op ’n party Europeërs en die inbesitneming van hul eiendom. Kommandant-generaal Schoeman het ’n sterk mag opgeroep; die rowers het na ’n versterkte heuwel teruggetrek. Op die 14de van April het Kruger se afdeling die vesting met storm ingeneem. Die vyand het groot klippe op die vorderende mag afgerol en ’n swaar vuur gehou, sodat heelwat burgers gewond is, al is slegs een — Philip Minnaar — gedood. Met die inname van hierdie heuwel is die opstand gebreek; die Bamapela het omtrent 800 manne verloor. Zoutpansberg, nadat Schoeman die hof van die 9de van November 1857 tot die 15de van Januarie van hierdie jaar uitgestel het, is by die Republiek ingelyf, en Schoeman is as kommandant-generaal van die hele land erken. In Februarie is ’n wapen vir die Republiek deur die volksraad aangeneem: ’n wa en ’n goue anker op ’n silwerskild, met ’n arend bo, aan die regterkant ’n gewapende boer van die tyd, en aan die linkerkant ’n leeu. Die storm het saakgemaak omdat ’n Zoutpansberg-clan in dieselfde maande as die Basoeto-oorlog opgestaan het, en omdat Kruger in April teen Mapela in die veld was voordat hy in Augustus teen Gasibone gery het. [3]
Die wette rakende Bantoestamme binne die gebied het etlike veranderings ondergaan. Die verkoop van ammunisie, voorheen strafbaar met dood of konfiskasie, was nou ’n boete van £500, of gevangenis, of konfiskasie; handelaars is verbied om op hul waens meer as 40 pond buskruit en 80 pond lood te hê; handel in die kontrakte van gekleurde kinders is verbied onder ’n boete van £100 tot £500; lokasies moes daarna deur landdroste toegeken word, nie vervreembaar nie, sonder munisie of perde, en aanspreeklik om in oorlog tot hulp geroep te word. Persone van enige geloof kon by verkiesings stem, maar slegs lidmate van die Nederduitse Gereformeerde Kerk was verkiesbaar tot openbare ampte; landdroste moes deur die uitvoerende raad aangestel word, verwerpbaar binne 2 maande; veldkornette is tot 5 jaar beperk. Teen die einde van die jaar het Van Heiningen te Lydenburg gaan woon, en in November het Postma, uitgestuur deur die Afgeskeie Gereformeerde sinode van Nederland, predikant van Rustenburg geword, met die houding dat gesange wat nie parafrases van die Skrif was nie, in openbare aanbidding onbehoorlik was. Van Heiningen en sy kerkraad het unie met die Kaapse sinode voorgestaan; Van der Hoff en sy kerkraad wou kerk sowel as staat afsonderlik hê. Postma se aankoms het saakgemaak omdat drie predikante nou vir drie antwoorde gestaan het — Kaapse sinode, ’n republiekkerk, en ’n Afgeskeie weiering van gesange — en omdat die grondwet die Nederduitse Gereformeerde Kerk as die staat s’n genoem het, so die gesangvraag was ook ’n vraag wie amp kon hou. [3]