Boer History1719 aan die Kaap die Goeie Hoop: Zonder End-San-inval, stapelkundiges, wynmonsters, perdesiekte en Van Kervel
San-inval op Van der Heiden se Zonder End-vee — Januarie 1719
Tot Januarie 1719 is geen vars klagte van plundertogte deur San (Boesmans) gemaak ná die vredesgeskenke van arrak, tabak en krale en die tydelike vriendskapsverdrag wat in 1716 gereël is. Daardie stil interval breek toe sewehonderd beeste weggedryf word van Jacob van der Heiden se plaas aan die rivier Zonder End. Die San beweer dat die inval vergelding was vir leed wat hulle aangedoen is deur mense wat voorgegee het dat hulle gestuur is om vee vir die Kompanjie te ruil. Die rekords lewer in hierdie geval nie genoeg bewyse om te beslis of hulle wel, of nie, sodanige uitlokking ontvang het as waarvan hulle gekla het nie. [3]
Op Van der Heiden se versoek is verlof gegee dat ’n kommando byeenkom; maar die vee kon nie teruggekry word nie. Die mislukking herhaal die patroon van vroeëre Bergrivier- en Waveren-agtervolgings: in Augustus 1715 het dertig berede burgers onder Hermanus Potgieter die veld ingetrek nadat ’n Drakenstein-boervrou berig het dat meer as sewehonderd skape weggedryf en ’n skaapwagter vermoor is, en verskeie later partye het op skriftelike verlof met Kompanjie-ammunisie uitgetrek onder bevel om bloedvergieting indien moontlik te vermy en vroue en kinders nie te hinder nie. Vee wat eers die gebroke land in gedryf is, het selde teruggekeer. Die skerpsigtige San het hulself verberg wanneer ’n vyand naderkom en die plundertogte hervat wanneer die agtervolgers moeg teruggetrek het. [3]
Van der Heiden het reeds in die nedersetting se ekonomiese middelpunt gestaan as die private vleiskontrakteur van 1718. Toe die Kompanjie-vleiskontrak daardie jaar op veiling aangebied is, was daar nie ’n enkele bieër nie; burgerskape het met byna ses-en-vyftigduisend afgeneem sedert die onbekende horingsvee- en skapesiekte van 1714; en ’n private reëling is getref waarvolgens hy onderneem het om vleis teen drie pennies per pond en lewende skape teen twaalf sjielings en ses pennies elk te lewer. Die Zonder End-verlies van sewehonderd stuks het dus én ’n grensveefarm én die man getref wat die Edele Kompanjie voorsien het toe die openbare vleisveiling geen bieër gevind het nie. [3]
Die Januarie-klagte het uit ’n ander rigting gekom as die Bergrivier- en Waveren-plase wat in 1715–1716 getref is. Veeboerdery het na die Zonder End uitgebrei, en San-druk het daardie rand gevolg. In Augustus 1716 is die nuutgestigte militêre poste op burgerversoek onttrek, omdat die koloniste ’n lewendige vrees gehad het dat tirannie deur middel van troepe gevestig sou word. Die ou buiteposte by Waveren, Saldanhabaai, Groenekloof en Klapmuts is nog gehandhaaf, maar daar was nooit meer as sewe man by elkeen nie. Daardie dun wagte kon nie elke veeloop op die uitdyende pastorale rand polisieer wanneer ’n inval van sewehonderd stuks in ’n enkele slag georganiseer is nie, en ’n kommando wat onder skriftelike verlof byeengekom het, kon die trop nie tuisbring nie. [3]
Pieter Gysbert Noodt voltooi sy besoek en vertrek — 18 April 1719
Pieter Gysbert Noodt (ook gestel Pieter Gijsbert Noodt), ’n offisier van die ingenieurs en direkteur van vestingwerke in Nederlandsch-Indië, het aangekom om planne en spesifikasies vir bykomende Tafelvallei-werke op te stel nadat goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes die hoeksteen van die Mauritius-battery op die 20ste van Februarie 1715 naby die seestrand aan die voet van die Leeuwenstaart gelê het. Die Vergadering van Sewentien het toe gedink dat, voordat verder gegaan word, planne deur ’n ingenieur opgestel en aan hulle voorgelê moes word. Oorlogswolke het weer oor die Vaderland saamgetrek, en Oos-Indiese Huis het dit noodsaaklik geag om die Kaap se verdediging te versterk. [3] [9]
Hy is op die 4de van April 1681 te Nijmegen gebore en was getroud met Johanna Drabbe, wie se familie baie invloedryk was. Een verslag plaas sy landing in April 1718 aan boord van die Generale Vrede; die voller administratiewe chronologie stel aankoms op die 6de van Mei 1718 vas. Hy het gebly tot die 18de van April 1719. Deur dié hele verblyf is hy as ’n nors, twisgierige man beskryf wat nie eers die planne wat hy maak aan die goewerneur wou wys nie, hoewel herhaaldelik daarom gevra is. Terwyl hy met notaboek en penne deur die Caabse Vlek beweeg het, het hy hom meer soos ’n inspekteur op ’n verseëlde opdrag gedra as soos ’n ondergeskikte van die plaaslike goewerneur. [3] [9]
Vroeg in die besoek het ’n voorrangstwiss met sekunde Abraham Cranendonk (ook gestel Abraham van Cranendonck) voor die politieke raad gekom oor militêre saluuts, kerksitplekke vir hul vroue—insluitend ’n plek nader aan die preekstoel—en ryreg tot die kroon van die straat, insluitend voorrang in Bergstraat. Albei mans het met lang skriftelike verklarings verskyn. Die raad het ten gunste van Noodt besluit; mev. van Cranendonck is verplig om verder agter in die Groote Kerk te sit. Een raam van dieselfde botsing plaas dit voor die Hof van Justisie, wat eweneens die sekunde in die ongelyk gestel het. [3] [9]
Teen die tyd dat hy op 18 April 1719 uitvaar, laat die direkteur van vestingwerke dus verseëlde ontwerpe vir Amsterdam agter, ’n rangoorwinning oor die sekunde, en ’n onvoltooide oop samewerking met die goewerneur wat nog aan die hoof van die nedersetting staan. Die April-vertrek sluit die plaaslike fase van ’n metropolitaanse vestingprogram af sonder om nuwe messelwerk in die grond te sit gedurende kalender 1719. Verdere kuswerke wag op die direkteure se lesing van die ingenieur se stukke. Die bedaarde markies het die besoeker nie opgesluit nie, hoewel die garnisoenkommandant, kaptein Dominique Martius Pasques de Chavonnes, die mag gehad het wat dit kon doen. Binne hierdie jaar was die konkrete administratiewe feit die einde van ’n byna twaalfmaande-teenwoordigheid wat geheime planmaking met rangkonflik by die kasteel gepaar het terwyl droogte, veesiekte en San-druk dieselfde raad beset het. [3] [9]
Indigo-saad uit Batavia en sywurmeiers uit Asië — 1719
Ná die raad se Februarie 1717-antwoorde op die direkteure se vraelys van 24 Junie 1716 het die Vergadering van Sewentien op die 17de van April 1718 besluit dat proewe met alle ywer herhaal moes word in tabak, sy, indigo en olywe, en dat iemand met spesiale kennis in elkeen uitgestuur moes word om die werk te bestuur. Elke lid van die 1717-raad het koffie, suiker, katoen, indigo, olyfolie, tabak, vlas, sy en hop sonder spesialiste as twyfelagtig beskou; sommige van daardie plante, insluitend die olyf en indigo, is reeds vrugteloos beproef. Die kundiges en saad wat by die 1718-resolusie hoort, bereik die Kaap in sterkte gedurende 1719. [3]
’n Groot hoeveelheid indigo-saad is in 1719 met ’n kundige uit Batavia gestuur, en jare lank is daarmee geëksperimenteer. Daar was geen moeite om die plant goed te laat groei in beskutte posisies en in ryk grond nie; maar dit is bevind dat dit nie as algemene oes sou dien nie. Die eerste seisoen se werk het dus die plaaslike raad se vroeëre twyfel bevestig dat eksotiese stapels ’n groter Europese bevolking sonder spesialiste kon onderhou—en getoon dat selfs met ’n Bataafse kundige die plant ’n tuin- en beskuttingsnuuskierigheid gebly het eerder as ’n veldstapel vir die kolonie se gewone plase. [3]
Sywurmeiers uit Persië en Bengale is terselfdertyd gestuur, maar is by aankoms sleg bevind. Die wit moerbeibome wat geplant is, het so goed gevaar as wat verlang kon word. Kalender 1719 het die syprogram dus geopen met gesonde gasheerbome en waardelose eiers—’n onvolledige metropolitaanse pakket wat moerbeikultuur laat staan het terwyl die wurms self misluk het voordat enige spinproef kon begin. Die hoofproef in die produksie van sy is vir ’n later seisoen voorbehou; binne hierdie jaar was die opgetekende resultaat ’n mislukte eierversending langs florerende moerbeie. [3]
Skaapwol is uit die April 1718-bevel weggelaat. Seshonderd-en-vyftig pond wat in 1714 gestuur is, het by openbare veiling nie die koste gedek nie, en drieduisend pond wat in 1716 teen sewe pennies per pond gekoop is, was onverkoopbaar vir spin by Amsterdam. Die bedryf het in afwagting gebly totdat ’n ander diere-ras ingevoer kon word. Nywerhede het geen voorstander op die 1717-raad gevind nie: Isaac Taillefer (ook Taillefert) het goeie hoede uit Kaapse wol gemaak, maar toe hy sterf, het daardie bedryf tot niet gegaan; gebreide kouse en handskoene van selfgesponne gare is eweneens gestaak; en geen raadslid het gedink dat wins uit beweerde steenkool op Pierre Rousseau se plaas by Franschhoek gemaak kon word. Die 1719-indigo- en sypakkette het dus aangekom as die direkteure se gekose plaasvervangers vir daardie verworpe punte, nie as ’n algemene heropening van Kaapse nywerheid nie. [3]
Cors Hendriks en die tabakproewe by Rustenburg — 1719
’n Kundige in die verbouing en vervaardiging van tabak, Cors Hendriks van naam, is in 1719 uit Amsterdam gestuur. Hy het ’n toer deur die kolonie onderneem, en by sy terugkeer na die kasteel het hy baie ongunstig oor die voorkoms van die grond geoordeel. Die geskikste plek vir ’n proef wat hy gevind het, was ’n stuk grond van ongeveer twee morg, aangrensend aan Rustenburg by Rondebosch. Daardie oordeel ná ’n kolonie-wye inspeksie het die direkteure se tabakhoop reeds van ’n algemene Kaapse stapel tot ’n enkele voorstedelike tuintstroke vernou. [3]
Daar en in die Kompanjie se tuin in Tafelvallei is ’n groot aantal tabakplante deur slawe onder leiding van die kundige uitgeplant. Aanvanklik het hulle goed gevaar, maar ná ’n tyd is sommige deur geweldige winde vernietig, en ander deur die hitte van die son. Die saad is sorgvuldig geselekteer, maar die blare wat volwassenheid bereik het, was so sleg van smaak dat Hendriks, wat die gehalte aan die grond toegeskryf het, aan sukses wanhoop en aanbeveel het dat die proef laat vaar word. Die lede van die politieke raad was van dieselfde mening. [3]
Die arbeid wat daardie plante uitgeplant het, was die arbeid wat dieselfde raad in Februarie 1717 verkies het. ’n Slaaf, het die meerderheid toe geskryf, kos minder as £3 per jaar vir onderhoud, terwyl ’n wit werker minstens soveel sou kos as ’n soldaat, wie se soldy en rantsoene meer as £12 per jaar beloop; die slaaf is handelbaar, die Europeër geneig tot opstandigheid. Kaptein Dominique Pasques de Chavonnes was alleen in sy voorkeur vir Europese werkers en het slawe ’n kwaadaardige seer genoem wat die koloniste in onrus hou. Die tabakbeddings van 1719 was dus ’n metropolitaanse proef wat deur die slawestelsel uitgevoer is wat die Kaapse meerderheid bevestig het, op Kompanjiegrond, onder ’n Amsterdamse spesialis. [3]
Die tabakproef het dus die volle boog van die direkteure se 1718-stapelmetode binne ’n enkele kundige se eerste Kaapse seisoen deurgeloop: metropolitaanse spesialis, geselekteerde saad, slawe-arbeid op Kompanjiegrond by Rustenburg en in die Tafelvallei-tuin, aanvanklike groei, klimaatskade deur wind en son, slegte smaak aan die grond toegeskryf, en ’n gesamentlike kundige–raadsoordeel teen voortsetting. Binne 1719 was die opgetekende resultaat veroordeling van Kaapse gronde vir bemarkbare blaar en staking van die program by die hoogste plaaslike raad. Hendriks se toer het geen beter veld as twee morg langs Rustenburg gevind nie; die blare wat daar ryp geword het, het die saak gesluit. [3]
Olyfmislukkings en direkteure se wynmonsters — 27 Junie 1719
Die proewe met die olyf het dieselfde resultaat as by elke vorige geleentheid gehad. Die bome het uiters weelderig gegroei, maar baie van hulle het skielik sonder enige verklaarbare oorsaak gesterf. Van ander het die vrug geval terwyl dit nog jonk was, en die paar olywe wat in uitsonderlik goeie seisoene ryp geword het, was van baie minderwaardige gehalte. Olyfkultuur het dus by indigo se beperkte nis-sukses en tabak se smaakmislukking aangesluit as ’n derde stapelteleurstelling onder die hernude 1718–1719-stoot. Die 1717-raadslede het die olyf reeds onder vrugteloos beproefde plante genoem; die kundige-seisoen het daardie bevinding nie omgekeer nie. [3]
Die direkteure was van mening dat, indien die smaak van Kaapse wyn verbeter word, ’n groot mark in Europa én in Indië gevind kon word, tot voordeel van die koloniste sowel as van die Kompanjie. Hulle het destyds £6 per legger vir gewone wyn vir die vlote betaal, en £8 vir ou wyn vir gebruik in die hospitaal. Op die 27ste van Junie 1719 het hulle om enkele geselekteerde monsters geskryf, en met die volgende tuisvloot is ses half-aams gestuur. Toe die versending Amsterdam bereik, is dit ongeskik vir gebruik bevind. Dit was dieselfde met ses half-aams wat na Batavia gestuur is. [3]
Die direkteure het veronderstel dat die rede die klein grootte van die vate kon wees, en het daarom ’n verdere proef met half-leggers in plaas van half-aams beveel. Binne die korrespondensie- en skeepsritme van 1719 was die bindende feite die monsternbestelling van 27 Junie, die versending van ses half-aams op die tuisvloot, die ooreenstemmende ses half-aams na Batavia, en die dubbele verwerping aan albei ente van die Indiese roete. Gewone vloot- en hospitaalwyn het onder die ou pryse voortgegaan terwyl die soeke na ’n verbeterde uitvoersmaak sy eerste beheerde toets druip. [3]
Teen daardie mislukking het die gevestigde reputasie van Constantia gestaan. Johannes Colyn, destyds die eienaar van die plaas, het jaarliks tien tot twaalf leggers rooiwyn gelewer, waarvoor hy £16 13s. 4d. per legger ontvang het, en ongeveer twintig leggers witwyn, wat hy geredelik teen £10 8s. 4d. verkoop het. Spesialiteit-Constantia het dus reeds pryse ver bo die Kompanjie se gewone vloottarief van £6 en hospitaaltarief van £8 beveel, selfs terwyl grootmaat-monstervate die direkteure se smaaktoets druip. Die kontras is nie by Oos-Indiese Huis verlore nie: ’n genoemde skiereilandplaas kon rooi teen meer as dubbel die hospitaalprys verkoop, terwyl geselekteerde half-aams by Amsterdam én Batavia veroordeel is. [3]
Tweede swak oes van die droë reeks — 1719
Reëlings was skaars getref vir die lewering van koring aan Indië, en van bone, ertjies en gepelde gars aan die tuisskepe, toe ’n reeks droë seisoene inskakel. Die oeste van 1714 tot 1716 was so goed dat vyftienduizend vierhonderd muids koring na Batavia gestuur is, of meer as vyfduisend muids gemiddeld per jaar. In die Kompanjie se besittings in Indië was die vraag beperk, en koring kon elders teen ’n laer tarief as die ou Kaapse prys van twaalf sjielings per muid verkry word. Die goewerneur-generaal en raad van Indië was tevrede met die gehalte van Kaapse koring maar het dit te duur en te wisselvallig gevind. Die direkteure het besluit dat dit beter sou wees om die burgers as die inboorlinge van Hindostan te steun, maar die prys aan die Kaap is tot tien sjielings en agt pennies per muid verlaag, en geen verdere grond vir koring en wyn moes uitgegee word sonder hulle goedkeuring in elke geval nie. [3]
Om ander produkte aan te moedig, het hulle beveel dat skepe uit Indië aan die Kaap van ertjies, bone en gepelde gars voorsien moes word, genoeg vir die tuisvaart, hoewel ertjies destyds die hoë prys van nege-en-twintig sjielings, en bone vyf-en-twintig sjielings, per muid behaal het. In 1718 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid koring is uitgevoer. Dit was dieselfde in 1719. Die tweede droë jaar het dus die eerste patroon herhaal: genoeg graan het beweeg om die naam van uitvoer lewendig te hou, dog ver onder die oplewing wat vyftienduizend vierhonderd muids oor die goeie seisoene van 1714–1716 na Batavia gestuur het. [3]
Burgers wat teen vrye handel in Indiese hawens beswaar gemaak het—omdat hulle nie in ’n posisie was om só ’n handel te dryf en nie lank ná oes sonder enige opbrengs kon wag nie—het nou dun oeste onder die verlaagde Kompanjie-koringprys en ’n verbod op nuwe koring- en wyngrond sonder direkteure se goedkeuring in die gesig gestaar. Die kolonie, het hulle beweer, sou geruïneer word indien die Kompanjie ophou om hul graan te koop. Kalender 1719 het nog tot die middel van die droë reeks eerder as tot die vloer daarvan behoort: ’n klein uitvoer het voortgegaan, die Indiese koringreëling het nog op papier gestaan, en die hoë ertjie- en boonpryse het die direkteure se alternatiewe aanmoediging gebly. [3]
Dieselfde droë jare het die vleisvoorraad gedruk wat Van der Heiden in 1718 privaat oorgeneem het. Veesiekte sedert 1714 het burgerskape reeds met byna ses-en-vyftigduisend gesny en die openbare vleisveiling leeggemaak. ’n Swak graanoes bo-op daardie pastorale verlies het die nedersetting groter naoorlogse Indiaman-verkeer laat voed uit ’n platteland wat minder broodkoring en minder slagvee as die vroeë jare van Chavonnes se regering gelewer het. Veilingpryse in dieselfde skaarste het van 11s. 1d. tot 13s. 11d. vir skape, een met die ander in ’n trop gereken, en £4 8s. 4d. vir ’n trek-os geloop, terwyl die kontrakteur se private tariewe van drie pennies per pond en twaalf sjielings en ses pennies per lewende skaap nog die Kompanjie-voorraad beheers het. [3]
Eerste opgetekende perdesiekte — 1719
Die gemeenskap se moeilikhede is vergroot deurdat die perdesiekte in 1719 in ’n baie strawwe vorm verskyn het. Daar is geen melding daarvan in die rekords voor daardie datum nie, en dit word as ’n nuwe plaag beskryf. Dit het Suid-Afrika sedertdien nooit verlaat nie. Die uitbraak merk dus ’n blywende toevoeging tot die nedersetting se veelaste, onderskeie van die horingsvee- en skapesiekte wat kraal sedert 1714 leeggemaak het. Geen tydgenootlike kuur of kwarantynstelsel word vir die aanvang opgeteken nie. Die plaag het die geskrewe geheue van die kolonie as ’n nuwigheid binnegegaan wat daarna herhaal het. [3]
Perde was noodsaaklik vir kommandos, boodskapverkeer, ploegspanne op groter plase, en die gerangskikte koetslewe van Kompanjie-offisiere wat oor die kroon van die straat getwis het. ’n Strawwe eerste besoeking in dieselfde jaar as die Zonder End-beesinval en ’n tweede swak oes het beweeglikheids- en verdedigingsprobleme vergroot net toe San-druk op die pastorale rand hervat is en toe vlugteling-slawebendes boere reeds meer maklik as San opgespoor het, dog nog duur was om te onderdruk. Tesame met droogte-graantekorte en die voortgesette nagevolge van die 1714-veesiekte het dit 1719 vasgelê as ’n jaar waarin drie afsonderlike biologiese drukke—op koring, op slagdiere, en nou op perde—gelyktydig onder Chavonnes se regering gewerk het. [3]
Daardie veeverliese het op ’n hawe geval wat besiger as vroeër was. Op die 11de van April 1718 het die vrede van Utrecht ’n oorlog met Frankryk van twaalf jaar se duur afgesluit. Die Kompanjie het toe besluit om sy handel uit te brei, en ’n aantal skepe van die eerste klas, wat van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig man elk gedra het, is spoedig gebou. Ná 1715 was die aantal persone wat die Kaap elke jaar besoek het, veel groter as vantevore. Gedurende die vyftien jaar van die 1ste van Januarie 1700 tot die 31ste van Desember 1714 het eenduisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar—seshonderd drie-en-tagtig Nederlandse, tweehonderd-en-tagtig Engelse, ses-en-dertig Deense, ses Franse, en twee Portugese. [3]
Gedurende die tien jaar van die 1ste van Januarie 1715 tot die 31ste van Desember 1724 was die aantal wat aangedoen het agthonderd een-en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar—seshonderd vyf-en-veertig Nederlandse, honderd twee-en-negentig Engelse, sewentien Franse, tien Deense, vier Portugese, en drie Vlaamse. Die Kompanjie se skepe het in Tafelbaai byeengekom om in ’n vloot na Europa terug te keer. Die stadigste seilers is eers uit Batavia gestuur en het gewoonlik in Januarie aangekom; daarna die Ceylon-eskader, en laaste die laat skepe uit Batavia. Hulle het probeer om Tafelbaai omtrent die einde van Maart of begin van April te verlaat. Wanneer twintig tot dertig groot skepe saam hul seile span, het die somervloot gewoonlik handelsware wat van vyfhonderd- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het na Europa gedra. Die wintervloot was veel kleiner, dikwels net drie of vier skepe. Engelse vaartuie wie se meesters nie ’n koninklike kommissie of behoorlike geloofsbriewe van die Engelse Kompanjie kon toon nie, is gewaarsku om dadelik uit te vaar, met geen omgang met die wal toegelaat nie; Vlaamse skepe is op dieselfde wyse behandel. Kalender 1719 het dus daardie swaarder verkeer uit dunner krale, ’n tweede swak oes, en ’n nuwe plaag onder die perde wat kommando én koets beweeg het, gevoed. [3]
Vlugteling-slawebendes en binnelandse kerkwerke — 1719
Op hierdie datum het vlugteling-slawe die koloniste groot moeilikheid gegee. Hierdie mense het hulself in bendes gevorm en die boere geplunder wanneer nood hulle gedwing en geleentheid hom voorgedoen het. Hoewel hulle gewoonlik ’n toevlug in ’n plek moeilik om te ontdek en te bereik gekies het, is hulle veel makliker as San gevind. Die arbeidsmeerderheid van Februarie 1717 wat slawinvoer bo Europese werkers verkies het, het dus voortgegaan om langs ’n veiligheidsprobleem te sit wat deur dieselfde stelsel geskep is, deur ’n jaar waarin San-invalle by die Zonder End hervat is en wegloopbendes nie opgehou het nie. Kaptein Dominique Pasques de Chavonnes het daardie onrus reeds ’n kwaadaardige seer genoem; die 1719-rekords toon die seer nog oop. [3]
Binnelandse kerkstof wat in 1717 begin is, was nog aan die styg. Dominee Petrus van Aken, deur die direkteure aangestel, het die Drakenstein-diens in Augustus 1714 oorgeneem. Fondse vir die nuwe kerk daar is verkry uit ’n nalatenskap van £208 6s. 8d. bemaak deur Henning Huising, £314 8s. 6d. wat deur individue in die vloot onder goewerneur-generaal Van Hoorn vir liefdadigheidsdoeleindes by die regering gelaat is, £698 12s. 2d. geleen deur die konsistorie van die Kaap, en £715 12s. 6d. deels deur spesiale kolleksies en deels deur gebruik van die armefonds ingesamel. Die eerste klippe is op die 6de van September 1718 gelê. Deur kalender 1719 was daardie mure nog onvoltooid. [3] [8]
By Stellenbosch, waar dominee Bek predikant was, het werk eweneens voortgegaan om die deur brand verwoeste kerk te vervang. Die koste is gedra deur die armefonds aan te wend, deur spesiale kolleksies, deur ’n lening van die Kaapse konsistorie—wat destyds meer as £9,300 tot die goede gehad het—en deur ’n lotery waarvoor verlof by die direkteure verkry is. Aan die Kaap het dominee D’Ailly eerste of hoofpredikant gebly. Landdros-administrasie en konsistoriefinansies het dus deur 1719 geloop terwyl stapelkundiges, perdesiekte en die Zonder End-inval die kasteel se aandag beset het. [3]
Relatiewe rang in kerk en straat het ’n staande bekommernis van Kompanjiedienaars gebly selfs ná Noodt se vertrek. Op die platteland het die landdros eerste gerangskik as die Kompanjie se verteenwoordiger, met ’n effens verhewe voorsitplek onder ’n afdak; daarna die predikant; heemrade het net agter die landdros gesit; ouderlinge en diakens het plekke langs die preekstoel gehad; en militêre offisiere het volgens graad in die skip van die gebou gesit. Vroue se stoele het dieselfde orde gevolg, wat dit die koster se plig was om korrek te hou. Die direkteure het verlang dat burgers so na as moontlik van dieselfde stand moes wees, maar siviele en militêre ampte het sommige onderskeidings onvermydelik gemaak. Kalender 1719 het dus onvoltooide binnelandse heiligdomme met hernude grensgeweld, wegloop-slawebendes en ’n tweede jaar van dun oeste gepaar, onder ’n sitorde wat elke noemenswaardige huishouding nog gerangskik het wanneer die gemeente byeengekom het. [3]
Adriaan van Kervel as sekretaris van die politieke raad aangestel — 1719
In 1719 is Adriaan van Kervel as sekretaris van die politieke raad aangestel. Hy was reeds ’n man van merkbare bekwaamheid en van ’n reputasie vir integriteit wat later kommentators die hoogste sou noem. Die klerkskap het hom by die skryftafel van elke resolusie geplaas wat die raad in ’n jaar van San-inval, stapelmislukking, wynmonsterbevele, droogte-oes en die eerste opgetekende perdesiekte deurgelaat het. Van daardie jaar af het die sekretarisskap syne gebly totdat hy dit vir ander hoë amp verlaat het. [3] [9]
Dieselfde raad het nog onder Chavonnes gesit, met Cranendonk as sekunde nadat hy daardie plig op die 4de van Maart 1715 oorgeneem het, en met Cornelis van Beaumont as onafhanklike fiskaal. Juniorlede wat die slawe-arbeidsmeerderheid van Februarie 1717 geteken het, sluit J. Cruse, J. de la Fontaine, K. Slotsboo en H. van der Meer in. Van Kervel se nuwe notules het dus die werk van ’n raad opgeteken wat reeds tot slawe-arbeid, tot direkteure se stapelproewe, en tot die private vleisreëling met Van der Heiden verbind was, terwyl Noodt se verseëlde vestingstukke op dieselfde korrespondensie huiswaarts gereis het. [3] [9]
In 1718 het goewerneur Chavonnes die jong Ryk Tulbagh as assistent-klerk by die sekretaris van die politieke raad geplaas. Die 1719-aanstelling van Van Kervel het daardie junior klerk dus onder ’n nuwe hoof by dieselfde tafel geplaas. Die paring van ’n vertroude sekretaris met ’n assistent wat reeds vir bevordering gemerk is, het die kasteel ’n skryfkantoor gegee wat gelyk was aan die swaarder naoorlogse verkeer en aan die direkteure se stapelkorrespondensie wat die jaar gevul het. [3] [9]
Die sekretarisskap was nie ’n sieramp nie. Elke kommandoverlof, elke monsterwynbrief, elke kundige se verslag uit Rustenburg, en elke aantekening oor perdesiekte of wegloopbendes het deur daardie hand gegaan voordat dit die gebinde resolusies binnegegaan het. Van Kervel se eerste jaar in die stoel van die notules het dus saamgeval met die einde van Noodt se besoek op 18 April, die direkteure se wynmonsterbevel van 27 Junie, en die Januarie-Zonder End-klagte—die jaar se gedateerde administratiewe feite opgeskryf deur ’n nuwe sekretaris van erkende bekwaamheid. [3] [9]
Burgerraadslede versoek Ooskus- en eilandhandel — 1719
So ver terug as 1719 het die burgerraadslede, optredend namens verskeie koloniste wat met die ooskus en die eilande van Madagaskar en die Mascarenhas-groep bekend was, vryheid versoek om met daardie lande te handel teen betaling van redelike in- en uitvoerregte. Hulle het voorgestel om vervaardigde goedere by die Kompanjie te koop, en om daardie goedere en Kaapse produkte vir slawe, ivoor, goudstof, en enigiets anders van handelswaarde wat verkrygbaar sou wees, te ruil. [3]
Die versoek het gesit teen ’n Kompanjie wat die kus- en eilandhandel nog as sy eie opgeëis het, en teen ’n Kaapse platteland wat reeds kort aan slagvee en broodkoring was. Om ’n burgervaart na Madagaskar en die Mascarenhas oop te maak, sou private mans ’n wettige pad na dieselfde slawe- en ivoormarkte gee wat die Edele Kompanjie voorbehou het, terwyl dit die kasteel ’n reg in plaas van ’n verbod sou bied. Die koloniste wat die memorie gesteun het, was mans wat daardie waters geken het, nie projekmakers wat uit hoorsê gewerk het nie. [3]
Die direkteure het gehuiwer. Hulle het die vryheid nie in 1719 toegestaan nie, en hulle het dit ook nie botweg verwerp nie. Die memorie het dus ’n oop Kaapse voorstel gebly: ’n burgerbod om Kompanjie-fabrikate en koloniale produkte ooswaarts te voer en slawe, ivoor en goudstof onder gestelde regte terug te bring. Binne hierdie jaar was die bindende feite die versoek self, die genoemde bestemmings, die voorgestelde vragte, en Amsterdam se versuim. [3]
Dieselfde hawe wat daardie vaarte sou toerus, het reeds ’n swaarder Indiaman-verkeer gevoed en ongeloofsbriewe Engelse en Vlaamse aanlopers van die wal afgekeer. ’n Burger-ooskushandel sou private kiele onder lisensie eerder as as interlopers by daardie rede voeg. Kalender 1719 het die projek op die tafel gelaat terwyl perdesiekte, ’n tweede swak oes, en die Zonder End-inval die raad beset het wat Van Kervel begin notuleer het. [3]
Hugenote-skole, sterftes en testamente — 1719
Verlof is in 1719 gegee aan Francois Louis Migault van Embden, wat in 1713 uitgekom het en van Hugenote-stam was, om ’n skool oop te maak om die jeug Nederlands en Frans te leer. Op die 5de van Maart 1719 is hy getroud met Maria Magdalena Niel. Die lisensie het ’n tweetalige klaskamer lewendig gehou in ’n kolonie wie se direkteure wou hê dat Nederlands Frans so gou moontlik in openbare kerkbesigheid moes vervang, en dit het langs die oorblywende Franse uur gesit wat nog by Drakenstein bekend was. [8]
By Stellenbosch is Antoine Faure, in 1683 te Orange gebore, seun van Pierre Faure en Justina Pointy, wat weens godsdiensvervolging na Holland gevlug het, in 1719 as voorleser en skoolmeester aangestel. Hy het in 1714 in Kompanjiediens aan die Kaap aangekom en het Rachel de Villiers, dogter van die vlugteling Abraham de Villiers, getrou. In dieselfde jaar het Renault Berthault de St. Jean, in 1692 te Sanoere in Berry gebore, seun van Marie Doné, as Kompanjie-chirurgyn aangekom; sy vrou Anna Fourdinier en hul seun, in Holland agtergelaat, het hom later aangesluit. In die stadsgemeente was Durand Sollier in 1719 ’n ouderling van die kerk te Kaapstad. [8]
Sterftes en testamente het in dieselfde kalenderjaar ’n verdere Hugenote-geslag afgesluit. Matthieu Arniel, ’n landbouer by Franschhoek getroud met Jeanne Mille, in 1633 in Provence gebore, is in November 1719 oorlede; hul gesamentlike testament van 1718 het nalatenskappe aan die Armefonds van Drakenstein, aan Susanna Fracassé wat by haar neef Francois Ree in Amsterdam gewoon het, en aan Jan Roy, seun van die Franschhoek-landbouer van daardie naam, gelaat. Pierre Rousseau van Mer of Menars-la-ville, omstreeks 1666 gebore, een van die eerste diakens van die Franse gemeente te Drakenstein en ’n heemraad vir daardie distrik, is in 1719 oorlede, nadat hy eers Anne Retief (oorlede 1710) en daarna Geertruy du Toit getrou het; hy het op die plaas De Boog van Orleans gewoon. [8]
Twee gesamentlike testamente van 1719 toon hoe jong tweede vroue en ou vlugtelingmans Drakenstein-plase nog aan die notaris gebind het. Pierre Jourdan van Cabriére het in ’n gesamentlike testament in 1719 met Maria Verdeau, dogter van die vlugteling Hercule Verdeau, homself as tussen ses-en-vyftig en sewe-en-vyftig en haar as negentien jaar oud beskryf. Jacob de Villiers stel in sy testament in 1719 dat hy van “Borgondien” en agt-en-vyftig jaar oud is; hy het Margaretha Gardiol van Provence, in 1674 gebore, getrou. Steven Gaucher van Genève, seun van die smid en landbouer André Gaucher, is in 1719 aan die Kaap getroud en het nasate gelaat. [8]
Die Kompanjie self het ouer verpligtinge opgeneem. Die bedrae wat aan setlaars aan die Kaap voorgeskiet is, is in ’n boek spesiaal daarvoor gehou ingeskryf, en in 1719 is ’n lys saamgestel van diegene wat nog skuldenaars was, met die bedrag van hul skuld. In verhouding tot die aantal Franse vlugtelinge wat uitgekom en bystand ontvang het, verskyn nie baie van hul name op daardie lys nie; die groter getal het deur hul ywer daarin geslaag om hul verpligtinge uit te wis. Die tweetalige skool, die Stellenbosse voorleser, die Kaapstadse ouderlingskap, die November-sterfte by Franschhoek, en die oorblywende-skuldenaarlys het dus deur dieselfde jaar as die Zonder End-inval en die eerste perdesiekte geloop: ’n vlugtelinggemeenskap nog Frans genoeg om ’n Nederlands-en-Franse klaskamer te lisensieer, dog al ver genoeg van die 1690-voorskotte dat die meeste van daardie name die Kompanjie se boek verlaat het. [8]