Boer History1727 aan die Kaap die Goeie Hoop: Noodt geïnstalleer, inheemse-handelplakkaat, Lethbridge-duikers en koringroes
Aankoms van Pieter Gysbert Noodt en installasie as goewerneur — Februarie 1727
Die beampte wat die Vergadering van Sewentien as goewerneur gekies het, was die direkteur van vestingwerke, Pieter Gysbert Noodt, wat sewe jaar vroeër die oewer van Tafelbaai ondersoek en planne vir verdedigingswerke opgestel het. Nuus van sy aanstelling het Suid-Afrika in Januarie 1726 bereik, en op die 6de Desember van daardie jaar het hy Batavia as admiraal van ’n tuiswaartse vloot van nege skepe verlaat. [3]
Op die 18de Februarie 1727 het hy die Kaap bereik, en op die 25ste van dieselfde maand is hy formeel as goewerneur geïnstalleer. Sy gesin was klein en het slegs uit sy vrou en een seun bestaan. Die waarnemende hoofskap van Jan de la Fontaine, wat van die oggend ná goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes se dood op die 8ste September 1724 geloop het, het op daardie installasiedag geëindig. [3]
Kalender 1727 het dus oopgegaan as die eerste volle jaar van ’n gekommissioneerde goewerneur sedert Chavonnes se dood—nie as nog ’n tydperk van suiwer waarnemende bewind nie. Noodt het ’n vestingdirekteur se oog gebring wat reeds uit die vroeëre Tafelbaai-opname bekend was; die politieke raad en die vrye gemeenskap het ’n verseëlde kommissie ontvang eerder as ’n voorlopige voortsetting van die sekunde se stoel. [3]
Noodt se humeur en De la Fontaine se verhoogde salaris — 1727
Mnr. Noodt was ’n growwe, harde, slegte temperamentsman, vol trots en eiewaan, en daarom algemeen gehaat. Hy het besondere plesier gehad daarin om die sekunde Jan de la Fontaine te irriteer, en het selfs probeer om dié beampte se reputasie te skaad. [3]
Gevolglik het De la Fontaine sy bedanking ingedien; maar die direkteure het dit nie aanvaar nie en sy salaris van £6 13s. 4d. tot £10 per maand verhoog. Die sekunde wat die regering deur die Chavonnes-opvolging en die droogtejaar 1726 gedra het, het dus in amp gebly onder ’n goewerneur vir wie persoonlike wrywing ’n werkende feit van die kasteel was. [3]
Noodt het, in die oorblywende administratiewe beeld van hierdie jaar, nie ’n breë aanval op vryburgerregte van die soort wat die jonger Van der Stel-krisis gekenmerk het, geloods nie. Die wrywing wat die rekords vul, was institusioneel en persoonlik: ’n nuwe goewerneur teen ’n vertroude sekunde, beantwoord uit Nederland nie deur De la Fontaine te verwyder nie maar deur hom meer te betaal om te bly. [3]
Streng plakkaat teen private inheemse handel — 9 April 1727
In November 1726 is ’n korporaal en ses manne oor die Hottentots-Holland-berge gestuur om ’n buitepos by die Ziekenhuis aan die rivier Zonder End te stig, nadat die paar Khoikhoi wat in dié deel van die land oor was gekla het dat hulle nie teen die San kon standhou nie en ook blootgestel was aan roof deur swerwende Europeërs wat handel voorgegee maar vee gesteel het. [3]
Die direkteure was so ontevrede dat die Europeërs van Van der Heiden se party, oor wie die Drakenstein-kerkraad gekla het, nie vir hulle optrede teenoor die Khoikhoi tot verantwoording gebring is nie, dat hulle opdragte uitgereik het om alle handel deur private persone met inheemses onder swaarder strawwe as vroeër te verbied. Gevolglik is op die 9de April 1727 ’n baie streng plakkaat tot dié effek uitgevaardig. [3]
Die April-plakkaat het dus ’n ketting gesluit wat van binnelandse klagte en die November-pos tot die direkteure se woede oor ongestrafte private wangedrag geloop het. Vrye ruilhandel onder die dekmantel van handel, reeds ’n vaste grensprobleem, is in kalender 1727 met ’n gepubliseerde verbod met swaarder strawwe beantwoord, terwyl die Zonder End-buitepos die dun Kompanjie-teenwoordigheid oorkant die berge gebly het. [3]
John Lethbridge en die Engelse duikers in Tafelbaai — 1727
In 1727 het ’n party van vyf Engelse duikers onder ’n voorman genaamd John Lethbridge, wat in Europa aangestel en deur die direkteure uitgestuur is, probeer om die skat wat in wrakke in Tafelbaai begrawe was, te herwin. Die apparaat wat hulle saamgebring het, word nie beskryf nie, maar wat dit ook al was, het dit hulle in staat gestel om ’n aansienlike tyd onder water te bly. [3]
Hulle het sommige munte en ’n hoeveelheid goedere herwin, maar gevind dat die meeste wrakstukke diep onder sand bedek was. Die projek was dus ’n gedeeltelike berging eerder as ’n volle opruiming van die baai-bodem: genoeg metaal en vrag om die direkteure se huur te regverdig, nie genoeg om die sand ongedaan te maak wat winterstorms en die ree-bodem oor ouer verliese gelê het nie. [3]
Vir ’n nedersetting wie se winterrampe in Tafelbaai ’n vaste fiskale en menslike koste was, was die Lethbridge-party ’n Europese tegniese antwoord op Nederlandse wrakke. Binne 1727 is die werksresultaat gemeet in munt en goedere wat opgebring is, en ’n nugter verslag dat sand steeds die meeste gehou het van wat die Kompanjie gehoop het om terug te wen. [3]
Noodt ondersoek die Zonder End-woude — 1727
Gedurende die somer is die woude langs die rivier Zonder End deur die goewerneur persoonlik ondersoek, met die oog daarop om vas te stel of hulle nie tot groter nut van die Kompanjie gemaak kon word nie. Maar die bergreeks wat hulle van die Kaap skei, is te formidabele ’n hindernis bevind om die vervoer van hout met wins toe te laat. [3]
Dieselfde riviervallei wat in November 1726 ’n korporaalspos ontvang het, het dus in 1727 die nuwe goewerneur se eie inspeksie getrek. Noodt se vestingopleiding en sy belangstelling in materiële voorraad het die Hottentots-Holland-hindernis as ’n vervoerprobleem ontmoet, nie slegs as ’n polisiëringslyn teen San-druk en swerwende Europese roof nie. [3]
Geen winsgewende houtroete het uit die someropname gevolg nie. Die Zonder End-woude het geografies naby genoeg gebly om te inspekteer en te duur, oor die berge, om die Kaap se bou- en skeepsaanvraag op Kompanjie-rekening te voed. [3]
Koringroes — nie genoeg vir eie verbruik — 1727
Die oeste tydens die breër De la Fontaine–Noodt-tydperk het aansienlik gewissel. Die direkteure, met ondervinding van die onsekerheid van die seisoene in Suid-Afrika, het beveel dat ’n jaar se voorraad koring altyd as reserwe opsy gesit moes word voordat enigiets na Indië gestuur word. In 1724 en weer in 1725 is meer as vyfduisend muids uitgevoer. In 1726 kon niks gespaar word nie, weens droogte. [3]
In 1727 was daar nie genoeg vir eie verbruik nie, weens roes, wat vroeër rog aangeval het, maar nie koring nie. Van 1728 tot 1737 sou bestendige uitvoer hervat, soms tot soveel as seweduisend muids, al was die oeste nie eweredig goed nie. Binne hierdie kalenderjaar het die magasyne ’n skerper mislukking as die droogte-tekort van 1726 in die gesig gestaar: nie bloot niks oor vir Indië ná die reserwe nie, maar nie genoeg koring vir die nedersetting self nie. [3]
Roes op koring is as ’n nuwe slag in die graanreeks aangeteken. Rog het die siekte geken; koring nie, totdat 1727 eie voorsiening die onmiddellike probleem onder Noodt se eerste oesjaar as geïnstalleerde goewerneur gemaak het. [3]
Sykultuur gaan voort onder Guillaumet — 1727
François Guillaumet en sy gesin het in Oktober 1726 aangekom om sy-eksperimente te lei. Wurms wat in goeie toestand uit Europa ontvang en in die huise van Jan de la Fontaine en Nicholas Heyning grootgemaak is, is aan hom oorgegee; gesonde moerbeibome en gevraagde slawe-arbeid is verskaf; en in die eerste jaar is agt pond goeie sy verkry en na Nederland gestuur, waar dit belangstelling in Amsterdam en Middelburg getrek het. [3]
Die politieke raad was entoesiasties: ’n groot gebou het naby die Kompanjietuin vir die wurms opgegaan; kinders in die slawehuis daar naby moes buite skoolure sy spin; duisende jong moerbeibome is geplant; en burgers wat wou aansluit, het eiers en instruksies ontvang. Tog het produksie in geen daaropvolgende jaar tien pond in gewig oorskry nie. Die oorgrote meerderheid wurms is altyd dood voordat hulle kokon gemaak het. [3]
Kalender 1727 het binne dié vroeë loop van hoop en dun opbrengs geval—ná die eerste agtpond-monster, met die tuinkant-syhuis en moerbeiplantings in plek, en voordat die agtjaar-eksperiment in 1735 op bevel van die direkteure gestaak sou word. Sy het onder Noodt ’n Kompanjie-geleide stapelproef gebly, nog nie ’n bewese burgerbedryf nie. [3]
Delagoabaai ná De Koning — versterkings, desertie, sameswering — 1727
In Desember 1726 het koors die stasie by Delagoabaai aangeval, soos elke vorige somer, en binne ’n paar maande is agt-en-dertig manne dood, onder hulle kommandant Jan de Koning. Die sekunde Jan de la Capelle het toe weer waarnemende hoof van die stasie geword. [3]
Versterkings is van die Kaap gestuur, en pogings om die binneland te verken is hernu, maar met geen groter sukses as vroeër nie. Aan die begin van die volgende somer het ’n party van sestien soldate gedeserteer en oorland na Inhambane gegaan, waar die meeste omgekom het. ’n Bietjie later het twee-en-sestig manne by die stasie ’n sameswering aangegaan om te rebelleer en te deserteer, maar die komplot is betyds ontdek om dit te verhoed. Die garnisoen was toe eenhonderd ses-en-tagtig sterk. [3]
Vir Noodt se Kaapse raad wat in 1727 Delagoa-briewe gelees het, was die baai ná De Koning koste sonder kaart: die aardwal-Lydzaamheid en rivierbote het nie die goudvelde of kopermyne gevind nie; koors het die bevel afgesny; Kaapse versterkings het getalle tot eenhonderd ses-en-tagtig herbou; sestien manne het nog na Inhambane gestap en meestal gesterf; en twee-en-sestig meer is gevang vóór ’n massadesertie. Die direkteure sou later abandonering of behoud aan Kaapse diskresie oorlaat, met die stasie eers in 1730 afgewikkel—sake buite hierdie jaar. [3]
Sluiting van 1727 aan die Kaap
Teen die einde van 1727 het Pieter Gysbert Noodt die goewerneurskap gehou waartoe hy op die 25ste Februarie geïnstalleer is, nadat hy Tafelbaai op die 18de met sy vrou en een seun bereik het. Sekunde Jan de la Fontaine het in amp gebly ondanks ’n bedanking, sy maandelikse salaris deur die direkteure van £6 13s. 4d. tot £10 verhoog ná Noodt se harde behandeling. Op die 9de April het ’n streng plakkaat private handel met inheemses onder swaarder strawwe verbied, ná die direkteure se woede oor ongestrafte wangedrag deur Europeërs van Van der Heiden se party en die November 1726 Zonder End-buitepos. Vyf Engelse duikers onder John Lethbridge het sommige munte en goedere uit Tafelbaai-wrakke herwin terwyl die meeste wrakstukke onder sand gebly het. Noodt self het die Zonder End-woude ondersoek en die berghindernis te duur vir winsgewende houthaal bevind. Roes het koring tekort vir eie verbruik gelaat ná die droogtejaar wat niks vir uitvoer gespaar het nie. Sy onder François Guillaumet het binne die vroeë eksperimentele loop voortgegaan wat nooit tien pond per jaar oorskry het nie. By Delagoabaai, ná De Koning se Desember-dood, het Kaapse versterkings, mislukking van vars binnelandse soektogte, desertie van sestien na Inhambane, ’n verijdelde sameswering van twee-en-sestig, en ’n stasie eenhonderd ses-en-tagtig sterk die lêer onder waarnemende hoof Jan de la Capelle gevul. Die eerste geïnstalleerde jaar van Noodt se regering het dus gesluit op persoonlike wrywing by die kasteel, ’n harder inheemse-handelverbod, gedeeltelike wrakberging, ’n onvrugbare houtopname, graanmislukking deur roes, dun sy, en ’n koorsige oostelike pos wat deur getalle eerder as wins gehou is. [3]