Boer History1724 aan die Kaap die Goeie Hoop: Chavonnes se dood, De la Fontaine waarnemend, vyfduisend muids, Rhenius-Namakwa en Van Aken
Koringuitvoer oor vyfduisend muids — 1724
Reëlings was skaars getref vir die lewering van koring na Indië, en van bone, ertjies en gepelde gars aan die tuiskepe, toe ’n reeks droë seisoene ingetree het. In 1718 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid koring is nog uitgevoer. Dit was dieselfde in 1719. In 1720 is minder as honderd muids uit die land gestuur. In 1721 was dit nie moontlik om die skepe van bone, ertjies en gars te voorsien nie, en rys is aan die Kompanjie se eie mense in die plek van brood uitgedeel; maar een-en-vyftig muids koring is na Batavia gestuur om die naam van uitvoer lewendig te hou. In die winter van 1721 het die seisoene ten goede verander. In 1722 het byna drieduisend vyfhonderd muids koring die kolonie gelaat. Kalender 1723 het gevolg met meer as vierduisend muids. Kalender 1724 het die herstelde surplus verby daardie syfer gedra: meer as vyfduisend muids is uitgevoer, die grootste Indië-koringversending van die Chavonnes-jare. [3]
Daardie vyfduisend-en-ietwat muids het teen vier maer seisoene en twee herstellende oeste onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes gestaan. Magasyne wat eens vyftienduizend vierhonderd muids in die drie oeste van 1714–1716 getel het, voordat die direkteure die amptelike koringprys tot tien sjielings en agt pennies per muid gesny het, het die Indië-rekening in tweesyferpakkies deur die droogte gemeet. Die 1724-syfer het daardie midde-dekade-totale nie herstel nie, maar dit het Indië-koring weer in handelsgrootte vir ’n derde agtereenvolgende jaar op die boeke geplaas, en vir die eerste keer bo vyfduisend muids. Erertjies teen nege-en-twintig sjielings en bone teen vyf-en-twintig sjielings per muid, pryse onthou uit die jare toe Indië-koring nog betwis is, hoef nie langer vir ’n leë wa in te staan nie. [3]
Veesiektes het ’n aparte druk gebly. Beeste en skape is van 1714 af deur ’n siekte aangeval wat nie vantevore bekend was nie; teen 1718 was dit so moeilik om slagdiere te kry dat toe die vleiskontrak op veiling aangebied is daar nie ’n enkele bieër was nie, en die skape in burgerhande het met byna ses-en-vyftigduisend afgeneem. ’n Privaat reëling met Jacob van der Heiden was toe nodig, teen drie pennies per pond vir vleis en twaalf sjielings en ses pennies vir lewendige skape. Die plakkaat van 2 Julie 1720 het nog die verkoop van lewendige diere aan vreemdelinge verbied en skape van die Kompanjie se skepe afgehou. Vleis het tot drie-en-driekwart pennies per pond gestyg. Engelse kapteins, wat gewoon was om beeste in aansienlike getalle te koop, hulle te slag, die vleis te sout en skape weg te neem, het in Europa luidkeels gekla. Graan was egter weer ’n Kaapse surplusartikel, en in 1724 het die surplus vyfduisend muids verbygesteek. [3]
Die direkteure, wat ervaring van die onsekerheid van die seisoene in Suid-Afrika opgedoen het, het ’n volle oes reeds met versigtigheid behandel. Perdesiekte, in 1719 die eerste keer as ’n strawwe nuwe plaag opgeteken, het die nedersetting nie gelaat nie. Bees- en skapessiektes uit die midde-dekade het nog vleispryse en buitelandse provianderingreëls gevorm. Teen daardie veedruk het die koringsurplus van 1724 die binnelandse jaar sy graankarakter gegee: magasyne en vrye boere wat seewaarts verskeep het terwyl die Kasteel ’n herstellende ree, ’n geskonde Delagoa-afhanklikheid en ’n goewerneur in sy sewentigste jaar dopgehou het. Drie agtereenvolgende handelsoeste—byna vyf-en-dertighonderd muids, dan meer as vierduisend, dan meer as vyfduisend—het die midde-dekade-magasyne nie hervul nie, maar hulle het die tydperk beëindig waarin een-en-vyftig muids net gestuur is om die naam van uitvoer lewendig te hou. Van die jaar 1723 het die Kompanjie se jaarlikse dividende begin daal, in een dekade van sewe-en-dertig persent tot een-en-twintig. Kaapse sake het nodig gehad wat die oes kon gee. Vyfduisend muids koring het Batavia se ou magasyne nie herstel nie, maar hulle was die binnelandse jaar se antwoord op ’n metropolitaanse dividend wat sy piek al verbygesteek het. [3] [9]
Wintersandplanting van die Kaapse vlaktes — 1724
Die landengte wat die Kaapse skiereiland met die vasteland verbind het, was in hierdie tyd ’n kaal sandwoesteny. Gelaaide waens het dit met moeite deurgegaan, want daar was geen pad nie, en niks as ’n lyn pale het die beste koers aangedui nie. Uit skippers se verslae is die direkteure tot die oortuiging gelei dat Tafelbaai binne nie te verre tyd met die sand gevul sou word wat geweldige suidoosters in die somermaande daarin ingevee het. Om dit te voorkom, het hulle opdrag gegee dat pogings aangewend moes word om die sand vas te maak deur dit met gras en bome te beplant. [3]
In die winter van 1724 is die werk begin. Sewentig slawe en ’n bende bandiete is ingespan om knoopgras en sade van die wilde olyf te plant. Die arbeid het op dieselfde sand gesit wat burgerwaens al met moeite tussen Tafelvallei en die vasteland oorgesteek het: ’n boomlose landengte wie se somerwinde die Here XVII nou as ’n bedreiging vir die ree self gevrees het. Kalender 1724 het só ’n nuwe soort Kompanjiewerk aan die Kaap oopgemaak—nie ’n fort nie, nie ’n kerk nie, nie ’n Delagoa-versterking nie, maar ’n poging om drywende sand met gras en saad vas te spyker voordat die volgende suidooster die baai vul. [3]
Die planting het aan Chavonnes se laaste winter en aan De la Fontaine se eerste maande as waarnemende hoof behoort. Dit het die karakter van die vlaktes nie oornag verander nie. Gelaaide waens het nog pale oor ’n woesteny gevolg; die Kasteel het nog sy binnelandse graan en vleis oor daardie selfde sand getrek; en die direkteure se vrees vir ’n toegestikte Tafelbaai het nog oor ’n ree gehang wat, in die dekade wat pas sluit, nog nooit besiger was nie. Wat 1724 vasgelê het, was die begin: sewentig slawe, ’n bandietebende, knoopgras en wilde-olyfsaad op die landengte, onder opdrag uit die Nederlande dat die Kaap die sand moes probeer hou. [3]
Skeepvaart van die dekade 1715–1724
Op die 11de April 1713 het die vrede van Utrecht ’n oorlog met Frankryk van twaalf jaar se duur afgesluit. Die Kompanjie het toe besluit om haar handel uit te brei, en ’n aantal skepe van die eerste klas, elkeen met twee honderd-en-tagtig tot drie honderd-en-vyftig man, is spoedig gebou. Ná 1715 was die getal persone wat die Kaap elke jaar besoek het, veel groter as tevore. Gedurende die vyftien jaar van 1 Januarie 1700 tot 31 Desember 1714 het eenduisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar. Van dié was 683 Nederlands, 280 Engels, 36 Deens, 6 Frans en 2 Portugees. [3]
Gedurende die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724 was die getal wat aangedoen het agthonderd een-en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar. Van dié was 645 Nederlands, 192 Engels, 17 Frans, 10 Deens, 4 Portugees en 3 Vlaams. Kalender 1724 het só ’n digter dekade as die vyftien jaar wat dit voorafgegaan het, afgesluit: twintig meer skepe per jaar gemiddeld, ’n swaarder Nederlandse meerderheid, minder Engelse aandoeners as in die vroeëre tydperk, en ’n klein Vlaamse teenwoordigheid wat die Kasteel met dieselfde geslote deur behandel het as ongelisensieerde Engelse handelaars. [3]
Die Kompanjie se skepe het in Tafelbaai byeengekom om in ’n vloot na Europa terug te keer. Die stadigste seilers is eerste uit Batavia gestuur, en het gewoonlik in Januarie hier aangekom. Toe het die Ceylon-eskader gevolg, en laaste die laat skepe uit Batavia. Hulle het probeer om Tafelbaai omtrent die einde van Maart of begin van April te verlaat, en dit was iets werd om te sien wanneer twintig tot dertig groot skepe hul seile gehys en saam weggevaar het. Dit is die somervloot genoem, en dit het gewoonlik handelsware na Europa gevoer wat van vyf- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het. Soms het ’n aantal Engelse vaartuie in haar geselskap geseil. Die wintervloot was veel kleiner, dikwels slegs drie of vier skepe. [3]
Interlopers het onder streng uitsluiting gebly. Ná Engelse regeringsprotest teen hulp wat vroeër aan privaat handelaars verleen is, het ’n reëling tussen die Here XVII en die direkteure van die Engelse Kompanjie elkeen verbied om interlopers enigiets in hul hawens te laat bekom. ’n Engelse vaartuig sonder ’n koninklike kommissie of behoorlike Oos-Indiese Kompanjie-geloofsbriewe is gewaarsku om dadelik te seil, met geen omgang met die wal toegelaat nie. Vlaamse skepe wat vir voorrade aangedoen het, is op dieselfde wyse behandel. Die volwettige ree van 1724 het só langs ’n geslote deur vir ongelisensieerde handelaars geloop, in die laaste volle jaar van ’n dekade wat gemiddeld sewe-en-tagtig aandoeners gehad het waar die jare voor 1715 gemiddeld sewe-en-sestig gehad het. [3]
Jan van de Capelle voorlopige kommandant by Fort Lagoa — Mei 1724
By Delagoabaai het die besetting wat op die 14de Februarie 1721 uit Tafelbaai geseil het, al twee derdes van sy eerste geselskap aan koors verloor, die boekanier-inname van Fort Lagoa op die 19de April 1722 deurgemaak, en in Augustus 1723 die voorste afdeling van Jan Christoffel Stefler se negentien-man-ysterberggeselskap by ’n rivier-oorgang binnelands verloor. ’n Bietjie goud is deur Afrika-handelaars uit die binneland gebring om vir krale te verruil—minder as twee onse, tog genoeg om hoop te wek. Meer as twee ton ivoor en vier honderd-en-negentig pond koper is ook verkry. Die ligging van die kopermyne kon nie vasgestel word nie. [3]
In Mei 1724 is ’n aktiewe junioroffisier, genaamd Jan van de Capelle, as voorlopige kommandant van Fort Lagoa aangestel, omdat Jan Michel gevra het om onthef te word. Dit was nie ’n plek waarheen mense gewillig gegaan het nie, want die klimaat het die naam gehad dat dit in die somerseisoen een van die dodelikste ter wêreld is. Van de Capelle se voorlopige bevel het daarom Michel se hoofskap gesluit sonder om ’n gesonder baai of ’n ryker binneland te belowe: die fort het nog op die Engelserivier se linkeroewer gesit, handel in ivoor, koper en skaars goudstof het nog van draers uit die binneland afgehang, en die Kaapse raad het nog ernstige sake en appèlle as besigheid van die kasteel die Goeie Hoop behandel. [3]
Kalender 1724 het só die Delagoa-lêer onder ’n nuwe naam oopgemaak terwyl die Kaap self onder Chavonnes en waarnemende sekunde Jan de la Fontaine gebly het. Die baai se koorsnaam, dun goudhoop en duur versterkingsgeskiedenis het almal met die voorlopige kommandant se aanstelling saamgery. Niks in die Mei-verandering het die patroon omgekeer wat Van Taak, Swertner en soveel soldate al hul lewens by die buitepos gekos het nie. Die Kasteel het nog gehoop dat geharde oorlewendes en ’n junioroffisier se energie ’n fabriek sou hou wat die Portugese in 1692 verlaat het en die Kompanjie in 1721 as ’n Kaapse afhanklikheid beset het. [3]
Vir die manne wat nog by die baai was, het die jaar nog ’n somer van dodelike naam onder ’n nuwe voorlopige hoof beteken, en nog ’n dun gang van krale, ivoor, koper en gerug na die binneland. Vir die raad aan die Kaap het dit een naam meer op ’n duur lêer beteken wat al twee bevelvoerders, ’n kaartmaker, ’n pakketskip en ’n verkenningsafdeling gevat het. Van de Capelle se Mei-aanstelling het die ysterberg nie heropen of die kopermyne gevind nie; dit het die pos onder Kaapse appèl lewendig gehou terwyl Chavonnes se laaste maande in Tafelvallei uitgeloop het. [3]
De la Fontaine as sekunde bevestig; Van Beaumont sterf; Van Kervel en Tulbagh — 1724
Op die 8ste Oktober 1721 is sekunde Abraham Cranendonk oorlede. Die Politieke Raad het toe Jan de la Fontaine, wat elf jaar lank in Suid-Afrika opgewerk het, gekies om as sekunde waar te neem totdat die direkteure se welbehae bekend sou wees. Deur 1722 en 1723 het hy daardie waarnemende plek onder Chavonnes gehou terwyl onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont nog die onafhanklike fiskaal se stoel gevul het. In 1724 het die Here XVII die aanstelling bevestig. Die bevestiging het meer as twee jaar voorlopige rang gesluit vir ’n koopman wat binne die Kaapse inrigting opgekom het eerder as met ’n verseëlde kommissie uit die Nederlande. [3]
De la Fontaine, voluit Jan de la Fontaine dit Wicart, is op die 23ste April 1684 in Amsterdam gebore, seun van die sykoopman Jacques de la Fontaine, wie se ouers Valenciennes in Frans-Vlaanderen gelaat het, en van Barbara van den Burgh van Nederlandse Calvinistiese stam. Hy is in die Oude Kerk in Amsterdam gedoop, nie in die Waalse kerk nie. In sy vroeë twintigs het hy by die Kompanjie aangesluit en in junior range in Indië gedien totdat goewerneur-generaal van Hoorn, later kommissaris aan die Kaap, hom van die terugkerende Horstendal in 1710 aangehou en as magazynmeester aangestel het. Twee jaar ná aankoms, nog ’n junior koopman, het hy in die Politieke Raad gesit. In 1717 is hy volwaardige koopman gemaak. In Mei 1711 het hy met Maria Elizabeth, negentienjarige dogter van sekunde Andries de Man, getrou. Hy was ’n lang man; almal in die klein dorpie het hom Jan genoem. Hy was ook die eerste man wat genoem is om die Kaapse regering te lei wie se vorige loopbaan aan die Kaap self gemaak is: veertien jaar ononderbroke koloniale diens van die Horstendal-aanhouding af, eerlikheid en intelligensie al in Indië opgemerk, en ’n magazynmeester se opleiding wat hom goedere geleer het voordat die raad hom mense geleer het. Die Here XVII in Amsterdam en die onderdane in Tafelvallei was, vir eers, dit eens dat Jan die regte keuse was toe die goewerneurstoel leeg gestaan het. [9]
Op die 14de Junie 1724 is die onafhanklike fiskaal, Cornelis van Beaumont, oorlede. Die Politieke Raad het Adriaan van Kervel gekies, wat sestien jaar in diens aan die Kaap was, om waar te neem totdat die direkteure ’n nuwe aanstelling kon maak. Hy is later ook in sy amp bevestig. Die Junie-vakature en plaaslike waarnemende keuse het die patroon herhaal wat al vir die sekunde ná Cranendonk se dood gebruik is: die Kaapse raad het die onafhanklike fiskaal se stoel uit manne gevul wat al op die inrigting gehard was, en toe op Amsterdam gewag. Van Kervel se sestien jaar Kaapse diens het hom die natuurlike tussentydse houer gemaak terwyl die nedersetting nog onder veeskaarsheid, Delagoa-koste en gewone kerk- en vlootbesigheid onder Chavonnes geswoeg het. [3]
Teen midjaar het die kasteel se senior siviele lyn dus Chavonnes as goewerneur, De la Fontaine as bevestigde sekunde en Van Kervel as waarnemende onafhanklike fiskaal geloop. Daardie driehoek sou die winter nie hou nie. Toe die goewerneur in September sterf en De la Fontaine as waarnemende hoof van die regering genoem is, het Hendrik Swellengrebel in die sekunde se stoel ingeskuif, en Rijk Tulbagh is as sekretaris van die Politieke Raad teen vyftig gulde per maand aangestel, met vrye kwartiere in die Kasteel. Die Rotterdamse jongeling wat in 1716 op sestien, teen twaalf gulde per maand, aangekom het om magazynmeester De la Fontaine by te staan, het nou ’n kok en ’n lyfkneeg gehou en die raad se papier in die eerste dae van ’n waarnemende regering geskryf. Sy vader, kaptein Dirk Tulbagh, het by Bergen-op-Zoom onder Chavonnes gedien; die seun is deur die Kamer Rotterdam reguit na die Kaap eerder as na Indië gestuur; Chavonnes was tevrede met die protégé en het hom tot adjunk-sekretaris teen vyf-en-twintig gulde en daarna tot senior klerk onder Swellengrebel sien styg. Die September-skuif het só drie Kaaps-opgeleide manne—De la Fontaine, Swellengrebel en Tulbagh—gesit waar ’n Haagse markies tien jaar lank gesit het. [3] [9]
Dood en staatsbegrafnis van goewerneur Chavonnes — September 1724
Goewerneur Chavonnes het die goeie wil van beide die direkteure en die koloniste bewaar. Hy het hom in geen duur ondernemings begewe nie, sy uiterste gedoen om koste laag te hou, en eendrag in die nedersetting bewaar. Hy was ’n stil, godsdienstige man. Geen hooghartigheid, trots of koudheid het in die gelaat van Maurice, markies Pasques de Chavonnes, gesit nie, al kon sy naam en afkoms dit sulke kenmerke gegee het: sy adel het in sy siel gesit. Hy is op die 23ste Julie 1654 in Den Haag gebore, seun van Pierre, markies de Chavonnes, wie se huis Frankryk ná die Bartholomeusnag gelaat het. Hy het die State-Generaal as luitenant-kolonel, kolonel en brigadier gedien, en as militêre goewerneur van Bergen-op-Zoom, voordat pensioenaris Heinsius se aanbeveling hom na die Kaap gestuur het. Hy het op die 28ste Maart 1714 as goewerneur en buitengewone raadslid van Indië aangekom, met streng opdrag om te bezuinig. [3] [9]
Die direkteure was so tevrede met sy bestuur dat hulle hom tot die rang van gewone raadslid van Indië verhef het, ’n waardigheid wat geen van sy Kaapse voorgangers geniet het nie. Die brief wat daardie verheffing aangekondig het, het die Kaap op die 1ste Junie 1721 bereik. ’n Vers wat die joernaal vir een van die jare toe hy aan die hoof van sake was, afgesluit het, kon hom as leuse gedien het: Geluckigh is hy die syn tyd in stille rust en weldoen slyt—gelukkig is hy wat sy tyd in stille rus en weldoen slyt. Hy het die bezuinigingsmes aan grondhuur, seëlregte en ’n wynbelasting gesit, openbare werke verminder, en nog die burgers se agting deur takt en ’n godsdienstige voorbeeld behou. Hy het nie die vonk gehad wat die raad se 1717-voorkeur vir slawe-arbeid bo Europese werkslui sou omgekeer het nie; hy was ’n eerlike, taktvolle en ferm regeerder sonder daardie visie. Kalender 1724 het hom in sy sewentigste jaar gevind, nog die stille meester van die Kasteel. [3] [9]
Kort ná daardie sewentigste verjaardag is die goewerneur skielik siek geword op die 7de September 1724, en is vroeg die volgende oggend, die 8ste September, oorlede. ’n Paar uur later het die Politieke Raad byeengekom en besluit dat Jan de la Fontaine as hoof van die regering moes waarneem totdat die Here XVII ’n aanstelling kon maak. Sy benoeming as sekunde was nog nie in die voller sin bevestig wat latere depêches sou lewer nie, en hy was in rang slegs ’n koopman; maar daar was geen ander offisier aan die Kaap in ’n beter posisie nie. Binne ’n paar maande is depêches ontvang waarin hy tot senior koopman bevorder en as sekunde goedgekeur is—die Here XVII moes hom tot daardie rang verhef om aan die tradisie te voldoen. [3] [9]
Op die 14de September is die liggaam van die oorlede goewerneur onder die plaveisel van die kerk begrawe, met al die staatsie wat moontlik was. Byna die hele koloniste van Stellenbosch en Drakenstein, asook dié van die Kaapse distrik, het die begrafnis bygewoon. Ses dae ná die dood het nie net die Caabse Vlek in massa toegestroom nie, maar talle inwoners uit die buitedistrikte. Die bywoning het gemerk hoe ver vrye nedersetting buite Tafelvallei versprei het sedert die eerste vryburgers van die 1650’s: binnelandse kerkdistrikte het in mag uitgekom vir ’n goewerneur wat koste laag en eendrag heel gehou het deur droogte, perdesiekte, San-druk en die Delagoa-eksperiment. Sy weduwee en dogters het met die volgende vloot uit Indië na Europa teruggekeer. [3] [9]
Gedurende die tydperk 1714 tot 1724 word die name van maar min nuwe koloniste in die rekords gevind. Onder hulle was van Breda, Hermanus Combrinck, Jan Hop, Hendrik Klopper, Hermanus Kriel, Daniel Krynouw, Abraham Poltaer, Melt van der Spuy, Jan de Waal en Pieter Wion. Sommige vier-en-tagtig nuwe name in tien jaar was ’n dun stroom langs die ouer Stellenbosch- en Drakenstein-opkoms wat die kerk vir Chavonnes gevul het. De la Fontaine se waarnemende regering het daarom onder die skadu van ’n volle koloniale begrafnis en ’n leë goewerneurshuis oopgegaan. Kerkplaveisel, binnelandse burgerbywoning en die weduwee se tuisvaart het die openbare geheue van Chavonnes se einde vasgelê terwyl gewone raadsbesigheid—vleistenders, Namakwa-handelshoop, Delagoa-bevel, sandplanting en die Drakenstein-preekstoel—sonder ’n breek in kalenderdae voortgegaan het. [3]
Vaandrig Rhenius se onsuksesvolle Namakwa-handelsgeselskap — November 1724
Veevoorsiening het ’n staande druk gebly ná siekte onder beeste en skape, die privaat vleiskontrak met Jacob van der Heiden, en die lewendige-diere-plakkaat van 2 Julie 1720. ’n Poging is vroeër aangewend om vee van pastorale volke van die binneland te bekom deur ’n sekere burger onder toesig vir die handel te lisensieer; maar die groot afstand het die skema laat misluk. Vaandrig Rhenius is toe met ’n handelsgeselskap na die Namakwa gestuur. In November 1724 het hy onsuksesvol teruggekeer. [3]
Hy het berig dat die Namakwa-stam vreeslik in getal verminder is deur ’n siekte wat na pokke gelyk het; dat die San van hul swakheid gebruik gemaak het om die meeste van hul vee te roof; en dat hulle in roekelose wanhoop die res geslag en verbruik het. Die verslag het ’n noordelike ruilhoop gesluit wat Kaapse rade herhaaldelik probeer het wanneer plaaslike kuddes en vrye-slagterpryse nie Kompanjie- en buitelandse tafels kon vul nie. Pokke-agtige siekte onder die Namakwa, San-veeroof op ’n verswakte volk, en selfslag van oorblywende vee het een leë terugkeer vir die vaandrig se geselskap gemaak. [3]
Die Kompanjie is toe gedwing om voor omstandighede te swig, en die hoë pryse te betaal wat by openbare tender bepaal is. Die Rhenius-verslag het geen noordelike alternatief gelaat wat die vrye mark se vleispryse kon ondersny nie. Openbare tender, al die terugval wanneer privaat kontrak en binnelandse ruil misluk het, het die gedwonge pad geword vir vee wat die Edele Kompanjie nog vir eie tafels en vir wettige buitelandse skeepvaart wat in Tafelbaai mag ververs, nodig gehad het. Geen kudde het suid gekom om die Kaap se vleisboeke in die eerste maande van De la Fontaine se waarnemende bewind te verlig nie. [3]
Daardie dwang het langs die langer veeprobleme van die Chavonnes-jare gesit: perdesiekte wat in 1719 die eerste keer as ’n strawwe nuwe plaag opgeteken is en sedertdien nooit afwesig was nie; siekte onder beeste en skape deur die droë reeks; en die privaat-kontrakteurstelsel wat Van der Heiden in die middel van die vleisvoorsiening gesit het toe openbare veiling in 1718 geen bieër gevind het nie. Graan het herstel—meer as vyfduisend muids koring in 1724 uitgevoer—maar vleis het ’n aparte en duurder druk in die waarnemende regering van laat 1724 gebly. Vir burgers wat op tender verkoop het, kon hoë Kompanjiepryse kontant beteken; vir die raad en die skepe het hulle duurder proviandering beteken net soos buitelandse skeepvaart, al in skaarstejare ingeperk, nog bepaal het wie verversing aan die Kaap kon koop. [3]
Van Aken se dood, Franse begrafnis en Hugenote-huishoudings — 1724
In die kerk het die personeel wat onder Chavonnes gedien het, nog die jaar se sluiting gevorm. Ds. D’Ailly het eerste of hoofpredikant van die Kaap gebly. Lambertus Slicher, in Februarie 1723 formeel as assistent-predikant geïnduseer terwyl hy nog rektor van die skool was, het in daardie dubbele werk voortgegaan. Te Stellenbosch het ds. Bek die preekstoel van die herboude kerk gehou. Te Drakenstein het ds. Petrus van Aken, deur die direkteure aangestel en in Augustus 1714 aangekom, die gemeente gehou sedert die kerkgebou in 1720 voltooi is. In Desember 1724 is ds. Van Aken oorlede. Vir etlike maande sou die Drakenstein-preekstoel vakant staan. Binne kalender 1724 was die gebeurtenis self die Desember-dood wat die vakature oopgemaak het. [3]
Van Aken se tien jaar te Drakenstein het die bou van die kerk uit Huising se nalatenskap, vloot-liefdadigheidsfondse, Kaapse kerkraadlenings, spesiale kollekte en die armesfonds gedek, en die raad se 23 Februarie 1723-weiering van ’n nuwe Franse sieketrooster vir die oorblywende bejaarde nie-Nederlandssprekendes. Sy dood in dieselfde jaar as Chavonnes s’n het ’n tweede lankdienende figuur uit die binnelandse Frans-afstammelinggemeente weggeneem terwyl De la Fontaine se waarnemende regering slegs drie maande oud was. Die direkteure was nie geneig om die Franse taal in Indië aan te moedig nie; tog het die Kamer Amsterdam op die 23ste Junie 1724 geskryf dat, hoewel dit beter sou wees dat die Franse koloniste hulle aan Nederlands gewoond maak, ’n Franse voorleser hierdie keer te Drakenstein in die plek van die oorledene aangestel mag word, nie as presedent nie, aangesien slegs omtrent ses-en-twintig mense wat nie Nederlands verstaan het nie, skaars die onkoste verdien het. [3] [8]
Frans het nie in die jaar Van Aken gesterf het uit die openbare gehoor verdwyn nie. Selfs in 1724, toe mev. Jacob Naudé oorlede is—Susanna Taillefert, dogter van die vlugteling Isaac Taillefert, weduwee eers van Jean Gardé en daarna van Pierre Cronier—is ’n diens in die Franse taal in die kerk by haar begrafnis gehou. Die inventaris van haar boedel in 1724 het ’n dokument van gelde verskuldig in Frans gehad, en onder die begrafniskoste het die reël gestaan “vir die diens in die kerk in die Franse taal, 3 riksdaalders.” Haar seun Jean het in dieselfde jaar die plaas Versailles uit daardie boedel gekoop. Die Junie-brief uit Amsterdam en die drie-riksdaalder Franse begrafnis het só in een kalender gesit: direkteure bereid, een maal, om vir ’n voorleser te betaal wat hulle skaars die koste werd geag het, en ’n Drakenstein-huishouding wat nog sy dooies in Frans begrawe het. [8]
Ander Hugenote-huise het in dieselfde twaalf maande gesluit of verskuif. Susanna Taillefert self is op die 13de Februarie 1724 oorlede. Estienne Cronier van Normandië, landbouer van Champagne en Olyvenhout in Wagenmakersvallei, is ongetroud op die 2de September 1724 oorlede, ses dae voor die goewerneur. Jan Rosier van Morsselen, wat in 1699 as soldaat in die Zion aangekom het en op die 13de Oktober 1711 vryburger geword het, is op die 22ste Mei 1724 oorlede. Sara Vitu, vrou van Jacques de la Porte van Rijsel, landbouer te Drakenstein, is in 1724 voor haar man oorlede. Theunis Bevernagie het, by ’n testament gedateer 1724, ’n nalatenskap aan sy suster Francina gelaat en sy broer Joost as erfgenaam ingestel. [8]
Daardie huishoudelike datums het die Kasteel se taalbeleid nie verander nie, maar hulle het gemerk hoe die binnelandse Frans-afstammelinggemeente in die jaar van sy predikant se dood gestaan het: ’n paar dosyn ou mense nog sonder Nederlands, ’n begrafnis nog in Frans gesing teen drie riksdaalders, ’n Amsterdam-brief bereid om vir een voorleser meer te betaal sonder om ’n reël daarvan te maak, en ’n preekstoel te Drakenstein leeg van Desember af. De la Fontaine se waarnemende maande het só gesluit met graan in surplus, sand nuut op die vlaktes geplant, Delagoa onder ’n voorlopige kommandant, vee op hoë tender ná die Namakwa-mislukking, en twee grafte—die goewerneur s’n onder die kerkplaveisel in September, die Drakenstein-predikant s’n in Desember—wat die kalender omraam het. [3] [8]