Boer History1724 aan die Kaap die Goeie Hoop: Chavonnes se dood, De la Fontaine waarnemend, Rhenius-Namakwa-mislukking en Van Aken
Jan van de Capelle voorlopige kommandant by Fort Lagoa — Mei 1724
By Delagoabaai het die pos wat op die 14de Februarie 1721 uit Tafelbaai geseil het reeds twee derdes van sy eerste geselskap aan koors verloor, die boekanier-inname van Fort Lagoa op die 19de April 1722 deurgemaak, en in Augustus 1723 die voorste afdeling van Jan Christoffel Stefler se negentien-man-ysterberggeselskap by ’n rivier-oorgang binnelands verloor. In Mei 1724 is ’n aktiewe junioroffisier, Jan van de Capelle, as voorlopige kommandant van Fort Lagoa aangestel, omdat Jan Michel versoek het om verlig te word. [3]
Dit was nie ’n stasie waarheen mense graag gegaan het nie. Die klimaat het die reputasie gehad dat dit in die somerseisoen een van die dodelikste in die wêreld was. Van de Capelle se voorlopige bevel het dus Michel se hoofskap afgesluit sonder om ’n gesonder baai of ryker binneland te beloof: die fort het nog op die linkerwal van die Engelse rivier gestaan, handel in ivoor, koper en skaars goudstof het nog van swart draers uit die binneland afgehang, en die Kaapse raad het ernstige sake en appèlle nog as kasteelbesigheid van Goeie Hoop behandel. [3]
Kalender 1724 het die Delagoa-lêer dus onder ’n nuwe naam geopen terwyl die Kaap self nog onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes en waarnemende sekunde Jan de la Fontaine gestaan het. Die baai se koorsreputasie, dun goudhoop en duur versterkingsgeskiedenis het almal saam met die voorlopige kommandant se aanstelling gegaan; niks in die Mei-verandering het die patroon omgekeer wat reeds Van Taak, Swertner en soveel soldate by die buitepos hul lewens gekos het nie. [3]
Here XVII bevestig De la Fontaine as sekunde — 1724
Op die 8ste Oktober 1721 is sekunde Abraham Cranendonk oorlede. Die politieke raad het toe Jan de la Fontaine, wat elf jaar lank in Suid-Afrika opwaarts gewerk het, gekies om as sekunde waar te neem totdat die direkteure se welbehae bekend sou wees. Deur 1722 en 1723 het hy daardie waarnemende plek onder Chavonnes gehou terwyl onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont nog die onafhanklike fiskale stoel gevul het. [3]
In 1724 het die Vergadering van Sewentien die aanstelling bevestig. Die bevestiging het meer as twee jaar voorlopige rang afgesluit vir ’n koopman wat binne die Kaapse establishment opgestyg het eerder as met ’n verseëlde kommissie uit die Nederlande te arriveer. Dit het ook die man vasgelê wat binne maande die hele regering sou moes lei toe die goewerneur skielik in September sterf. [3]
De la Fontaine se bevestigde sekunde-status het hom op die oggend van Chavonnes se dood nog formeel slegs ’n koopman in rang gelaat totdat latere depêches hom tot senior koopman bevorder en hom as sekunde in voller vorm goedgekeur het. Die kalenderjaar se administratiewe ruggraat was dus ’n bevestigde tweede-in-bevel wie se hoogste plaaslike gesag op die dag van die goewerneur se dood deur raadsbesluit sou uitbrei, nie deur ’n vooraf verseëlde opvolgingsbevel nie. [3]
Dood van fiskaal Van Beaumont en Van Kervel waarnemend — 14 Junie 1724
Op die 14de Junie 1724 is die onafhanklike fiskaal, Cornelis van Beaumont, oorlede. Die politieke raad het Adriaan van Kervel, wat sestien jaar in diens aan die Kaap was, gekies om waar te neem totdat die direkteure ’n nuwe aanstelling kon maak. Hy is later ook in sy amp bevestig. [3]
Die Junie-vakature en plaaslike waarnemende keuse het die patroon herhaal wat reeds vir die sekunde ná Cranendonk se dood gebruik is: die Kaapse raad het die onafhanklike fiskale stoel uit manne gevul wat reeds op die establishment gesoute was, en toe op Amsterdam gewag. Van Kervel se sestien jaar Kaapse diens het hom die natuurlike tussentydse houer gemaak terwyl die nedersetting nog onder veeskaarste, Delagoa-koste en gewone kerk- en vlootbesigheid onder Chavonnes geswoeg het. [3]
Teen middeljaar het die kasteel se senior siviele lyn dus Chavonnes as goewerneur, De la Fontaine as bevestigde sekunde en Van Kervel as waarnemende onafhanklike fiskaal geloop. Daardie driehoek sou nie die winter haal nie: September sou die goewerneur verwyder en De la Fontaine uit die tweede plek in volle waarnemende hoofskap van die regering dwing. [3]
Dood van goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes — 8 September 1724
Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes het die goeie gesindheid van sowel die direkteure as die koloniste bewaar. Hy het geen duur ondernemings aangepak nie, sy uiterste gedoen om uitgawes laag te hou, en eendrag in die nedersetting bewaar. Hy is onthou as ’n stil, godsdienstige man. Die direkteure was so tevrede met sy administrasie dat hulle hom tot die rang van gewone raadslid van Indië verhef het, ’n waardigheid wat geen van sy Kaapse voorgangers geniet het nie; die brief wat daardie verheffing aangekondig het, het die Kaap op die 1ste Junie 1721 bereik. [3]
Die goewerneur is skielik siek geword op die 7de September 1724, en is vroeg die volgende oggend, die 8ste September, oorlede. ’n Paar uur later het die politieke raad vergader en besluit dat Jan de la Fontaine as hoof van die regering moet waarneem totdat die Vergadering van Sewentien ’n aanstelling kon maak. Sy nominasie as sekunde was nog nie in die voller sin wat latere depêches sou verskaf deur die direkteure bevestig nie, en hy was slegs in rang ’n koopman; maar daar was geen ander offisier aan die Kaap in ’n beter posisie nie. [3]
Binne ’n paar maande is depêches ontvang waarin hy tot senior koopman bevorder is en as sekunde goedgekeur is. Die September-raadsbesluit het dus ’n waarnemende hoofskap geopen wat later van 8 September 1724 tot 25 Februarie 1727 gedateer word, toe Pieter Gysbert Noodt as goewerneur geïnstalleer sou word. Binne kalender 1724 was die konkrete feit die oornag-oordrag van uitvoerende beheer van ’n lankdienende gewone raadslid van Indië na die plaaslike sekunde wat daardie jaar reeds bevestig is. [3]
Staatsbegrafnis van Chavonnes onder die kerkplaveisel — 14 September 1724
Op die 14de September is die liggaam van die oorlede goewerneur onder die plaveisel van die kerk begrawe, met al die staatsie wat moontlik was. Byna die hele koloniste van Stellenbosch en Drakenstein, sowel as dié van die Kaapse distrik, het die begrafnis bygewoon. Die bywoning het gemerk hoe ver vrye nedersetting sedert die eerste vryburgers van die 1650’s buite Tafelvallei versprei het: binnelandse kerkdistrikte het in groot getalle opgedaag vir ’n goewerneur wat uitgawes laag en eendrag heel gehou het deur droogte, perdesiekte, San-druk en die Delagoa-eksperiment. [3]
Sy weduwee en dogters het met die volgende vloot uit Indië na Europa teruggekeer. Die huishoudelike vertrek het die private kant van ’n goewerneurskap afgesluit wat met installasie op die 28ste Maart 1714 begin het en meer as tien jaar Kaapse hoofskap geloop het, insluitend die nagevolge van die pokkejaar 1713, die leenplaas- en seëlmaatreëls van sy vroeë termyn, die vleiskrisis en stapelproewe van die laat 1710’s, en die digter skeepvaartdekade ná 1715. [3]
De la Fontaine se waarnemende regering het dus onder die skadu van ’n volle koloniale begrafnis en ’n leë goewerneurshuis begin. Kerkplaveisel, binnelandse burgerbywoning en die weduwee se tuisvaart het die openbare geheue van Chavonnes se einde vasgelê terwyl gewone raadsbesigheid—vleistenders, Namakwa-handelshopes, Delagoa-bevel en die Drakenstein-preekstoel—sonder onderbreking in kalenderdae voortgegaan het. [3]
Vaandrig Rhenius se onsuksesvolle Namakwa-handelsgeselskap — November 1724
Veevoorsiening het ’n staande druk gebly ná siekte onder horingsvee en skape, die private vleiskontrak met Jacob van der Heiden, en die lewende-diere-plakkaat van 2 Julie 1720. Vaandrig Rhenius is met ’n handelsgeselskap na die Namakwa gestuur. In November 1724 het hy onsuksesvol teruggekeer. [3]
Hy het berig dat die Namakwa-stam vreeslik in getal verminder is deur ’n siekte wat op pokke gelyk het; dat die Boesmans hul swakheid benut het om die meeste van hul vee te roof; en dat hulle in roekelose wanhoop die res geslag en verbruik het. Die verslag het ’n noordelike ruilhope gesluit wat Kaapse rade herhaaldelik probeer het wanneer plaaslike kuddes en vrye-slagterpryse nie Kompanjie- en buitelandse tafels kon vul nie. [3]
Die November-mislukking het dus siekte onder die Namakwa, San-veerowing op ’n verswakte volk, en selfslagting van oorblywende vee in een leë terugkeer vir die vaandrig se geselskap saamgevoeg. Geen kudde het suid gekom om die Kaap se vleisboeke in die eerste maande van De la Fontaine se waarnemende bewind te verlig nie. [3]
Kompanjie gedwing tot hoë tenderpryse vir vee — 1724
Die Kompanjie is toe gedwing om aan omstandighede te swig, en die hoë pryse te betaal wat deur openbare tender bepaal is. Die Rhenius-verslag het geen noordelike alternatief gelaat wat die vrye mark se vleispryse kon onderbied nie. Openbare tender, reeds die terugval wanneer private kontrak en binnelandse ruil misluk het, het die gedwonge pad geword vir vee wat die Edele Kompanjie nog vir eie tafels en vir wettige buitelandse skepe wat in Tafelbaai mag ververs, nodig gehad het. [3]
Daardie dwang het langs die langer veeprobleme van die Chavonnes-jare gesit: perdesiekte eers as strawwe nuwe plaag in 1719 opgeteken en sedertdien nooit afwesig nie; siekte onder beeste en skape deur die droë reeks; en die private kontrakteurstelsel wat Van der Heiden in die middelpunt van vleisvoorsiening geplaas het toe openbare veiling in 1718 geen bieër gevind het nie. Graan het herstel—oor vierduisend muids koring in 1723 uitgevoer—maar vleis het ’n aparte en duurder druk gebly tot in die waarnemende regering van laat 1724. [3]
Vir burgers wat op tender verkoop het, kon hoë Kompanjiepryse kontant beteken; vir die raad en die skepe het dit duurder proviandering beteken net toe buitelandse skeepvaart, reeds in skaarstejare beperk, bly bepaal het wie verversing aan die Kaap kon koop. Die Namakwa-mislukking en die tender-onderwerping het dus die jaar se pastorale diplomasie gesluit sonder om goedkoop vee aan die magasyns terug te gee. [3]
Dood van ds. Petrus van Aken te Drakenstein — Desember 1724
In die kerk het die personeel wat onder Chavonnes gedien het nog die jaar se sluiting gevorm. Ds. D’Ailly het eerste of hoofpredikant van die Kaap gebly. Lambertus Slicher, formeel as assistent-predikant in Februarie 1723 geïnduseer terwyl hy nog rektor van die skool was, het in daardie dubbele werk voortgegaan. Te Stellenbosch het ds. Bek die preekstoel van die herboude kerk gehou. Te Drakenstein het ds. Petrus van Aken, deur die direkteure aangestel en in Augustus 1714 aangekom, die gemeente gehou sedert die kerkgebou in 1720 voltooi is. [3]
In Desember 1724 is mnr. Van Aken oorlede. Vir etlike maande sou die Drakenstein-preekstoel leeg staan totdat die politieke raad later besluit het om mnr. Slicher na Drakenstein te stuur en die Kaap aan mnr. D’Ailly alleen te laat totdat die direkteure ’n ander predikant sou voorsien—’n herskikking wat uitgevoer is toe Slicher dié plig op die 15de Julie 1725 oorgeneem het. Binne kalender 1724 was die gebeurtenis self die Desember-dood wat die vakature geopen het. [3]
Van Aken se tien jaar te Drakenstein het die bou van die kerk uit Huising se nalatenskap, vloot-liefdadigheidsfondse, Kaapse konsistorie-lenings, spesiale kollekte en die armesfonds gedek, en die raad se 23 Februarie 1723 weiering van ’n nuwe Franse sieketrooster vir die oorblywende bejaarde nie-Nederlandssprekendes. Sy dood in dieselfde jaar as Chavonnes s’n het ’n tweede lankdienende figuur uit die binnelandse Frans-afstammelinge-gemeente verwyder terwyl De la Fontaine se waarnemende regering slegs drie maande oud was. [3]
Sluiting van die 1715–1724-skeepvaartdekade en min nuwe koloniste — 1724
Ná 1715 was die getal persone wat die Kaap elke jaar besoek het baie groter as vantevore. Gedurende die vyftien jaar van 1 Januarie 1700 tot 31 Desember 1714 het eenduisend-en-sewe skepe in Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar—onder hulle 683 Nederlandse, 280 Engelse, 36 Deense, 6 Franse en 2 Portugese. Gedurende die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724 was die getal wat aangedoen het agthonderd-een-en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar—onder hulle 645 Nederlandse, 192 Engelse, 17 Franse, 10 Deense, 4 Portugese en 3 Vlaamse. [3]
Kalender 1724 het daardie digter dekade gesluit. Kompanjieskepe het nog in Tafelbaai vir die somervloot saamgetrek—stadigste Batavia-seilers in Januarie, dan die Ceylon-eskader, dan laat Batavia-skepe, met vertrek omstreeks einde Maart of begin April, soms twintig tot dertig groot skepe saam met handelsware wat van vyf- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het—terwyl die wintervloot baie kleiner gebly het. Interlopers sonder koninklike of Engelse Kompanjie-geloofsbriewe is nog weggewys; Vlaamse skepe wat voorrade gesoek het, het dieselfde uitsluiting ontmoet. [3]
Gedurende die breër tydperk 1714 tot 1724 verskyn die name van slegs min nuwe koloniste in die oorblywende rekord. Onder dié wat genoem word is van Breda, Hermanus Combrinck, Jan Hop, Hendrik Klopper, Hermanus Kriel, Daniel Krynouw, Abraham Peltzer, Melt van der Spuy, Jan de Waal en Pieter Wion. Die lys merk stadige vrye-van-inname oor Chavonnes se hele termyn eerder as ’n massiewe immigrasie-impuls binne die doodsjaar alleen. [3]
Sluiting van 1724 aan die Kaap
Teen die einde van 1724 het die Kaap goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes onder die kerkplaveisel begrawe ná sy skielike siekte op die 7de September en dood vroeg op die 8ste, met staatsbegrafnis op die 14de bygewoon deur byna die hele Stellenbosch, Drakenstein en die Kaapse distrik, terwyl sy weduwee en dogters met die volgende Indië-vloot na Europa geseil het. Jan de la Fontaine, in die loop van die jaar deur die Here XVII as sekunde bevestig, is die oggend van Chavonnes se dood as waarnemende hoof van die regering gestem. Onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont is op die 14de Junie oorlede; Adriaan van Kervel het in sy plek waargeneem. By Delagoabaai het Jan van de Capelle in Mei voorlopige kommandant geword nadat Jan Michel verligting gevra het. Vaandrig Rhenius het in November leëhande van die Namakwa teruggekeer ná pokke-agtige siekte, Boesman-veerowing en wanhopige slagting van oorblywende vee, en die Kompanjie het aan hoë openbare-tender-vleispryse geswig. In Desember is ds. Petrus van Aken te Drakenstein oorlede. Die digter 1715–1724-skeepvaartdekade het met agthonderd-een-en-sewentig aandoenings teen sewe-en-tagtig per jaar gesluit, en die dekade se kort lys nuwe vrye vanne het as immigrasie-merk van Chavonnes se hele termyn gestaan. Waarnemende bewind onder De la Fontaine het dus op dood, duur vee, ’n dodelike baai-bevel en ’n leë binnelandse preekstoel oopgegaan. [3]