Boer History1855 in Suid-Afrika: Grey, Boshof, Smithfield, Port Nolloth, en Pretoria
Grey van die 15de van Maart, Wicht van die 26ste, en die verslag van die 9de van Mei — Kolonie 1855
Sir George Grey was in sy eerste volle jaar. Hy het op die 5de van Desember 1854 die eed afgelê as goewerneur van die Kaapkolonie en Natal en hoë kommissaris vir Suid-Afrika. Hy was die eerste burgerlike in daardie pos ná die graaf van Caledon. Die grondwet van 1853 het die kolonie ’n parlement gegee, maar die vernaamste amptenare is nog in Engeland aangestel en uit ’n voorbehoue siviele lys betaal, sodat die kamers hulle nie kon uitwerp nie. Daarom was die eerste werk van 1855 of ’n sittende parlement die verdere stap na verantwoordelike regering sou doen — ministers wat slegs in die amp bly terwyl hulle ’n meerderheid in die huis het. [3]
Om in die behoeftes van die oostelike provinsie te voorsien, is ’n luitenant-goewerneur aangestel om in Grahamstad te woon en al die troepe in Suid-Afrika te voer, waarvan die meeste toe in die geannekseerde gebied en by voorposte op die grens was. Luitenant-generaal sir James Jackson het daardie amp op die 30ste van Desember 1854 aanvaar. Alle sake van Albany, Fort Beaufort, Victoria-Oos, Queenstown, Somerset-Oos, Cradock, en Albert het daarna deur sy hande of dié van sy sekretaris gegaan. Die oostelike mense het dit nie as enige voordeel beskou nie, omdat alles van belang nog na Kaapstad verwys moes word. Hy kon slegs in geringe roetine, in ’n skielike noodgeval, en in militêre sake op eie gesag optree. Die aanstelling het saakgemaak omdat die ooste ’n eie regering wou hê, en omdat ’n luitenant-goewerneur wat nie kon besluit nie, nie die antwoord was waarvoor hulle gevra het nie. [3]
Op die 15de van Maart is die tweede sitting van die Kaapse parlement — waarin dood en bedanking ’n paar veranderinge in die personeel veroorsaak het — geopen. Grey het verskeie voorstelle vir die vooruitgang van die kolonie voor die kamers gelê, en het ’n hartlike antwoord ontvang. Onder daardie voorstelle was die uitbreiding van die hooggeregshof tot ’n hoofregter en 3 puisne-regters, wat goedgekeur is. Die uitbreiding was nodig om die eise op die tyd van regters op rondgang te haal. Sir John Wylde was nog hoofregter. Menzies het op die 1ste van November 1850 te Colesberg op rondgang gesterf. Op die 1ste van Februarie 1851 is William Musgrave as eerste, en advokaat Sydney Smith Bell as tweede, puisne-regter aangestel, in Kaapstad op die 23ste van Julie van daardie jaar in die staatskoerant geplaas. Ná Musgrave se dood is advokaat John Watts Ebden op die 7de van Oktober 1854 voorlopig deur die waarnemende goewerneur aangestel, en as tweede puisne-regter bevestig, met Bell as eerste. Rekorder Henry Cloete is van Natal na die Kaapse bank bevorder toe ’n bykomende regter nodig was, en het op die 8ste van November die eed van amp afgelê. [3]
Die vraag na die vorm van regering is vir bespreking gebring, meer om die siening van die koloniste in die algemeen te bepaal as met enige begeerte na onmiddellike verandering. Op die 26ste van Maart is ’n mosie van Johan Hendrik Wicht, gesekondeer deur Francis William Reitz, in die wetgewende raad aanvaar: dat ’n gekose komitee die wenslikheid van die invoering van verantwoordelike of parlementêre regering moes oorweeg, en dat sir Andries Stockenstrom en mnre. Reitz, Godlonton, De Wet, en die mover die komitee moes vorm. Dit is op die 5de van April gevolg deur ’n besluit van John Paterson in die volksraad, dat die ervaring van die eerste en huidige sittings ten volle ’n mening regverdig dat die onmiddellike invoering van verantwoordelike parlementêre regering sowel wenslik as nodig was, en dat ’n gekose komitee na die beste middele moes ondersoek en verslag doen oor die wysigings wat in die grondwetordonnansies aangebring moes word. Ten gunste van daardie besluit het 23 lede hul stemme gegee: Abercrombie, Barry, Biccard, Bosman, H. Bowker, M. Bowker, Cawood, Fairbairn, Grisbrook, Hartman, Jarvis, Krog, Von Maltitz, Meintjes, Molteno, Painter, Paterson, Shepperson, Sieberhagen, Solomon, Stretch, Tancred, en Ziervogel. Daarteen was slegs 9: Arderne, Christie, Darnell, Gilfillan, Maynard, Stewart, De Villiers, Watson, en White. ’n Komitee van Fairbairn, Solomon, Molteno, Meintjes, en Paterson het op die 9de van Mei ’n verslag ingebring ten gunste van die invoering van verantwoordelike regering, en daarop gewys dat dit deur die wysiging van ’n enkele klousule in die grondwetordonnansie bewerkstellig kon word. Die verslag het saakgemaak omdat die grondwet van 1853 kortgekom het om ministers aan die huis verantwoordelik te maak, en omdat ’n enkele klousule al was wat tussen ’n parlement en ’n kabinet gestaan het. [3]
Hier het die vraag gerus. Op die 15de van Mei is ’n petisie van die Britse setlaars in Albany, met 503 name daaraan geheg, in die wetgewende raad voorgelê, wat teen die voorgestelde verandering beswaar gemaak het, en in daardie kamer is geen verdere stappe in die sitting geneem nie. In die weste was die mening verdeeld of die kolonie ryp was vir verantwoordelike regering. In die ooste was die Britse setlaars, byna tot die laaste man, sterk daarteen. Hul argument was dat die ou Hollandse inwoners in ’n baie groot meerderheid was, dat Engelse invloed in die parlement slegs tydelik kon wees, en dat sodra debatte nie meer in Engels hoef te wees nie, ’n Britse minderheid aan die genade van ’n meerderheid nie van hul nasionaliteit of taal oorgelaat sou word nie. Op die 7de van Junie is die parlement verdaag. Die petisie het saakgemaak omdat die ooste nie ’n kabinet sou aanvaar wat deur ’n Nederlandssprekende meerderheid gekies is nie, en omdat die verslag van die 9de van Mei op die tafel gelaat is. [3]
Port Nolloth van Maart, 1,893 ton, en die borrel — Namakwaland 1855
Kommandeur Nolloth is deur die kommodoor op die stasie opgedra om ’n noukeurige ondersoek van die Namakwalandse kus in haar Majesteit se oorlogsbrik Frolic te doen, en veral om vas te stel of daar enige veilige hawe daarop was. Kopermaatskappye het in 1854 tot so ver oos as Grahamstad vermenigvuldig. Kaapstad het die leiding geneem: aandele in die Alliance, die Colonial, die Cape of Good Hope, die Eagle, die Equitable, die Nabas, die New Burra Burra, die No. 6, die South African, die Victoria, die Tradesmen’s, die Union, die Western Province, en nog verskeie is gretig opgeneem. Selfs die Paarl het sy mynmaatskappy gehad. ’n Vereniging in Kaapstad het prospekteerders noord van die Oranje gestuur, en onder die naam van die Walfish Bay-mynmaatskappy etlike ton erts uit daardie distrik verskeep. Groepe arbeiders is per see na Hondeklipbaai gestuur, baie van hulle onder onbevoegde opsieners, sommige na plekke sonder erts hoegenaamd. Die regering het ’n geoloog opgedra om die distrik op te meet, maar sy verslag is nie afgewag nie. Nolloth het geen hawe beter as Hondeklipbaai gevind nie, wat skuiling vir bote gebied het terwyl vaartuie groter as klein kutters in die oop see daarvoor moes anker, en Robbebaai, wat van dieselfde aard was. Aan laasgenoemde is sy naam in Maart deur die goewerneur gegee, en dit word sedertdien Port Nolloth genoem. Die benaming het saakgemaak omdat die weskus geen geslote hawe gehad het nie, en omdat die erts nog van ’n oop reede ligter moes word. [3]
In hierdie jaar het die koperborrel gebars. ’n Koorsagtige gretigheid om van aandele ontslae te raak, het ’n tyd lank geheers, en het geëindig in die ontbinding van die meeste maatskappye. Baie kapitaal is weggegooi, baie groot verwagtinge is verpletter, maar die kolonie het ’n artikel van blywende waarde by sy uitvoere gevoeg. Te midde van die algemene mislukkings het 2 maatskappye ’n skitterende sukses behaal. Die myn van Springbokfontein, eiendom van mnre. Philips en King, het geweldig ryk en produktief geblyk, soos ook die myn van Spektakel, kort daarna deur dieselfde firma verkry. Die enigste moeilikheid was vervoer, want die dierkrag van die land was onvoldoende om die erts so vinnig na die kus te bring as wat dit gereedgemaak kon word. Muile is ingevoer, maar omdat hul voer van verafgeleë dele van die kolonie aangebring moes word, was die koste om hulle aan te hou baie groot. ’n Ander firma — mnre. Prince, Collison & Co. van Kaapstad — was suksesvol met die Concordia-myn, hoewel op ’n kleiner skaal. Die vordering van die nuwe nywerheid blyk uit die doeane-opgawes: in 1852 is 31 ton erts na Engeland gestuur, in 1853 199 ton, in 1854 1,084 ton, en in hierdie jaar 1,893 ton. [3]
Die regering het by die uitreiking van lisensies aan mynmaatskappye alles moontlik gedoen om die regte van die Khoikhoi en San se inwoners van die distrik te beskerm, maar hulle is sekerlik nie gebaat deur die instroming van soveel vreemdelinge van los gewoontes nie. Wat die boere betref wat daar gewoon het, het baie van hulle nie probeer om by die nuwe orde aan te pas nie, maar het weggetrek na die gebied tussen die Vaal en die Oranje, waar hulle kon hoop om die stil lewe waaraan hulle geheg was, voort te sit. Die opening van die kopermyne het hoegenaamd geen uitwerking op die groot meerderheid van die mense van die Kaapkolonie gehad nie, wat ’n suiwer landbou- en veeboergemeenskap gebly het. Nadat die nywerheid tot rus gekom het, is die blanke arbeid uit Cornwall verkry, en was die distrik, weens sy ligging en dorheid, so afgesonder asof dit ’n eiland was. Die myne het ’n klein mark vir Kaapse produkte gebied, maar dit is per see van Kaapstad na Hondeklipbaai of Port Nolloth gestuur, en die boere het nie nader aan die verbruikers gekom as die Maleise vissers aan die suidwestelike kus aan die arbeiders op die suikerplantasies van Mauritius vir wie hulle snoek en geelbek gedroog het nie. [3]
Die tarief van die 4de van Mei, Currie van Desember, en 100,000 hoofde — Kolonie 1855
’n Verdere verbetering om groter middele vir die bediening van justisie te verskaf, was die skepping van 9 nuwe distrikte, en die aanstelling van residensiële landdroste te Oudtshoorn en Aliwal-Noord in Julie, te Prins Albert, Calvinia, en Kamaggas — later na Springbokfontein verskuif — in Augustus, te Bredasdorp in September, en te Victoria-Wes en Middelburg in November. Alexandria het in Januarie van die volgende kalender gevolg. Die nuwe setels het saakgemaak omdat die ou distrikte te groot was vir ’n enkele landdros om te polisiëer, en omdat Namakwaland en die noordoostelike grens nou eie howe gehad het. [3]
Van gelyke, indien nie groter, belang in die belange van justisie en die handhawing van orde was die uitbreiding van die grensgewapende en berede polisie. Aan die einde van die oorlog is daardie liggaam ligte kavallerie tot 15 offisiere en 260 man verminder, en ná die 1ste van April 1853 is sy instandhouding ’n las op die koloniale inkomste gemaak. Die parlement het nou besluit om dit uit te brei, en ’n wet is vir sy beter organisasie en regulering aangeneem, waarvolgens dit teen die 1ste van Desember tot ’n sterkte van 1 kommandant, 4 inspekteurs, 12 onder-inspekteurs, 20 sersante, 20 korporale, en 500 soldate vir 3 jaar gewerf, gebring is. Walter Currie, een van die Engelse setlaars van 1820, is as kommandant aangestel, en die meeste offisiere is uit die jong boere van Albany gekies, wat die land en die gewoontes van die Xhosa deeglik geken het. Die soldate was jong Engelse, oor die algemeen van ’n beter klas. Die uitbreiding het saakgemaak omdat die keiserlike garnisoen verminder is, en omdat ’n koloniale polisie wat die grens geken het, goedkoper as nog ’n regiment was. [3]
Deur ’n verdere wet van hierdie sitting is afdelingsrade geskep, en is hulle toevertrou met die pligte wat voorheen deur die afdelingspadrade, die distrikskoolkommissies, en die howe vir die beter regulering van skutte en voorkoming van oortredings verrig is. Elke afdeling is daarna deur 6 raadslede verteenwoordig, vir 3 jaar verkies deur dié wat bevoeg was om vir parlementslede te stem. Die siviele kommissaris van die afdeling was uit hoofde van sy amp voorsitter van die raad. ’n Groot verandering is in die doeane-tarief aangebring, deels vir inkomstes en deels om die sienings te haal wat nou in die moederland geheers het. Groot-Brittanje, wat onbetwiste oppergesag as vervaardigings- en maritieme mag bereik het, het vryhandel aanvaar. Die Kaapse parlement, gelei deur Engelse mening, het ’n tariefwet aangeneem wat goedere ingevoer uit Groot-Brittanje en uit vreemde lande op dieselfde peil geplaas het, en geen onderskeid hoegenaamd tussen die vlae van die skepe waarin hulle vervoer is, gemaak het nie. Op die 4de van Mei het die nuwe wet in werking getree, waarvolgens ’n aantal artikels spesiaal getakseer is, ’n aantal ander vry toegelaat is, en 7½ persent van die waarde van alles anders gehef is. Omdat die groot bulk van die handel met Engeland was, was dit in die praktyk gelykstaande daaraan om 50 persent by die regte op goedere uit daardie land te voeg. ’n Wet om die invoer van Europese arbeiders aan te moedig, is ook aangeneem, maar baie min het daaruit voortgevloei. [3]
’n Vraag wat baie tyd in beslag geneem het, was dié in verband met die Kat-rivier- Khoikhoi. Daar was toe sowat 400 van hierdie mense en deserteurs uit die Kaapse regiment in die Transkeise gebiede, waar hul teenwoordigheid tot kwaad geneig het. By die konfiskasie van die eiendomme van rebelle was daar ongetwyfeld etlike gevalle waarin individue wat nie skuldig bewys is nie, ontbering gely het. Die parlementslede was begerig dat alle gevalle van onreg herstel moes word, en dat die vlugteling-Khoikhoi toegelaat moes word om na die kolonie terug te keer, maar nie na die onmiddellike grens waar hulle onheil kon veroorsaak nie. Hierdie koers is deur die regering gevolg. By noukeurige ondersoek het die werklike griewe tot ’n baie klein deel van die beweerde griewe ingekrimp, en namate dié reggestel is en die meeste vlugtelinge stilweg uit die land oos van die Kei onttrek het, is hierdie saak tot rus gebring. [3]
Baie nood is in hierdie tyd onder die boeregemeenskap veroorsaak deur groot verliese van horingsvee aan longsiekte, wat in 1854 deur ’n bul uit Holland wat te Mosselbaai geland is, in die kolonie ingebring is. Ten spyte van alle voorsorg het die siekte, wat van ’n baie kwaadaardige aard was, vinnig oor Suid-Afrika versprei, en is bereken dat voor Maart van die volgende kalender in die Kaapkolonie alleen ten volle 100,000 hoofde horingsvee daaraan gevrek het. Van die vroegste dae van die nedersetting was verskillende kwale van beeste algemeen — strangurie van ’n klewerige struik, tulp, los hoef, sponsiekte onder kalwers, lamsiekte ná droogtes — maar geen so verwoestend as die longsiekte by sy eerste verskyning nie. Dit het alle pogings om òf ’n voorkoming òf ’n genesing te vind, verydel. Die prys van osse is verdubbel of verdriedubbel sodra die eerste golf oor die land gegaan het, en slagtersvleis wat voorheen teen 2¼ pens verkoop is, het tot 4½ of 5 pens ’n pond gestyg. Daar was toe geen ander middele om goedere of produkte van een plek na ’n ander te vervoer as deur waens wat deur osse getrek is nie, sodat die vervoerkoste gestyg het, en daar ’n ooreenstemmende styging in die lewenskoste oral in Suid-Afrika was. Gedurende die somers van 1854–5 het die perdesiekte ook met ongewone hewigheid gewoed, en nie minder nie as 65,000 diere het daaraan in die kolonie gevrek. Dit was ’n swaar verlies vir individuele eienaars, hoewel dit nie so ’n openbare ramp as die vernietiging van horingsvee deur longsiekte was nie. Perde wat in stalle gehou is, en nie op die veld laat loop is totdat die son al die dou op die gras drooggemaak het nie, is nie aangeval nie; dié wat weggeneem is, was die mindere wat nie die koste werd geag is om in stalle te hou nie. [3]
Die openbare inkomste het in 1854 tot £261,724 beloop, en in hierdie jaar tot £257,711. Doeane het £122,184 in die vorige jaar en £129,841 in hierdie jaar opgelewer. Daar was ook spesiale ontvangste, wat nie as inkomste in eie sin beskou kan word nie, van £18,413 in 1854, waarvan £12,297 uit die verkoop van grond gekom het, en £16,155 in hierdie jaar, hoewel die grondverkope in hierdie jaar tot £5,886 gedaal het. Uitgawes het £286,841 beloop, teen £287,704 in 1854. Daar was in 1854 sowat 140,000 Europeërs en 210,000 gekleurde mense binne die koloniale grense. Skaapwol was nou nie slegs die eerste artikel in belang nie, maar het in waarde alle ander produkte van die land tesame oortref. Deur die hawens van die Kaapkolonie het die produkte van die gebied noord van die Oranje en die meeste van dié van Natal gegaan. Wol is op £501,135 in 1853 gewaardeer, £446,940 in 1854, en £634,130 in hierdie jaar. Totale uitvoere het in daardie drie jare £733,245, £666,397, en £970,839 beloop. Die invoere vir binnelandse verbruik het in waarde in 1854 tot £1,470,030 beloop, en in hierdie jaar tot £1,181,563, en het dus die uitvoere grootliks oortref. Die vaartuie wat die hawens van die Kaapkolonie in 1854 binnegekom het, het 704 Britse en 122 vreemde beloop, met ’n totaal van 240,543 ton, en in hierdie jaar 764 Britse en 130 vreemde, met ’n totaal van 211,019 ton. ’n Stoompos het gereeld elke maand van Engeland en van Indië in Tafelbaai aangedoen onder ’n kontrak met die General Screw Steam Navigation Company. Daar was nou 13 banke in die kolonie, buiten die spaarbank, wat sy hoofkantoor in Kaapstad en 12 takke gehad het, een so ver oos as Grahamstad. [3]
’n Plan van hawewerke vir Tafelbaai, opgestel vir die admiraliteitsingenieur Rendell deur John Scott Tucker, is uitgestuur en in hierdie jaar voor die parlement gelê. Die beraamde koste was £500,000. ’n Verslag daaroor deur ’n komitee van die volksraad is aanvaar, tot die effek dat die here van die admiraliteit oor die plan moes besluit en ’n ingenieur moes aanstel om dit uit te voer. Daar was toe ’n som van £30,000 in hande, en ’n inkomste van £16,000 ’n jaar uit dubbele kaairegte sou as rente op die oorblywende kapitaal beskikbaar wees. Grey, by die deurstuur van die verslag, het die wens uitgespreek dat die keiserlike regering die werk moes onderneem. Die plan het saakgemaak omdat winterstorme skepe in Tafelbaai laat vergaan het met min lewensverlies maar baie vertraging, en omdat in die somer sowel as in die winter vaartuie dikwels dae lank opgehou is wanneer sterk winde landing onmoontlik gemaak het. Op die 25ste van Junie, nadat die sitting gesluit het, het Grey die Suid-Afrikaanse Museum gestig deur Rawson W. Rawson, koloniale sekretaris, en dr. Ludovic Pappe as trustees, en Edgar Layard as kurator aan te stel. Die ou natuurhistoriese museum wat deur dr. Andrew Smith gestig is, is tot verval gelaat. Die versameling is eers in Januarie van die volgende kalender vir die publiek oopgestel, in ’n huis in St. George-straat. [3]
Die fort van Februarie, Platberg van die 9de van Augustus, en Boshof van die 27ste — Oranje-Vrystaat 1855
Tydens president Hoffman se besoek aan Moshesh in Augustus 1854 is hy by al die vernaamste stasies met saluutskote van muskettery ter ere van hom ontvang. Ammunisie het volop gelyk, tog het Moshesh om ’n geskenk van buskruit gevra. Die president het hom sommige belowe, en by sy terugkeer na Bloemfontein het hy hom ’n vat met 50 pond gestuur. In die verslag van sy reis wat voor die volksraad by sy volgende sitting gelê is, is hierdie omstandigheid nie genoem nie, maar gou ná die sluiting van die sitting het dit bekend geword. Dadelik was daar ’n groot uitkreet teen Hoffman, opgewek deur dié wat hom altyd daarvan beskuldig het dat hy die waardigheid van die Europeërs deur sy wyse van omgang met die Basoeto-hoof verlaag. Hulle het hom nou openlik van verraad beskuldig. Die vat het saakgemaak omdat die Vrystaat ná die vlag van die 11de van Maart 1854 geen garnisoen agter hom gehad het nie, en omdat ’n geskenk van kruit aan Moshesh vir baie burgers gelyk het na die bewapening van die man wat hul beeste steel. [3] [3]
In Februarie het die volksraad weer byeengekom, toe gevind is dat die verslag in die rekords inligting oor die buskruit bevat. Hierop het ’n groep ontevredene burgers, aangevoer deur sommige lede van die volksraad, die fort in besit geneem, en die kanonne op die president se huis gerig. Die rigting van die openbare mening was duidelik toe hierdie oproerige optrede byna geen teenstand ontmoet het nie. Die gevolg was dat Hoffman sy bedanking aangebied het, wat dadelik aanvaar is, en ’n komitee van 4 lede, met Jacobus Johannes Venter as voorsitter, is aangestel om die regering te administreer totdat ’n ander president gekies en beëdig kon word. Jacobus Nicolaas Boshof is deur die volksraad aan die volk aanbeveel, en is mettertyd behoorlik verkies. Die inname het saakgemaak omdat die jong republiek geen ander mag gehad het om sy eie fort te hou nie, en omdat Hoffman se toegewing teenoor Moshesh die burgers verloor het. [3] [3]
Die omgang tussen die uitvoerende komitee en Moshesh is op ’n vriendelike wyse gevoer, elkeen met die wens vir die voortsetting van vrede. Maar omdat die strooptogte op die grensboere ná Hoffman se uittrede grootliks toegeneem het, het Venter aan die hoof geskryf dat die enigste middel om vrede te bewaar sou wees dat hy sy mense moes dwing om geen onreg aan die burgers van die Vrystaat te doen nie. Roof het egter op so ’n uitgebreide skaal gevolg dat baie boere verplig was om uit die omgewing van die Basoeto’s te trek, terwyl Moshesh soos gewoonlik oorlog afgekeur het. Venter het toe ’n byeenkoms gereël, wat op Platberg op die 9de van Augustus plaasgevind het. Daar is ooreengekom dat enigeen wat beeste deur diefstal verloor, vry sou wees om hulle in Moshesh se land te soek, mits hy ongewapen gegaan het en ’n pas van die hoof van die staat gedra het. Niks kon duideliker as hierdie ooreenkoms die hulpeloosheid van die jong republiek toon nie, of die begeerte van sy regering om ’n breuk met die Basoeto’s te vermy nie. Venter was ’n man van gesonde verstand en het geweet dat so ’n reëling waardeloos was, tog het hy gevoel dat onder die omstandighede niks anders gedoen kon word nie. Die pas het saakgemaak omdat ’n burger wat ongewapen die Lesotho binnegegaan het om sy eie beeste te soek, Moshesh se verlof gevra het, nie ’n grens afgedwing het nie. [3] [3]
Op die 27ste van Augustus is Boshof as president van die Vrystaat ingehuldig. Hy was ’n man van enige opleiding, en het so ’n skoling in kantoorwerk ontvang dat hy die verskeie departemente van die staatsdiens in iets soos orde kon bring. Wat Moshesh betref, was hy geneig om ’n fermer koers te volg as Hoffman, nie omdat hy minder begerig was om vrede te bewaar nie, maar omdat hy geglo het dat toegewing so ver gevoer is dat dit die eerbied wat ’n beskawende regering toekom, vernietig het. Op die 30ste van Augustus het die volksraad besluit dat Harrismith weer van Winburg geskei moes word, maar die besluit is nog nie uitgevoer nie. In Augustus is J. A. Smellekamp as landdros van Bloemfontein bevestig, nadat hy deur Hoffman gekies is om waar te neem nadat P. M. Bester die aanstelling van die hand gewys het. Die inhuldiging het saakgemaak omdat die Vrystaat nou ’n president gehad het wat Moshesh as buurman, nie as beskermheer, wou behandel nie, en omdat die departemente in Bloemfontein sedert Februarie sonder orde geloop het. [3] [3]
Burnet van April, Smithfield van Oktober, en die Vetberg-lyn — Oranje-Vrystaat 1855
Grey het dadelik gesien dat sake vinnig na oorlog tussen die Vrystaat en die Basoeto-stam dryf, en dat so ’n oorlog die aansien van die Europeërs dwarsdeur Suid-Afrika in gevaar moes stel. Om dit, indien moontlik, te voorkom, terwyl hy terselfdertyd sorg dat die Britse regering in geen verantwoordelikhede betrek word nie, het hy ’n byeenkoms tussen Boshof en Moshesh te Aliwal-Noord gereël, waarby hy as vriend van albei teenwoordig sou wees en sou probeer om ’n goeie verstandhouding tussen hulle tot stand te bring, hoewel sonder om die titel van skeidsregter aan te neem. Die president en die hoof het die plan met skynbare hartlikheid aanvaar, maar op die bepaalde dag het Moshesh nie verskyn nie. Ná ’n ruk se wag het die goewerneur en die president na Smithfield voortgegaan, en op die pad die hoof met ’n groep van sy mense ontmoet, wat saam met hulle verder gery het. Op die 5de van Oktober het ’n formele byeenkoms te Smithfield plaasgevind, maar min goeds het daaruit waarskynlik gelyk, want Moshesh het verklaar dat hy nie vir sake gekom het nie maar op ’n vriendskaplike besoek. Die volgende oggend het Grey hom met sy seuns Letsie, Masupha, en Nehemia, en ’n paar van sy vernaamste raadsmanne, laat haal, toe hy die noodsaaklikheid van ’n bepaalde verstandhouding tussen die president en die hoof uitgewys het, as vyandelikhede vermy moes word. Moshesh het van sy wens om in vrede met alle mense te leef gepraat, en omdat hy werklik begerig was om die goewerneur nie te beledig of sy guns te verloor nie, het hy ingestem om Boshof weer te ontmoet en sake met hom te bespreek. Die byeenkoms het saakgemaak omdat Brittanje in 1854 uit die Soewereiniteit onttrek het en nie Moshesh vir die Vrystaat sou beveg nie, en omdat Grey se teenwoordigheid die enigste druk was wat die republiek nog gehad het. [3] [3]
’n Konferensie het gevolg, waarin Grey hom tot voorstelle beperk het, maar dié is aan weerskante as gesaghebbend ontvang, en is daarom toegestem en op skrif gestel. Nehemia, Moshesh se seun, wat teenwoordig was en aan die bespreking deelgeneem het, het die Engelse taal verstaan en gepraat, sodat die hoof deeglik met elke voorstel wat hy toegestem het, bekend was. Die hele voorwaardes is toe in die vorm van ’n verdrag van 10 artikels gerangskik. Elke Mosuto wat die Vrystaat binnekom, moes van ’n pas voorsien wees wat deur ’n hoof of sendeling geteken is; jaggeselskappe moes verlof van die landdros van ’n distrik kry voordat hulle dit binnegaan; onderdane van Moshesh wat hierdie regulasies oortree, sou strafbaar wees deur die Vrystaatse howe. As die spoor van gesteelde beeste tot by enige hoof se woonplek nagespoor word, moes inligting daarvan aan sodanige hoof gegee word, wat dit moes opvolg; enige verdere maatreëls moes slegs plaasvind tussen Moshesh, of die hoof aan wie die spoor oorgegee is, en die landdros van die distrik waaruit die beeste gesteel is. As die gesteelde beeste terugbesorg word en die dief oorgelewer word om volgens die wette van die Vrystaat gestraf te word, moes geen verdere vergoeding geëis word nie; maar as die dief nie oorgelewer word nie, moes die gesteelde eiendom tesame met ’n boete van 4 maal sy waarde terugbesorg word, en elke sodanige saak moes binne 2 maande ná die eis afgehandel word. Onderdane van Moshesh wat op die plase van Vrystaatse burgers oortree, en weier om te trek wanneer ’n veldkornet dit van hulle vra, moes met geweld verdryf word; in geval van geskil oor die eienaarskap van grond deur enige burger van die Vrystaat, moes die saak gesamentlik deur die hoof en die president, of deur beamptes wat vir hulle optree, beslis word; burgers van die Vrystaat wat op grond in Moshesh se gebied oortree, en weier om te trek wanneer hulle daartoe opgeroep word, moes met geweld verdryf word. Geen grenslyn is in die artikels genoem nie, maar die klousule oor die eienaarskap van grond het daardie moeilikheid gedek, want die plase tot by die Warden-lyn is onder Britse titels gehou, en die Vrystaat het niks verder geëis nie. Moshesh het die ooreenkoms geteken, soos hy later beweer het, om Grey nie te beledig nie; maar hy het hom geen moeite getroos om dit na te kom nie. Die stilte oor die Warden-lyn het saakgemaak omdat Clerk daardie lyn in 1854 ’n dooie perd genoem het, en omdat die plase nog Britse titels tot daarby gehou het. [3] [3]
Tydens hierdie besoek van Grey aan die land noord van die Oranje het hy aan die Franse sendelinge voorgestel om ’n opleidingskool in Basoetoland te stig, waarin skoolmeesters en evangeliste opgelei kon word, en jongmanne in ambagte soos dié van die smid, timmerman, en messelar onderrig kon word. Die goewerneur het ’n aansienlike som geld tot sy beskikking gehad wat deur die Britse skatkis verskaf is om te probeer om die swartes van Suid-Afrika in beskawing te verhef, en op hierdie fonds het hy gepraat om te trek om die voorlopige koste te dek. Hy het voorgestel dat die inrigting onder die leiding van die Franse sending moes wees. Die sendelinge het die plan van harte aanvaar, en hulle het ’n geskikte terrein by wyse van oordrag van Moshesh verkry, wat ook ten gunste van die projek was; maar teen die tyd dat die reëlings voltooi was, het die goewerneur gevind dat die hele fondse tot sy beskikking in die geannekseerde gebied oos van die Keiskama nodig sou wees, en die ontwerp het daarom verval. [3]
Clerk het John Burnet, ’n ou Soewereiniteits-siviele amptenaar, te Bloemfontein gestasioneer, met die titel van Britse agent, en was geneig om ’n beampte in ’n soortgelyke diplomatieke hoedanigheid by Moshesh te Thaba Bosigo te plaas, as daar fondse beskikbaar was waaruit sy salaris betaal kon word. Grey was van mening dat sonder so ’n agent te Thaba Bosigo die behoud van Burnet te Bloemfontein slegs jaloesie tussen die Europeërs en die Basoeto’s sou veroorsaak, en in April het hy hom na Aliwal-Noord verskuif, waar hy hom die aanstelling van siviele kommissaris en residensiële landdros gegee het, terwyl hy sy dienste as medium vir inligting oor alle sake en gebeure noord van die Oranje behou het. Die skuif het saakgemaak omdat artikel 9 van die Bloemfontein-konvensie vir ’n Britse agent naby die koloniale grens voorsiening gemaak het, en omdat Grey nie ’n agent in die Vrystaatse hoofstad sou hou sonder ’n eweknie te Thaba Bosigo nie. [3] [3]
Die Vrystaatse regering, handelende op die verslag van die kommissie wat in April 1854 aangestel is, het die aansprake van die kapteins Nicholas Waterboer en Cornelis Kok op die grond tussen die Modder- en Oranjerivier tot by die westelike grens van Adam Kok se reservaat, dit is die lyn van Ramah tot David se Graf, erken. In Augustus het die volksraad besluit om ’n landmeter te gebruik om bakens langs daardie lyn te plaas. Die twisende kapteins het toe Adam Kok gevra om as skeidsregter op te tree, en hy het in Oktober die distrik tussen hulle verdeel deur ’n grens wat daarna die Vetberg-lyn genoem is. Deur hierdie verdeling is Cornelis Kok se reg op ’n strook grond langs die suidelike oewer van die Modder erken, maar Waterboer het veel die groter deel van die betwiste gebied verkry. Daar was 2 plase en deel van ’n derde wat deur Europeërs onder Britse titels langs Waterboer se kant van die Vetberg-lyn gehou is, maar die Vrystaat, by die bevestiging van die skikking, het dié uit sy gebied uitgesluit, omdat dit ’n grondwetlike wet van Waterboer se stam was om nie grond aan Europeërs te vervreem nie. Binne die gebied wat deur die Vaal, die Oranje, en die Vetberg-lyn aldus reggestel omsluit is, is Waterboer daarna as soewerein én eienaar van die grond erken. Met Cornelis Kok was dit anders. Sy eiendomsreg op onverkoopte grond is erken, maar heerskappy daaroor en oor elkeen wat daarop woon, is deur die Vrystaat behou, soos deur Clerk oorgedra. Die kaptein en byna die hele stam het by Campbell, oorkant die Vaal, gewoon, en daar is hulle as geheel onafhanklik beskou. Die lyn het saakgemaak omdat dit later die oostelike rand van die strook wat Albanië genoem is, geword het, en omdat Waterboer oos van die Vaal as soewerein, nie bloot as grondeienaar, behandel is. [3] [3]
£40,000, Healdtown, en 424 man — Geannekseerde gebied 1855
Om die Xhosa se geloof in die mag van towery te breek, het Grey besluit om ’n hospitaal te bou waar hul siekes die voordeel van mediese behandeling kosteloos kon hê. Reeds het sommige gevalle wat deur Bantoe-praktisyns as hopeloos opgegee is, en wat deur hulle as die gevolg van kragtige towery verklaar is, suksesvol te Dohne-pos deur dr. H. Veriker Bindon, van die 6de regiment, behandel is, en dit het veel aandag onder die Gqikas gewek. ’n Groot en aanhoudende beroep is op Bindon se welwillendheid gemaak deur siekes wat deur hul vriende na hom gebring is vir behandeling. Die hoë kommissaris het daarom die mooi gebou in King William’s Town wat sedertdien die Grey-hospitaal genoem word, laat oprig, en ruim gronde aan alle kante daaraan geheg. Die werk is grootliks deur militêre arbeiders uitgevoer, maar Xhosa is soveel moontlik as hulp gebruik. ’n Geneesheer wat Grey in Nieu-Seeland geken het, dr. J. P. Fitzgerald, is verkry om leiding te neem, hoewel hy eers in Februarie van die volgende kalender aangekom het. Die hospitaal het saakgemaak omdat ’n genesing wat ’n Xhosa-dokter towery genoem het, in Grey se siening die kortste pad was om die mag van die oorlogsdokters te breek. [3]
Die stigting van nywerheidskole waarin Bantoekinders die ambagte van die timmerman, smid, waenmaker, en ander vakmanne geleer kon word, is deur Grey aangemoedig. 2 sulke inrigtings is in hierdie tyd op vroeëre sendingkole geënt, en het subsidies van die regering ontvang: dié te Healdtown in die distrik Fort Beaufort, gestig deur die Wesleyaanse genootskap, en dié te Lovedale in die distrik Victoria-Oos, gestig deur die Vrye Kerk van Skotland. Dié was egter buite die grens van die geannekseerde gebied. Al hierdie items het geld gekos, en die inkomste van die provinsie was gering. Die keiserlike owerhede het Grey se sienings vir die herwinning van die Xhosa gesteun, en het hom in hierdie jaar £40,000 verskaf om dit uit te voer — die eerste van 3 sulke jaarlikse toelae. Twee nuwe sendingstasies is ook in hierdie jaar in die provinsie gestig: Wartburg, in Sandile se woonplek, deur die Berlynse sendinggenootskap, en St. Matthew’s te Keiskama Hoek, deur die Anglikaanse kerk van Engeland. [3]
Vir die sekuriteit van die provinsie, en om die garnisoen te kan verminder, het die hoë kommissaris aan die staatssekretaris voorgestel om Europese setlaars in te voer volgens ’n plan wat hy met uitstekende resultate in Nieu-Seeland beproef het. Op die 7de van Maart het hy geskryf en gevra dat 1,000 gesinne ingeskrewe pensioenarisse dadelik uitgestuur moes word, geleidelik gevolg deur 4,000 gesinne meer. Hy was van plan om hierdie mense by die verskeie militêre posisies te plaas, en elke gesin van ’n hutjie en ’n akker grond te voorsien, waarop titel ná 7 jaar okkupasie gegee sou word. Die setlaars sou hul pensioene en hul tuine hê om van te leef, en hul kinders, het hy geglo, sou beter openings vind soos hulle in die geannekseerde gebied grootword as wat hulle in Engeland kon. So oortuig was hy dat hierdie plan sou slaag dat hy dadelik begin het om hutjies in King William’s Town vir die eerste gesinne wat sou aankom, voor te berei. Langs die dorp wat toe bestaan het, is 2 lang strate wat mekaar reghoekig kruis, uitgelê, en aan weerskante daarvan is erwe afgemerk, waarop in die winter van hierdie jaar militêre arbeiders begin het om hutjies op te rig. Hulle is van baksteen gebou, en met strooi gedek, die dak wat vooraan uitsteek om ’n veranda te vorm. Elkeen het 2 kamers bevat, en omdat 2 hutjies aangrensend en onder een dak was, was die oprigtingskoste slegs tussen £30 en £40 elk. Die offisier wat Queen-straat en Cambridge-weg in King William’s Town uitgelê het, en wat die oprigting van die eerste hutjies daarlangs toesig gehou het, was George Pomeroy Colley, toe ’n luitenant in die 2de regiment. Toe die voorstel aan hulle gemaak is, het ’n voldoende aantal getroude ingeskrewe pensioenarisse in Engeland geweier om na die geannekseerde gebied te trek, en die hutjies is toe aan getroude soldate — meestal onderoffisiere — wat in die provinsie ontslaan is, gegee. Die deel van die dorp waarin hulle staan, staan nog bekend as die Pensioners’ village. Die amp van staatssekretaris het onder Grey verander terwyl die versoek gelê het: Lord John Russell is op die 21ste van Julie gevolg deur sir William Molesworth, wat op die 22ste van Oktober gesterf het, en op die 21ste van November het Henry Labouchere opgevolg. Grey het gehoop dat vyandelikhede vermy kon word as die pensioenarisse of ’n Duitse legioen dadelik sou aankom. Geeneen van eersgenoemde het uitgekom nie. [3]
Voordat daardie hutjies betrek is, was daar slegs 949 Europeërs buiten militêre in die geannekseerde gebied woonagtig. Van hulle was 626 in King William’s Town, 267 by verskeie militêre posisies, en 56 by sendingstasies. Daar was 124 Europeërs in Oos-Londen woonagtig, wat toe nie deel van die provinsie was nie. Van die geheel was 424 manne, 207 vroue, en 442 kinders. Die invoere in die provinsie deur Oos-Londen, toe ’n afhanklikheid van die Kaapkolonie, het in hierdie jaar £79,930 beloop; die uitvoere deur daardie hawe uit die provinsie het £30,985 beloop. ’n Baie klein deel van die invoere het direk uit Engeland gekom, die groot bulk van die handel kuslangs. Vrede met die Xhosa en Thembu was skaars gesluit toe die grenskoloniste bevrees geraak het dat dit nie lank gehandhaaf sou word nie, en inderdaad het die optrede van die leidende hoofde hulle volop rede tot agterdog gegee. Dit het gou duidelik geword dat ’n noue unie tussen Pato se stam en die Gqikas gevorm word, en dat die Fingo bewerk word. Belydenisse van vriendskap teenoor daardie mense is openlik gemaak deur hoofde wat hulle voorheen nooit anders as honde genoem het nie; huweliksverbintenisse met hulle is aangemoedig, en oortredings teen hulle is streng gestraf. Die verspreiding van longsiekte onder beeste van die Kaapkolonie na die geannekseerde gebied in hierdie jaar het die mense se geneigdheid tot oorlog versterk. Dit het eers onder die troppe van Pato en Umhala verskyn, en is deur die mense aan towery deur die blanke toegeskryf. [3] [4]
In die sitting van die parlement in hierdie jaar het ’n komitee van die wetgewende raad, aangestel om hierdie saak te ondersoek, op die 21ste van Mei verslag gedoen dat vroeg in Oktober 1854 tekens van onrus en opgewondenheid onder die Fingo wat op die liggings in die afdelings Victoria-Oos en Fort Beaufort woon, eers waargeneem en onder die regering se aandag gebring is. Hierdie stemming het nie tot enige bepaalde ligging beperk gelyk nie, maar algemeen onder die Fingo op die onmiddellike grens bestaan. Geen openlike daad voldoende om algemene vrees vir gevaar onder die Europese inwoners te wek, is egter gepleeg nie, òf deur enige van die Xhosa-hoofde òf die kopmanne van die Fingo, met een uitsondering. Jokweni, ’n Fingo-hoof wat naby Fort Peddie woon, het die opgewonde gevoelens van sy landgenote uitgebuit en toenaderings tot sommige van die Xhosa-hoofde gemaak, met die stelling dat die regering wette sou instel waaronder hulle nie kon leef nie, dat sy simpatie by dié van sy eie ras was, en dat hy weer met sy mense onder die Xhosa wou woon, om buite bereik van Britse gesag te wees. Hierdie toenaderings is gunstig ontvang. ’n Groot bierdrinkbyeenkoms is gehou, waarby die meeste grenshoofde teenwoordig was, asook verskeie Fingo van invloed. By hierdie byeenkoms is die wenslikheid van ’n verbond met die Fingo bespreek, en die gevolgtrekking was dat so ’n verbond wenslik was en deur interhuwelik bevorder moes word, die hoofde en kopmanne eers die voorbeeld stellende. Die voorgestelde konfederasie van die stamme vir vyandelike doeleindes was vooruitskouend, daar was geen getuienis dat enige onmiddellike uitbarsting beoog is nie. Deur die waaksaamheid van die hoofkommissaris in die geannekseerde gebied is vroeë kennis van die verrigtinge van hierdie byeenkoms aan die regering deurgegee, en is dadelike maatreëls deur die luitenant-generaal in bevel van die magte getref om teen enige noodgeval te voorsien. Hierdie voorsorgmaatreëls, en die aankoms van ’n detachement troepe by die Buffelmond, het enige vyandelike voornemens, indien sulkes bestaan het, by die aangrensende stamme gekeer. Kort ná die verslag het dit bekend geword dat Kreli alliansies met die stamme agter hom soek, en dat daar ’n noue hoewel geheime omgang tussen hom en Moshesh was. In Julie het die reservebataljon van die 91ste na Engeland vertrek. Daar het in die kolonie, die geannekseerde gebied, en Natal die eerste bataljon van die 2de, die 6de, die tweede bataljon van die 12de, die verenigde bataljons van die 45ste, die tweede bataljon van die 60ste, en die 73ste oorgebly — altesaam 6 bataljons, sommige daarvan gebrekkig in getalsterkte — buiten die Kaapse berede skutterregiment en Currie se polisie. [3] [4]
Pine van die 3de van Maart, Pretoria van November, en die Siren van die 19de van Augustus — Natal en die Vaal 1855
Benjamin Chilley Campbell Pine het Natal op die 3de van Maart met verlof gelaat en nie teruggekeer nie. Luitenant-kolonel Henry Cooper het van daardie dag af waargeneem. Dieselfde gebrek aan arbeid wat die staking van katoenverbouing veroorsaak het, is op die rietplantasies ervaar, en selfs op hierdie vroeë stadium het die eienaars begin om hul oë na Indië as ’n bron van veldarbeiders te draai. Geeneen is egter in hierdie jaar werklik ingevoer nie. Pylwortel, gemmer, koffie, indigo, tabak, en vlas is almal beproef, en almal is bevind om te floreer. Die lemoen in al sy variëteite, die pynappel, die piesang, en baie ander vrugte is ingevoer, en in hierdie jaar begin uitvoer, hoofsaaklik as konfyt. In hierdie jaar is die longsiekte onder horingsvee uit die gebied oorkant die Drakensberg in Natal ingebring, en het enorme verlies vir die setlaars veroorsaak, veral vir die Hollandse boere, wie se vernaamste steun uit hul troppe gekom het. Dit het hulle aangespoor om hul aandag op die teel van wolskape te vestig, wat baie goed op die hooglande floreer het. Die siekte het in Natal saakgemaak omdat ’n Hollandse boer se rykdom nog in beeste getel is, en omdat wol op die hooglande die plaasvervanger was wat oorgebly het. [3]
In November is Cloete tot derde puisne-regter in die Kaapkolonie bevorder, en is hy opgevolg deur Walter Harding as waarnemende rekorder van Natal. Die inkomste van die distrik in hierdie jaar was £28,436 10s. 1d. Die meeste van die uitvoerhandel was kuslangs met die Kaapkolonie, maar in hierdie jaar het verskeping na Engeland begin. Op die 19de van Augustus het die Siren van die hawe uitgeseil. Grey, as goewerneur van die Kaapkolonie en Natal en hoë kommissaris vir Suid-Afrika, het dadelik gesien dat ’n skema wat toe onder bespreking was om mense van Natal na die oostelike grens van die ou kolonie te skuif, met gevaar belaai was, insowerre dit die barbare op daardie grens sou vermenigvuldig en Natal waarskynlik nie in die minste sou verlig nie, omdat die vakuum wat geskep word dadelik deur ’n stroom vlugtelinge uit Zoeloeland gevul sou word. Op die 3de van Desember het hy ’n lang depêche aan die staatssekretaris gerig, waarin hy sy besware teen die skema so volledig verduidelik het dat die keiserlike owerhede dit laat vaar het. Die depêche het saakgemaak omdat Natal se swart bevolking reeds deur Zoeloe-vlugtelinge aangevul is, en omdat die leegmaak van liggings aan die Tugela hulle slegs uit Panda se land sou hervul. [3]
Noord van die Vaalrivier, vir etlike jare ná die dood van kommandant-generaal Andries Pretorius, was verwarring en tweedrag aan die orde. Die regering was so swak dat dit vir baie mense ’n verkeerde naam moet lyk om dit hoegenaamd ’n regering te noem. In die praktyk het dit geen inkomste gehad nie, behalwe ’n geringe som wat as grondbelasting deur sommige van die boere betaal is wanneer hulle so geneë was. Daar was geen polisie nie. Tog was daar baie min misdaad, en nòg persoon nòg eiendom was in gevaar, behalwe van Bantoe-stamme. Die blanke bevolking het toegeneem, hoewel nie baie vinnig nie, deur vars aankomste uit die Kaapkolonie. In Junie het die volksraad die land oopgegooi vir immigrante uit enige deel van Europa, op voorwaarde dat hulle sertifikate van goeie karakter van die regering waaronder hulle voorheen geleef het, moes bring. Hulle sou nie geregtig wees om grond te hou, poste in die staatsdiens te beklee, of kiesregte uit te oefen nie, voordat hulle burgerregte verkry het; maar dié kon hulle deur betaling van £15 aan die staatskas verkry. Slegs ’n paar individue uit Nederland het egter van die aanbod gebruik gemaak; want vir die oorgrote meerderheid van die mense van Europa was selfs die bestaan van die republiek onbekend. [3] [3]
In hierdie jaar het die volksraad in sitting te Elandsrivier byeengekom, en is ’n petisie voorgelê wat om die aanstelling van ’n komitee om ’n nuwe grondwet op te stel, gevra het. Die aanhangers van M. W. Pretorius was in die meerderheid, dit is toegestem, en ’n komitee van 3 lede is vir die doel aangestel, van wie een Paul Kruger was. ’n Opgeleide Hollander genaamd Jacobus Stuart, wat die land in die belange van ’n handelsvereniging besoek het, het die komitee bygestaan. Die partylyne van verskil in kerklike sake het saamgeval met dié van verskil in politieke sake. Die een kant was ten gunste van ’n sterk sentrale regering en ’n kerk onafhanklik van buitelandse beheer; die ander het distrikswetgewende rade wat vir verdediging verbonde is, en ’n kerk verbind met die Kaapse sinode, voorgestaan. In November het die volksraad ’n reëling met Pretorius vir die oordrag van 2 plase wat hy van die oorspronklike eienaars gekoop het, gesluit, en daarop ’n dorp genaamd Pretoria gestig. Die dorp is die sentrum van ’n nuwe distrik met dieselfde naam gemaak, na die oorlede kommandant-generaal. Die meerderheid van die mense van Potchefstroom, Rustenburg, en Pretoria het in die praktyk nie meer van die drie-en-dertig artikels aanvaar as wat hulle behaag het nie. In hierdie jaar het die Swazis aan die Suid-Afrikaanse Republiek ’n nou strook grond langs die noordelike oewer van die Pongolo tot by die Lebombo-berge afgestaan, juis om ’n liggaam blankes tussen hulle en die Zoeloe’s te kry. Op die 21ste van Julie het W. F. Joubert en andere verdere grond van Swazi, die seun van Sapusa, gekoop, ’n transaksie wat later as deel van die oostelike titel van Lydenburg behandel is. Die dorp het saakgemaak omdat die vier distrikte noord van die Vaal nog geen ooreengekome hoofstad gehad het nie, en omdat ’n dorp na Andries Pretorius genoem ’n merker vir die sentraliserende party was, nog nie ’n setel van regering nie. [3] [3]