Boer History1734 aan die Kaap die Goeie Hoop: Mosselbaai-baken, Rietvlei-buitepos en St. Helenabaai-pos
Vyftienjaar-erfpaghuur permanent vasgestel — 1734
Op die 18de van Februarie 1732 het die direkteure se bevel vyftienjaar-verhuringe ingevoer vir tuingrond op die Kaapse skiereiland en vir klein landboustukke wat aan vryeiendomsplase grens. Daardie verhuringe moes gedurende elke termyn onherwinbaar wees, met billike waardasie van geboue as die Kompanjie aan die einde van vyftien jaar besit hervat. Die huur wat eers vir daardie besitreg genoem is, was agt sjielings en vier pennies per morg per jaar. [3] [4]
In die volgende jaar—kalender 1734 op die gevestigde gedrukte lesing van daardie bevel se nagevolg—is die huur op die nuwe vyftienjaar-besittings permanent op twee sjielings en ’n pennie per morg vasgestel. Die permanente syfer het die hoër openingskoers vervang en landbouers ’n stabiele kontantlas gegee terwyl die grond onder Kompanjiesoewereiniteit gebly het. [3]
Op ’n ander argivale lesing van dieselfde besitreg het die huur, anders as dié op die groot jaarlikse leenveeposte, gewissel met die vermoë van die grond en ander natuurlike voordele en was gewoonlik van vier tot agt skillings per morg, terwyl die ouer recognitie van vier-en-twintig riksdaalders voortgegaan het as erkenning dat die soewerein heer van die grond gebly het solank geen deel in absolute vryeiendom verleen is nie. In elk geval het 1734 die praktiese vaslegging van die 1732-erfpagpakket in gewone Kaapse grondadministrasie gedra eerder as om die nuwe verhuringe slegs op hulle tydelike openingskoers te laat. [4] [3]
Huis te Marquette in nood by Mosselbaai — Junie 1734
In Junie 1734 het ’n tuisvarende Oos-Indiëvaarder met die naam Huis te Marquette in nood by Mosselbaai ingeloop. Die baai het ver oos van Valsbaai en die gevestigde koring- en wynstrook gelê, op ’n kusgedeelte wat Kompanjieskepe gewoonlik verbygevaar het eerder as as gereelde verversingshawe gebruik het. [3]
Nood by Mosselbaai het ’n keuse afgedwing wat Tafelbaai-wrakke en gewone Indiese verkeer nie gehad het nie: óf ’n waardevolle tuisvarende romp en vrag aan plaaslike improvisasie oorlaat, óf senior Kaapse gesag oorland stuur met vloot- en burgersteun. Die raad en goewerneur het die tweede koers gekies en ’n enkele skip se noodgeval in ’n amptelike inspeksie van die baai en die land dadelik daaragter omskep. [3]
Die Junie-aanloop het dus die oostelike veldtog geopen wat die Kaapse verhaal van 1734 oorheers. Wat as ontsetting van ’n Oos-Indiëvaarder begin het, het ’n kort seisoen van kusoordeel, woudverkenning en formele besitmerke geword op ’n strand wat die nedersetting lank by name geken het maar selde as setel van regeringsbesigheid behandel het. [3]
De la Fontaine verlaat die Kaap na Mosselbaai — 7 Julie 1734
Op die 7de van Julie 1734 het goewerneur Jan de la Fontaine die Kaap na Mosselbaai verlaat. Hy is vergesel deur die sekretaris Ryk Tulbagh, die meester van die vlootdepartement Jacobus Möller, vaandrig Rudolph Sigfried Alleman, en die burgers Jan Kruywagen, Jan Hop, Jan Christoffel Bek, Jacobus Botha en Andries Grove, wie se plase in die omgewing van Mosselbaai was en wat die gebruik van hulle waens en vee aangebied het. [3]
Die geselskap het dus sentrale administrasie, vlootkundigheid, ’n militêre offisier en plaaslike vryburger-vervoer gemeng. Tulbagh se teenwoordigheid as sekretaris het die reis binne gewone raadsrekordhouding gehou; Möller se vlootamp het tot die noodlydende romp en tot enige oordeel oor Mosselbaai as hawe gespreek; die burgers se waens en osse het die oorlandse etappe moontlik gemaak sonder om die Kasteel se eie spanne alleen te stroop. [3]
De la Fontaine het die goewerneurskap gehou sedert sy formele installasie op 8 Maart 1730 en die verdere rang van buitengewone raad van Nederlands-Indië sedert 21 Maart 1732. Die Julie-vertrek was nie ’n verandering van hoofskap nie, maar ’n seldsame persoonlike beweging van die permanente goewerneur diep in die oostelike vee- en woudrand tydens ’n gevestigde fase van sy administrasie. [3]
Skip ontset, hawe beoordeel, Outeniqua-woude probeer — 1734
By Mosselbaai is die noodlydende skip ontset, en die baai is ondersoek. Die goewerneur het met ’n baie swak opinie van sy vermoëns as hawe vertrek. Die noodgeval is hanteer, tog het die inspeksie Mosselbaai nie in ’n aanbevole alternatiewe hawe vir gewone Kompanjievlote langs Tafelbaai en die latere wintergebruik by Simonstadbaai omskep nie. [3]
Die geselskap het ooswaarts gegaan na die woude in die distrik wat eens deur die Outeniqua-stam beset is, wat die goewerneur wou verken. Swaar reëns het egter ingetree, wat ’n terugkeer genoodsaak het voordat die riviere sou oorstroom. Die verkenning het dus kortgekom van ’n volle houtopname selfs terwyl dit amptelike belangstelling in daardie woude as toekomstige hulpbron van die kolonie bevestig het. [3]
Die geselskap was nie heeltemal twee maande afwesig nie. Binne daardie bestek het dit Oos-Indiëvaarder-ontsetting, ’n negatiewe hawe-oordeel, ’n onderbroke woudsoektog en die formele besitdaad wat by die baai self gevolg het, gekombineer. Kalender 1734 het dus ’n oostelike vordering aangeteken wat in weke gemeet is eerder as in ’n nuwe permanente regeringssetel aan die suidkus. [3]
Klipbesitbaken by Mosselbaai — 1734
By Mosselbaai het die goewerneur ’n klipbaken, met die wapens van die republiek op die een kant en dié van die Oos-Indiese Kompanjie op die ander gegraveer, as ’n teken van besit laat oprig. Die dubbele wapens het die baai sowel aan die Verenigde Provinsies as aan die VOC gekoppel wat die Kaap op die republiek se handelscharter administreer het. [3]
Die baken het De la Fontaine se swak opinie van die hawe nie omgekeer nie. Dit het beweer dat Mosselbaai, wat ook al sy perke as ankerplek, binne die Kompanjie se geëiste kusorde gestaan het—’n antwoord in klip op dieselfde kusstrook wat vreemde vlae anders as leeg van Europese titel kon behandel. [3]
Saam met die Julie-tog en die Outeniqua-poging het die baken 1734 die jaar gemaak waarin Mosselbaai die Kaapse rekord binnegegaan het nie slegs as toevallige toevlug vir ’n beskadigde Oos-Indiëvaarder nie, maar as ’n plek formeel gemerk en persoonlik geïnspekteer deur die goewerneur en sy sekretaris. [3]
Buitepos by Rietvlei aan die Buffeljagtsrivier — 1734
’n Paar weke later is ’n klein militêre buitepos, soortgelyk aan dié by Waveren en die rivier Zonder End, by Rietvlei aan die Buffeljagtsrivier gevestig, tussen die huidige dorpe Swellendam en Heidelberg. Die pos het die dun ketting landelike detachemente uitgebrei wat die Kompanjie reeds gebruik het om leenplaasgrense buite die ouer vryeiendomskern te bewaak. [3]
Die doelwitte was om onwettige veehandel met die inheemses te voorkom, en om beskerming aan die boere en die Khoikhoi teen die San te bied. Onwettige ruilhandel het lank dwarsgesny teen die Kompanjie se aanspraak om veeruil te reguleer; San-veerowerye en teen-geweld op die pastorale rand was die ander druk wat klein poste by Waveren en die Zonder End moes temper. [3]
Rietvlei aan die Buffeljagts het dus ’n korporaal se wag op die roete na die latere Swellendam-land gesit in dieselfde seisoen toe die goewerneur se eie geselskap bewys het hoe ver waens nog na die Outeniqua-woude kon stoot voordat winterreën die riviere gesluit het. Grenspolisie en kusverkenning het saam in 1734 beweeg sonder om nog ’n nuwe drostdy te skep. [3]
Tydelike buitepos by St. Helenabaai — 1734
In dieselfde jaar is ’n korporaal en ses manne gestuur om ’n tydelike buitepos by St. Helenabaai te vorm, waar gevrees is dat die Franse die voorneme gehad het om ’n verversingstasie te stig. Die vrees was strategies eerder as plaaslik: ’n vreemde waterplek aan die weskus noord van Tafelbaai sou die Kompanjie se monopolie op intermediêre voorrade op die Europa–Indië-roete ondermyn het. [3]
Ná ’n besetting van ’n paar maande is hierdie buitepos, by ontvangs van inligting uit Europa, opgebreek. Die korporaal se pos het sy werk as hou-teenwoordigheid gedoen terwyl die direkteure en bondgenote se inligting ryp geword het; dit is nie in ’n permanente weskusdorp of battery omskep nie. [3]
Kalender 1734 het dus twee verskillende kleinpos-logikas gelyktydig gedra: Rietvlei as binnelandse wag teen onwettige handel en San-druk op die Buffeljagts, en St. Helenabaai as kortstondige kuswag teen ’n gerugte Franse stasie. Die een het oos en binneland toe gekyk; die ander noordwes na die Atlantiese benaderings. [3]
Regeringskontinuïteit, koringuitvoer en skeepvaart — 1734
Deur 1734 het De la Fontaine goewerneur gebly, met sekunde Adriaan van Kervel en onafhanklike fiskaal Daniel van den Henghel in die senior siviele sitplekke wat vroeër in die dekade gevul is. Die Julie-tog en die nuwe poste was dade van ’n gevestigde hoofskap, nie van nog ’n waarnemende tussenspel ná Noodt se dood of Chavonnes se einde nie. [3]
Die kansels wat in 1731–1732 gevul is, het nog kerklike lewe in die jaar van die Mosselbaai-tog omraam: by die Kaap ds. François le Sueur en ds. Hendrik Kock; by Drakenstein ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath; by Stellenbosch ds. Salomon van Echten. Geen vars predikantsvakature oorheers die 1734-rekord soos Kock en Van Echten se aankomste 1732 oorheers het nie. [3]
Oor die wyer oesspan wat hierdie jaar ingesluit het, het die direkteure vereis dat ’n jaar se voorraad koring as reserwe opsy gesit word voordat enige na Indië gestuur is. Van 1728 tot 1737 was daar ’n bestendige uitvoer, soms van soveel as seweduisend muid, al was die oeste nie eenvormig goed nie. In die dertien jaar 1725–1737 het eenduisend-en-sewe skepe by Tafelbaai ingeloop, of gemiddeld sewe-en-sewentig per jaar—agt honderd agt-en-sestig daarvan Kompanjieskepe, met kleiner getalle Engelse, Deense, Franse en enkele ander vlae. Die Kaap van 1734 het dus sy gewone verversings- en graanbesigheid behou terwyl die goewerneur se Mosselbaai-baken, die Buffeljagts-buitepos en die kort St. Helenabaai-wag die jaar se besondere geografie gemerk het. [3]