Boer History1751 aan die Kaap die Goeie Hoop: Tulbagh goewerneur, De la Caille en die vyftigste penning
Tulbagh aanvaar amp — 27 Februarie 1751
Kalender 1751 het oopgegaan met die verseëlde opvolging van die vorige jaar wat nog op ’n skip gewag het. Die direkteure en die stadhouer het al Ryk Tulbagh as goewerneur en Sergius Swellengrebel as sekunde benoem in die depêche wat op die 1ste van April 1750 ontvang is. Die aftredende goewerneur is toegelaat om die administrasie oor te dra wanneer hy wou en na Europa te gaan as admiraal van ’n tuisgaande vloot. Dit was byna ’n jaar voordat die finale reëlings getref is. Deur Januarie en die grootste deel van Februarie het Hendrik Swellengrebel nog in die eerste stoel gesit. Op die 27ste van Februarie 1751 is die administrasie oorgedra. Tulbagh was nog nie heeltemal twee-en-vyftig jaar oud nie. [3] [9]
Hy was die oudste seun van Dirk Tulbagh en Catharina Cattepoel, gebore in die stad Utrecht op die 21ste van Mei 1699. Die familie was eenvoudig, eerlik en fatsoenlik; verskeie nabye familielede, en onder hulle in later jare sy vader, het hul lewens op die slagveld neergelê in die saak van die Nederlande. Sy ouers het van Utrecht na Bergen-op-Zoom verhuis terwyl hy nog ’n suigeling was. Daar het hy op skool gebly tot hy sestien was, toe sy vriende hom goed genoeg opgevoed geag het om sy pad in die wêreld te maak. Ander kapitaal as sy eie goeie hoedanighede en die kennis op skool opgedoen het hy nie gehad nie. In 1716 het hy die Kompanjie se diens betree onder ’n ooreenkoms vir vyf jaar, in die skip Terhorst ingeskeep, en aan die Kaap geland nog nie sewentien nie, op twaalf gulden per maand. Sy eerste werk was onder pakhuismeester Jan de la Fontaine. [3] [9]
Kolonel De Chavonnes het opgemerk dat die jongeman sy vrye ure in nuttige boeke deurgebring het, ’n billike boekhouer was, en ’n duideliker hand geskryf het as menige ou klerk. In 1718 is hy as assistent-klerk in die kantoor van die sekretaris van die raad van politie geplaas op vyf-en-twintig gulden. In 1722, toe Swellengrebel sekretaris was, het Tulbagh daardie man se senior klerk geword. In 1725, toe Adriaan van Kervel fiskaal geword het, het Tulbagh die vakante sekretarisskap oorgeneem. Hy het daarin sonder ’n stem gebly tot die 16de van September 1728, toe hy lid van die raad van politie geword het en ’n sitplek in die hooggeregshof ontvang het. Op die 14de van April 1739, op bevel van die Here Sewentien, het hy sekunde en senior koopman geword, en president van die hooggeregshof—’n amp wat destyds altyd deur die sekunde beklee is. Hy het ’n Kaapsgebore jongedame, Elizabeth Swellengrebel, suster van die man wat tot Februarie van hierdie jaar in die eerste stoel sou sit, tot vrou geneem. Die troue was in 1736; die paar het eers in ’n beskeie huis in Strandstraat gewoon, daarna, ná die sekunde se aanstelling, in ’n groter huis van twee verdiepings en agt kamers met ’n klein tuin aan die Keizersgracht. [3] [9]
Kontinuïteit van persone was die punt van die opvolging net soveel as nuutheid van titel. Dieselfde kasteel, dieselfde borde, en baie van dieselfde amptenare het gebly; die stoel het verander. Onafhanklike fiskaal Pieter van Reede van Oudtshoorn het nog sy amp beklee. Landdros Jan Andries Horak het nog Swellendam gesit, nadat hy in April 1749 Johannes Theophilus Rhenius opgevolg het. Adriaan van Schoor het nog Stellenbosch en Drakenstein gesit, benoem ná Pieter Lourens se dood in September 1748. Vyf Gereformeerde gemeentes het nog gestaan ná die grensraad van 30 Augustus 1745. Die oorlogstydse berede landelike wag het met die wapenstilstandnuus van 26 September 1748 geëindig. Kalender 1751 het dus in vredestyd ná Aken oopgegaan, met die ligter batteries met familiename—Swellengrebel, Elizabeth, Helena, Tulbagh en Heeren Hendriks Kinderen—en die swaar Imhof-werk wat nog Tafelbaai-verdediging omraam het. Die jaar sou ’n oordrag, ’n Engelse begrafnis onder die kerkvloer, ’n Franse sterrekundige se instrumente, ’n poshouer by Simonstad, en ’n eiendomsbelasting met die goewerneur se eie naam aan die kop byvoeg. [3]
Tradisie het al ’n woord gehad vir die man nou in die eerste stoel: ’n wyse, regverdige en welwillende heerser; ’n vriendelike, huislike, vaderlike amptenaar wie se faam minder op stigting of grootsheid as op alledaagse gedrag sou rus. Donkerbruin oë, byna swart, wat ’n blik vol en reguit ontmoet; trekke gereeld eerder as knap; eerlikheid en vasberadenheid sonder ’n uitdagende vonkel. Onbaatsugtig, deernisvol, verdraagsaam en onomkoopbaar was die merke wat die nedersetting op hom gesit het. Hy het ’n ingebore sin vir netheid en akkuraatheid, ’n sterk geheue en die gewoonte om sy woord te hou gehad. In 1747 het hy sy weduwee-moeder seshonderd gulden elke kwartaal gestuur—byna die helfte van ’n goewerneur se latere salaris—sonder dat ’n siel in die nedersetting van die toelae geweet het. Die Februarie-oordrag het daardie karakter nie uitgevind nie. Dit het dit slegs in die eerste stoel gesit. [3] [7] [9]
Stellenbosch-heemrade antwoord die direkteure — 11 Januarie 1751
Voordat die stoel verander het, het die ou borde nog Holland se papier beantwoord. In 1750 het die direkteure die onderwerp van ’n toename in die aantal koloniste ter sprake gebring, en die raad van politie het verslae gevra. Die antwoord van die heemraadsbord van Stellenbosch en Drakenstein is gedateer die 11de van Januarie 1751. Daarin het die heemrade hul mening uitgespreek dat daar al te veel Europese gesinne in die land was om ’n goeie bestaan te kry, en dat mense bekommerd was oor die toekoms ter wille van hul kinders. Die burgerraadslede het tot die wortel van die saak gegaan. Hulle het van geen middel geweet waardeur ’n groter aantal mense ’n bestaan kon kry tensy vrye uitvoer van produkte na alle lande toegelaat word nie. Die eerste gedateerde Kaapse stuk van Tulbagh se kalenderjaar was dus nie ’n kommissie of ’n saluut nie. Dit was ’n distriksbord wat die Sewentien sê dat monde al markte oortref. [3]
In dieselfde verslag het die heemrade terloops verwys na ’n verandering wat destyds vinnig in die ou gevestigde distrikte plaasgevind het: die verdwyning van gras en die opslaan van klein bossieplante in die plek daarvan. Die pastorale vloer onder die koring- en wynwyke het verskuif selfs terwyl Holland vra of meer gesinne geplant kon word. Stellenbosch self was teen dié tyd heeltemal onder sy eike gebêre. Dit is vinnig herbou ná die brand van 1710, en reisigers het sy skoonheid in gloeiende terme beskryf. Die bord van landdros en heemrade het as ’n geregshof opgetree en ook die pligte verrig wat later met munisipale en afdelingsrade verbind is: ’n pont op die Bergrivier en die Roodezandpas wat deur ’n boer onderhou is wat jaarliks van elke gesin anderkant die Berg òf ’n muid koring òf elf sjielings geneem het; meulehuur by Stellenbosch en Drakenstein ter waarde van £126 13s. 4d. per jaar elk, met huishoudelike handmeule slegs geduld as die huurder betaal is asof die koring na die distriksmeul gegaan het. [3]
Daardie Januarie-antwoord het binne die stapelhok gesit wat die direkteure self gebou het. Kompanjieswyn- en koringaankope het nog die vloer van plaasinkomste gestel. Boere het surplus eers ná tiendes, gelisensieerde handelaars se snye en fiskale fooie verkoop wanneer skeepsmense gekoop het. Veelose het nog mense binneland toe getrek op jaarlikse huur, terwyl die ou distrikte gras sien wyk voor klein bos. Die heemrade het nie kinders uit nyd geweier nie. Hulle het dieselfde grootboeke gelees wat die Kasteel gelees het: die ophoping van rykdom onder gewone boere was oor die algemeen onmoontlik; meer huishoudings sonder vryer uitvoer sou slegs angs vermenigvuldig. Kalender 1751 het dus oopgegaan met ’n papier-nee van ’n besondere soort—die nee van ’n gevestigde koring-en-wynland wat vlote kon voed en nog meer monde gevrees het. [3]
Die oostelike magistratuur wat na die aftredende goewerneur genoem is, het ’n blote gehuggie gebly. Horak het nog Swellendam gehou. Die land langs die kus is ’n paar myl verder oos as Mosselbaai beset; sommige veeboere het grond aan die Gamtoos geneem en is in Januarie 1745 beveel om wes van die Groot-Brak terug te keer. Omstandighede so gunstig vir uitbreiding kon mense nie lank binne toegewese perke hou nie, maar Januarie 1751 het nie ’n nuwe distrik gestig nie. Dit het, uit die eikedorp, aangeteken dat die ou distrikte al vol gevoel het. Die oordrag van Februarie sou die eerste stoel verander. Dit sou in hierdie jaar nie die uitvoer oopmaak wat die burgerraadslede as die enigste middel genoem het nie. [3] [4]
William Wake in die Hollandse kerk begrawe — 9 Februarie 1751
Op die 9de van Februarie 1751, nog onder Swellengrebel se laaste weke, is ’n verdere Engelse diens in die Hollandse kerk in Tafelvallei gehou. Die gebou het al die rites van die Engelse kerk op die 20ste van April 1749 gehoor, toe ’n kommandeur se kapelaan vir tuisgaande manne van Boscawen se vloot gepreek het. Hierdie keer was die geleentheid ’n dood. Mnr. William Wake, onlangs goewerneur van Bombay, is hier oorlede terwyl hy op sy tuisreis was. Sy weduwee en die kaptein van die skip waarin hy teruggekeer het, het versoek dat sy liggaam in die kerk begrawe mag word met die staat wat sy rang toekom. Die versoek is ingewillig. [3]
Hollandse amptenare het aan die begrafnisstoet deelgeneem. Die vlag op die kasteel is gestryk. Die klok is gelui. Minuutskote is van die batteries afgevuur. Die chirurgyn van die Boscawen het die Engelse begrafnisdiens gelees, en die liggaam is in ’n grafkelder onder die vloer van die kerk neergelê. Alliansiegeheue het nog ’n liturgie aan die Kaap gehad: dieselfde Hollandse kerkskip wat in 1749 vir ’n Engelse kapelaan oopgegaan het, het nou in 1751 vir ’n Engelse begrafnis oopgegaan, met Kasteel-ere wat ’n Bombay-goewerneur se weduwee kon herken. Vredestyd ná Aken het die kerkdeur nie vir ’n vreemde rang toegemaak nie. Dit het die deur met ’n gestrikte vlag en ’n minuutskottelling geklee. [3]
Die begrafnis het agtien dae voor die oordrag gesit. Swellengrebel het nog die Kasteel se hoflikheid geteken; Tulbagh het nog as sekunde gesit. Die Engelse dooies van die Indië-vaart was nie ’n nuwe Kaapse probleem nie. Hulle was ’n herinnering dat Tafelbaai ’n Christelike rede vir meer as een vlag gebly het, selfs toe die eerste stoel op die punt was om van die een Kaapse swaer na die ander te verander. Die Hollandse Gereformeerde kerkskip het die enigste gevestigde vloer gebly. Lutherse petisies sou wag. In Februarie 1751 was die uitsondering wat toegestaan is nie ’n tweede gemeente nie. Dit was ’n grafkelder, ’n Engelse chirurgyn se boek, en die ere van die batteries. [3] [4]
Swellengrebel vaar na Europa — Maart 1751
Die dag ná die oordrag het die gewese goewerneur ingeskeep. Op die 2de van Maart het hy na Europa gevaar met ’n vloot van vyf skepe, toegelaat om as admiraal van ’n tuisgaande eskader te gaan. Teen die begin van 1751, ná baie maande se wag op ’n passende tuisvloot wat deur ’n afgetrede Goewerneur van die Kaap bevel sou word wat ook die titel van buitengewone raad van die Indië gedra het, het Hendrik Swellengrebel die land van sy geboorte gelaat, wat hy met onafgebroke ywer vir dertig gebeurtenisryke jare gedien het. Hy is op die 29ste van September 1700 aan die Kaap gebore, seun van Johannes Swellengrebel, wat in 1691 aangekom het en in 1716 vryburger geword het. Vriendelikheid, gesonde verstand en lang plaaslike ervaring, eerder as briljantheid van talent, was wat die nedersetting hom toegeskryf het. [3] [9]
Hy het in Utrecht gaan woon, om naby sy seuns te wees wat daar studeer het. ’n Paar jaar later het hy nuwe geluk in ’n tweede huwelik gevind, deur Helena van Ruyven na die altaar van die ou Domkerk te lei. Hy is in daardie stad in 1763 oorlede. Behalwe daardie twee seuns het al sy nabye familielede nog aan die Kaap gewoon toe hy verlof gevra het om af te tree. Hy was ’n weduwenaar van Desember 1746, wat as ’n ou man na ’n land gegaan het wat nie sy vaderland was in enige ander sin as dat sy moeder ’n Hollandse vrou was nie. Sy vader was van geboorte ’n Rus. Mode onder hoë amptenare wat rykdom versamel het, het hom noord getrek; die Maart-vloot het die mode ’n kielzog gemaak. [3] [9]
Sergius Swellengrebel het as sekunde onder die nuwe reëling gebly. In Amsterdam in 1694 gebore, in 1712 aangekom, tot adjunk-fiskaal gevorder, in 1722 gerepatrieer, is hy in die April 1750-brief as tweede-in-bevel benoem. Die naam Swellengrebel het dus in die hoogste siviele lys gebly selfs toe Hendrik die rede gelaat het. Distrik Swellendam het die familietitel op die oostelike magistratuur van die 1740’s gehou. Die aftredende man se portret, as ’n laaste eerbiedige blik toegelaat word, is nie dié van ’n briljante heerser of van groot intellek nie, maar van ’n eerlike, hardwerkende uitvoerende beampte wat die tradisie van Maurice Pasques de Chavonnes en Jan de la Fontaine voortgesit het en die agting verdien het waarin sy mense hom gehou het. [3] [9]
Die Maart-vertrek het ’n Kaapsgebore goewerneurskap afgesluit wat van die 14de van April 1739 geloop het. Dit het die familie nie uit die Kasteel leeggemaak nie. Dit het die eerste stoel een sitplek langs ’n huweliksverbinding geskuif wat Tulbagh al aan Elizabeth en Hendrik aan dieselfde huis op die hoek van Berg- en Wale-straat gebind het. Die vyfskip-admiraal se kielzog was die sigbare einde. Die onsigbare einde was stiller: ’n Kaapse seun wat Utrecht-mode kies bo die eikedorp en die oostelike gehuggie wat al sy saamgevoegde naam gedra het. [3] [9]
Adriaan de Nys poshouer by Simonstad — Maart 1751
In Maart 1751 is Adriaan de Nys as poshouer by Simonstad aangestel in opvolging van sersant Justinus Blas, wat die winterstasie sedert Maart 1748 gehou het. Die winterrede wat in die 1740’s oopgemaak is, het nou ’n genoemde amptenaar gehad aan die begin van Tulbagh se regering, ’n klein administratiewe feit wat by die groeiende gebruik van Valsbaai gepas het wanneer Tafelbaai-storme die noordelike ankerplek onveilig gemaak het. Simonstadbaai is in 1742 begin gebruik. Voor die einde van 1750 het sewe-en-sewentig skepe, almal aan die Kompanjie behoort, in daardie hawe ingeloop. [3]
Die gebou wat in Swellengrebel se tyd opgerig is—vierhonderd-en-vyftig voet lank, en voorheen vir alle doeleindes gebruik—het nog as die stasie se lang skuur gestaan. Later jare sou ’n hospitaal, pakhuise, ’n klipsteiger, ’n slaghuis, ’n bakkery, werkswinkels en ’n woning vir die beampte in bevel byvoeg. Maart 1751 het daardie werke nie gebou nie. Dit het die man benoem wat die winterdeur sou hou terwyl hulle ongebou gebly het. Tafelbaai het die vernaamste rede gebly; Simonstad het die tweede grendel gebly vir die maande wanneer die noordweste onder die Leeu se Kruis gewaai het. Die hawehoofprojek in Tafelbaai is al opgegee. ’n Poshouer aan die Valsbaai-strand was goedkoper as ’n breekwater wat misluk het. [3] [9]
Die aanstelling was van ’n stuk met die jaar se toon: nie ’n nuwe hawe nie, nie ’n nuwe distrik nie, maar ’n genoemde amptenaar vir ’n fasiliteit wat al in gebruik was. Blas was ’n sersant-poshouer onder die ou goewerneur. De Nys het dieselfde winterplig onder die nuwe oorgeneem. Buitelandse wrakke van die vorige jaar—die Franse Centaur by Agulhas in mooi weer, die Deense Elephant by die Gouritz van dors—het gewys hoeveel die Kaap al aan walstasies en ossewa-paaie verskuldig was. Simonstad was die Kompanjie se eie winterantwoord op dieselfde kus. In Maart het die antwoord ’n nuwe naam op die siviele lys ontvang. [3]
Openbare voorstelling en getrouheid — 15 April 1751
Die seremonie van openbare voorstelling aan die burgers, en van die ontvangs van die belofte van getrouheid van die verskillende amptelike borde, het eers op die 15de van April plaasgevind. Wettige opvolging in Februarie en openbare eedaflegging in April is deur etlike weke gewone besigheid onder die nuwe goewerneur geskei. Die inhuldiging is deur alle dele van die bevolking gevier met meer entoesiasme as wat menige later Kasteel-fees sou beveel. Algemene vreugde het al die Februarie-oordrag gemerk. April het dit sigbaar gemaak: burgers, borde, en ’n goewerneur wat hom nie afsydig gehou het nie. [3] [9]
As goewerneur is die hoë hoedanighede wat hy besit het, prominent getoon. Hy was sonder die minste moeite toeganklik vir almal wat hom wou sien. Die nederigste individu kon griewe in die ore van die vader van die land stort en seker wees van ’n geduldige gehoor. As klagtes gegrond was, het hy spoedige regstelling gekry; in elk geval het hy goeie raad ontvang. Dit was hierdie hoedanigheid wat hom meer as enige ander by die mense bemind gemaak het. Hulle het geweet dat hy hul belange bestudeer, dat hoewel hy hul goewerneur was hy nog hul adviseur en vriend was. Geen man, hoe goed en wys ook, kon ooit die genegenheid van ’n volk soos die Suid-Afrikaanse koloniste wen as hy hom van hulle afsydig hou nie. Hy het nooit gewildheid ter wille van gewildheid nagejaag nie. Hy het nie sy seile na elke gunstelingwind getrim nie. Toeganklikheid was nie dieselfde as toegeeflikheid nie. [3] [9]
Sy onkreukbaarheid was bo verdenking, en dit in ’n tyd toe onkreukbaarheid skaars van mans in ampte soos die syne verwag is. Salarisse van amptenare in die Kompanjie se diens was klein, en dit is byna as vanselfsprekend aanvaar dat almal wat kon hul inkomste sou aanvul op enige wyse wat nie by die wet strafbaar was nie. Sommige praktyke was miskien onskadelik; ander het ’n neiging gehad om tot ware diefstalletjies te lei, en om mans kommersiële onsedelikheid as ná alles nie ’n baie ernstige misdaad te laat beskou nie. Hy wat ryk geword het deur oneerlike, selfs bedrieglike, transaksies is te dikwels as ’n skerpsinnige, slim sakeman bewonder. Goewerneur Tulbagh het sy aangesig vas teen alles van hierdie aard gestel. Hy het nòg vir eie rekening handel gedryf, nòg enige ander beampte van die regering toegelaat om dit te doen. Die fooie wat hulle in sekere transaksies mag ontvang het, is vasgestel, en hulle is beperk om nie meer te neem nie. Wat homself betref, het hy sy uitgawes so gereël dat hy goed binne sy inkomste en toelaes geleef het, en wat hy oor gehad het, gebruik om ander se nood te verlig. [3]
Onder sy administrasie was elke man seker om te kry wat hom toekom. Die nietige, skaamteloos diefstalsisteem, dikwels voorheen in swang, waaronder boere gedwing is om die Kompanjie se amptenare om te koop voordat hulle produkte sou ontvang, en dan weer om te koop voordat behoorlike rekeninge te kry was, is nie geduld nie. Die goewerneur het daarop gelet dat geen man aan onnodige vertraging onderwerp is nie, en dat geen omkoopgeld ontvang of valse rekeninge gelewer is nie, sodat die boere nie aan onreg of lastige behandeling blootgestel is nie. In 1751 was daardie reëls nog beloftes wat in gewone Kasteelbesigheid eerder as in krisis gemeet is. Die eerste jaar van die nuwe regering het nie met ’n nuwe distrik of ’n grensoorlog oopgegaan nie. Dit het oopgegaan met ’n verhoorkamerdeur wat ná die April-eede oop gebly het. [3]
Abbé De la Caille arriveer — 19 April 1751
Op die 19de van April 1751 het die abbé Nicolas Louis de la Caille, lid van die Koninklike Akademie van Wetenskappe te Parys, in Suid-Afrika aangekom. Hy het al faam in Frankryk verwerf deur sy sterrekundige navorsing en sy geskrifte toe hy besluit het om die Kaap die Goeie Hoop te besoek met die oog daarop om ’n sideriese kaart van die suidelike hemele te maak en ’n meridiaanboog te meet. Hy het ’n aanbevelingsbrief van die Prins van Oranje aan die owerhede aan die Kaap saamgebring. Van goewerneur Tulbagh, wat ’n warme belangstelling in die werk geneem het, het hy al die hulp ontvang wat moontlik was om te gee. Die openbare voorstelling van die 15de van April was vier dae oud. Die Kasteel se eerste wetenskaplike gas van die nuwe regering het aangekom terwyl die getrouheidseede nog vars was. [3]
Hy het in die kolonie gebly tot die 8ste van Maart 1758. Gedurende sy verblyf het hy ’n byna ongelooflike hoeveelheid sterrekundige werk verrig, en alles wat hy gedoen het, is verrassend goed gedoen. Toe hy sy basislyn op ’n vlakte oos van Saldanhabaai meet, het hy die hulp gehad van ’n ingenieursbeampte met die naam Muller, van die Kaapse garnisoen, maar vir die res van sy veldwerk was sy enigste assistente onopgeleide en ongeskoolde manne. Die 1751-aankoms het so een van die Kaap se mees duursame wetenskaplike seisoene oopgemaak: ’n Franse abbé, ’n garnisoeningenieurs vir een basislyn, en plaasarbeid vir die res van ’n triangulasie wat van Tafelvallei na Piketberg sou loop. [3]
Die boog wat hy deur triangulasie gemeet het, het gestrek van ’n punt binne ’n paar treë van die later hoek van Strand- en Adderleystraat in Kaapstad tot Klipfontein in Piketberg—sowat 1° 13′ 17,5″ volgens sy berekening. Hy het die graad van breedte 364 728,5 Engelse voet gevind. ’n Later verifikasie aan die Kaap, met ’n bekwame staf en verbeterde instrumente tussen 1840 en 1848, het die Franse sterrekundige se sterrewagbreedte slegs sowat twee boogsekondes verkeerd gevind, en die ware lengte van ’n graad breedte noordwaarts daarvan 364 439 Engelse voet. Die verskil tussen die twee berekeninge beloop minder as twintig myl vir die hele omtrek van die aarde. Die posisie van die sterre op De la Caille se kaart is ewe akkuraat bevind. [3]
Oranje-aanbeveling en Kasteel-gasvryheid het net soveel as die instrumente getel. Die stadhouer wat op die 25ste van Maart 1749 tot hoofdirekteur van die Kompanjie verhef is, het nou, deur ’n brief, ’n Franse akademikus na ’n Hollandse verversingstasie gestuur. Tulbagh se warme belangstelling was van ’n stuk met die oop deur van die April-voorstelling: die nederigste burger en die Paryse sterrekundige het albei ’n goewerneur gevind wat ’n versoek sou hoor en hulp beveel. Kalender 1751 hou dus én ’n grafkelder onder die Hollandse kerkvloer vir ’n Engelse Bombay-goewerneur én ’n basislynparty oos van Saldanha vir ’n Franse abbé. Die rede se middel-eeuse werk was nie net vleis, wyn en water nie. Dit was ook ’n suidelike hemel. [3] [9]
Vyftigste penning uitgebrei tot Kompanjiesbesittings — 20 Desember 1751
Gedurende die oorlog in Europa wat deur die verdrag van Aken tot ’n einde gebring is, is die Verenigde Nederlande tot enorme uitgawe gedryf. Die openbare finansies was in so ’n toestand dat dit nodig geword het om tot spesiale belasting oor te gaan. Op die 29ste van Desember 1750 het die State-Generaal ’n belasting met die naam die vyftigste penning op die inwoners van die Verenigde Provinsies gelê: elkeen was verplig om ’n tarief van byna gelyk aan vyf pennies in die pond op die waarde van sy eiendom te betaal. Kalender 1750 het met daardie Nederlandse ordonnansie gesluit. Kalender 1751 moes dit aan die Kaap invorder. [3]
Op die 20ste van Desember 1751 het die goewerneur-generaal, Jacob Mossel, en die raad van Indië bepaal dat die belasting deur alle Europeërs in die Kompanjie se besittings betaal moes word. Die eerste name op die lys van diegene wat in Suid-Afrika betaal het, is dié van Ryk Tulbagh en sy vrou Elizabeth Swellengrebel. Dan volg die lede van die raad van politie: die onafhanklike fiskaal Pieter van Reede van Oudtshoorn, sy vrou Sophia Boesses, en agt kinders; luitenant-kolonel Izaak Meinertzhagen; kaptein Rudolph Sigfried Allemann, sy vrou Alberta Meyboom, en agt kinders; die uitreiker van voorrade Nicholas Heyning, sy vrou Gertruyd Vermey, en ses kinders; die meester van die pakhuise Christoffel Brand, en sy vrou Sarah van Brakel, ook vir die kinders van Burgert Brand en sy vrou Anna van der Byl; die hoofverkoper Cornelis Eelders, sy vrou Johanna Catharina van der Poel, en drie kinders; die sekretaris Joseph de Grandpreez, en sy vrou Adriana Slotsboo. [3]
Die eerste uitdaging aan die goewerneur se gewildheid het in daardie selfde jaar gekom, toe die State-Generaal van die byna bankrot Hollandse Republiek besluit het om die spesiale eiendomsbelasting te lê, en die goewerneur-generaal van die Indië dit as betaalbaar deur alle Europeërs in Kompanjiesgebiede uitgelê het. Sonder huiwering het Ryk Tulbagh en sy vrou Elizabeth eerste betaal, en geïnspireer deur hul voorbeeld het alle Kompanjiesamptenare gevolg. Dit het die angel uit ’n afskuwelike maatreël gehaal. Burgers het by die Kasteel met hul munte in die ry gestaan, en Rijk nog “Vader Tulbagh” genoem. Die man wat nie vir eie rekening sou handel nie, en wat stille geld aan ’n weduwee-moeder gestuur het, het nou sy eie naam bo-aan ’n oorlogskuldlys gesit. Toeganklikheid in April en die eerste handtekening in Desember was dieselfde karakter in twee seisoene. [3] [9]
Die Kaap het so ’n Europese oorlogskuld betaal deur ’n eiendomstarief wat aan die kop van die siviele lys begin het. Die ordonnansie van laat 1750 het in laat 1751 ’n Kasteel-grootboekinskrywing geword. Opvolging en belasting het in dieselfde twaalf maande aangekom: ’n nuwe goewerneur en ’n ou Nederlandse rekening. Heemrade in Januarie het gesê die land hou al te veel gesinne vir ’n goeie bestaan. In Desember is dieselfde land om vyf pennies in die pond op eiendom gevra. Die twee stukke weerspreek mekaar nie soseer as dat hulle stapel nie: ’n geslote uitvoer en ’n oop belasting, albei uit Europa geskryf, albei aan die Kaap beantwoord deur borde en deur ’n goewerneur wat eerste betaal het. [3]
Kerk, vroedvrou en die eerste jaar se raam — 1751
Buite die Kasteel het die nedersetting nog vyf Gereformeerde gemeentes gedra. Ds. Christiaan Benjamin Voltelen, in Augustus 1750 uit die Nederlande aangekom, het Zwartland gehou. Ds. Meyring het by Roodezandskerk gebly. Drakenstein se ds. Van Echten het nog as konsulent van Stellenbosch opgetree ná die dood van ds. Edward Arendsen in Julie 1749. Aan die Kaap het ds. Van der Spuy predikant van die dorpsgemeente gebly, grootliks bygestaan deur ds. Le Sueur, wat hoog geag is hoewel hy, volgens die wet, nie ’n salaris van die Kompanjie kon trek terwyl hy meer as twee morg grond besit het nie. Predikante uit Holland uitgestuur is geheel deur die regering, dit is deur die Kompanjie, betaal. Hulle het staatsamptenare geword: in beperkte mate verantwoordelik teenoor die Classis van Amsterdam, maar werklik beheer deur die voorskrifte van die kommandeur van die Kaap vir die tyd. ’n Politieke kommissaris deur die goewerneur aangestel het kerkrade bygewoon om te sien dat niks tot nadeel van die regering of die publiek gedoen word nie. Die leer en tug het dié van die Nederlandse Gereformeerde Kerk in Holland gebly, nog die gevestigde vorm van aanbidding. [3] [4]
In die ou Franse wyke het dieselfde kalender lewens sowel as stoele gesluit. Maria Buisset, in 1678 te Sedan op die Franse grens gebore, in Januarie 1700 in die Domkerk in Amsterdam getroud met Jean Prieur du Plessis van Poitiers, chirurgyn, en ná sy dood met Dirk Snith van Nieuwburg, chirurgyn, wat omstreeks 1725 gesterf het, is self vervolgens omstreeks 1751 oorlede. Sy het in Kaapstad as ’n gekwalifiseerde vroedvrou gepraktiseer. Anna se doop in 1704 het Christoffel Buisset en Maria Buisset as getuies genoem. ’n Hugenote-vroedvrou se dood in die eerste jaar van Vader Tulbagh is nie ’n Kasteel-gebeurtenis nie. Dit is die ander sensus van 1751: die vlugtelinggeslag wat met waensmakers en wingerdbouers aangekom het, was nou oud genoeg om te sterf in die dorp waar die nuwe goewerneur se oop deur geprys is. [8]
Europeërs en Khoikhoi het op vriendelike voet saamgeleef, maar af en toe is die vrede deur San-rowers versteur. In 1747, en weer in 1750, het gerugte die Kaap bereik dat sekere boere op die verre grens van Swellendam nie geskroom het om vroue en kinders sowel as manne neer te skiet wanneer hulle vee terughaal nie. Die regering het streng ondersoek laat instel; getuienis voldoende om skuldigbevinding te verseker kon nie verkry word nie. Kalender 1751 het daardie onbewese bloed geërf sonder om ’n nuwe genoemde rooftog in die gedrukte jaar by te voeg. Grond is steeds aan koloniste toegeken sonder om Khoikhoi-stamme te raadpleeg. Daar het nog volop grond gelyk oor te wees. Die oostelike gehuggie het ’n gehuggie gebly. Die eerste jaar van ’n gewilde regering was in die ou distrikte sterk genoeg om die wet te keer om ’n dooie letter teen Europese misdadigers in sulke sake wat die howe bereik het, te word; die verre grens het ’n ander land gebly. [3]
So het 1751 gesluit sonder ’n geveg of ’n nuwe distriksnaam. Dit het ’n Kaapsgebore goewerneur se vyfskip-kielzog op die 2de van Maart gelaat, ’n sekunde van dieselfde van in die tweede stoel, en ’n Utrecht-gebore klerk van 1716 in die eerste. Dit het ’n heemrade-nee van die 11de van Januarie tot meer koloniste sonder vrye uitvoer gelaat, ’n Engelse grafkelder onder die Hollandse kerkvloer op die 9de van Februarie, openbare eede op die 15de van April, ’n Franse sterrekundige se instrumente van die 19de van April, ’n poshouer met die naam De Nys by Simonstad in Maart, ’n vroedvrou se dood in die Franse wyke, en ’n vyftigste-penning-lys met Ryk Tulbagh en Elizabeth Swellengrebel aan die kop op die 20ste van Desember. Die toon van die nuwe regering—oop toegang, vaste fooie, geen private handel deur amptenare, die goewerneur se eie naam eerste op ’n ongewilde belasting—was nog ’n eerste jaar se belofte. Die nedersetting het hom vader genoem. Die jaar het daardie titel sy eerste twaalf maande gewone Kasteelbesigheid gegee. [3] [4] [7] [8] [9]