Boer History1713 aan die Kaap die Goeie Hoop: Pokke, die Bennebroek-wrak en die Namakwa-alarm by Piketberg
Helot se tweede waarnemende jaar — 1713
Deur die hele 1713 het die Kaap onder die waarnemende hoofskap van die sekunde Willem Helot gebly. Hy is op die oggend van 28 Desember 1711, die dag nadat goewerneur Louis van Assenburgh gesterf het, deur die politieke raad verkies om te regeer totdat die direkteure se welbehae bekend kon word. Daardie voorlopige reëling, teen Januarie reeds ’n volle kalenderjaar oud, het steeds elke besluit van die kasteel geram terwyl die permanente opvolger wat in Nederland aangestel is, nog nie na Tafelbaai geseil het nie. [3]
Met die berig van Van Assenburgh se dood het die direkteure luitenant-kolonel Maurits Pasques de Chavonnes aangestel, ’n gebore Haagnaar wat ’n infanterieregiment in die leër van die State aangevoer het en deur die vermindering van die troepe by die vrede van Utrecht sonder werk gelaat is. Hy het die rang, titel en salaris van buitengewone raadslid van Indië ontvang. Hy bereik die Kaap eers op die 24ste Maart 1714, en is formeel eers op die 28ste van daardie maand geïnstalleer. Kalender 1713 het dus geheel aan Helot se waarnemende administrasie behoort. [3]
Immigrasie uit Europa het etlike jare vroeër feitlik opgehou. Toename van die vrye koloniste het hoofsaaklik op die oorskot van geboortes bo sterftes berus, terwyl veeboere aangehou het om van die Land van Waveren af met die Breede en van Hottentots-Holland langs die Zonder End te beweeg. Die dorp in Tafelvallei het steeds omtrent tweehonderd-en-vyftig private huise bo en behalwe Kompanjiegeboue gehad, en is nog nie gewoonlik Kaapstad genoem nie. Dit was die nedersetting waarin siekte, skeepsnuus en ’n noordelike Namakwa-skrik in dieselfde twaalf maande ingetree het. [3]
Wrak van die Bennebroek aan die Natalse kus — 16 Februarie 1713
Op die 16de Februarie 1713 het die skip Bennebroek, tuiswaarts van Ceylon, nadat dit in ’n storm beskadig is, in helder daglig aan die kus van Natal gestrand, op ’n punt wat nooit juis vasgestel is nie. Dit het dadelik begin opbreek. Sewe-en-vyftig Europeërs en twintig Malabaarse slawe wat vir die Kaap bestem was, het op stukke van die wrak land bereik; die res van die bemanning is omgekom. Die wat gered is, het voedsel versamel wat aangespoel het, en toe op pad gesit om na die Kaap te reis. [3]
Hulle kon nie ’n diep rivier wat in hulle pad was, oorgaan nie, en ná ’n paar dae het sommige na die omgewing van die wrak teruggekeer. Daar het hulle tot Junie gebly en van melk, vleis en gierst gelewe wat hulle van die inheemse mense vir stukke yster en koper gekry het. Toe die metaal in die wrakgoed uitgeput was, het hulle weer probeer om die Kaap te bereik deur ver binneland toe te gaan om die laer loop van die riviere te vermy. Hulle het nie geslaag nie. Ná weke se swerftog het honger en uitputting die Europeërs wat nog oor was—sewe in getal—gedwing om by ’n stam van inheemse mense skuiling te soek wat hulle met groot vriendelikheid behandel het. Daar het hulle ’n Fransman gevind wat dertig jaar tevore gestrand het. [3]
Die inheemse mense by wie hulle sedertdien gewoon het, was in ’n voortdurende oorlog met Boesmans. Hulle woonplek was naby die kus, op die oewer van ’n rivier met ’n bevaarbare mond. Die voedsel van die stam het hoofsaaklik uit melk, soorte pampoen en brood bestaan wat gemaak is deur gierst tussen klippe te vryf, die pulp met water te meng en dit in as te bak. Van dié wat nie na die wrak teruggekeer het nie, is almal omgekom behalwe een Malabaarse slaaf. Hy het ’n hele jaar lank weswaarts voortgedruk en elke hindernis oorkom. Uiteindelik het ’n burger hom naby die mond van die Breederivier gevind en hom na die kasteel gestuur, wat hy op die 26ste Februarie 1714 bereik het—nuus wat die Bennebroek-verhaal eers afgesluit het nadat Helot se tweede volle jaar reeds verby was. [3]
Binne kalender 1713 het die wrak self en die eerste maande van oorlewing aan die Natalse kus tot die Kaap se wyer skeepswêreld behoort eerder as tot enige plaaslike redding. Geen Kompanjieskip het daardie jaar die hoofgroep teruggekry nie. Die oorlewendes se afhanklikheid van yster en koper uit die wrakgoed, hulle mislukking om die riviergrense weswaarts te dwing, en die vriendelikheid van die kusgemeenskap wat die laaste sewe Europeërs gehuisves het, het die Bennebroek as ’n langdurige oostelike stranding vasgelê wie se volle terugkeer van persone tot in die volgende goewerneur se installasieseisoen sou strek. [3]
Pokke bereik Suid-Afrika — Maart 1713
In Maart 1713 het ’n verskriklike ramp die land getref. In daardie maand het pokke sy eerste verskyning in Suid-Afrika gemaak. Dit is ingebring deur middel van klere van skeepslui wat op die vaart uit Indië siek was, maar herstel het voordat hulle Tafelbaai bereik het. Hierdie klere is gestuur om by die Kompanjie se slawelosie gewas te word, en die vroue wat dit hanteer het, was die eerste wat getref is. [3] [4]
Die Kompanjie het destyds omtrent vyfhonderd-en-sewentig slawe van albei geslagte en alle ouderdomme gehad. Byna tweehonderd van hulle is binne die volgende ses maande weggeneem. Van die slawe het die siekte na die Europeërs en die inheemse mense versprei. Die losie-wasplek het só die gedokumenteerde intredepunt geword van ’n epidemie wat die jaar dieper sou merk as enige enkele politieke daad van Helot se raad. [3]
Só heftig was die aanval, op blank en swart, dat sommige hele stamme van Hottentotte heeltemal uitgewis is en ander grootliks in getalle verminder is. Die oorblyfsels van daardie gebreekte stamme, met die gevoel van stamverband en nasionaliteit vernietig, het daarna stilswyend onder die gesag van die wit man gesit—selfs tot die begeerte en aanvaarding van die benoeming van hulle hoofde deur die kommandeur of goewerneur. Van hierdie tyd behandel die gedrukte grensverhaal georganiseerde Khoikhoi-weerstand naby die ouer nedersetting as effektief deur siekte beëindig eerder as deur ’n enkele verdragveldtog. [4] [3]
Dorpsepidemie — Mei tot Julie 1713
In Mei en Junie was daar skaars ’n gesin in die dorp wat nie iemand siek of dood gehad het nie. Verkeer in die strate is gestaak, en selfs die kinders het opgehou om hulle gewone speletjies op die pleine en oop plekke te speel. Uiteindelik was dit onmoontlik om verpleegsters te kry, al is slawevroue teen vier en vyf sjielings per dag betaal. Al die planke in die winkels is gebruik, en in Julie was dit nodig om die dooies sonder kis te begrawe. [3]
Vir twee maande was daar geen sitting van die geregshof nie, want skuld en twis is vergeet in die aangesig van die geesel. Die gemoedere van die mense was só neerslagtig dat enigiets ongewoons hulle met vrees vervul het. Op die 10de Mei is twee duiwe gesien wat van die borswering van die goewerneurshuis in die kasteel op die grond val, en ná ’n bietjie fladder is hulle dood gevind, sonder enige waarneembare besering. Dit is deur baie as ’n voorteken van rampspoed beskou. Selfs die wolke en die duisternis van winterstorms het gelyk of hulle dood en wee dreig. [3]
Gedurende daardie verskriklike winter is byna ’n kwart van die Europese inwoners van die dorp omgekom, en eers toe die hitte weer ingetree het, het die plaag opgehou. Die burgerrolle mag in geen jaar as meer as by benadering korrek beskou word nie, maar saam met ander gelyktydige stukke getuig hulle van die groot lewensverlies. Volgens hulle was die getal koloniste—mans, vroue en kinders—in 1712 eenduisend negehonderd nege-en-dertig, en in 1716, drie jaar ná die einde van die plaag, ondanks die natuurlike toename, slegs eenduisend seshonderd sewe-en-negentig. [3]
Die hofstilte, die kistekort en die kwart-dorp-sterftesyfer beskryf saam ’n nedersetting wie se gewone burgerlike masjinerie gestop het terwyl Helot se raad nog formele titel as waarnemende regering gehou het. Straatverkeer, kinderspeletjies, verpleegarbeid en plankvoorrade het almal misluk voordat die epidemie met die hitte afgeneem het. Die latere rolvergelyking met 1716 toon dat vrye Europese herstel stadig was selfs nadat die akute winter van 1713 verby was. [3]
Landelike verspreiding en verwoesting van die Khoikhoi — 1713
Die siekte het die land in versprei, maar daar, al was die sterftesyfer onder die wit mense baie hoog, was die proporsie wat omgekom het nie so groot soos in die dorp nie. Dit was makliker om kontak met siekes te vermy. Sommige gesinne wat op afgesonderde plekke gewoon het, was feitlik geïsoleer, en die boere in die algemeen het vermy om rond te beweeg. Isolasie en afstand het só vrye sterftes binneland gematig selfs terwyl dieselfde siekte deur krale en oesarbeidsnetwerke beweeg het. [3]
Onder die Hottentotte het die siekte die grootste verwoesting aangerig. Van die Europeërs wat getref is, het meer herstel as gesterf; maar by die Hottentotte was siek wees en sterf sinonieme. Die vuil toestand waarin hulle gelewe het, het die plaag met vreeslike snelheid onder hulle laat versprei. Toe die krale eers besmet is en die getal sterftes skrikwekkend geword het, het die Hottentotte van die Kaap oor die berge gevlug en verklaar dat die Europeërs hulle betower het. Sodra hulle buite die nedersetting gekom het, is hulle deur stamme van hulle eie ras aangeval, en almal wat nie weer kon terugkom nie is doodgemaak. Die waarskynlike doel van hierdie slagting was om die verspreiding van die siekte te keer, maar as dit so was, het dit misluk. [3] [4]
Toe het die ellendige mense in wanhoop neergesit en geen poging aangewend om hulleself te help nie. Hulle het selfs nie hulle dooies uit die hutte verwyder nie. In Tafelvallei was dit nodig om ’n groep slawe te stuur om die lyke onder die grond te sit, want die lug het vuil geword. Hele krale het absoluut verdwyn en nie ’n enkele individu lewendig gelaat nie. Selfs die name van die stamme tot ’n groot afstand binneland is deur die siekte uitgewis. Hulle verskyn nie meer in die rekords as georganiseerde gemeenskappe, met vetes en mededingings en interne oorloë nie, maar as die gebroke oorblyfsel van ’n ras wie se gevoelens van nasionaliteit en stamverband deur die groot ramp verpletter is. [3] [4]
Die boere wat gewoond was om baie honderde van hulle in oestyd te huur, het gekla dat daar nou geeneen te kry was nie. Vreemdelinge wat die kolonie voor 1713 besoek het en dit daarna gesien het, het opgemerk dat die Hottentot-bevolking amper verdwyn het. Van hierdie datum af tot ander stamme deur die uitbreiding van die nedersetting bereik is, was die enigste moeilikheid met die inheemse mense dié wat die Boesmans veroorsaak het. As gevolg van die afsondering van daardie mense het hulle die ramp ontkom wat die hoër rasse getref het. Die pokkejaar het só sowel arbeidsvoorsiening as die patroon van grenskonflik om die ouer distrikte herrangskik. [3] [4]
Reën, bewerking en die koringuitvoer — 1713
Die oes van 1710–11 was swak, maar voorraadgraan het die regering in staat gestel om die voorsiening aan Batavia vol te hou. In die twee daaropvolgende seisoene het daar ook onvoldoende reën geval, en die oesopbrengs was só klein dat slegs eenduisend-en-twintig muids in 1712 en negentienhonderd ses-en-vyftig muids in 1713 uitgevoer kon word. Die 1713-syfer het op die droogtelaagte van die vorige jaar verbeter, maar het nog ver onder die eerder meer as vierduisend muids per jaar gestaan wat van 1706 tot 1711 gemiddeld is. [3]
In 1713 was die reënval ruim, maar die pokke het uitgebreide bewerking verhinder. Die opbrengste op saad wat wel gesaai is, was egter buitengewoon groot, en in 1714 het die hoeveelheid koring wat uitgevoer is vierduisend driehonderd vyf-en-sewentig muids beloop. Binne die plaagjaar self is die landbourekord dus gemeng: beter vog as in die droë seisoene net vroeër, beperkte saai onder siekte, hoë opbrengs waar saad wel ingesit is, en ’n Batavia-versending van net onder tweeduisend muids. [3]
Volle graantiendes wat sedert die direkteursbevel van Februarie 1711 geëis is, het nog in die reg gestaan, al het die mislukte veiling van veldinvordering in 1712 reeds getoon dat private verpagting van die heffing onprakties was. Helot se tweede jaar het epidemiese arbeidsverlies by daardie fiskale druk gevoeg. Oeshande uit Khoikhoi-krale was nie meer in die honderde beskikbaar wat vryburgers gehuur het nie, terwyl dorps- en landelike Europese huishoudings hulle eie dooies deur die wintermaande begrawe het toe veldwerk onder die beter reëns moes uitgebrei het. [3]
Die magasyns en die Batavia-skepe het nog eerste eis gehad op watter oorskot ook al gedorste en afgelewer kon word. Rog, gars, bone en ertjies het skeepsvoorsiening bly steun wanneer dit gespaar kon word, maar koring het die opskrif van die Kaap se graandiens gebly. Die 1 956 muids van 1713 merk die plaagjaar se uitvoervermoë onder Helot vóór die herstel van 1714 onder die nuut geïnstalleerde permanente goewerneur. [3]
Namakwa-alarm by Piketberg en Slotsboo se kommando — Oktober–November 1713
In Oktober 1713 het ’n berig die kasteel bereik dat vier- of vyfduisend Hottentotte van die Groot Namakwa-stam ’n inval gemaak het op die inheemse mense wat langs die Olifantsrivier woon, en gedreig het om sommige veeboere by Piketberg te plunder, wat gevolglik van hulle plase moes terugtrek. Die regering het daarop Johannes Mulder, wat weer landdros van Stellenbosch was, opdrag gegee om vyf-en-twintig burgers uit Drakenstein en vyf-en-twintig uit Stellenbosch op te roep. [3]
Dieselfde getal is in die Kaapse distrik opgeroep, en saam met vyf-en-twintig soldate is hulle gestuur om die landelike kontingente by die plaas van François du Toit te ontmoet. Luitenant Slotsboo was in bevel van die ekspedisie. Sy opdragte was om te probeer om tot ’n vriendskaplike verstandhouding met die Namakwas te kom, hulle indien moontlik te beweeg om na hulle eie land terug te keer, en hulle nie aan te val tensy hulle die burgers leed aangedoen het nie. Die mag was dus ’n gemengde burger-en-soldaat-kolom van omtrent honderd man onder uitdruklike bevele wat onderhandeling bo geveg verkies het. [3]
Die kommando het op die 22ste November na die kasteel teruggekeer en berig dat daar geen Namakwas by Piketberg was nie en dat geen burger lastig geval is nie. Die Oktober-alarm het sommige Piketberg-veeposte leeggemaak en die raadsnotules gevul; die November-terugkeer het die skrik sonder ’n geveg afgesluit. In ’n jaar wat reeds deur pokke oorheers is, het die noordelike opkoming getoon dat Helot se regering nog distriksburgermag en ’n militêre detachement vir ’n verre veegrens kon byeenbring selfs terwyl die dorp sy dooies sonder kis begrawe het. [3]
Landdros Mulder se oproep van Stellenbosch- en Drakenstein-vryburgers, die Kaapse distrik se gelyke kontingent, en die samekoms by Du Toit se plaas het die gewone meetkunde van vroeë agtiende-eeuse verdediging vasgelê: plaaslike beamptes, vaste opkomgetalle, en ’n luitenant uit die garnisoen in algehele bevel. Die vriendskaplike brief wat aan Slotsboo gegee is, het gepas by ’n raad wat geen bevestigde bewys van burgerskade gehad het nie en wat nog verkies het om groot Namakwa-bewegings noordwaarts terug te draai eerder as om ’n nuwe oorlog op die Olifantsrivier-lyn tydens die plaagmaande oop te maak. [3]
Sluiting van 1713 aan die Kaap
Teen die einde van 1713 het die Kaap ’n tweede volle jaar onder Helot as waarnemende hoof deurgebring, van die Bennebroek-wrak aan die Natalse kus op 16 Februarie verneem, die eerste opgetekende pokke-epidemie in Suid-Afrika van Maart deur die winter gely, negentienhonderd ses-en-vyftig muids koring onder beter reën maar beperkte bewerking uitgevoer, en ’n Oktober-Namakwa-alarm by Piketberg met ’n November-kommando beantwoord wat geen indringers gevind het nie. Byna tweehonderd van omtrent vyfhonderd-en-sewentig Kompanjieslawe is binne ses maande ná die losie-besmetting omgekom; ongeveer ’n kwart van die Europese dorpsbevolking is omgekom voordat die hitte teruggekeer het; hele Khoikhoi-krale het verdwyn en oesarbeid ineengestort; vrye burgerrolle wat in 1712 op omtrent eenduisend negehonderd nege-en-dertig gestaan het, sou in 1716 nog slegs eenduisend seshonderd sewe-en-negentig toon. Die Bennebroek se vernaamste Europese oorblyfsel het onder kusgemeenskappe ver oos gebly, met slegs die latere aankoms van ’n enkele Malabaarse oorlewende by die kasteel in Februarie 1714 nog voorlê. De Chavonnes, reeds in die buiteland aangestel, het Tafelbaai nog nie bereik nie. Die jaar het gesluit met siekte as die oorheersende feit van nedersettingslewe, Helot nog in die stoel, en die veegrens noord en oos bewaak deur ’n burgermag wat kon opkom selfs wanneer die geregshof nie kon sit nie. [3] [4]