Boer History1713 aan die Kaap die Goeie Hoop: Pokke, die Bennebroek-wrak en die Namakwa-alarm by Piketberg
Helot se tweede waarnemende jaar — 1713
Deur die hele 1713 het die Kaap onder die waarnemende hoofskap van die sekunde Willem Helot gebly. Hy is op die oggend van 28 Desember 1711, die dag nadat goewerneur Louis van Assenburgh gesterf het, deur die politieke raad verkies om te regeer totdat die direkteure se welbehae bekend kon word. Daardie voorlopige reëling, teen Januarie reeds ’n volle kalenderjaar oud, het steeds elke besluit van die kasteel geram terwyl geen permanente opvolger in Tafelbaai gesit het nie. Kommissaris Joan van Hoorn het Helot vroeër ’n bekwame en bevoegde man genoem in ’n brief aan sy skoonvader Abraham van Riebeeck, dog onder die vrye koloniste was hy uiters ongewild—’n ongemaklike teenstelling wat die intermediêre regering sonder die maklike vryburgerwelwillendheid gelaat het wat Van Assenburgh geniet het, selfs terwyl die tweede volle jaar van die waarnemende hoofskap onder dieselfde sekunde se naam oopgegaan het. [3] [9]
Met die berig van Van Assenburgh se dood het die direkteure as opvolger luitenant-kolonel Maurits Pasques de Chavonnes aangestel, ’n gebore Haagnaar, daar gebore op die 23ste Julie 1654, seun van Pierre, Marquis de Chavonnes, wie se eie vader Joachim Frankryk ná die Bartholomeusnag in 1572 verlaat het. Familietradisie het ’n oumtante verbind met Louise de Coligny. Van jongs af vir die wapen bestem, het hy by die leër van die State-Generaal aangesluit; in 1689 het hy Balthazarina Kien getrou, dogter van Rochus Kien, ’n regsgeleerde van Utrecht, en Marie de Beaumont. In die middel-1690’s was hy militêre goewerneur van die vestingstad Bergen-op-Zoom, reeds luitenant-kolonel en later kolonel en brigadier. Ná die Vrede van Utrecht in 1713 die vrede met Frankryk herstel het, kon die Republiek sy militêre dienste ontbeer; op die sterk aanbeveling van pensioenaris Heinsius is hy as goewerneur van die Kaapse nedersetting aangestel en, gelyktydig, as buitengewone raadslid van Indië, met die rang, titel en salaris van daardie Indiese waardigheid. Hy bereik die Kaap eers op die 24ste Maart 1714, en is formeel eers op die 28ste van daardie maand geïnstalleer—sowat twee jaar en drie maande ná Van Assenburgh se dood. Kalender 1713 het dus geheel aan Helot se waarnemende administrasie behoort: die jaar van die Europese vrede wat Chavonnes vir Kompanjiediens vrygestel het, was aan die Kaap nog ’n jaar sonder sy permanente goewerneur. [3] [9]
Immigrasie uit Europa het etlike jare vroeër feitlik opgehou. Toename van die vrye koloniste het hoofsaaklik op die oorskot van geboortes bo sterftes berus, terwyl veeboere aangehou het om van die Land van Waveren af met die Breede en van Hottentots-Holland langs die Zonder End te beweeg. Die dorp in Tafelvallei het steeds omtrent tweehonderd-en-vyftig private huise bo en behalwe Kompanjiegeboue gehad, en is nog nie gewoonlik Kaapstad genoem nie; amptelike briewe het nog van en na die Kasteel de Goede Hoop geloop. Tussen die opening van die eeu en die latere installasie van Chavonnes toon die koloniale rekords vir die eerste keer vanne wat daarna dwarsdeur Suid-Afrika bekend sou wees: van Aardt, Badenhorst, Bek, Beukes, Blankenberg, Bosman, Bronkhorst, Cilliers, Eksteen, Faure, Fick, Grobbelaar, van Heerden, Kotzé, Maré, Moolman, Munnik, Oberholster, van Reenen, Uys, de Wet, en ander wat in dieselfde tabel gedruk staan. Dit was die nedersetting waarin siekte, skeepsnuus, ’n nuwe onafhanklike fiskaal en ’n noordelike Namakwa-skrik in dieselfde twaalf maande ingetree het—onder ’n ongewilde waarnemende hoof wie se permanente vervanger, deur Utrecht vrygestel en deur Heinsius gesteun, eers die volgende Maart aan wal sou tree. [3] [9]
Wrak van die Bennebroek aan die Natalse kus — 16 Februarie 1713
Op die 16de Februarie 1713 het die skip Bennebroek, tuiswaarts van Ceylon, nadat dit in ’n storm beskadig is, in helder daglig aan die kus van Natal gestrand, op ’n punt wat nooit juis vasgestel is nie. Dit het dadelik begin opbreek. Sewe-en-vyftig Europeërs en twintig Malabaarse slawe wat vir die Kaap bestem was, het op stukke van die wrak land bereik; die res van die bemanning is omgekom. Die wat gered is, het voedsel versamel wat aangespoel het, en toe op pad gesit om na die Kaap te reis. Geen Kompanjieskip was op daardie kus om hulle af te haal nie. Die wrak self, nie ’n plaaslike redding nie, het die jaar se skeepsoorsig oopgemaak. [3]
Hulle kon nie ’n diep rivier wat in hulle pad was, oorgaan nie, en ná ’n paar dae het sommige na die omgewing van die wrak teruggekeer. Daar het hulle tot Junie gebly, en van melk, vleis en gierst gelewe wat hulle van die inboorlinge vir stukke yster en koper gekry het. Toe die metaal in die wrakgoed uitgeput was, het hulle nog ’n poging aangewend om die Kaap te bereik deur ver binneland toe te gaan om die laer loop van die riviere te vermy. Hulle het nie geslaag nie. Ná weke se swerf het honger en uitputting die Europeërs wat nog oor was—sewe in getal—gedwing om by ’n stam inboorlinge skuiling te soek wat hulle met groot vriendelikheid behandel het. Daar het hulle ’n Fransman gevind wat dertig jaar tevore gestrand het. Die yster-en-koperruil het dus van middel-Februarie tot in die Kaapse winter geduur; toe dit misluk, het die oorlandpoging saam misluk, en die laaste sewe Europeërs het by ’n kusstam neergesit eerder as om nog ’n rivierlyn te forseer. [3]
Die inboorlinge by wie hulle sedertdien gewoon het, het ’n voortdurende oorlog teen San-groepe gevoer. Hulle woonplek was naby die kus, op die oewer van ’n rivier met ’n bevaarbare mond. Die voedsel van die stam het hoofsaaklik uit melk, soorte pampoen, en brood bestaan wat gemaak is deur gierst tussen klippe te vryf, die pulp met water te meng, en dit in as te bak. Van dié wat nie na die wrak teruggekeer het nie, is almal omgekom behalwe een Malabaarse slaaf. Hy het ’n volle jaar weswaarts deurgedruk en elke hindernis in sy pad oorkom. Uiteindelik het ’n burger hom naby die mond van die Breederivier gevind, en hom na die kasteel aangestuur, wat hy op die 26ste Februarie 1714 bereik het—nuus wat die Bennebroek-verhaal eers afgesluit het nadat Helot se tweede volle jaar al verby was. [3]
Binne kalender 1713 het die wrak self en die eerste maande van oorlewing aan die Natalse kus tot die Kaap se wyer skeepswêreld behoort eerder as tot enige plaaslike redding. Geen Kompanjieskip het daardie jaar die hoofgroep teruggekry nie. Die oorlewendes se afhanklikheid van yster en koper uit die wrakgoed, hulle mislukking om die rivierversperrings weswaarts te forseer, die vriendelikheid van die kusgemeenskap wat die laaste sewe Europeërs gehuisves het, en die toevallige teenwoordigheid van ’n Franse strandganger van ’n wrak sowat dertig jaar vroeër, het die Bennebroek as ’n langlopende oostelike stranding vasgelê waarvan die volle terugkeer van persone tot in die volgende goewerneur se installasieseisoen sou strek. Helot se raad kon die verlies aanteken; hy kon die manne nie gaan haal nie. [3]
Pokke bereik Suid-Afrika — Maart 1713
In Maart 1713 het ’n verskriklike ramp die land getref. In daardie maand het pokke wat die Kaapse verhaal as sy eerste verskyning in Suid-Afrika behandel, sy intrede gemaak. Dit is ingebring deur middel van klere van skeepsmense wat op die vaart uit Indië siek was, maar herstel het voordat hulle Tafelbaai bereik het. Hierdie klere is na die Kompanjie se slawelosie gestuur om gewas te word, en die vroue wat dit hanteer het, is die eerste getref. ’n Later grensgeskiedenis, wat uit die negentiende eeu terugkyk, teken vroeër pokke onder die Khoikhoi in 1663, 1666 en 1674 aan, en plaas nogtans die 1713-uitbraak as die katastrofe wat die groot suidelike stamme leeggemaak het. Die twee berigte staan saam: watter vroeër epidemies ook al onder binnelandse krale gedoen het, Maart 1713 is die gedokumenteerde intrede van die siekte in die Kompanjie se losie en dorp. [3] [4] [7]
Die Kompanjie het destyds omtrent vyfhonderd-en-sewentig slawe van albei geslagte en alle ouderdomme gehad. Byna tweehonderd van hulle is binne die volgende ses maande weggeraap. Van die slawe het die siekte na die Europeërs en die inboorlinge versprei. Die losie se washuis het sodoende die gedokumenteerde intreeplek geword vir ’n epidemie wat die jaar dieper sou merk as enige enkele politieke daad van Helot se raad. Die vroue wat die skeepsgoed ingeneem het, word nie by name opgeteken nie; hulle werk by die losie is die eerste menslike kontak wat die gedrukte bronne vir die plaag gee. [3]
Só kwaadaardig was die aanval, op blankes én swartes, dat sommige hele stamme van Khoikhoi heeltemal uitgewis is en ander sterk in getal verminder is. Die oorblyfsels van daardie gebreekte stamme, met die gevoel van stamverband en nasieskap vernietig, het daarna stilweg onder die gesag van die blanke man ingeskik—selfs tot die begeerte en aanvaarding van die benoeming van hulle hoofde deur die kommandeur of goewerneur. Van hierdie tyd behandel die gedrukte grensverhaal georganiseerde Khoikhoi-weerstand naby die ouer nedersetting as inderdaad deur siekte beëindig eerder as deur ’n enkele verdragveldtog. Die Maart-klere by die losie, die tweehonderd slawesterftes, en daardie latere stilte van gebreekte stamme behoort tot een reeks. [3] [4]
Dorpsepidemie — Mei tot Julie 1713
In Mei en Junie was daar skaars ’n gesin in die dorp wat nie iemand siek of dood gehad het nie. Verkeer in die strate is gestaak, en selfs die kinders het opgehou om hulle gewone speletjies op die pleine en oop plekke te speel. Uiteindelik was dit onmoontlik om verpleegsters te kry, al is slavinne teen vier en vyf sjielings per dag betaal. Al die planke in die store is gebruik, en in Julie het dit nodig geword om die dooies sonder kis te begrawe. Die dorp van sowat tweehonderd-en-vyftig private huise het sodoende, vir daardie wintermaande, die gewone geluide van straat en plein verloor. [3]
Twee maande lank was daar geen sitting van die justisiehof nie, want skulde en twiste is in die aangesig van die plaag vergeet. Die gemoed van die mense was só neerslagtig dat enigiets ongewoons hulle met skrik vervul het. Op die 10de Mei is twee duiwe van die borswering van die goewerneurshuis in die kasteel tot op die grond sien val, en ná hulle ’n entjie gefladder het, is hulle dood gevind, sonder enige waarneembare besering. Dit is deur baie as ’n voorbode van ramp beskou. Die wolke self en die donkerte van winterstorms het dood en wee gedreig. Helot het nog die waarnemende titel in daardie huis gehou; die hof daaronder het nie gesit nie. [3]
Gedurende daardie verskriklike winter het byna ’n kwart van die Europese inwoners van die dorp omgekom, en eers toe die warm weer ingetree het, het die plaag opgehou. Die burgerrolle moet in geen jaar as meer as by benadering juis beskou word nie, maar, tesame met ander tydgenootlike stukke, getuig hulle van die groot lewensverlies. Volgens hulle was die getal koloniste—mans, vroue en kinders—in 1712 eenduisend negehonderd nege-en-dertig, en in 1716, drie jaar ná die ophou van die plaag, ten spyte van die natuurlike toename, slegs eenduisend seshonderd sewe-en-negentig. Die rolle tel vrye koloniste; hulle sluit nie die Kompanjie se slawe in wat alreeds met byna tweehonderd verminder is nie, nóg die Khoikhoi-arbeid wat die plase by die oes sou mis. [3]
Die hofstilte, die kistekort en die kwart-dorp sterfte tesame beskryf ’n nedersetting wie se gewone siviele masjinerie tot stilstand gekom het terwyl Helot se raad nog formele titel as waarnemende regering gehou het. Straatverkeer, kinderspeletjies, verpleegarbeid en plankvoorraad het almal gefaal voordat die epidemie met die hitte verslap het. Vier en vyf sjielings per dag kon nie slavin-verpleegsters by die beddens hou nadat die siekte deur die losie en die private huise geloop het nie. Die latere rolvergelyking met 1716 toon dat vrye Europese herstel stadig was selfs nadat die akute winter van 1713 verby was. [3]
Landelike verspreiding en verwoesting van die Khoikhoi — 1713
Die siekte het die land ingestroom, maar daar, al was die sterfte onder die blankes baie hoog, was die aandeel wat omgekom het nie so groot soos in die dorp nie. Dit was makliker om weg te bly van siekes. Sommige gesinne wat op afgesonderde plekke gewoon het, was byna geïsoleer, en die boere in die algemeen het vermy om rond te beweeg. Isolasie en afstand het sodoende vrye sterfte binnelands gematig selfs terwyl dieselfde kiem deur krale en oesarbeidsnetwerke beweeg het. Van die Europeërs wat getref is, het meer herstel as gesterf; onder die Khoikhoi is siek wees en sterf as gelykbeduidend behandel. [3]
Onder die Khoikhoi het die siekte die grootste verwoesting aangerig. Die vuilheid waarin hulle gelewe het, het die plaag met verskriklike snelheid onder hulle laat versprei. Toe die krale eers besmet was, en die getal sterftes skrikwekkend geword het, het die Khoikhoi van die Kaap oor die berge gevlug en verklaar dat die Europeërs hulle betower het. Sodra hulle anderkant die nedersetting gekom het, is hulle deur stamme van hulle eie ras aangeval, en almal wat nie weer kon terugkom nie, is doodgemaak. Die waarskynlike doel van hierdie slagting was om die verspreiding van die siekte te keer, maar as dit so was, het dit misluk. Toe het die ellendiges in wanhoop neergesit en geen poging aangewend om hulleself te help nie. Hulle het nie eers hulle dooies uit die hutte verwyder nie. In Tafelvallei het dit nodig geword om ’n groep slawe te stuur om die lyke onder die grond te sit, want die lug het stink geword. Hele krale het volkome verdwyn, sonder dat ’n enkele individu oorgebly het. [3] [4]
Die name self van die stamme tot ’n groot afstand binnelands is deur die siekte uitgewis. Hulle verskyn nie langer in die rekords as georganiseerde gemeenskappe, met vetes en mededinging en interne oorloë nie, maar as die gebroke oorblyfsel van ’n ras wie se gevoelens van nasieskap en stamverband deur die groot ramp verpletter is. ’n Later berig noem die vyf magtigste stamme van die suide—die Hessequa, die Goringhaiqua, die Cochoqua, die Chainouqua, en die Grigriqua—as byna heeltemal verdwyn, letterlik deur die siekte uitgeroei. Duisende dooie liggame en leë hutte was in 1713 te vinde op die plekke waar voorheen florerende krale van daardie stamme gestaan het. [3] [4] [7]
Die boere wat gewoond was om honderde van hulle in oestyd in diens te neem, het gekla dat daar nou niemand te kry was nie. Vreemdelinge wat die kolonie voor 1713 besoek het, en dit daarna weer gesien het, het opgemerk dat die Khoikhoi-bevolking byna verdwyn het. Van hierdie datum tot ander stamme deur die uitbreiding van die nedersetting bereik is, was die enigste moeilikheid met die inboorlinge dié wat die San veroorsaak het. Weens die afsondering van daardie mense het hulle die ramp vrygespring wat die pastorale stamme getref het. Die pokkejaar het sodoende beide arbeidsvoorraad en die patroon van grenskonflik om die ouer distrikte herrangskik: oeshande weg uit die krale, georganiseerde Khoikhoi-weerstand naby die nedersetting as beëindig behandel, en San-invalle as die oorblywende inheemse moeilikheid op die veeposte gelaat. [3] [4] [7]
Reën, bewerking en die koringuitvoer — 1713
Die oes van 1710–11 was ’n swak een, maar voorraadkoring het die regering in staat gestel om die voorsiening aan Batavia vol te hou. In die twee volgende seisoene het daar ook onvoldoende reën geval, en die oesopbrengs was so klein dat slegs eenduisend-en-twintig muids in 1712 en negentienhonderd ses-en-vyftig muids in 1713 uitgevoer kon word. Die 1713-syfer het op die droogtelaagte van die vorige jaar verbeter, dog het nog ver onder die eerder meer as vierduisend muids per jaar gestaan wat van 1706 tot 1711 gemiddeld is. [3]
In 1713 was die reënval ruim, maar die pokke het uitgebreide bewerking verhinder. Die opbrengs op saad wat gesaai is, was egter buitengewoon groot, en in 1714 het die hoeveelheid koring wat uitgevoer is vierduisend driehonderd vyf-en-sewentig muids beloop. Binne die plaagjaar self is die landbourekord dus gemeng: beter vog as in die droë seisoene direk tevore, ingekorte saai onder siekte, hoë opbrengs waar saad wel ingesit is, en ’n Batavia-versending van net onder tweeduisend muids. [3]
Vol graantiendes wat sedert die direkteure se bevel van Februarie 1711 in die reg gestaan het, het nog in die wet gebly, al het die mislukte veiling van veldinvordering in 1712 al getoon dat private verpagting van die heffing onuitvoerbaar was. Helot se tweede jaar het epidemiese arbeidsverlies by daardie fiskale druk gevoeg. Oeshande uit Khoikhoi-krale was nie langer in die honderde beskikbaar wat vryburgers in diens geneem het nie, terwyl dorp- en landelike Europese huishoudings hulle eie dooies deur die wintermaande begrawe het wanneer veldwerk onder die beter reëns moes uitgebrei het. Die magazyn kon nie arbeid skep wat die siekte weggeneem het nie. [3]
Die magazyn en die Batavia-skepe het nog eerste aanspraak gehad op watter surplus ook al gedorste en afgelewer kon word. Rog, gars, bone en ertjies het die skeepsdiens bly steun wanneer dit afgestaan kon word, maar koring het die hoofstuk van die Kaap se graandiens gebly. Die 1 956 muids van 1713 merk die plaagjaar se uitvoervermoë onder Helot voor die herstel van 1714 onder die nuut geïnstalleerde permanente goewerneur. Ruim reën en ’n hoë opbrengs op die verminderde saai was in ’n jaar van kiste en leë krale nie genoeg om die vierduisend-muid-gemiddelde van die jare voor die droogte te herstel nie. [3]
Namakwa-alarm by Piketberg en Slotsboo se kommando — Oktober–November 1713
In Oktober 1713 het ’n berig die kasteel bereik dat vier- of vyfduisend Hottentotte van die Groot Namakwa-stam ’n inval op die inboorlinge langs die Olifantsrivier gemaak het, en gedreig het om sommige veeboere by Piketberg te plunder, wat gevolglik van hulle plase moes terugtrek. Die regering het daarop Johannes Mulder, wat die gedrukte verhaal nog as landdros van Stellenbosch styl, opdrag gegee om vyf-en-twintig burgers uit Drakenstein en vyf-en-twintig uit Stellenbosch op te roep. Dieselfde skrywer se opvolglys noem egter Nicholas van den Heuvel as landdros van Mei 1713 tot Junie 1717, ná Dominicus Blesius se kort ampstermyn van Desember 1712, en ná Mulder se eie opgetekende termyn van Maart 1711 tot Desember 1712. Die Oktober-oproep en die opvolgtabel word hier tesame laat staan. [3]
Dieselfde getal is in die Kaapse distrik opgeroep, en met vyf-en-twintig soldate aangestuur om die landelike kontingente by die plaas van François du Toit te ontmoet. Luitenant Slotsboo was in bevel van die ekspedisie. Sy opdragte was om ’n minnelike verstandhouding met die Namakwas te probeer bereik, hulle indien moontlik te beweeg om na hulle eie land terug te keer, en hulle nie aan te val nie tensy hulle die burgers leed aangedoen het. Die mag was dus ’n gemengde burger-en-soldatekolom van omtrent honderd man onder uitdruklike bevele wat onderhandeling bo geveg verkies het: vyf-en-twintig uit Drakenstein, vyf-en-twintig uit Stellenbosch, vyf-en-twintig uit die Kaapse distrik, en vyf-en-twintig soldate, met samekoms by ’n Hugenoteplaas op die noordelike pad. [3]
Die kommando het op die 22ste November na die kasteel teruggekeer, en berig dat daar geen Namakwas by Piketberg was nie en dat geen burger lastig geval is nie. Die Oktober-alarm het sommige Piketberg-veeposte leeggemaak en die raadsnotule gevul; die November-terugkeer het die skrik sonder ’n geveg afgesluit. In ’n jaar wat alreeds deur pokke oorheers is, het die noordelike oproep getoon dat Helot se regering nog distriksburgermag en ’n militêre detachement vir ’n verre veegrens kon byeenbring selfs terwyl die dorp sy dooies sonder kis begrawe het. Vier- of vyfduisend Groot Namakwa aan die Olifantsrivier het ’n berig gebly, nie ’n geveg nie. [3]
Landdros Mulder se oproep van Stellenbosch- en Drakenstein-vryburgers, die Kaapse distrik se gelyke kontingent, en die samekoms by Du Toit se plaas het die gewone geometrie van vroeë-agtiende-eeuse verdediging vasgelê: plaaslike offisiere, vaste oproepgetalle, en ’n luitenant uit die garnisoen in algehele bevel. Die minnelike lasbrief aan Slotsboo het gepas by ’n raad wat geen bevestigde bewys van burgerleed gehad het nie en wat nog verkies het om groot Namakwa-bewegings noord terug te draai eerder as om in die plaagmaande ’n nuwe oorlog op die Olifantsrivierlyn oop te maak. Of die sittende landdros in Mei–November van den Heuvel of Mulder weer genoem was, die kolom wat gemarsjeer het, was dieselfde gemengde honderd onder die luitenant. [3]
Drakenstein-kerk en die Classis-brief — 1713
Terwyl pokke deur die Kompanjie se slawelosie die nedersetting binnegekom het, het die Franse distrik se kerkampte ’n lank bestaande stoflike en pastorale krisis op papier gedruk. Op die 26ste Maart 1713 het die Kerkenraad van Drakenstein aan die Classis van Amsterdam geskryf dat die gemeente ses jaar sonder ’n permanente predikant was en nog ’n behoorlike kerk, pastorie en predikant ontbreek. Die brief het kalender 1713 vasgelê as die jaar waarin die binnelandse Frans-Hollandse gemeente, alreeds bekend vir skuuraanbidding en wisselende bediening uit Stellenbosch, die metropolitaanse classis formeel gesmeek het om ’n vakature te beëindig wat oopgegaan het toe ds. Beck in 1707 Drakenstein vir Stellenbosch verlaat het en die aangestelde opvolger Le Boucq die beroep geweier het weens gebrek aan geboue en personeel. [8]
Die ampte het die kudde op omtrent sewehonderd siele getel, kinders en volwassenes, en ’n “florerende gemeenskap” beskryf wat, het hulle gewaarsku, daagliks meer onreëlmatig en ontaard geword het weens gebrek aan vaste bediening. As die vakature voortduur, het hulle in die harde idioom van die tyd geskryf, sou die mense tot Hottentotte agteruitgaan—’n retoriese maat van hoe ver die konsistorie gemeen het pastorale tug al onder sieketrooster- en geleentheidspredikerreëlings geslip het. Hulle het gevra dat ’n predikant aangestel word wat Frans kon praat: selfs as hy nie gereeld in albei tale sou preek nie, moes hy ten minste toegelaat word om die ouer lidmate, van wie baie nog nie Nederlands verstaan het nie, in die Franse taal te vermaan en te troos. Die kinders, daarenteen, is alreeds in Nederlands onderrig en sou mettertyd die woord van God in daardie taal leer—’n uitdruklike skeiding tussen ouer Hugenotetroos en die opkomende Nederlands-geskoolde geslag. [8]
Dieselfde brief het berig dat die kerkgebou self vervalle geraak het en nie nog ’n jaar sou staan nie. Godsdiens te Drakenstein is lank in ’n verlate hut gehou, daarna in kamers wat boere geleen het, en later in ’n primitiewe struktuur wat die gemeente self getimmer het—meer skuur as kerk (daar wij selfs een hokie timmerde). Dienste is in 1713 nog in daardie gebou gehou. Besoekers het die beeld al vasgelê: ds. François Valentyn, wat die Kaap met tussenposes tussen 1685 en 1714 gesien het, het die Drakenstein-kerk binne en buite sleg gebou gevind en meer soos ’n skuur as ’n plek van aanbidding. In 1708 het die Kaap aan die Here Sewentien te Amsterdam geskryf om magtiging om, so nie ’n volle kerk nie, dan ten minste ’n fatsoenlike bidplek en ’n betaamlike huis vir die predikant op te rig, en dienste beskryf “in ’n hok of skuur van baie nederige aansien” (en werd thans de godsdienst daar in een hok of schuur van zeer sober aansien nog verrigt). Die Maart- 1713-beroep het dus nie die skuurprobleem uitgevind nie; dit het Amsterdam vertel dat die ou hokie die einde van sy strukturele lewe bereik het in dieselfde seisoen dat epidemie en skeepsnuus die kasteelnotule gevul het. [8]
Onder Helot se waarnemende regering het die Classis-brief langs plaag, graantekort en die latere Namakwa-oproep as nog ’n onvoltooide stuk gewone koloniale administrasie gestaan. Geen permanente Drakenstein-predikant het in kalender 1713 aangekom nie; die sesjaar-vakature het verleng, en die vervalle skuur het voortgegaan om die sewehonderd-siel-gemeente te huisves terwyl ouer Franstaliges op troos in hulle eie taal gewag het. Die petisie se datum—tien dae ná die Maart-klere wat pokke die slawelosie ingedra het—plaas Hugenote-kerkpolitiek binne dieselfde harde jaar eerder as daarbuite. Eers in later seisoene sou reëns en winde die ou struktuur voltooi, dienste na die voormalige predikantshuis skuif, en planne vir ’n nuwe kerk die raad se goedkeuring kry; binne 1713 is die rekord wat saak maak die Kerkenraad se Maart-beroep op Amsterdam om predikant, gebou en Franse pastorale sorg. [8]
Fiskaal van Beaumont en die Stellenbosch-landdroste — 1713
In Maart 1713, in dieselfde maand dat pokke die slawelosie binnegekom het en die Drakensteinse konsistorie aan Amsterdam geskryf het, het die lang vakature in die onafhanklike fiskaal se amp geëindig. Johan Blesius het die amp van November 1694 tot April 1711 beklee; daarna het Willem van Putten voorlopig opgetree. Cornelius van Beaumont het in Maart 1713 die amp aanvaar en sou tot Junie 1724 sit. Die plaagjaar het dus oopgegaan met ’n nuwe regsbeampte in die kasteel én ’n waarnemende goewerneur wat nog op Chavonnes gewag het. [3]
Die gedrukte opvolging van landdroste van Stellenbosch en Drakenstein plaas Johannes Mulder in daardie amp van Maart 1711 tot Desember 1712, Dominicus Blesius van Desember 1712 tot Mei 1713, en Nicholas van den Heuvel van Mei 1713 tot Junie 1717. Dominicus Blesius se vyf maande het dus in die pokkelente gesluit; van den Heuvel se naam staan dan aan die hoof van die landelike hof deur die winterbegrafnisse en die Oktober-Namakwa-alarm. Die verhaal van daardie alarm, in dieselfde geskiedenis geskryf, het nog die regering wat Mulder, “wat weer landdros van Stellenbosch was,” opdrag gee om die Drakenstein- en Stellenbosch-burgers op te roep. Die twee stellings word hier nie tot ’n enkele ampbekleër gedwing nie: die Maart-fiskaalaanstelling is vas; die landdrosstyl in Oktober bly dubbel in die gedrukte rekord. [3]
Daardie landelike ampte het oor ’n distrik gesit wat al van die Mosselbank- en Kuilslyn, in Desember 1711 vasgelê, so ver as Europeërs na die Breede en die Zonder End gevestig was, gestrek het. Helot se tweede jaar het daardie grens nie hergetrek nie. Dit het twee van die poste gevul wat die grens laat werk het: ’n onafhanklike fiskaal ná ’n tweejarige waarnemende gaping, en ’n Stellenbosch-landdros wie se naam self in die plaagherfs op twee maniere gegee word. Van Beaumont se Maart-kommissie is die skoner van die twee feite; dit hoort by die klere by die losie en die Classis-brief as ’n gedateerde daad van 1713 binne die kasteel, nie op die Natalse strand of die Piketberg-plase nie. [3]
Die justisiehof wat twee maande in die winter nie gesit het nie, het op papier nog sy onafhanklike fiskaal gehad. Skulde en twiste is vergeet terwyl die plaag geduur het; toe die hitte teruggekeer het, het van Beaumont die beampte gebly wat sedert Maart genoem is. Die landdroshof te Stellenbosch, of dit nou onder Blesius in die vroeë maande, van den Heuvel ná Mei, of Mulder soos die Oktober-verhaal hom het, was die masjien wat die vyftig landelike burgers na Du Toit se plaas opgeroep het. Ampbekleding in 1713 is dus deel van die plaagjaar se administrasie, nie ’n aparte vrede nie. [3]
Hugenote-aankomste, vryeiendomstoekennings en die laaste Franse dope — 1713
Gewone Hugenotepapier het nog beweeg terwyl die losie siek geword het en die skuurkerk om ’n predikant gesmeek het. David d’Ailly van Amsterdam het in 1713 aan die Kaap aangekom. François Louis Migault van Embden het in dieselfde jaar aangekom. Hulle het by ’n Frans-afstammende platteland aangesluit wie se toename nie langer deur vlugtelingskepe gekom het nie, maar deur geboortes, huwelike, en die stadige omskepping van ou leenplekke in vryeiendom. Immigrasie uit Europa het feitlik opgehou; hierdie genoemde aankomste is die uitsondering wat die lyste nog vang. [3] [8]
Ouere toekennings is in dieselfde twaalf maande bevestig. In die titelakte van Bossendal te Drakenstein, in 1713 aan Jean le Long toegestaan, word gestel dat die grond in 1685 en 1686 aan hom gegee is, onder dié min vlugtelinge wat die Kompanjie se eerste aanbod om onder die resolusie van 1685 te vestig, aanvaar het. In 1713 is Jacques Malan in vryeiendom die plaas La Motte gegee, wat hy sedert 1694 gehou het; hy het te Hottentots-Holland gewoon en in die hof van landdros en heemrade van Stellenbosch gesit. Estienne Terreblanche (Terblans), wie se naam al in 1703 in die Drakenstein-kerkboeke was, het in 1713 Martha la Febre, weduwee van Jacques Pinard, getrou. Martin Pouisseon, op die Stellenbosch-burgerrol van 1685 en in 1692 beskryf as met vrou en drie kinders, is in Januarie 1713 te Kaapstad begrawe. Titel, huwelik en begrafnis loop dus deur die plaagjaar langs die Classis-brief. [8]
Die enigste bestaande Drakenstein-kerkrekord wat in Frans gehou is—die doopregister in die handskrif van Paul Roux, wat 1694 tot 1713 dek—sluit in daardie selfde lente. Op die 5de Maart 1713, in die huis van Abraham de Villiers, het Monsieur Camper, predikant van die heilige evangelie, terug van ’n reis na Oos-Indië, Hanna, dogter van L’aupretorijs en Marie Rousseau, gedoop, die getuies Pierre Rousseau en Geertru du Toit as meter; en Marie, dogter van Koenraad Scheper en Marie Hota, die getuies Jacobus Botha en Catharina Botha as meter. Daardie twee huisdope, een-en-twintig dae voor die Kerkenraad se brief aan Amsterdam, is die laaste gedateerde Franse inskrywings wat die Roux-register lewer. [8]
Die Maartdope in ’n boer se huis, die vervalle hokie wat nie nog ’n jaar sou staan nie, en die sesjaar-vakature op die 26ste genoem, behoort tot een gemeente. Camper kon twee kinders by sy terugkeer uit Indië doop; hy was nie die permanente predikant wat die konsistorie van die Classis gevra het nie. Roux se Franse pen het gestop. Nederlandse onderrig van die kinders, alreeds in die brief bepleit, sou die taal van die volgende register wees. In Helot se tweede waarnemende jaar het die Franse distrik dus, op papier, beide ’n kreet om ’n tweetalige predikant en die laaste bladsy van sy Franse doopboek nagelaat—terwyl d’Ailly en Migault aan wal getree het, le Long en Malan vryeiendomstitels geneem het, Terreblanche getrou het, en Pouisseon in Januarie in die Kaapstadse kerkhof begrawe is, voordat die losie se washuis nog die noodlottige klere hanteer het. [8]