Boer History1782 aan die Kaap die Goeie Hoop: Papiernote, die Grosvenor, Luxemburg-troepe en ampsskuiwe
Agtste volle bevestigde jaar: Kasteelkontinuïteit — 1782
Kalender 1782 het oopgegaan as die agtste volle jaar van die Prins se kommissie gedateer die 18de van Mei 1774. Joachim van Plettenberg het nog die eerste stoel gesit, ’n Frieslandse baron wat al in Februarie 1776 tot buitengewone raadslid van Nederlands-Indië verhef is. Pieter Hacker het nog die tweede stoel gesit. Willem Cornelis Boers het nog die fiskaal se kantoor gesit, verafsku soos min manne in Suid-Afrika, en van die winter van 1781 af ook kaptein van die Pennisten. Die vier Kaapse name wat al op die 16de van Oktober 1779 in die Oos-Indiese Huis gehoor is, het nog in Holland gewag toe die sewende jaar toegemaak het. Jacobus van Reenen, Barend Jacob Artois, Tieleman Roos en Nicholas Godfried Heyns het binne die oorlog gewag. Die antwoorde van die eerste stoel en van die fiskaal was nog nie op ’n tuisvaarder nie toe Januarie oopgegaan het. [3] [9]
In die land het die geërfde stoele nog gesit toe die jaar oopgegaan het. Olof Godlieb de Wet het in Januarie nog Stellenbosch se drosdy gesit. Abraham Faure het nog die sekretarisskap onder hom gesit. Daniel van Ryneveld het in Januarie nog Swellendam gesit. Christoffel Brand het nog die winterhawe gesit. Damien Hugo Staring het in die eerste dae nog die vlootinrigting gesit, so dapper ’n man as ooit die see bevaar het, maar so diep in die heersende verduisterings betrokke dat die koloniste hom grootliks nie gehou het nie. Kaptein Robert Jacob Gordon het nog die garnisoen gesit wat hy in Februarie 1780 oorgeneem het, ’n man van onbevlekte karakter, ’n entoesias vir die natuurgeskiedenis, en ’n ywerige ontdekkingsreisiger, maar sonder besondere kwalifikasies as leier in oorlog. Kaptein Carel Matthys Willem de Lille het nog ná Gordon gesit. Die matrose en ambagsmanne het onder Staring gebly. Die buiteposte by Saldanhabaai, Groenkloof, Klapmuts, Zonder End, Buffeljagtsrivier, en die houtkaperspos by Zwartrivier in Outenikwaland is nog in stand gehou. [3]
Die preekstoele van die agtste volle bevestigde jaar het oopgegaan op dieselfde drie Kaapse name wat die bewindhebbers herstel het. Ds. Johannes Frederik Bode, ds. Johannes Petrus Serrurier van Hanau, en ds. Christiaan Fleck het nog die Kaapse kerk gesit. Stellenbosch het nog ds. Philip Kuys gesit. Waveren het nog ds. Johannes Abraham Kuys gesit. Zwartland het nog ds. Daniel Goldbach gesit. Drakenstein se preekstoel het van Maart 1781 af leeg gesit, toe Van der Spuy weens ouderdom en liggaamlike swakheid op pensioen moes tree. Die Lutherse preekstoel wat Andreas Kolver op die 10de van Desember 1780 oopgemaak het, het nog in Martin Melk se Strandstraatkerk gesit, deur die gemeente betaal, sonder ’n stuwer uit die Kompanjie se kis. [3]
Uitwaarts het die landregime nog op die 14 November 1780-name oopgegaan. Die Visrivier langs sy hele benedeloop het die koloniale grens gebly, met die Zuurveld op papier by die Kompanjie se besittings gevoeg. Adriaan van Jaarsveld het nog Bruintjeshoogte gesit met militêre gesag oor al die grensboere. Die derde drosdy het nog nie gesit nie. Op die fronte het die eerste stoel gewoonlik drie jong osse in die plek van die £4 16s. geneem. San-rowers het nog die Nuweveld, die Sneeuberg en die Winterberg versteur. Die stryd langs die noordgrens het byna onophoudelik geword. Kalender 1782 het daardie grens geërf soos die sewende jaar dit gelaat het: die Vis in Julie 1781 skoongemaak, die 5 300 stuks op 9 Oktober toegelaat, en geen derde drosdy op die kaart geskryf nie. [3] [4]
Die November-lening het nog die Kasteelkis omraam toe Januarie oopgegaan het. Rente moes maandeliks teen ’n half persent betaal word. Die kapitaal moes by aankoms van die eerste uitgaande vloot terugbetaal word. Geen sulke vloot het die kis gevul nie. Die Kompanjie se gewone verkeer met Nederland het opgehou. Neutrale vlae en Franse rompe het die twee hawens gesit in die plek van die ou gemiddelde van twee-en-vyftig Hollandse skepe per jaar. Inkomste in 1781 was £17 274; uitgawes het lank voor daardie syfer geloop. Kalender 1782 het dus nie op ’n terugbetaalde kapitaal oopgegaan nie, maar op ’n belofte wat die eerste uitgaande vloot nog nie nagekom het nie. [3]
Die reede het nog onder oorlog gesit. Die regiment Pondicherry het nog die regtervleuel van die nuwe hospitaal gesit wat dit op die 3de van Julie 1781 binnegegaan het. Verdediging van die Kaap het by Pondicherry, die Hollandse troepe, en die klein korps basters en Khoikhoi gebly wat in die land gewerf en in Kaapstad gestasioneer is. Veertig kanonne en ’n groot voorraad ammunisie het in November van Mauritius aangekom. Die oorlogs-maksimum het nog vreemdelinge se koring op twaalf sjielings ’n muid gesit. Van die oomblik dat Pondicherry aan wal gestap het, het Kaapstad ’n ander plek geword: Klein Parys, met ’n duur lewenswyse, danse, en krediet vir huismeubels wat Amsterdam later sou ontstel. Die skatkis was leeg. Op die 6de van November 1781 het die politieke raad besluit om by die koloniste te leen soveel as wat dringend nodig was, maandeliks rente teen ’n half persent te betaal, en te beloof om die kapitaal by aankoms van die eerste uitgaande vloot terug te betaal. Genoeg geld is nie verkry nie. Kalender 1782 het dus oopgegaan op daardie leë kis, op Franse soldate in ’n hospitaalvleuel, en op ’n eerste stoel wie se Maart 1781-versoek om onthef te word nog geen tuisvaarder gehad het nie. [3] [9]
Staring, die Deen, en landstoele — Januarie–Februarie 1782
In Januarie 1782 het die Deense skip Castle of Dansburg Tafelbaai binnegekom, waar ’n embargo op haar gelê is. Staring en kaptein De Lille het aan boord gegaan om die raad se besluit mee te deel, toe die Deense skipper beveel het dat seil gesit word en probeer wegkom het. Vuur is toe van die forte op die skip oopgemaak, waarop die skipper Staring verplig het om in die gevaarlikste posisie te staan. Hy het dit met die uiterste kalmte gedoen, al het die skote dig om hom gevlieg. Binne ’n paar minute was die Deen verplig om oor te gee. [3]
Maar Staring, dapper voor kanonkoeëls, het die uitslag gevrees van die ondersoek wat na sy beweerde verduisterings aan die gang was, en binne ’n week ná hierdie voorval het hy die politieke raad gevra om hom te laat ontslaan. Dit is toegestaan, tot groot ontevredenheid van die bewindhebbers toe hulle daarvan verwittig is, en hy het in ’n neutrale skip na Europa gelaat. Hy is as hoof van die vlootinrigting opgevolg deur Justinus van Gennep, onlangs skipper van die Middelburg — die enigste van die vyf Indiëvaarders by Saldanha wat op 21 Julie brandstof gereed gehad het. Die ou skipper het Suid-Afrika dus voor die fiskaal gelaat. Januarie het ’n dapper man van die vlootstoel afgehaal, en die Middelburg se skipper daarop gesit. [3]
In Februarie 1782 het die landstoele geskuif. Olof Godlieb de Wet is tot meester van die pakhuise bevorder, en is as landdros van Stellenbosch en Drakenstein opgevolg deur Daniel van Ryneveld, wat van Swellendam oorgeplaas is. Constantyn van Nuld Onkruydt het as landdros van Swellendam opgevolg. Faure het nog die Stellenbosch-sekretarisskap onder die nuwe landdros gesit. Brand het nog Simonstad gesit. Die Februarie-skikking het De Wet dus van die drosdy afgehaal wat hy sedert Desember 1778 gehou het, Van Ryneveld op Stellenbosch gesit, en ’n nuwe naam op Swellendam gesit. Die bewindhebbers het al in Mei 1777 aangedring dat ’n landdros uit die siviele — nie die militêre — tak van hul diens gekies moes word. Onkruydt het daardie siviele stoel gesit. [3]
Die Kasteel het nog dieselfde eerste en tweede stoele gesit. Gordon het nog die garnisoen gesit. De Lille het nog ná hom gesit. Pondicherry het nog die hospitaalvleuel gesit. Die matrose en ambagsmanne het nou onder Van Gennep gesit. Februarie het nie ’n derde drosdy op die Vis gesit nie. Dit het ’n pakhuismeester in De Wet se plek by die Kasteelstores gesit, en Van Ryneveld se ou Swellendam-stoel onder Onkruydt gesit. Die agtste volle bevestigde jaar het al twee landdrosdyen en die vlootinrigting verander voordat die antwoorde op die burgerklagtes ’n skip gehad het. [3]
Antwoorde verlaat die Kasteel — 1 April 1782
Weens die oorlog met Engeland was daar meer as ’n jaar geen verbinding tussen Suid-Afrika en Nederland nie. Die eerste stoel se antwoord, gedateer die 21ste van Maart 1781, en die fiskaal se kommentaar, gedateer die 2de van Februarie 1781, het in die Kasteel gesit deur Suffren, deur Saldanha, deur die November-lening, en deur Januarie se Deen. Eers op die 1ste van April 1782 kon die antwoorde van die Kaapse regeringsbeamptes op die klagtes wat die burgers teen hulle ingebring het, weggestuur word. April het daardie stukke dus eindelik op ’n skip gesit. Die vier Kaapse name in Holland het van Oktober 1779 tot daardie seiling gewag. [3] [9]
Toe hierdie dokumente Nederland bereik, is hulle deur die bewindhebbers na die komitee verwys wat die saak onder ondersoek gehad het. Een daarvan het besondere aandag getrek. Dit was die fiskaal se verklaring, waarvan die toon die bewindhebbers oortuig het dat mnr. Boers nie ’n beampte was wat veilig in mag gelaat kon word nie. Kalender 1782 het hom nie van die fiskaal se kantoor afgehaal nie. Dit het sy Februarie-taal op ’n skip gesit wat Amsterdam sou lees. Hy het nog die onafhanklike fiskaal se stoel gesit, en hy het nog die Pennisten-kapteinskap gesit, deur die res van die jaar. [3] [9]
Mnr. Boers se beginsels is al in die Kasteel gehoor. Nog ’n voorbeeld van hoe hy hulle in die praktyk toegepas het, het binne die oorlog gesit. Daar was so ’n skaarste aan komberse en growwe lap in die kolonie dat die slawe byna kaal was. Verskeie ondernemende persone het die idee gevorm om komberse en lap aan die Kaap te vervaardig, en ’n maatskappy is bymekaargemaak wat bereid was om die nodige kapitaal te waag. Daar was growwe wol in oorvloed, en ’n burger met die naam Frederik Heyneman, wat in die dorp Stellenbosch gewoon het en ’n wewer was voordat hy na hierdie land gekom het, is aangestel om die werk te begin. Alles was gereed, en net verlof van die regering is nog nodig gehad. Die maatskappy — Tobias Christiaan Ronnekamp, Jan Frederik Kirsten, Olof Godlieb de Wet, en Gerrit Hendrik Cruywagen, almal in die regeringsdiens, en die burgers Jan Meyndert Cruywagen, Jan Serrurier, Jan Bottiger en Gerrit Hendrik Meyer — het by die raad om die nodige verlof aansoek gedoen. Al die lede was gewillig, behalwe mnr. Boers, wat die plan om nywerhede in ’n kolonie te vestig as min of meer verraad veroordeel het, en daarin geslaag het om die plan te dwarsboom. Die slawe het byna kaal gebly. Die wol het ongespin gebly. [3]
Terwyl die amptenare se verklarings op pad na Europa was, het die Vergadering van Sewentien byeengekom. Die afgevaardigde Roos was dood, maar mnre. Van Reenen, Artois en Heyns was nog in Amsterdam. Hulle het aan die bewindhebbers nog ’n memoriaal oorhandig met verdere klagtes teen die Kaapse amptenare, gesteun deur talle dokumente. Die memoriaal en sy bylaes is na die ondersoekkomitee verwys. Die bewindhebbers het besluit om die regering aan die Kaap op te dra om alles in sy vermoë te doen, in ooreenstemming met die Kompanjie se belange, om sake glad te stryk en die burgers se ontevredenheid te still. Maar hulle het nie verduidelik hoe dit gedoen moes word sonder toegewings of sonder om die stelsel te wysig waarvolgens hul beamptes betaal is nie, sodat sulke instruksies in die praktyk van geen waarde was nie. Kalender 1782 het dus ’n tweede memoriaal op die Amsterdamse tafel gesit, en ’n gladstryk-instruksie op ’n Kaapse lessenaar, sonder om Boers van sy stoel af te haal en sonder om die koloniste vryheid te gee om vir eie rekening te handel. [3] [9]
Papiernote en Luxemburg — April–Mei 1782
Die regering se nood het dringend gebly en die skatkis het leeg gebly. Geen geld kon tydens die voortsetting van die oorlog van die moederland verwag word nie. Die November-lening teen ’n half persent per maand het die kis nie gevul nie. Genoeg geld was nie op daardie wyse te kry nie, en ná die 30ste van April 1782 is uitgawes met note gedek, wat binne kort tot die bedrag van £185 044 uitgereik is. Dit was die invoering van ’n stelsel om inkomste en uitgawe gelyk te maak wat byna ’n halfeeu groot verwarring in handelsake veroorsaak het. ’n Paar jaar later is note tot die bedrag van £165 180 afgelos, òf in spesie òf met wissels op Holland, maar verdere uitreikings is daarna gedoen. In 1795 was die bedrag van sulke papier uitstaande, met geen sekuriteit behalwe die regering se belofte om te betaal wanneer dit kon, £122 782. Die note het groot versoeking aan gewetenlose persone gebied om die ongeleerde boere van die binneland te bedrieg. Hulle is maklik vervals, en só het baie mense die slagoffers van swendelaars geword. In die verre distrikte het die kartonvelle nie slytasie weerstaan nie. Laer waardes het vervaag. ’n Man wat ’n noot op ’n noordelike plaas aangeneem het, kon nie seker wees dit sou nog in Kaapstad aanvaar word nie, en ’n man wat ’n Kaapstadse noot binneland toe geneem het, kon nie seker wees dit was nie ’n vervalsing nie. April het dus ’n wettige betaalmiddel op die Kasteel se rekeninge gesit, en ’n swendelary op die wa-pad. [3] [4]
Om ’n geldeenheid aan die Kaap te verskaf, het goewerneur Van Plettenberg in Mei 1782 ’n uitreiking van 49 696 riksdaalders (omtrent £9 539) in papier- of kartonnote gemagtig, op geen ander sekuriteit as die goeie trou van die regering nie. Elke riksdaalder só geskep is op 8 skellings of 48 stuivers geraam, gelykstaande aan ietwat meer as 4 sjielings sterling. Die oorspronklike uitreiking is later tot 925 219 riksdaalders (omtrent £185 043) vermeerder, wat by die Kasteel se korttermyn-totaal pas. Die kartongeld was ’n groot ongerief. Dit het nie slytasie weerstaan nie; veral die laer waardes het gou vervaag en beskadig geraak en is in sake-transaksies net met versigtigheid en agterdog aanvaar. Verslete note is voortdurend deur die regering ingeroep en met nuwes vervang, maar in die verre distrikte het die uiterstes van verval ingetree voordat dit moontlik was om hulle vir nuwes om te ruil. April het note op die uitgawe gesit. Mei het ’n genommerde riksdaalder-uitreiking op dieselfde papier gesit. [3] [4]
In Mei 1782 is die garnisoen versterk deur die aankoms van ’n mag troepe genoem die regiment Luxemburg, in Frankryk gewerf, maar in die soldy van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie. Hierdie regiment het deur die res van die kalenderjaar aan die Kaap gebly, bykomend tot Pondicherry, wat gestuur is om die Hollanders te help maar nie in die Kompanjie se soldy was nie, en bykomend tot Gordon se Hollandse troepe. Mei het dus ’n tweede vreemde regiment op die reede gesit wat Suffren gered het. Die oorlogs-maksimum het nog op dieselfde tafel gesit: koring aan vreemdelinge nie hoër as twaalf sjielings ’n muid nie, meel veertien sjielings en agt pennies farthing die honderd pond, wyn nege pond ’n legger, beesvleis twee pennies ’n pond, en skaapvleis ’n pennie ’n pond. Luxemburg het op daardie skaal geëet. Pondicherry het op daardie skaal geëet. Die leë kis het hulle nou in note betaal. [3]
Die sleutel van die Indiese seë het nog in Hollandse hande gesit omdat Pondicherry op 3 Julie 1781 oor land opgemarsjeer het, omdat Johnstone vier rompe in Saldanha geneem het in plaas van ’n Kasteel, en omdat Luxemburg nou langs hulle gesit het. Afgesien van beskerming het die Franse voorspoed gebring. Almal het geld gemaak — van die skoenpoetserseun op die Parade en die vryswarte pruikemaker in Dorpstraat tot die waenmaker in Rondebosch en die wynhandelaar in Wynberg. Kleermakers en milliners het oortyd gewerk; snyers het groter persele gehuur. Die een bal ná die ander is ter ere van die Franse beskermers aangebied. Met die aankoms van die Franse troepe is ’n duur lewenswyse in die dorp ingevoer, en elkeen het nou gestreef om ’n deftige huis vol duur meubels en ’n gevolg nuttelose slawe te besit. Allerlei Europese ware is in Deense skepe ingevoer en teen enorme winste verkoop. Geld het volop gelyk, en elkeen het vergeet dat die skynbare voorspoed op die onseker fondament van militêre uitgawe berus het. Luxemburg se Mei-aankoms het Klein Parys nie beëindig nie. Dit het nog ’n vreemde regiment by die vraag gevoeg wat al op koring, wyn, vleis en krediet gesit het. [3] [9]
’n Franse kommissariaatbeampte, M. Percheron, het aan die Kaap gewoon en groot hoeveelhede proviand teen hoë pryse gekoop. Ander nasies het ook agente hier gehad vir dieselfde doel, hoewel hul behoeftes byna nie so groot was nie. Ná die Franse in handelsake in Suid-Afrika in hierdie tyd was die Dene, wie se agent in Kaapstad die burger Hendrik Justinus de Wet was. Baie nuwe handelshuise is deur burgers opgerig. In Kaapstad was daar ’n vertoning van voorspoed wat vreemdelinge verbaas het. Europese en Indiese ware in die grootste verskeidenheid en van die duurste soort is in groot hoeveelhede deur Deense skepe ingevoer; en hoewel die gevraagde pryse buitensporig was, het hulle geredelik verkoop. Die gebrekkige verbinding met die binneland het groter aandag getrek as in enige vorige tyd. Papiernote, maklik vervals, het nou tussen daardie binneland en die dorp se buitensporige ware gesit. Die ongeleerde boere van die verre distrikte het kartongeld aangeneem wat nie slytasie weerstaan het nie, en hulle het vervalste velle daarby aangeneem. [3] [4]
Grosvenor-wrak — 4 Augustus 1782
Merkwaardiger as enige wrak van die Plettenberg-jare was die verlies van die Engelse Oos-Indiese Kompanjie se skip Grosvenor, wat in Augustus 1782 op die kus ’n paar myl noord van die Mzimvuburivier vergaan het. Die Grosvenor het op die 18de van Junie van Trincomalee geseil, met honderd-en-vyftig siele aan boord, passasiers en bemanning saam. Onder die passasiers was verskeie beamptes van aansien in die Engelse Oos-Indiese Kompanjie se diens: kolonel James, mnr. Hosea, kaptein Adair, en mnre. Williams, Taylor en Newman. Kolonel James is deur sy vrou vergesel, en mnr. Hosea deur sy vrou en drie kinders. Die ander passasiers was kaptein Talbot van die koninklike vloot, kolonel D’Espinette en kaptein Olivier, Franse uitgeruilde krygsgevangenes, mev. Logie, vrou van die skip se hoofbeampte, en etlike kinders op pad na Engeland om opgevoed te word. [3]
Die skip is geglo nog ’n dag se seil van die Afrika-kus af te wees, toe om halfvyf die oggend van die 4de van Augustus matrose in die mas land vooruit gesien het. Die feit is aan die wagbeampte berig, wat dit nie wou glo nie. Binnekort is die land van die dek af gesien, hoewel dit nog nie daglig was nie, en omdat die beampte nog ongelowig was, het ’n kwartiermeester ondertoe na die kaptein se kajuit gehardloop en hom gesmeek om gou op te kom. Kaptein Coxon het dadelik beveel om die skip te wend, maar voordat dit gedoen kon word, was die Grosvenor in die branders en het swaar geslaan. [3]
’n Vlot is gemaak, maar dit het losgebreek en stukkend geslaan. Twee laskare het toe met ’n loodlyn land toe geswem, waardeur ’n tros tussen die skip en die strand gespan is, en ’n aantal manne veilig daarlangs gegaan het. Die wrak het gou stukkend gegaan, toe ’n gedeelte van die agterdek en kwartier, waarop die passasiers saamgedrom het, aan wal gedryf het. Honderd-ses-en-dertig persone het hulself nou op droë grond bevind; die oorblywende veertien het verdrink. Sommige proviand is op die strand uitgespoel, en nadat hulle dit versamel het, het die hele geselskap op die derde dag ná die ramp, behalwe twee manne wat verkies het om te bly waar hulle was, vertrek in die hoop om die Kaap te bereik. Hulle het genoeg kos gehad vir agt of nege dae, en was van vyf of ses sabelmesse voorsien. ’n Groot aantal inheemses het verskyn, maar in plaas daarvan om die noodlydendes te help, het hulle die damespassasiers van hul snuisterye beroof, en al die yster weggeneem wat hulle kon vind. [3]
Kort ná die vertrek het ’n twis met sommige inheemses ontstaan, maar dit het in ’n skermutseling sonder ’n ernstige geveg geëindig. Toe het die bemanning in verskeie partye opgebreek, en die stewigstes het vorentoe gedruk. Die kos van agt of nege dae het nie honderd-en-sestien gehou nie. Gebrek aan kos het die loop geword. Ses matrose, wat baie swaar ontberings deurgemaak het, het honderd-en-sestien dae ná die wrak ’n plaas aan die Zwartkopsrivier bereik, waar hulle met die uiterste vriendelikheid behandel is. Vyf van hulle is na Swellendam aangestuur, waar hulle op die 4de van Desember aangekom het. Die damespassasiers — mev. James, mev. Hosea en mev. Logie — was by hul mans en kaptein Coxon toe hulle laas deur dié wat gered is, gesien is. Drie meisies — juffrouens Dennis, Wilmot en Hosea — was ook by hierdie party. Geen spoor van enige van hulle is sedertdien gevind nie, en daar kan skaars getwyfel word dat hulle almal van honger en uitputting omgekom het. [3]
Desember het dus vyf Grosvenor-matrose op ’n Swellendamse stoep gesit, honderd-en-sestien dae ná ’n oggendwag wat die land nie wou glo nie. Die Kasteel het nog nie die ontsettingskolom gestuur toe daardie vyf aangekom het nie. Die twee manne wat by die wrak gebly het, was nie onder hulle nie. Die dames en die drie meisies was nie onder hulle nie. Kalender 1782 het al Augustus, September, Oktober en November op daardie kus deurgebring sonder ’n Kaapse wa op die Kei. [3]
Victor, Zeepost en Mulder se ontsetting — September–Desember 1782
Op die 24ste van September 1782 is die Franse korvet Victor, wat in die nag te naby die branders geanker het, in ’n noordwester anderkant die mond van die Soutrivier aan wal gedryf, en het stukkend gegaan. Byna haar hele bemanning is gered. September het dus ’n Franse romp op dieselfde strandlyn gesit wat al in 1773 die Jonge Thomas en in 1776 die Ceres geneem het, terwyl ses Grosvenor-matrose nog na die Zwartkops geloop het. [3]
In September 1782 is die Zeepost en die Feyenoord gestuur om nog ’n soektog van die suidoostelike seekus te doen. Die Kompanjie het nog ’n sterk begeerte gehad om êrens op daardie kus ’n stasie te vestig, nadat Delagoabaai verlaat is en nadat die garnisoen van Fort Lydzaamheid op 18 Januarie 1781 Tafelbaai bereik het. September het daardie twee pakkette op ’n viermannde ondersoek gesit. Kalender 1782 het nog nie hul beamptes se verslag op ’n Kasteeltafel gesit nie; dit het hulle see toe gesit. [3]
Op bevel van die goewerneur en raad is ’n ontsettingstog, bestaande uit honderd Europeërs en driehonderd Khoikhoi, dadelik georganiseer nadat die vyf matrose op 4 Desember Swellendam bereik het, waarmee twee van die matrose kus toe teruggekeer het. Voor die Visrivier is drie verdere matrose en ’n laskar teëgekom. Kaptein Hillegard Mulder, wat die tog aangevoer het, het die waens by die Kei gelaat, en met ’n party te perd verder gegaan, maar is verplig om om te draai weens die vyandige houding van die Thembu. In die land daaragter is ses laskare en twee swart vroue gevind wat dienaresse van die damespassasiers was. Hulle het verklaar dat, sover hulle geglo het, al die ander skipbreukelinge òf deur die mense van daardie kus doodgemaak is òf van gebrek en uitputting omgekom het. Hulle was ooggetuies van die dood van baie, maar omdat hulle partye nog agteraan worstelend gelaat het, het die lot van die ander in geheimenis gebly. [3]
Desember het dus Mulder se ruiters van die Kei terug gesit, met agt lewende name oorkant die Vis herwin en met die dames nog vermis. Die Kasteel het gedoen wat ’n oorlogsraad met honderd Europeërs en driehonderd Khoikhoi kon doen. Dit het nie mev. James, mev. Hosea, mev. Logie of die drie meisies in Swellendam ingebring nie. Die agtste volle bevestigde jaar het op daardie feit toegemaak, soos dit toegemaak het op ’n Franse korvet al stukkend anderkant die Soutrivier, en op twee pakkette nog uit op die suidoostelike kus. [3]
Agtste jaar sluit: preekstoele, papier en oorlogstoele — 1782
Bode, Serrurier en Fleck het nog die Gereformeerde Kaap gesit. Kolver het nog Melk se kerkskip gesit. Philip Kuys het nog Stellenbosch gesit. Johannes Abraham Kuys het nog Waveren gesit. Goldbach het nog Zwartland gesit. Drakenstein se preekstoel het van Maart 1781 af leeg gesit. Die agtste jaar het nie ’n nuwe predikant op ’n Kaapse stoel gesit nie. Dit het De Wet op die pakhuise gesit, Van Ryneveld op Stellenbosch, Onkruydt op Swellendam, en Van Gennep op die vlootinrigting. Faure het nog die sekretarisskap gesit. Brand het nog die winterhawe gesit. Hacker het nog die tweede gesit. Boers het nog die fiskaal se kantoor gesit, met ’n Pennisten-kapteinskap en met ’n nywerheid wat hy verraad genoem het. Plettenberg het nog die eerste gesit, met ’n Maart 1781-versoek om onthef te word nog êrens op die water, en met ’n Mei-riksdaalder-uitreiking op die Kasteeltafel. [3]
Gordon het nog die garnisoen gesit. De Lille het nog ná hom gesit. Pondicherry het nog die hospitaalvleuel gesit. Luxemburg het nog die Mei-versterking gesit. Van Jaarsveld het nog die oostelike bevel gesit, met die Vis nog as grens geskryf en met die derde drosdy nog ongebou. San het nog die noordelike plase versteur. Percheron het nog proviand teen hoë pryse gekoop. Hendrik Justinus de Wet het nog die Deense agentskap gesit. Klein Parys het nog die Parade en Dorpstraat gesit, terwyl kartongeld die verre distrikte gesit het. Die bewindhebbers in Amsterdam het onsteld geraak toe hulle vasgestel het watter groot bedrae in Holland verskuldig was vir huismeubels alleen op krediet gekoop, en gekla dat die Kaap by reisigers as Klein Parys bekend word. [3] [9]
Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit, met Roos dood, met ’n tweede memoriaal op die bewindhebbers se tafel, en met die Kaapse antwoorde van 1 April êrens op dieselfde see. Die komitee van Amsterdam en Zeeland het nog die 1779-klousules gehad. Die gladstryk-instruksie het nog geen toegewing agter hom gehad nie. Boers se Februarie-taal was op daardie water. Die slawe was nog byna kaal, omdat ’n wewer in Stellenbosch nie toegelaat is om te spin nie. Die ongeleerde boere van die binneland het al vervalste note aangeneem. April het papier op die uitgawe gesit; Mei het dit in riksdaalders genommer. [3] [4] [9]
Engelse rompe het nie meer vleis teen 2d. bo die Kompanjie se kontrak geneem nie. Vreemdelinge het nog onder ’n oorlogs-maksimum van 12s. ’n muid gesit. Note, nie spesie nie, het nou ná 30 April die Kasteel se rekeninge gedek. Die Grosvenor se vyf matrose het van 4 Desember af in Swellendam gesit; Mulder se ruiters het by die Kei omgedraai; die dames het geen spoor gehad nie. Die Victor het op 24 September anderkant die Soutrivier stukkend gegaan. Die Zeepost en die Feyenoord is in September gestuur om ’n stasie te soek wat die bewindhebbers nog begeer het. Staring het in ’n neutrale skip gelaat. Luxemburg het nog langs Pondicherry gesit. Die agtste volle bevestigde jaar het op daardie feite geëindig, sonder ’n derde drosdy, sonder ’n terugbetaalde November-lening, sonder ’n wewer se kombers op ’n slaaf se rug, en met papier in die binneland wat ’n man kon vervals. [3] [4] [9]