Boer History1783 aan die Kaap die Goeie Hoop: Meuron en Waldener, Boers se aftrede, die Nicobar en die Sewentien se verslag
Negende volle bevestigde jaar: Kasteelkontinuïteit — 1783
Kalender 1783 het oopgegaan as die negende volle jaar van die Prins se kommissie gedateer die 18de van Mei 1774. Joachim van Plettenberg het nog die eerste stoel gesit, ’n Frieslandse baron wat al in Februarie 1776 tot buitengewone raadslid van Nederlands-Indië verhef is. Sy Maart 1781-versoek om ontlas te word het nog geen opvolger op ’n Tafelbaai-kaai gehad nie. Pieter Hacker het nog die tweede stoel gesit. Willem Cornelis Boers het in Januarie nog die fiskaal se kantoor gesit, verafsku soos min manne in Suid-Afrika, en van die winter van 1781 af ook kaptein van die Pennisten. Die drie Kaapse name wat nog in Amsterdam gehoor is — Jacobus van Reenen, Barend Jacob Artois en Nicholas Godfried Heyns — het binne die oorlog gewag, met Tieleman Roos al dood. Die Kaapse antwoorde van die 1ste van April 1782 was in die komitee se hande. Die negende jaar het dus oopgegaan op ’n eerste stoel wat gevra het om te gaan, ’n fiskaal wie se Februarie 1781-taal Amsterdam al gelees het, en ’n memoriaal van vier jaar oud. [3] [9]
In die land het die geërfde stoele nog gesit toe Januarie oopgegaan het. Daniel van Ryneveld het nog Stellenbosch en Drakenstein gesit, die drosdy wat hy van Olof Godlieb de Wet oorgeneem het, nou meester van die pakhuise. Abraham Faure het nog die sekretarisskap onder hom gesit. Constantyn van Nuld Onkruydt het nog Swellendam gesit. Christoffel Brand het nog die winterhawe gesit. Justinus van Gennep het nog die vlootinrigting gesit wat die ou skipper Staring in ’n neutrale skip gelaat het. Kaptein Robert Jacob Gordon het nog die garnisoen gesit wat hy in Februarie 1780 oorgeneem het, ’n man van onbevlekte karakter, ’n entoesias vir die natuurgeskiedenis, en ’n ywerige ontdekkingsreisiger, maar sonder besondere kwalifikasies as leier in oorlog. Kaptein Carel Matthys Willem de Lille het nog ná Gordon gesit. Die matrose en ambagsmanne het onder Van Gennep gebly. Die buiteposte by Saldanhabaai, Groenkloof, Klapmuts, Zonder End, Buffeljagtsrivier, en die houtkaperspos by Zwartrivier in Outenikwaland is nog in stand gehou. [3]
Die preekstoele van die negende volle bevestigde jaar het oopgegaan op dieselfde Kaapse name wat die bewindhebbers herstel het. Ds. Johannes Frederik Bode, ds. Johannes Petrus Serrurier van Hanau, en ds. Christiaan Fleck het nog die Kaapse kerk gesit. Stellenbosch het nog ds. Philip Kuys gesit. Waveren het nog ds. Johannes Abraham Kuys gesit. Zwartland het in die eerste maande nog ds. Daniel Goldbach gesit. Drakenstein se preekstoel het nog leeg gesit van Maart 1781, toe Van der Spuy weens ouderdom en liggaamlike swakheid op pensioen moes tree. Die Lutherse preekstoel wat Andreas Kolver op 10 Desember 1780 oopgemaak het, het nog in Martin Melk se Strandstraatkerk gesit, deur die gemeente betaal, sonder ’n stuiver uit die Kompanjie se kis. [3]
Uitwaarts het die landregime nog oopgegaan op die 14 November 1780-name. Die Visrivier oor sy hele benedeloop het die koloniale grens gebly, met die Zuurveld op papier by die Kompanjie se besittings gevoeg. Adriaan van Jaarsveld het nog Bruintjeshoogte gesit met militêre gesag oor die hele van die grensboere. Die derde drosdy het nog nie gesit nie. Op die fronte het die eerste stoel gewoonlik drie jong osse in plaas van die £4 16s. geneem. San-rowers het nog die Nuweveld, die Sneeuberg en die Winterberg versteur. Die stryd langs die noordgrens het byna onophoudelik geword. Kalender 1783 het daardie grens geërf soos die agtste jaar dit gelaat het: die Vis in Julie 1781 skoongemaak, die 5 300 stuks op 9 Oktober toegelaat, en geen derde drosdy op die kaart geskryf nie. [3] [4]
Die papier van 1782 het nog die Kasteelkis omraam toe Januarie oopgegaan het. Ná die 30ste van April 1782 is uitgawes met note gedek, wat binne kort tot die bedrag van £185 044 uitgereik is. In Mei het die eerste stoel 49 696 riksdaalders — omtrent £9 539 — in papier- of kartonnote gemagtig, op geen ander sekuriteit as die goeie trou van die regering nie. Elke riksdaalder is op 8 skellings of 48 stuiwers geraam, gelykstaande aan ietwat meer as 4 sjielings sterling. Die oorspronklike uitgifte is later tot 925 219 riksdaalders vermeerder, omtrent £185 043. Die kartongeld was ’n groot ongerief. Dit het nie slytasie weerstaan nie; veral die laer waardes het gou beskadig geraak en is in sake-transaksies net met versigtigheid en agterdog aanvaar. In die verre distrikte het die uiterstes van verval ingetree voordat dit moontlik was om hulle vir nuwes om te ruil. Ongeleerde boere van die binneland het al vervalsings geneem. Die Kompanjie se gewone verkeer met Nederland het opgehou. Neutrale vlae en Franse rompe het die twee hawens gesit in plaas van die ou gemiddelde van twee-en-vyftig Hollandse skepe per jaar. Kalender 1783 het dus nie oopgegaan op ’n terugbetaalde November-lening nie, maar op note wat ’n man kon vervals, en op ’n belofte wat die eerste uitgaande vloot nog nie nagekom het nie. [3] [4]
Die reede het nog onder oorlog gesit. Die regiment Pondicherry het nog die regtervleuel van die nuwe hospitaal gesit wat dit op die 3de van Julie 1781 binnegegaan het. Die regiment Luxemburg het nog die Mei 1782-versterking gesit. Verdediging van die Kaap het by Pondicherry, Luxemburg, die Hollandse troepe, en die klein korps basters en Khoikhoi gebly wat in die land gewerf en in Kaapstad gestasioneer is. Die oorlogs-maksimum het nog op vreemdelinge se koring teen twaalf sjielings ’n muid gesit. Van die oomblik dat Pondicherry aan wal gestap het, het Kaapstad ’n ander plek geword: Klein Parys, met ’n duur lewenswyse, balle, en krediet vir huismeubels wat Amsterdam later sou verontrus. ’n Franse komisariaatbeampte, mnr. Percheron, het nog groot hoeveelhede proviand teen hoë pryse gekoop. Ná die Franse in handelsake het die Dene gesit, wie se agent in Kaapstad die burger Hendrik Justinus de Wet was. Baie nuwe handelshuise is deur burgers opgerig. Europese en Indiese ware in die grootste verskeidenheid en van die duurste beskrywing is in groot hoeveelhede deur Deense skepe ingebring, en hoewel die pryse buitensporig was, het hulle geredelik verkoop. Die negende jaar het dus oopgegaan op Franse soldate in ’n hospitaalvleuel, op Luxemburg nog in soldy, op note in die binneland, en op ’n eerste stoel wie se Maart 1781-versoek om ontlas te word nog geen ontlasting gehad het nie. [3] [9]
Meuron, Waldener en Luxemburg se vertrek — Januarie–April 1783
In Januarie 1783 is die Switserse regiment Meuron, ’n sterk mag in die soldy van die Hollandse Kompanjie, aan die Kaap gestasioneer om Luxemburg te vervang. Net voordat Luxemburg gelaat het, het Meuron aangekom. In Februarie 1783 is Luxemburg na Ceylon gestuur. Die Mei-versterking van 1782 het dus net tot die tweede maand van die negende jaar gesit. Februarie het ’n in Frankryk gewerfde regiment van die Kaapse monsterrol afgehaal en ’n Switserse regiment daarop gesit, nog in Kompanjie-soldy, nog onder ’n Kasteel wat nog nie ’n algemene vrede gesien het nie. [3]
In dieselfde Februarie het die Franse regiment Waldener, ook in die Kompanjie se soldy, aangekom en ’n kamp onder seil by Dieprivier gevorm. Februarie het dus twee nuwe name op die oorlogspad gesit: Meuron in die kamers wat Luxemburg gebruik het, en Waldener onder seil ’n paar myl van die Kasteel. Dieprivier het tente gesit, nie ’n hospitaalvleuel nie. Die negende jaar het sy tweede maand oopgemaak op drie vreemde korpse tegelyk — Pondicherry nog in die hospitaal, Meuron pas in, Waldener pas onder seil — en op Luxemburg al oos beveel. [3]
In April van dieselfde jaar het Waldener na Batavia gelaat. Die seil by Dieprivier is afgehaal. Die Franse regiment in Kompanjie-soldy het die Kaap net van Februarie tot April gesit. Pondicherry, wat gestuur is om die Hollanders te help maar nie in die Kompanjie se soldy was nie, het gebly. Eers ná die sluiting van vrede sou Pondicherry inskeep, en daardie seil het nog voor hierdie kalender gesit. April het dus Waldener van die Dieprivier-sand afgehaal en Pondicherry in die hospitaalvleuel en Meuron op die Luxemburg-stoele gelaat. [3]
Gordon het nog die garnisoen onder daardie skuiwe gesit. De Lille het nog ná hom gesit. Van Gennep het nog die vlootinrigting gesit. Die burgers wat by Suffren se kanonne in Junie 1781 ingekom het, was lankal terug op hulle plase. Die eerste stoel is deur hulle ywer verras, en het probeer om ’n kompagnie burgers in die dorp gestasioneer te kry, maandeliks deur ander afgelos, maar die diens permanent. Hierin het hy nie geslaag nie. Vroeg in die negende jaar het daardie roterende kompagnie nog nie gesit nie. Verdediging het nog op gehuurde Switsers, op Pondicherry nie in Kompanjie-soldy nie, op Gordon se Hollandse infanterie, en op die klein korps basters en Khoikhoi in Kaapstad gesit. Die negende jaar het dus die vreemde name op die monsterrol verander sonder om ’n permanente burgerkompagnie op die Parade te sit. [3]
Goldbach sterf en Boers tree uit — Maart–April 1783
In Maart 1783 is ds. Daniel Goldbach dood. Hy het in April 1774 uit Nederland aangekom en van daardie maand af Zwartland gesit. Die kerk is toe ’n tyd aan die sorg van ’n konsultent gelaat. Maart het dus ’n Nederlandse naam van die Zwartland-preekstoel afgehaal waarmee die negende jaar oopgegaan het, en geen opvolger daarop gesit nie. Bode, Serrurier en Fleck het nog die Kaap gesit. Philip Kuys het nog Stellenbosch gesit. Johannes Abraham Kuys het nog Waveren gesit. Kolver het nog Melk se skip gesit. Drakenstein het nog leeg gesit van Maart 1781. Die negende jaar het nie ’n nuwe predikant op ’n Kaapse stoel gesit nie. Dit het Goldbach van Zwartland afgehaal en daardie gemeente aan ’n konsultent gelaat. [3]
In April 1783 het Boers uit die amp getree. Toe die Kaapse antwoorde van 1 April 1782 Nederland bereik het, is hulle deur die bewindhebbers na die komitee verwys wat die saak onder ondersoek gehad het. Een daarvan het besondere aandag getrek. Dit was die fiskaal se verklaring, waarvan die toon die bewindhebbers oortuig het dat mnr. Boers nie ’n beampte was wat veilig in mag gelaat kon word nie. Hulle het dus sonder huiwering tot sy versoek ingestem om sy pligte neer te lê, maar hom verplig om borgtog tot die bedrag van ietwat meer as £1 000 te stel as hy die kolonie na Europa sou laat voordat die klagtes teen hom beslis is. April het dus die onafhanklike fiskaal van die stoel afgehaal wat hy sedert Desember 1774 gesit het. Staring, dapper voor kanonkoeëls, het Suid-Afrika al voor die fiskaal gelaat. Die negende jaar het daardie volgorde in orde gesit: eers die vlootskipper, die fiskaal in April. [3] [9]
Jan Jacob Serrurier is deur die raad opgedra om as fiskaal waar te neem. April het dus ’n nuwe naam op die onafhanklike fiskaal se stoel gesit, nog nie ’n permanente aanstelling van die prins nie, maar ’n Kasteel-waarneming. Die man wat van ongeleerde boere gepraat het, wat die 1657-bewoording van die eerste burgersraadslid teen ’n eeu se gebruik aangehaal het, wat ontslane soldate behandel het asof hulle en hulle nageslag na willekeur van die regering weer in diens beveel kon word, het nie meer daardie kantoor gesit nie. Die Pennisten-kapteinskap het gesit sonder die fiskaal vir wie ’n uniform daarvan gesny is. Die negende jaar het Boers nie in April in ’n Kaapse hof verhoor nie. Dit het hom van die stoel afgehaal en borgtog op enige Europese seil gesit. [3]
Die beginsels van mnr. Boers is al in die Kasteel gehoor. Tydens die oorlog was daar só ’n skaarste aan komberse en growwe lap in die kolonie dat die slawe byna kaal was. Verskeie ondernemende persone het die idee gevorm om komberse en lap aan die Kaap te vervaardig, en ’n maatskappy is bymekaargekry wat bereid was om die nodige kapitaal te waag. Daar was growwe wol volop, en ’n burger genaamd Frederik Heyneman, wat in die dorp Stellenbosch gewoon het en ’n wewer was voordat hy na hierdie land gekom het, is aangestel om die werk te begin. Alles was gereed, en net verlof van die regering was nodig. Die maatskappy — Tobias Christiaan Ronnekamp, Jan Frederik Kirsten, Olof Godlieb de Wet, en Gerrit Hendrik Cruywagen, almal in die regeringsdiens, en die burgers Jan Meyndert Cruywagen, Jan Serrurier, Jan Bottiger en Gerrit Hendrik Meyer — het die raad om die nodige verlof gevra. Al die lede was gewillig, behalwe mnr. Boers, wat die plan om nywerhede in ’n kolonie te vestig as min of meer verraad veroordeel het, en daarin geslaag het om die plan te dwarsboom. Die slawe het byna kaal gebly. Die wol het ongespin gebly. April het die man wat ’n wewer verraad genoem het van die fiskaal se stoel afgehaal. Dit het nie ’n weefstoel in Stellenbosch gesit nie. [3]
Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit. Hulle het al ’n tweede memoriaal afgelewer terwyl die Kaapse antwoorde op die water was. Die bewindhebbers het besluit om die regering aan die Kaap op te dra om alles in sy vermoë te doen, strookend met die Kompanjie se belange, om sake glad te stryk en die burgers se ontevredenheid te demp, sonder om te verduidelik hoe dit gedoen moes word sonder toegewings of wysiging van die stelsel waarvolgens hulle beamptes betaal is. April het Boers van sy stoel afgehaal. Dit het nie aan die koloniste vryheid gegee om vir eie rekening te handel nie. Dit het nie sewe burgerlede in die politieke raad gesit nie. Dit het nie appèlle na die Vaderland in plaas van na Batavia gestuur nie. Die komitee van Amsterdam en Zeeland het nog die 1779-klousules gehad. Die negende jaar het ’n waarnemende fiskaal op die Kasteeltafel gesit en die sewe-en-dertig klousules in komitee gelaat tot die einde van die jaar. [3] [9]
Vredesvoorlopers, droogte en die reede — 1783
Vroeg in 1783 is die voorlopers van ’n vredesverdrag met Groot-Brittanje gereël. Daar is van alle kante erken dat ’n garnisoen van minstens twee duisend man nodig was om die Kaap teen verrassing in die geval van ’n volgende oorlog te beveilig, en dat bykomende vestingwerke gebou moes word. Die bewindhebbers het die land op ’n haar na heeltemal verloor, en hulle was nou bewus dat die burgers nie in staat was om dit teen vreemde aanvalle te verdedig nie. Die roterende burgerkompagnie wat die eerste stoel in die dorp wou hê, het nog nie gesit nie. Vroeg in die negende jaar het vrede dus as ’n voorloper op Europese papier gesit, terwyl die Kasteel nog gehuurde Switsers, Pondicherry nie in Kompanjie-soldy nie, en Gordon se infanterie gesit het, kort van die twee duisend wat die bewindhebbers nou genoem het. [3]
Tydens die oorlog met Engeland is die Kompanjie se handel byna vernietig. Sy vlote het in hawens gelê of is van die see gevee. Dit is verplig om skepe onder neutrale vlae te gebruik om vragte na en van Indië te voer, en om die algehele ondergang van sy besittings te voorkom is dit verplig om enigiemand wat wou vrylik in sy buitelandse besittings te laat koop en verkoop. Daar was skaars ’n nasie in Europa wat nie avonturiers gelewer het om van hierdie toestand voordeel te trek nie. Die lys skepe wat in die vier jaar 1781–1784 by die twee oop hawens van Suid-Afrika aangedoen het, het dit baie duidelik getoon. Uit ’n gemiddelde jaarlikse getal van 135 skepe was net 29 Hollands, en baie van dié was die eiendom van individue of oorlogskepe van die nasionale regering. Franse, Deense, Sweedse, Oostenrykse en ander vlae het Tafelbaai en Simonstadbaai gesit in getalle wat die ou twee-en-vyftig Hollandse gemiddelde nooit hoef te tel het nie. Kalender 1783 het dus ’n reede vol vreemdelinge gesit, en ’n Kompanjievlag in die minderheid. [3]
In September 1783 is vrede gesluit, maar die ou orde van dinge kon nie dadelik herstel word nie. September het dus vrede op ’n Europese instrument geskryf en die Kaap nog onder oorlogstoele gelaat: Meuron in soldy, Pondicherry nog in die hospitaalvleuel, note wat nog uitgawes gedek het, Percheron wat nog gekoop het, Deense skepe wat nog duur ware geland het. Die oorlogs-maksimum van twaalf sjielings ’n muid op vreemdelinge se koring was ’n oorlogskaal. Vrede het nie dadelik die ou kontrakpryse terug op die winkels gesit nie. Dit het nie dadelik twee-en-vyftig Hollandse rompe in die twee baaië gesit nie. Dit het ’n einde aan die skietery geskryf sonder om ’n einde aan die papier, die gehuurde Switsers of Klein Parys te skryf. [3]
In hierdie jare was dit nie moontlik om veel produkte na Europa te stuur nie, hoewel ’n aansienlike hoeveelheid proviand na die Kompanjie se inrigtings in Indië aangestuur is vir die garnisoene daar. Drie of vier honderd vate beesvleis en varkvleis aan die Kaap ingesout het deel van hierdie versendings uitgemaak. Die jare 1783 en 1784 is gekenmerk deur strawwe droogte in die westelike dele van die kolonie, en die graanoeste was baie swak; maar oorvloedige reën het in die ooste geval, en vleis en botter was volop en goedkoop. Die negende jaar het dus ’n westelike droogte op die koringlande gesit wat die reede gevoed het, en goedkoop vleis en botter op die oostelike plase wat Van Jaarsveld nog aangevoer het. Die Kasteel kon vate vir Indië insout. Dit kon nie ’n graanmagasyn uit die weste vul nie. [3]
Die gebrekkige middele van verkeer met die binneland het groter aandag getrek as in enige vorige tydperk, en die politieke raad is gevra om maatreëls vir goeie paaie te tref, sodat die inwoners die produkte van die land makliker kon ruil en vreemde ware bekom. Die onderwerp van ’n vrye kusvaart het ook op die voorgrond gekom, en ’n memoriaal daaroor is aan die regering gerig. Kaapstad het nog ’n voorspoed vertoon wat vreemdelinge verstom het. Die vroue op die plase het nog ’n vaster gehegtheid aan wat hulle as hulle politieke regte beskou het getoon as wat ’n blote telling Deense bale sou suggereer. Nóg mans nóg vroue was geneig om die 1779-vraag te laat rus omdat Percheron hoë pryse betaal het en Deense skepe buitensporige ware verkoop het. Die negende jaar het dus Klein Parys op die Parade en Dorpstraat gesit, en ’n westelike droogte agter hom, en ’n komiteverslag nog ongeskryf in Amsterdam tot die sluiting. [3] [9]
Nicobar-wrak — 11 Julie 1783
Op die 11de van Julie 1783 het die Deense uitgaande skip Nicobar aan die kus ’n entjie oos van Kaap Agulhas vasgeloop, en ’n algehele wrak geword. Net elf van haar bemanning het land bereik. Julie het dus ’n Deense naam op die Agulhas-strand gesit, vier maande ná Goldbach se dood en drie maande ná Boers se aftrede, en elf lewende manne op daardie oewer. Die res van die Nicobar se geselskap het nie ’n Kaapse hospitaal gesit nie. Hulle het die branding gesit. [3]
Die negende jaar het al wrakke geken. Op 24 September 1782 het die Franse korvet Victor anderkant die Soutrivier stukkend gegaan. Op 4 Augustus 1782 is die Engelse Oos-Indiese Kompanjie se Grosvenor ’n paar myl noord van die Mzimvubu verloor. Vyf van haar matrose het op 4 Desember Swellendam bereik. Kaptein Hillegard Mulder het by die Kei omgedraai. Die dames — mev. James, mev. Hosea, mev. Logie — en die drie meisies het geen spoor gehad nie. Kalender 1783 het daardie dames nie in ’n Kaapse huis gesit nie. Dit het Mulder se leë verslag geërf, en in Julie ’n Deense algehele wrak oos van Agulhas by dieselfde kusboek gevoeg. [3]
Elf manne op die Agulhas-kus was nie ’n ontsettingskolom nie. Hulle was wat die branding gelaat het. Die Kasteel se oorlogsraad het al honderd Europeërs en driehonderd Khoikhoi op die Grosvenor se vermistes gespandeer. Julie het nie nóg so ’n rit vir die Nicobar gereël nie. Dit het elf name as gered geskryf, en die skip as ’n algehele wrak, ’n entjie oos van die kaap wat al so baie rompe geneem het. Die Deense agent De Wet het nog Kaapstad se handelstafel gesit. Die Nicobar was uitgaande, nie ’n Kaapse pakket nie. Die negende jaar het haar op die suidelike strand gesit en die elf aan die land gelaat. [3]
Sewentien neem die verslag aan — 3 Desember 1783
Eers teen die einde van 1783, vier jaar nadat die saak in hulle hande geplaas is, het die ondersoekkomitee ’n verslag ingestuur. Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat die klagteskrywers nie as verteenwoordigend van die hele burgerliggaam aan die Kaap gehou kon word nie, en dat die klagtes teen die beamptes nie bewys is nie. Van Reenen, Artois en Heyns het op die 16de van Oktober 1779 vir vierhonderd-en-vier handtekeninge gespreek. Die eerste stoel het geantwoord dat daar byna drie duisend burgers in die land was. Die komitee het daardie rekenkunde geneem. Dit het nie die sewe-en-dertig klousules as die stem van die hele kolonie geneem nie. Vier jaar oorlog, van Suffren, van Saldanha, van papiernote, en van Klein Parys het tussen die memoriaal en die verslag gesit. Die verslag het op daardie tussentyd gesit. [3] [9]
Die komitee het aanbeveel dat geen veranderinge in die handelsregulasies gemaak moes word tot ’n algemene Europese vrede nie, en dat die koloniste gevolglik nie vryheid moes kry om vir eie rekening met Europa en Indië te handel nie. Hulle het beswaar gemaak teen ’n appèl direk van die hooggeregshof aan die Kaap na die hoogste hof van Nederland in plaas van na die hof te Batavia, omdat dit die Kaap prakties uit die Kompanjie se jurisdiksie sou haal. Hulle het goedgekeur dat die hooggeregshof hersaamgestel word om uit ses Kompanjiedienaars benewens die president en ses burgers te bestaan, in plaas van nege Kompanjiedienaars en drie burgers soos vroeër. Hulle was ten gunste daarvan dat Kompanjiedienaars tuine vir eie gebruik mag hê, maar nie produkte daaruit verkoop nie. Hulle het die fiskaal sy emolumente gelaat, insluitend die fooi van een sjieling en vier pennies op elke muid koring of meel aan vreemdelinge verkoop; maar hulle het voorgestel om tot £40 sy bevoegdheid te beperk om sake te skik in plaas van hulle voor die hof te bring. [3]
Op die 3de van Desember 1783 is hierdie verslag deur die Vergadering van Sewentien aangeneem, en is dit deur die volgende skepe wat geseil het aan die Kaapse regering meegedeel. Terselfdertyd het die bewindhebbers besluit om nie die verbanning van nuttelose persone uit die kolonie te verbied nie, maar om die goewerneur en politieke raad op te dra om hierdie mag spaarsaam en met oordeel te gebruik, en om die gedeporteerde die keuse van verwydering na Europa of Indië te gee. Buitendag se swart vulliswerkers van Januarie 1779 het nog agter daardie klousule gesit. Die Sewentien het die mag nie van die Kasteel afgehaal nie. Hulle het die Kasteel gesê om dit spaarsaam te gebruik, en hulle het ’n keuse van Europa of Indië op die gedeporteerde man gesit. Desember het dus ’n verslag op ’n tuisvaart-instruksie geskryf, vier jaar en ’n maand nadat die vier afgevaardigdes in die Oos-Indiese Huis gestaan het. [3]
Met die heersende oorlogstoestande as verskoning om nie aan die eise van die Kaapse name toe te gee nie, is net onbeduidende toegewings aangebied. Die vernaamste daarvan was die hersamestelling van die hooggeregshof, deur burgerlede te vermeerder en die getal Kompanjiedienaars te sny, en die verbod op Kompanjiebeamptes om produkte uit hulle tuine te verkoop. Die verbanning van ongewenste elemente uit die kolonie, een van die burgers se ernstigste klagtes, is nie afgeskaf nie. Op net een punt het die kommissie met die manne wat in 1779 geteken het saamgestem: advokaat Boers deug nie, en moes gaan. Daardie punt het April al geneem. Boonop is die eerste stoel se versoek om van sy pligte ontlas te word toegestaan, hoewel in sy geval met eer en warme dank vir die dienste gelewer. Desember het daardie eer op ’n Amsterdam-notule geskryf. Dit het nie in die negende jaar ’n nuwe goewerneur op ’n Tafelbaai-kaai gesit nie. [3] [9]
Hierdie uitslag van hulle klagtes het groot ontevredenheid by die koloniste gewek. Sedert 1779 het die toestand van sake grootliks verander, want daar was nog nooit só ’n aanvraag na produkte as dié wat die groot garnisoen en die Franse magte in die Ooste geskep het nie. Percheron het nog teen hoë pryse gekoop. Ander nasies het ook agente gehad, hoewel hulle behoeftes nie byster so groot was nie. Ná die Franse het die Dene en De Wet gesit. Nuwe handelshuise het gesit. Duur ware het gesit. Paaie is gevra. ’n Kusvaart-memoriaal het gesit. Maar die burgers van Suid-Afrika, hoewel hulle die voordele van stoflike voorspoed skerp aangevoel het, het in elke tydperk van hulle geskiedenis ’n vaster gehegtheid getoon aan wat hulle as hulle politieke regte en vryhede hou. Daar was inderdaad tye wanneer aansienlike groepe manne tussen geld en vryheid van wanbestuur gewankel het, maar die vroue het nooit gehuiwer om voorspoed teen die prys van verdrukking of minagtende behandeling te verwerp nie. En miskien nêrens anders in die wêreld het vroue die invloed wat hulle op Suid-Afrikaanse plase het nie. By hierdie geleentheid was nóg mans nóg vroue geneig om die vraag te laat rus. Desember het dus ’n Sewentien-notule op ’n skip gesit, en ontevredenheid onder Klein Parys. [3]
Die regering het tot allerlei klein vervolginge oorgegaan, maar die party daarteen het in sterkte toegeneem. Die gladstryk-instruksie van 1782 het geen toegewing agter hom gehad nie. Die Desember-verslag het ’n hooggeregshof van ses en ses gehad, ’n tuin nie vir verkoop nie, ’n skikkingslimiet van £40, ’n verbanningsklousule versag tot oordeel en ’n keuse van hawens, en ’n fiskaal al van sy stoel af. Dit het nie vrye handel met Europa en Indië gehad nie. Dit het nie sewe burgerstoele in die politieke raad gehad nie. Dit het nie appèlle na die Vaderland gehad nie. Dit het nie ’n duidelik gepubliseerde wetboek gehad bo wat die eerste stoel al gesê het dat dit versamel word nie. Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit toe die Sewentien die papier aangeneem het. Die negende jaar het daardie papier op die volgende skepe gesit. Dit het nie die 1779-name terug op ’n Kaapse strand gesit nie. [3] [9]
Negende jaar sluit: Meuron, ’n waarnemende fiskaal en ’n verslag op die water — 1783
Bode, Serrurier en Fleck het nog die Gereformeerde Kaap gesit. Kolver het nog Melk se skip gesit. Philip Kuys het nog Stellenbosch gesit. Johannes Abraham Kuys het nog Waveren gesit. Zwartland het van Maart af ’n konsultent gesit, Goldbach dood. Drakenstein se preekstoel het nog leeg gesit van Maart 1781. Die negende jaar het nie ’n nuwe predikant op ’n Kaapse stoel gesit nie. Dit het Jan Jacob Serrurier as die raad se waarnemer op die fiskaal se kantoor gesit, met Boers van April af van die stoel af en met borgtog op enige Europese seil voordat die klagtes beslis is. Hacker het nog die tweede gesit. Van Ryneveld het nog Stellenbosch gesit. Onkruydt het nog Swellendam gesit. Faure het nog die sekretarisskap gesit. Brand het nog die winterhawe gesit. Van Gennep het nog die vlootinrigting gesit. Plettenberg het nog die eerste gesit, met ’n versoek om ontlas te word nou in Amsterdam met eer toegestaan, en met nog geen opvolger op die kaai nie. [3] [9]
Gordon het nog die garnisoen gesit. De Lille het nog ná hom gesit. Pondicherry het nog die hospitaalvleuel gesit. Meuron het nog die Switserse stoele gesit wat Luxemburg in Februarie gelaat het. Waldener se seil by Dieprivier is in April afgehaal. Van Jaarsveld het nog die oostelike bevel gesit, met die Vis nog as grens geskryf en met die derde drosdy nog ongebou. San het nog die noordelike plase versteur. Percheron het nog proviand teen hoë pryse gekoop. Hendrik Justinus de Wet het nog die Deense agentskap gesit. Klein Parys het nog die Parade en Dorpstraat gesit, terwyl kartongeld die verre distrikte gesit het. Die bewindhebbers in Amsterdam is verontrus toe hulle vasstel watter groot bedrae in Holland verskuldig was vir huismeubels alleen wat op krediet gekoop is, en het gekla dat die Kaap by reisigers as Klein Parys bekend word. [3] [9]
Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit, met Roos dood, met ’n tweede memoriaal al op die bewindhebbers se tafel, en met die Kaapse antwoorde van 1 April 1782 lankal gelees. Die komitee van Amsterdam en Zeeland het eindelik geskryf. Die Sewentien het die skrywe op die 3de van Desember aangeneem. Die volgende skepe het dit gedra. Boers se Februarie-taal het hom al van die stoel afgehaal. Die slawe was nog byna kaal, omdat ’n wewer in Stellenbosch nie toegelaat is om te spin nie. Die ongeleerde boere van die binneland het nog vervalste note geneem. Westerse graan was baie swak. Oostelike vleis en botter was volop en goedkoop. Drie of vier honderd vate ingesoute beesvleis en varkvleis het na Indië gegaan. Van ’n gemiddelde 135 skepe was net 29 Hollands. [3] [4] [9]
Vrede is in September gesluit, maar die ou orde van dinge kon nie dadelik herstel word nie. Engelse rompe het nie meer die Kaap as ’n oorlogsbuit net oor die horison geneem nie, tog het die twee duisend man wat die bewindhebbers nou as staande garnisoen genoem het nog nie gesit nie, en die bykomende vestingwerke het nog nie gesit nie. Die Nicobar se elf het op 11 Julie land oos van Agulhas bereik; die res van daardie Deense geselskap nie. Luxemburg het in Februarie na Ceylon gelaat. Waldener het in April na Batavia gelaat. Pondicherry het nog gesit. Meuron het nog gesit. Note, nie spesie nie, het nog die Kasteel se rekeninge gedek. Die negende volle bevestigde jaar het op daardie feite geëindig, sonder ’n derde drosdy, sonder ’n terugbetaalde November-lening, sonder ’n wewer se kombers op ’n slaaf se rug, sonder sewe burgerstoele in die politieke raad, en met ’n Sewentien-verslag op die water wat ’n hooggeregshof van ses en ses toegestaan het en nie die handel wat die 404 gevra het nie. [3] [4] [9]