Boer History1839 in Suid-Afrika: Jervis by Fort Victoria, Pietermaritzburg, Panda, en Normanby
Jervis by Fort Victoria, Landman by die Baai, en Charters oorland — Januarie 1839
Op die 9de van Januarie het Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius die Tugela bereik met ’n trop van ongeveer 4000 beeste wat op die terugtog uit Zoeloeland geneem is. Hy was op pad terug van die veldtog van Desember 1838: op die 16de van daardie maand het hy die Bloedrivier teen Dingaan gehou, ná die slagting van Pieter Retief in Februarie en die slag by Weenen. By die rivier het hy verneem dat majoor Samuel Charters op die 3de van Desember by Port Natal geland het, krygswet binne 2 myl van die hoogwatermerk afgekondig het, en die kruit in Maynard se klipstoor, John Owen Smith se houtgebou, en die emigrante se eie magazyn in beslag geneem het. Charters het die palissade by die Punt Fort Victoria genoem. Die beslaglegging het saak gemaak omdat die boere sonder kruit nie Dingaan noord van die Tugela kon agternasit nie, wat presies was wat die Kaapse regering wou hê terwyl Londen hulle nog as Britse onderdane behandel het. [3] [4]
Op die 14de het Carel Pieter Landman by die baai aangekom met die Volksraad se antwoord. Vrede kon nie kom voordat Dingaan die eiendom wat hy nog gehou het, teruggee het nie. Nadat hulle die koloniale grens oorgesteek het, het die boere hulself nie meer aan Britse gesag onderworpe geag nie, al wou hulle in harmonie daarmee bly. Hulle het Natal gehou by die papier wat in Februarie 1838 vir Retief gemerk is. Landman is hartlik ontvang en het uitvoerig gepraat, maar hy het sonder die ammunisie teruggegaan. Charters het geskryf dat sodra ’n bereidwilligheid om onder die Kroon op te tree verskyn, die middele tot verdediging nie weerhou sou word nie, maar dat terwyl die oorlog Dingaan se land ingedra word, geen bykomende aanvalsmiddele verskaf sou word nie. Die Volksraad wou hom nie verbind om nie die Tugela oor te steek nie. Daarom het die kruit die eerste maande van die jaar in Britse hande gebly: Londen sou ’n onderdane-gemeenskap bewapen, nie ’n onafhanklike kommando nie. [3] [4] [7]
Digby die hawe het drie kampe gestaan. Een, van ongeveer 25 of 30 gesinne onder L. Badenhorst, was naby die kop van die inham. ’n Tweede, ietwat groter, was by die Umlazi; die derde, van ongeveer 15 gesinne, was 10 of 12 myl verder, albei onder Andries de Jager en Jacobus Uys. Charters het ’n kommissie gehou onder die Kaap die Goeie Hoop-strafwet, die statuut waarmee Britse howe aanspraak gemaak het om onderdane te verhoor vir misdade anderkant die koloniale lyn. Hy het ’n boer wat van aanranding beskuldig is, ontbied; die man het geweier om te verskyn, en gesê hy is lid van ’n onafhanklike gemeenskap en slegs verantwoordelik teenoor die landdros wat die volksraad aangestel het. sir George Thomas Napier het dit onraadsaam geag om die saak deur te druk. Só het die poging begin en geëindig om geregtelike gesag oor die emigrante by Natal uit te oefen. Sonder instruksies van die minister van kolonies, wat herhaaldelik gevra maar nie gestuur is nie, kon die goewerneur niks meer doen as om hulle by elke geleentheid te laat weet dat hulle nog as Britse onderdane beskou word nie. [3] [7]
Op die 20ste van Januarie het Charters Natal oorland na Kaapstad gelaat, en kaptein Henry Jervis van die 72ste in bevel gelaat van 86 hoëlanders, 12 koninklike artilleriste met 3 kanonne op die duine, en die wattle-en-modderbarakke binne die wortelboom-palissades. Hy het deur Pondoland en die Transkei gereis met 3 offisiere, 2 staatsamptenare, Theophilus Shepstone, en een van Faku se amapakati wat gekom het om die majoor vir ’n vriendelike boodskap te bedank. Hy het Grahamstad op die 27ste van Februarie bereik. By Faku se plek het hy die Natal-toedrag in sittings van nie meer as 5 minute verduidelik en die Pondo-kaptein aangeraai om niks met die Boere te doen te hê nie, wat in hulle huidige posisie teen die gesag van die Kroon was. By Buntingville het hy verneem dat die Wesleyaanse eerwaarde William Jenkins ’n boodskap aan Faku gestuur het, asof dit van die goewerneur kom, dat sy grense tot by die Umzimkulu gewaarborg sou word en dat hy by skending deur die Boere om militêre hulp mag aanklop. Charters, wat elke stuk papier deur die goewerneur se kantoor gesien het, het die stelling as ’n opsetlike wanvoorstelling gerapporteer. Die boere het geen voorneme gehad om met Pondoland in te meng nie, maar die papier van Ungungunhlovu het die Umzimvubu genoem, en ’n gewaarborgde lyn tot by die Umzimkulu sou ’n stryd tussen dié twee riviere oopgesit het. Daarom het Charters oorland gegaan en nie per see nie: Napier het ’n soldaat se verslag oor Faku nodig gehad, en of ’n hoëlandse kompagnie by die inham die waens kon omdraai. [3] [4]
In Januarie het die Volksraad stappe gedoen vir ’n dorp by Durban. ’n Besluit tot dieselfde uitwerking is in 1835 deur die Engelse setlaars aan die baai geneem. Strate is nou uitgelê en die grense van die dorp vasgestel. Die oorgrote meerderheid van die emigrante het nog in laers langs die Tugela, die Klip, die Boesman en die Umgeni gewoon; die land was te onrustig vir baie plase. Charters, wat die kampe op sy oorlandse pad verbygegaan het, het ’n paar gesinne redelik gerieflik gevind, maar oor die algemeen ellendige armoede, en ’n gees van afkeer van Engelse gesag merkwaardig sterk onder die vroue, wat die gedagte om na die kolonie terug te keer met minagting verwerp het. As enige van die mans begin verslap het, het die vroue hulle aangevuur. Jervis, wat in bevel gelaat is, was gunstig gesind teenoor die emigrante en het vroeg in die jaar sy bes gedoen om Dingaan tot vrede te bring. Die dorp by die baai het saak gemaak omdat ’n straatplan ’n aanspraak was om te bly, nie ’n kamp wat op bevele uit Kaapstad wag nie. [4] [7]
Pietermaritzburg gestig, die Volksraad van vier-en-twintig, en Dingaan se beeste — Februarie–Junie 1839
In Februarie het ’n getal wat op ongeveer 2000 persone van alle ouderdomme geskat is, by ’n aangename plek bekend as die Boesmansrand of Stinkhoutberg saamgetrek, waar tuine al van die vrugbaarheid van die grond getuig het en rivierwater byderhand was. Op die 15de van Februarie is regulasies en instruksies uitgereik: elke eienaar van ’n erf was verplig om dit binne 2 maande met die beste graan en plante te besaai, met ’n soomuur of palissade te omring, en — al was dit nie binne die twee maande nie — ’n huis te bou in so ’n posisie dat dit saam met ander die reguit lyn van ’n straat vorm. Erwe is teen nie meer as 5 riksdaalders elk aangebied, in volle voldoening van alle belastings vir die volgende 5 jaar, tesame met ’n eweredige deel van die koste van besproeiing. ’n Geselskap van bloedverwante kon ’n hele blok van 10 neem. Op dié voorwaardes is 300 erwe vinnig opgeneem. By die benaming van die plek is dit verlang om Retief en Gerrit Maritz te eer; dit is daarom Pieter Mauritz Burg genoem, later Pietermaritzburg. In Maart is die dorp as sodanig ingestel, die ou naam verander om Maritz sowel as Retief te eer, en die hoofstad van die nedersetting daar vasgelê, waar die Volksraad nou sy vergaderings gehou het. Weenen as dorp moes nog wag. ’n Hoofstad met genommerde erwe het saak gemaak omdat dit ’n laer op die Boesmansrand in ’n setel van regering verander het wat die Britse pos by die Punt nie kon ignoreer nie. [3] [4] [7]
Die staatsvorm was demokraties in die uiterste. Die opperste mag was die Volksraad, ’n raad van 24 lede wie se ouderdomme tussen 25 en 60 moes wees, verkies deur die stemme van alle mans bo 21. Statutêre vergaderings is op die eerste Maandae van Januarie, April, Junie en Oktober gehou. By elke vergadering is ’n voorsitter verkies wat die titel van president vir die volgende 3 maande gedra het en ’n klein getal as die Kommissieraad by homself gevoeg het. Die Volksraad het verdrae gemaak en bekragtig, wette uitgevaardig, en staatsamptenare aangestel en ontslaan. Enige van die publiek het die reg gehad om by te woon, te praat — en dit uitvoerig — asook te stem. Potgieter se mense wes van die Berg het ’n byraad by Potchefstroom en Winburg gehou, losweg met Natal verbind. Onafhanklike partye tussen die Oranje en die Vet het nie een van die twee erken nie. Tussen die soldate en die mense was daar baie goeie gevoel: Jervis het gekla dat sommige van die 72ste desertéer, hulle name verander, en met die Boeremeisies trou. Daar was die beslistste voorneme om te weier om as Britse onderdane beskou te word, liewer die land te verlaat as om weer te onderwerp. Daarom het ’n raad van 24 by Pietermaritzburg, nie die hoëlandse kaptein by Fort Victoria nie, die wet gemaak wat die kampe sou gehoorsaam. [4] [7]
Jervis het ’n boodskapper van Henry Ogle gekry en Dingaan genooi om afgevaardigdes na Natal te stuur. Die Zoeloe-kaptein het ongeveer 10000 man in al die gevegte verloor, maar sy leër was nog groot, en hy was heeltemal bereid tot ’n reëling wat ’n oog oor die emigrante sou hou. Hy het afgevaardigdes met 316 perde gestuur. Op die 26ste van Maart het hulle Pretorius en ander vooraanstaande emigrante digby die fort ontmoet, in teenwoordigheid van Jervis, en is vertel dat die boere tot vrede sou instem as Dingaan die sessie aan Retief sou bekragtig, die beeste en ander eiendom wat geneem is teruggee, die skade vergoed, en instem dat Zoeloes wat die Tugela suidwaarts oorgaan en blankes wat dit noordwaarts oorgaan, geskiet moet word. Die afgevaardigdes het voorgegee dat hulle die voorwaardes billik ag, maar gesê Dingaan se goedkeuring is nodig. Sy antwoord, aan Jervis deurgestuur, was dat die ander eiendom teruggegee sou word as hulle daarvoor kom. Badenhorst het die boodskap na Pietermaritzburg laat deurgaan. Pretorius, met 330 burgers, het ’n laer by die samevloeiing van die Mooi met die Tugela gevorm. Die ontmoeting by die fort het saak gemaak omdat Jervis ’n papier wou hê wat Natal rustig sou hou sonder nog ’n kommando, en Pretorius die gesteelde troppe wou hê voordat hy die oorlog klaar sou noem. [3] [7]
Op die 24ste van Mei het 334 berede manne onder Pretorius ongeveer vier uur van die Tugela versamel. Ogle moes na Dingaan deurgaan, maar hy is met agterdog bejeën en terug na die nuwe dorp gestuur, waar hy 3 dae in hegtenis gehou is omdat hy sonder ’n pas van Pretorius gereis het. William Cowie het sy plek ingeneem, saam met J. A. van Niekerk en J. P. Roscher. Die groot liggaam het naby die Tugela gebly; Cowie met 3 ander het Dingaan se nuwe plek, ongeveer 400 tree van die verbrande Ungungunhlovu, op die 27ste bereik. Die kaptein was jubelend in ’n soldaatjas. Hy het 1300 horingsbeeste, ongeveer 400 skape, 52 gewere, en 43 saals teruggestuur, op die 7de van Junie by die kamp afgelewer. Pretorius het toe 2 mindere kapteins ingelig dat die verliese wat nog verskuldig is op 19300 stuks geskat word, maar dat ’n deel in ivoor betaal mag word. Hulle het hulle merke aan die voorwaardes geheg. Die manne wat naas die koning die verdrag moes bekragtig het — veral Tambuza — het nie gekom nie; daar is gesê hulle was die vernaamste aanstigters van die moorde en was bang om hulle onder die boere te vertrou. ’n Merk van mindere kapteins was nie ’n koning se seël nie: daarom het die beeste wat in Junie ingekom het, die rekening nie gesluit nie. [3] [4] [7]
Ander bewys van hoe die mense nog in waens gesit het, was ’n brand wat die aand van die 3de van Junie in een van die kampe naby Maritzburg uitgebreek het, waarin 9 individue hulle lewens verloor het, 10 ander ernstig beseer is, en die waens en huishoudelike goed van 29 gesinne heeltemal vernietig is, die vernaamste skade veroorsaak deur die ontploffing van buskruit wat in verskillende waens gestoor is. Op die 30ste van Junie het 2 boodskappers van Dingaan by Maritzburg aangekom. Hulle het geen ivoor gebring nie. Die volksraad, wat vasgestel het dat hulle persone van geen rang was nie — een Dingaan se bierbrouwer, die ander ’n tuinier — het geweier om verder te onderhandel as om hulle op te dra om hulle meester te laat weet dat hy van sy hoofkapteins binne 12 dae moet stuur, anders sou hulle nie langer met hom handel nie. By verskeie geleenthede daarna het boodskappers aangekom, maar hulle het niks anders gedoen as komplimente aflewer, beloftes maak, en om verskoning vra vir foute nie, totdat dit duidelik geword het dat Dingaan se enigste doel was om vas te stel of die boere in laer bly of oor die land versprei. Piet Kemp, ’n jongman van die Congella-kamp, het ’n inboorling in die hand gewond oor ’n perd op die pad na die Onder-Umlaas; Jervis het hom onder die strafwet ontbied; die vader het geweier om die seun te laat verskyn. Op die 12de van April het Napier aan Glenelg geskryf dat die raad eenparig van oordeel was dit sou hoogs onbehoorlik wees om die risiko van bloedvergieting te loop deur die beskuldigde te gryp, aangesien dit onmoontlik sou wees om dader en getuies na die kolonie te bring om verhoor te word. Op die 12de van Junie het Jervis aangebied om die kruit vry te laat as die Volksraad ’n verklaring sou teken dat dit slegs vir verdedigende doeleindes gebruik sou word; die aanbod is nie op dié voorwaardes aanvaar nie. Die brand, die bierbrouwer, en die onverhoorde jongman het almal dieselfde gesê: die kampe was nog ’n volk op trek, en die kaptein by die Punt kon hulle nóg verhoor nóg ontwapen. [3] [4]
Glenelg afgetree, Normanby, Stockenstrom ontneem, en agtien honderd op die grens — 1839
By sy aankoms in Engeland het kaptein Andries Stockenstrom sy bedanking in Glenelg se hande geplaas, maar dit teruggetrek toe die minister van kolonies volkome vertroue in hom uitgespreek het. Stockenstrom was Glenelg se man op die Vis: luitenant-goewerneur van die oostelike distrikte van 1836, opsteller van die verdrae wat Xhosa-kapteins as onafhanklike partye behandel het nadat die Provinsie van Koningin Adelaide prysgegee is, en die voorwerp van ’n spesiale ondersoekhof te Grahamstad in Mei 1838. Dit is gereël dat hy as luitenant-goewerneur sou terugkeer met ’n salaris wat van 1000 tot 1500 pond per jaar verhoog is, toe Glenelg op die 8ste van Februarie ’n kennisgewing van die premier ontvang het dat die ministerie sekere veranderinge besluit het, waaroor hy nie geraadpleeg is nie, en dat hy moet aftree. Daar was ander kolonies buiten die Kaap wat deur sy administrasie tot op die rand van ondergang gebring is. Glenelg het dadelik bedank, en is op die 20ste van dieselfde maand opgevolg deur die markies van Normanby, wat tevore die poste van goewerneur van Jamaika en onderkoning van Ierland beklee het, en daarom as ’n man van ondervinding beskou is. Die nuwe minister sou Stockenstrom toegelaat het om terug te keer, maar sake het gou onder sy aandag gekom wat hom laat huiwer het. Napier het kaptein Campbell van Albany volkome vrygespreek, wat ’n pensioen van 200 pond per jaar toegestaan is; Stockenstrom het getoon dat hy die plaas Maasstrom, 10000 akkers in die ou afgestane gebied, op volkome eerbare wyse van sir Rufane Donkin verkry het. Glenelg se val het by die Kaap saak gemaak omdat die verdrae op die Vis, die garnisoen by Natal, en Stockenstrom se terugkeer almal gehang het aan wie volgende die seëls in Downing Street hou. [3] [4]
Gedurende die ondersoek is dit sterk onder Normanby se aandag gebring dat Stockenstrom buitengewoon ongewild in Suid-Afrika was. Charters, toe in Londen, het die minister te kenne gegee dat Napier Stockenstrom se terugkeer ongewens ag, al is later getoon dat hy sommige uitdrukkings van die goewerneur misverstaan het. Die briefwisseling het ’n twyfel beslis oor die verstandigheid om ’n ongewilde administrateur op ’n geprikkelde volk af te dwing. Op die 31ste van Augustus het Normanby Stockenstrom laat weet dat hy van sy amp ontneem is. Die brief het van wantroue en vervreemding teenoor hom gepraat wat so diep wortel geskiet het in die gemoed van ’n groot deel van die koloniste dat dit sy dienste van die waarde ontneem het wat anders daaraan sou behoort. Verwarring in ander departemente het die ministers besluit om die kolonies aan die bekwaamste lid van hulle party toe te vertrou. Op die 3de van September het lord John Russell minister van kolonies geword, en Normanby is na die binnelandse departement oorgeplaas. Die nuwe minister het Stockenstrom die goewerneurskap van ’n Wes-Indiese eiland met ’n ridderorde aangebied, wat hy van die hand gewys het, en om ’n pensioen van 1000 pond per jaar gevra; Russell het toe 700 pond per jaar uit die koloniale inkomste en ’n baronetskap aangebied, wat hy aanvaar het. kolonel John Hare, wat op die 9de van Augustus 1838 as waarnemende luitenant-goewerneur aangetree het, het die titel oorgeneem, maar die amp het opgehou om van enige belang te wees. Die administrasie is soos voor 1836 deur die goewerneur gevoer, die enigste verskil dat instruksies en verslae nou deur ’n groter getal hande gegaan het. Daarom was die oostelike bevel ná Augustus Hare se titel sonder Stockenstrom se mag: Londen sou nie ’n luitenant-goewerneur terugstuur teen wie die dorpe vreugdevure gebrand het nie. [3] [4]
Die imperiale owerhede het aan die goewerneur se versoek voldoen en in 1839 die 25ste regiment voetvolk en ’n vleuel van die 91ste uitgestuur, wat hom in staat gestel het om 1800 soldate op die grens te plaas; tog was dit onmoontlik om diefstal te stuit terwyl die Xhosa die ruigtes in die vallei van die Vis in besit gehad het. ’n Bataljon van die 91ste het in April aangekom. Die Kaapse berede gewere — in Junie verminder tot 6 kompanjies elk van 80 onderoffisiere en manskappe en onder bevel van luitenant-kolonel Somerset geplaas — is so afgemat met patrollering dat sommige van die linie-infanterie van perde voorsien is om met die diens te help. Dit was alles tot min of geen nut. In 1839 het die hoofregter, sir John Wylde, op rondgang 9 skuldig bevonde veediewe tot die dood veroordeel, met die oog daarop om ander af te skrik; die goewerneur het die vonnis versag, omdat hy geweet het dat die openbare mening in Engeland geskok sou wees as dit ten uitvoer gebring word. Die minister van kolonies het die versagting goedgekeur. Hare het ’n detachement na die Swart-Kei gestuur nadat die emigrant-Tembu-kapteins Mapasa en Diniso versuim het om gesteelde beeste terug te gee wat hulle by Shiloh aan Napier beloof het. Majoor Armstrong se afdeling is aangeval en was verplig om te vuur; 1 Tembu is dood; 450 beeste is van die vlugtelinge geneem en as gedeeltelike vergoeding aan die boere oorhandig. Die optrede het vir ’n tyd ’n besliste goeie uitwerking gehad; Maqoma het ook ’n les daaruit geleer. Meer rooi jasse op die Vis het saak gemaak omdat Napier daardie lyn al die slegste genoem het wat aanvaar kon word, en 1800 man nog nie die ruigtes kon hou wat Glenelg se verdrae in Xhosa-hande gelaat het nie. [3] [4]
In Februarie het Shepstone mnr. J. M. Bowker as diplomatieke agent by die Mfengu en Gqunukhwebe by Fort Peddie opgevolg. ’n Stam van die Imidange onder ’n kaptein met die naam Tola, wie se krale tussen Fort Beaufort en die verlate fort Willshire was, het hulle daarop beroem dat hulle die vaardigste veediewe in die land is; die boere van Albany was gewoond om hom as die grootste skurk op vrye voet te brandmerk. Die ander kapteins het Hare verseker dat hulle geen simpatie met hom het nie, en hom sou straf as hy nie so sterk was nie. Daardie tuchtiging was nie hierdie jaar se werk nie. Wat die jaar op die Vis gedoen het, was om meer soldate op ’n lyn te sit wat die koloniste nie kon oorsteek nie, om die 72ste op bevele vir Europa te laat wag, en om die verdrae ongeskend deur die koloniste te laat terwyl 49 veewagters in 4 jaar, plus Charles Bezant wat op die 6de van Julie 1838 by Pato se kraal vermoor is, 50 sterftes teen die stamme laat tel het. In Junie het die minister van kolonies geskryf dat die assistent-kommissarisse van vergoeding in elke ander kolonie, insluitend Mauritius, hulle kommissies gesluit het, tog het die Kaapse komitee, nou in sy vyfde jaar, in 6 maande oor min meer as 100 eise verslag gedoen, met meer as 300 wat nog deurgestuur moes word, en 24913 pond 6 sjielings nog beskikbaar. Die brief het saak gemaak omdat emansipasie sonder betaalde vergoeding nog onafgehandelde besigheid in die westelike kamers was terwyl die oostelike lyn beeste verloor het. [3] [4]
Masels in Kaapstad, westelike arbeid, en die Children’s Friend — 1839
Die boere van die westelike distrikte, byna sonder bediendes gelaat deur die einde van die vakleerlingskappe op die 1ste van Desember 1838, het noodwendig baie ontbering deurgemaak; maar hulle het gou geleer om hulle by die nuwe orde aan te pas. Baie meer as vroeër het hulle aandag aan die teling van merinoskape gegee, en die produksie van wol het vinnig toegeneem. Die vrygemaakte mense was in hierdie toestand toe die masels op die 20ste van Februarie in Kaapstad verskyn het. Vir meer as 30 jaar was die kolonie vry van daardie siekte, en niemand het geweet hoe dit hierdie keer ontstaan het nie, maar baie gou het dit sy teenwoordigheid op ’n ontstellende wyse laat voel. Van daardie datum tot die 25ste van Maart, ’n bietjie meer as ’n maand, was daar in Kaapstad alleen nie minder as 6655 gevalle met 51 sterftes. Dit het deur die land versprei en veral die gekleurde mense aangeval wat te midde van vuilheid in verstikkende kamers gewoon het. Dit het byna gelyktydig uitgebreek in plekke ver van mekaar en met min verkeer: Colesberg, Uitenhage, Port Elizabeth en Grahamstad is swaar getref. In die Natal-kampe het masels ook onder die kinders uitgebreek, ’n baie kwaadaardige vorm aangeneem, en groot getalle weggeneem; van die volwassenes was baie siek van koors, en daar was baie armoede. Jervis, wat in Julie aan Napier geskryf het, het gesê die masels het oor die hele land en deur al die kampe versprei, oor die algemeen van ’n ligte vorm, veral onder die inboorlinge, maar hy het van 50 of 60 sterftes by die Boesmansrand gehoor. Voorrade vir die siekes wat uit die kolonie gestuur is, is toegang tot die hawe geweier terwyl die poort gesluit gebly het. Disenterie was ’n opvallende kenmerk; die enigste behandeling was om die pasiënt se kragte te onderhou, al is chloorkalk aanbeveel. Die epidemie het saak gemaak omdat die westelike plase pas hulle vakleerling-arbeid verloor het, en ’n geslote hawe by Natal hospitaalvoorrade van dieselfde kampe gehou het wat Pietermaritzburg uitgelê het. [3] [4] [7]
In hierdie tyd het die imperiale regering sulke veranderinge in die regte op wyne wat Groot-Brittanje binnekom, aangebring dat die Kaap teenoor Frankryk benadeel is. Tesame met die skaarste aan arbeid het dit so ’n uitwerking gehad dat die uitvoer van wyn vinnig afgeneem het. ’n Skema om 8000 tot 12000 pond per jaar uit lenings wat aan die staatsbank terugbetaal is, te gebruik om arbeiders uit Engeland op koloniale waarborg te bring, is deur die imperiale owerhede van die hand gewys totdat die openbare skuld afbetaal is, aangesien Groot-Brittanje verantwoordelik was vir die note wat teen skatkiswissels inruilbaar was. Daar was dus geen staatsondersteunde emigrasie uit Europa na die Kaap in hierdie tyd nie. ’n Paar gesinne het uit eie beweging gekom; 300 of 400 soldate wie se termyn verstryk het, is toegelaat om op die grens ontslag te neem; sommige Engelse emigrante op pad na Australië en Nieu-Seeland het in Tafelbaai vergaan en gebly. Selfs die toevoer van jeugdige immigrante deur die Children’s Friend Society het in hierdie jaar tot ’n einde gekom. Wynregte en ’n geslote arbeidskema het saak gemaak omdat merinowol die gaping gevul het wat wyn en die vakleerlinge wat van die westelike plase weggeloop het, gelaat het. [3]
Deur ’n spesiale ordonnansie is ongeveer 750 kinders na Suid-Afrika gebring, toe ’n ongelukkige voorval die onderneming tot ’n einde gebring het. ’n Paar seuns van bedorwe gewoontes het die direkteure se waaksaamheid ontwyk. Briewe wat een van hierdie seuns aan sy vriende in Londen geskryf het, is openbaar gemaak en het welwillende mense daar laat vermoed dat daar hardvogtige behandeling is. Die direkteure het die minister van kolonies versoek om ’n spesiale ondersoekkommissie aan te stel, en Normanby het Napier opdrag gegee om dit te doen en ’n volle verslag deur te stuur. Die genootskap het ook mev. Bourhill uitgestuur, matrone van een van sy ontvangsinstellings naby Londen, om oor die toestand van die meisies verslag te doen en as superintendent van vroulike immigrante te bly. ’n Seun met die naam Trubshaw, een van 12 seuns wat by G. H. De Wet, ’n boer naby Stellenbosch, in vakleerlingskap was, het weggeloop en sy oortog na Engeland gewerk. Die kommissie het sommige gevalle van hardvogtige optrede gevind, waarvan die allerslegste deur ’n Engelse offisier was wat later by ’n krygshof uit die koningin se diens ontslaan is, maar dat in die oorgrote meerderheid van gevalle die vakleerlinge baie goed behandel is. De Wet was ’n voorbeeldige meester; die 11 wat by hom gebly het, het nie ’n woord van klagte gehad nie. Volgens hulle indenture is ’n klein bedrag van 3 pennies tot 1 sjieling per week tot die krediet van elk in ’n spaarbank geplaas. Die ondersoek het saak gemaak omdat ’n Londense skandaal, nie ’n Kaapse tekort nie, die laaste georganiseerde toevoer van jong hande gesluit het nadat vakleerlingskap geëindig het. [3]
Mev. Bourhill is in Julie oorlede, nadat sy ’n verslag huis toe gestuur het wat entoesiasties genoem kon word oor die toestand van die meisies. Sy het ’n ernstige wens uitgespreek dat vele duisende arm kinders wat toe in die groot Engelse stede tot verderf gegaan het, in ewe goeie posisies geplaas kon word. Intussen is in Londen vasgestel dat Trubshaw onder ’n ander naam twee keer aan geringe diefstal skuldig bevind is voordat die genootskap hom geneem het. Kaptein Brenton se dood is verhaas deur die smaad wat op hom gestapel is, en die treurendes by sy begrafnis is deur ’n kwaai skare beledig. Die komitee in Kaapstad het bedank, en verklaar dat hulle hulself nie langer sou blootstel aan die skeldtaal van daardie persone in Engeland wat elke dwase berig tot nadeel van die kolonie onvoorwaardelik glo nie. Van die 98 individue wat die eerste liggaam emigrante onder Louis Trichardt en Jan van Rensburg gevorm het, het almal omgekom behalwe 26 wat in armoede in Natal geland is en 2 nog ellendiger wat by die swartes gewoon het. Hulle vriende het die skoener Mazeppa vir Delagoabaai gehuur, en in Julie is die oorblyfsel — mev. H. Botha en 5 kinders, mev. G. Scheepers en 5 kinders, mev. J. Pretorius en 2 kinders, 3 jongmanne, en 7 weeskinders — in Natal geland. Op die 20ste van Julie het die Mazeppa in die baai aangekom; die oorlewendes se gewere, die enigste oorblyfsel van hulle eiendom, is van hulle geneem al is dit kort daarna teruggegee, ’n gebrek aan meegevoel wat die Volksraad nie vergeet het nie. Een jongman, ’n seun van Louis Trichardt, het in ’n Portugese vaartuig na Mosambiek gegaan voordat die skoener die baai bereik het. Die landing het saak gemaak omdat ’n geslote Britse hawe nog die reg geëis het om mense te ontwapen wat uit Delagoa-koors gekom het, nie uit Dingaan se krale nie. [3] [4] [7]
Innes en die skole, vier nuwe distrikte, Cock by die Kowie, en Moorrees by Riversdale — 1839
By Napier se aankoms het hy gevind dat D’Urban ’n hervorming van die openbare onderwys beoog het, en dat ’n deeglike verslag oor die landskole deur kolonel Bell opgestel is. Die vryskole wat in 1822 ingestel is, was nog oop, al het hulle lank opgehou om so ’n hoë posisie as in vroeër jare te handhaaf. In 1838 was daar in die hele kolonie 23 dorpskole van daardie klas. Die Suid-Afrikaanse kollege in Kaapstad het 200 pond per jaar uit die skatkis ontvang; die klasse het nog in die weeshuis byeengekom. In 1839 is die goewerneur se belofte van grond uitgevoer, toe die terrein van die laaste staats-slawehuis en deel van dié waar wilde diere eens gehou is, aan die kollege oorgedra is. ’n Som van meer as 3000 pond was byderhand uit die ou Latynse skoolfonds; die regering het die direkteure nog 2000 pond uit die prysnegerfonds teen 4 persent geleen. Voor 1839 is ongeveer 2000 pond per jaar uit die koloniale skatkis tot steun van skole bestee. Nadat die minister van kolonies die nuwe stelsel goedgekeur het, is dit so gou moontlik in werking gestel. Hy het 500 pond per jaar, met reisgeld, vir ’n superintendente-generaal goedgekeur, en die instandhouding van die hoofonderwysers van 12 hoofligskole, salarisse van 150 tot 300 pond, met 30 pond vir huishuur; die geskatte totaal op hierdie hoofde was 3460 pond per jaar. Die bybel- en skoolkommissie is deur ’n superintendente-generaal vervang. Op die 11de van Mei is James Rose Innes, eens skoolmeester van Uitenhage, as superintendente-generaal van onderwys aangestel, met ’n salaris van 500 pond per jaar en reiskoste wanneer hy op inspeksiereise was. Op die 24ste van Mei is inligting oor die hele nuwe skema in die Gazette gepubliseer. Twee klasse skole is in die vernaamste sentrums van Europese bevolking ingestel: elementêre onderwysers teen 100 pond per jaar met ’n vry huis of 30 vir huur, oop sonder koste vir elke kind van goeie gedrag; en, bó hierdie in die vernaamste dorpe, klassieke skole met onderwysers van hoër standing, die meeste van hulle gegradueerdes van Skotse universiteite, teen 150 pond per jaar. Die Nederlandse taal is as medium gebruik waar ouers dit verlang het. Godsdiensonderrig is uit die bybel op ’n vasgestelde uur gegee, maar geen kind wie se ouers beswaar gemaak het, is verplig om op daardie tyd by te woon nie. ’n Normaal-skool sou in Kaapstad begin word om onderwysers op te lei. Die skema het saak gemaak omdat die bybel- en skoolkommissie die vryskole sedert 1822 bestuur het, en ’n enkele superintendent met ’n Gazette-kennisgewing nou vir elke staatsklaskamer in die kolonie verantwoordelik was. [3] [4]
Op die 21ste van Julie het die eerwaarde Jan Hendrik von Manger, lank voorsitter van die bybel- en skoolkommissie, van aktiewe diens as predikant afgetree, al het hy belangstelling in die skole behou. Sir John Herschel het in Maart 1838 na Europa teruggekeer; op versoek van die goewerneur het hy 5 Skotse onderwysers uit daardie land gekies, maar hulle was nog nie in die kolonie toe die jaar gesluit het nie. Hy het uiteengesit wat ’n gesonde stelsel moet doen: voordelige persoonlike gewoontes vorm; die gees met nuttige kennis toerus; sy vermoëns deur samehangende denke vergroot; en goeie burgers vorm deur die verhoudings van die sosiale en burgerlike lewe te leer. Napier, nader aan die aarde, het die verspreiding van ’n korrekte kennis van die Engelse taal onder alle range bepleit, terwyl Nederlands deel van die elementêre kursus gemaak is waar dit verlang word. Innes het die maande ná sy aanstelling bestee om die skole dwarsdeur die kolonie te besoek en hulle so goed moontlik in orde te bring. ’n Poging om die openbare skole te fnuik deur allerhande gekleurde kinders op die onderwysers af te dwing, wat slegs tot die uitsluiting van fatsoenlike Europese leerlinge kon lei, was ’n botsing van twee denkrigtings; Innes moes dit met takt beslis, en die nuttigheid van die skole is behou. Die reise het saak gemaak omdat ’n skema wat in Londen geskryf is, nog klaskamers van Stellenbosch tot Grahamstad moes tref. [3] [4]
Op die 23ste van Januarie is ’n ordonnansie uitgevaardig wat 4 nuwe magistraatsdistrikte skep: Wynberg, Malmesbury, Paarl en Caledon. Onder die emansipasiewet is in 1834 dieselfde gebiede van spesiale landdroste voorsien, wie se pligte beperk was tot die belange van die vakleerlinge. Toe vakleerlingskap ophou, het die goewerneur dit raadsaam geag om daardie 4 offisiere as residerende landdroste vir alle doeleindes te behou. Die wetgewende raad het saamgestem, en die minister van kolonies het die ordonnansie bekragtig. Majoor George Longmore het toe residerende landdros van Wynberg geword, majoor Henry Piers van Paarl, kaptein John Montgomery Hill van Malmesbury, en majoor James Barnes van Caledon. Op die 5de van Februarie het ’n proklamasie vereis dat die woord distrik amptelik gebruik word vir die gebied onder ’n residerende landdros, en die woord afdeling vir die gebied onder ’n siviele kommissaris. ’n Instelling wat van die vroegste dae van die kolonie bestaan het — die huwelikshof — is by ’n order in council op die 7de van September weggeneem. Die vier nuwe distrikte het saak gemaak omdat die spesiale landdroste van emansipasie gewone landdroste geword het sodra die vakleerlinge vry was, en die westelike platteland howe vir almal nodig gehad het, nie slegs vir die vroeër tot slaaf gemaaktes nie. [3]
Die Oostelike Provinsie-bank, met ’n kapitaal van 40000 pond in 1600 aandele, het op die 1ste van Januarie in Grahamstad sake begin; die Oostelike Provinsie brand- en lewensassuransiemaatskappy, met ’n kapitaal van 20000 pond in 400 aandele, het daar op die 2de van September begin. Op die 16de van Maart het Anthony Oliphant die Kaap na Ceylon gelaat, en advokaat William Musgrave het vir die volgende 6 maande waargeneem. Op die 16de van September het William Porter aangekom en die plig oorgeneem. Groot pogings om Port Frances te verbeter is deur William Cock aangewend, wat volgehou het dat die mond van die Kowie een van die beste hawens in die wêreld gemaak kon word. Op die 27ste van November is ’n ordonnansie uitgevaardig om hom en sy vennoot George Hodgskin in staat te stel om die hawe te verbeter en vir ’n bepaalde tydperk gelde te hef op goedere wat daar geland of verskeep word. Cock het toe begin om opleiwalle van gevlegte hout, agter met sand opgevul, te bou. Vennote het gehuiwer en onttrek; Cock, met aansienlike private middele, het aangehou. In Mei was majoor Michell in Engeland, en het met Napier se instemming die minister van kolonies aangespoor om die aanleg met gevangene-arbeid van goeie paaie oor Cradock se pas naby George en op Mosterdshoek toe te laat; aangesien hy ook vuurtorings op Recife, Agulhas en Goeie Hoop bepleit het, het die minister hom as ’n entoesias begin beskou wat geld wil verkwis, en het geweier. Op die 8ste van April is die earl van Caledon skielik by Caledon Hall in die graafskap Tyrone oorlede, in die 62ste jaar van sy leeftyd. Op die 6de van Julie is lord Howden, voorheen sir John Cradock, wat die kasteel van 1811 tot 1814 gehou het en die Xhosa uit die Zuurveld verdryf het, in Engeland oorlede, en het een seun nagelaat. Banke in Grahamstad en ’n private ordonnansie by die Kowie het saak gemaak omdat die oostelike provinsie probeer het om sy eie hawe en krediet te finansier terwyl Michell se bergpaaie in Londen geweier is. [3] [4] [4]
Die eerwaarde Hubertus Adriaan Moorrees het op die 19de van Mei as eerste predikant van die nuwe gemeente Riversdale diens begin, ’n naam wat by regeringskennisgewing op die 30ste van Augustus 1838 ter ere van Harry Rivers van Swellendam gegee is. Op die 2de van April het die eerwaarde John Pears die eerste residerende predikant van ’n ander nuwe gemeente geword. In Mei is die eerste kerkraad van Bredasdorp gevorm; in Junie dié van Riversdale. In 1839 is ’n kerkgebou by Wagenmakersvallei en die Groenberg opgerig; die komitee het die goewerneur gevra om die dorp te noem, maar hulle eerste briewe het ’n bietjie te laat aangekom, en die naam was nog nie in die Gazette toe die jaar gesluit het nie. Sidbury se Engelse kerk, tot wie se koste 735 pond by vrywillige bydraes ingesamel en 200 deur die S.P.C.K. gegee is, met ’n oorblywende skuld van 338, is vir diens oopgestel; op die 5de van Januarie het Napier ’n petisie, deur 250 mense onderteken, aan Glenelg deurgestuur wat om ’n stipendium vir ’n permanente predikant vra. Op die 23ste van Januarie het ’n ordonnansie ’n vestry en kerkvoogde vir St. George’s, Grahamstad, gemagtig — die eerste stap tot die losmaak van Engelse kerkbeheer, aangesien daar toe slegs 3 koloniale kapelane in die hele oostelike provinsie was: Heavyside te Grahamstad, McCleland te Port Elizabeth, en Barrow te Bathurst. Op die 22ste van Januarie het Napier geskryf dat hy nie teen die eerwaarde Robert Shand van Tulbagh kon optree sonder om die beginsels wat vir sy leiding neergelê is, te skend nie, en dat hy nie in geestelike sake wou inmeng nie. Nuwe gemeentes by Riversdale en Bredasdorp het saak gemaak omdat die westelike gemeentes vinniger vermenigvuldig het as wat Kaapstad hulle kon noem, terwyl Grahamstad se vestry die eerste kraak was in ’n kerk wat nog deur 3 koloniale kapelane bestuur is. [3] [4]
Panda oor die Tugela, Lindley in Natal, en Fourie anderkant die Oranje — September–Desember 1839
Umpande, of Panda soos Europeërs hom gewoonlik genoem het, een van die jonger seuns van Senzangakona, het ongeveer 4 maande voor die vertrek van die troepe ’n sameswering teen Dingaan aangegaan. Hy was ’n halfbroer van die Zoeloe-koning, ver minder in bekwaamheid as Shaka of Dingaan, en hy het die instrument geword waardeur ’n verdeelde nasie die boere om beskerming gevra het. ’n Groot getal van die ingelyfde Zoeloes — oorblyfsels van stamme wat onder Shaka gekom het as die enigste middel om hulleself te red — was bereid om om enige leier saam te trek wat hulle redelike hoop op verlossing van onophoudelike bloedvergieting kon gee. Die induna Nongalaza, in bevel van die distrik langs die noordelike oewer van die Tugela, het vir Panda verklaar, en hulle het by hom aangesluit. Dingaan het met 4 regimente op Sapusa se kraal ingeval en, volgens Panda se latere stelling, die helfte van sy vegmag verloor; boodskappers het Panda beveel om hom te hulp te kom, maar Panda het die strik gesien en geweier om te beweeg. Die rebelse kaptein, met ’n groot gevolg, het toe die Tugela oorgesteek en 3 boodskappers na landdros Roos by die hawe gestuur om beskerming van die Europeërs te vra. Hierdie boodskappers het op die 14de van September aangekom en gestel dat Panda vergesel word deur Nongalaza, deur Sotobe wat in 1828 deur Shaka saam met mnr. King na die Kaap gestuur is, en deur 6 ander groot indunas. Die emigrante het Panda aanvanklik met agterdog bejeën. Kommandant Hans de Lange, wat die grens met ’n klein patrollie bewaak het, het hom ná die oorgang ontmoet. Die oorgang het saak gemaak omdat ’n Zoeloe-prins suid van die Tugela, wat Boerbeskerming vra, Pretorius ’n manier gebied het om Dingaan klaar te maak sonder om op Jervis se kruit te wag. [3] [4] [7]
Groot getalle Zoeloes, met hulle vroue en beeste, het aangehou om na die suidelike oewers oor te steek, en dit het duidelik geword dat die nasie in twee vyandige kampe verdeel is. Op die 15de van Oktober het Panda ’n onderhoud met die Volksraad te Pietermaritzburg gesoek en gekry. Die Boere was tevrede met sy bona fides, het onderhandelings aangegaan, en ’n bondgenootskap gevorm. Hy is tydelik in Natal toegelaat en moes, op gesag van die Volksraad, as regeerende prins van die emigrant-Zoeloes aangestel word, maar in leenmanskap aan die boere. Hy het onderneem om, sodra hy op Dingaan se troon geplaas is, die skuld aan beeste wat nog verskuldig is, te betaal; dit is aan albei kante verstaan dat die eerste klousule ’n blote formaliteit was, en hy het daarom dadelik ongeveer 2000 stuks betaal. Hy moes nie sonder die Volksraad se toestemming vyandelikhede met naburige stamme aangaan nie, en moes altyd die lewens van vroue en kinders in oorlog spaar. Jervis het teen die stap geraad, omdat hy geen rede gesien het om meer vertroue in Panda as in Dingaan te stel nie. Die bondgenootskap het saak gemaak omdat ’n hoëlandse kaptein by die Punt dit nie kon stuit nie, en omdat die beeste wat nog teen Dingaan gemerk is, nou deur sy mededinger beloof is. [3] [4] [7]
Die seremonie het op die 26ste van Oktober plaasgevind. Gemagtig deur die Volksraad het landdros F. Roos ’n ekspedisie van 28 man en 13 waens georganiseer, onder hulle die Franse natuurkundige Adulphe Delegorgue, heemraad Servaas van Breda, kommandant Fourie, veldkornet Jan Meyer, dr. Krause, en mnre. Morwood en G. Kemp. Hulle het die Umgeni oorgesteek en op die 25ste die duisende beeste en groot versameling hutte op die Tongati, ongeveer 30 myl noord van die hawe, in die oog gekry. Met die skadu van Retief wat hulle nog agtervolg het, was daar min slaap; hulle het by hulle gelaaide wapens gelê met hulle perde se teuels om die arms. Vroeg die volgende oggend, in van Breda se groot tent, het Panda aan die regterkant van Roos gesit. Delegorgue het hom beskryf as ’n man van majestueuse houding, in ’n ruime mantel op Romeinse wyse gevou, ’n briljante swart oog diep geset, ’n hoë voorkop, ’n groot mond wat dikwels glimlag met die glimlag wat beteken “ek verstaan.” Hy is as regeerende prins van die emigrant-Zoeloes aangestel totdat hy, met die boere se hulp, as volle koning op Dingaan se troon geplaas sou word. Hy moes ’n einde maak aan alle doodstraf vir toordery. Die kapteins is vertel dat hulle verantwoordelik gehou word vir sy lewe en veiligheid. Skaars het die afgevaardigdes teruggetrek of geskreeu het gewys hoe ’n groot menigte Pangazoaga, een van die 3 geëerde kapteins, bekend as Dingaan se agent, doodslaan. Panda het hulle in teenwoordigheid van die blankes berispe; hulle gelaat het volkome goedkeuring van die misdaad aangedui. Die volgende dag het die Boere vertrek, en 378 stuks as ’n paaiement saamgeneem; Panda het ook ’n geskenk van 101 beeste aan die kommissie gestuur vir verdeling onder gesinne wat gely het. ’n Artillerie-saluut is gevuur toe die proklamasie voorgelees is. Die doodslaan van Pangazoaga voor die tent het saak gemaak omdat dit gewys het wat leenmanskap aan Pietermaritzburg nog nie beheer het nie: ’n Zoeloe-skare het nog doodgemaak soos Dingaan se mense doodgemaak het. [4] [7]
In die winter het die eerwaarde Daniel Lindley, een van die Amerikaanse sendelinge wat die boere onder Maritz en Potgieter in 1837 by Mosega gevind het, hom in Natal gevestig. Toe hy vind dat die emigrante gemeentes in al 3 van hulle dorpe ingestel het, maar geen predikant van die Nederduitse Gereformeerde Kerk van die Kaap kon oorhaal om onder hulle te kom woon nie, het hy die pligte van hulle predikant op hom geneem. Hy het by Pietermaritzburg gewoon en van daar nie slegs na Durban en Weenen gereis nie, maar ook oorkant die berge, na Winburg en Potchefstroom, om vir die 5 gemeentes te preek, hulle siekes te besoek, en te doen wat hy kon om hulle kinders te onderrig. Erasmus Smit, wie se gesondheid heeltemal ingegee het, het ’n jaarlikse pensioen van 45 pond getrek; die hawekaptein, die kollektør van doeane, en die landdroste het klein stipendia ontvang; die kommandant-generaal, die kommandante, die veldkornette, en die lede van die Volksraad het hoegenaamd geen salarisse gehad nie. In 1839 was dr. Adams en Lindley, twee van die Amerikaanse party, weer op Natal-grond ná die Zoeloe-onluste van die vorige jaar. Lindley in die preekstoel het saak gemaak omdat Kaapse predikante nie die lyn wou oorsteek nie, en ’n republiek wat Jervis se wet nie wou neem nie, nog ’n predikant vir sy siekes en sy kinders wou hê. [3] [7]
Noord van die Oranje, nadat die ouer Adam Kok besit van die gebied geneem het, het die boere by die oorgang van die Groot Rivier die keurigste weiding opgeëis gevind. ’n Groot strook wat aan Kok se lyn in die ooste grens, is in hierdie jaar deur David Stephanus Fourie van die Korana-kaptein David Danser gekoop, maar slegs die grofste soort meting is gebruik om die ligging van die plase te bepaal. As ’n plaas wes van die ongemerkte lyn van die samevloeiing van die Riet en die Modder tot Platberg aan die Vaal geglo is te lê, het Europeërs wat in so ’n verlate streek wou woon dit van Cornelis Kok gekoop, maar nie daardeur onder daardie kaptein se regering gekom nie. Die hoogste skatting van die Bantoe-bevolking tussen die Umzimvubu en die Tugela — insluitend die grootste deel van Natal, oostelike Pondoland, en ’n groot deel van wat later Griekwaland-Oos geword het — het in hierdie jaar op onder 10000 siele gestaan. Oor die berge, in die oostelike deel van die huidige Oranje-Vrystaat en Basoetoland, was die hoogste skatting 50000. Van 1836 tot die laaste dag van hierdie jaar het eerder oor 98 persent van dié wat die hele kolonie gelaat het, van Beaufort, Graaff-Reinet, Somerset, Albany en Uitenhage gegaan — die deel wat aan die plunderende bendes blootgestel was — waar daar op die 30ste van November 1834 6333 slawe was, of 16 persent van die hele getal. Van Worcester, Swellendam en George was die emigrante ’n bietjie minder as 2 persent van die geheel. Die beweging van massas ná 1836 was nie die ou geleidelike uitbreiding van manne sonder plase wat vir die naaste onbesette grond op die grens aansoek doen nie. Fourie se papier van Danser het saak gemaak omdat ’n ongemerkte lyn noord van die Oranje al twee titels op dieselfde gras gelewer het, terwyl 98 persent van die waens nog uit die distrikte gekom het wat die Vis in die gesig gestaar het. [3] [3]
Normanby se despêche, die vlag by Fort Victoria, en die 24ste Desember — 1839
Die emigrante is onrustig gemaak deur ’n gerug dat ’n groot liggaam Engelse koloniste binnekort by Natal geland sou word met die doel om hulle regering omver te werp. Hulle vrese was grondloos. Op die 30ste van April het Normanby aan Napier geskryf, en die tydelike besetting van Port Natal goedgekeur met die doel om die invoer van oorlogsmateriaal te verhoed en die lus tot emigrasie uit die Kaapkolonie te stuit, maar sy volkome instemming aangekondig met die sienings van sy onmiddellike voorganger oor die onraadsaamheid om die besittings van die Britse kroon in Suidelike Afrika uit te brei. Die 72ste het bevele verwag om vir Europa in te skeep, en die goewerneur het daarom besluit om die garnisoen van Fort Victoria terug te trek en die emigrante heeltemal aan hulleself oor te laat. Sy eie mening, dikwels herhaal en dringend aangedring, was dat Natal ’n Britse kolonie moes word; maar die herhaalde uitdrukking deur Glenelg en Normanby van hulle slegs tydelike en voorwaardelike goedkeuring, hulle opmerkings oor die koste, en die skynbaar vaste besluit om koloniale besittings nie uit te brei nie, het hom laat besluit. In September het hy erken dat insover die militêre besetting verwag is om die toevoer van ammunisie te belemmer, dit ’n mislukking was, aangesien die boere so ruim voorsien was voordat hulle die kolonie gelaat het; dit het ook nie emigrasie gestuit nie, want nuwelinge het dwarsdeur die jaar aangehou aankom; en die teenwoordigheid van so ’n klein liggaam troepe was van min nut om die inboorlinge te beskerm. Daarom sou ’n minister wat nie wou annekseer nie, nog ’n pos goedkeur wat al by sy eie doelwitte misluk het: die vlag by die Punt moes sak omdat Londen nie vir nog ’n akker sou betaal nie. [3] [4] [7]
Die eerste gerug wat hulle bereik het, was dat ’n mnr. Bannister ’n Britse kolonie in Natal stig. Die Volksraad het byeengekom, en Pretorius het op die 31ste van Julie aan Jervis geskryf dat niemand in Natal sou mag vestig tensy hy die jurisdiksie van die Volksraad erken nie. In Oktober was daar meer grond vir alarm. In Engeland is ’n maatskappy bekend as die Natal Association gevorm; Normanby is ondervra met die oog op ’n Commons-komitee; die earl van Ripon het aan die Lords ’n petisie van sekere Liverpool-handelaars voorgelê. Die verrigtinge, gepubliseer in die Colonial Gazette van die 15de van Junie en oorgeneem deur die Grahamstown Journal van die 3de van Oktober, is verkeerd vertolk as sou Natal aan Engelse emigrante verkoop wees wat gou kon aankom. Om voorbereid te wees, is ’n burgerwag van 40 of 50 man permanent naby Jervis se kamp gestasioneer. Op die 11de van November het die Volksraad ’n proklamasie uitgevaardig: sou buitelandse emigrante in die baai land sonder om vooraf die Volksraad se toestemming te verkry, sou sulke emigrante as vyande van die staat beskou word; as hulle onder so ’n sterk militêre mag geland word dat weerstand onmoontlik is, sou die boere na die woude, berge en kranse terugtrek, en nóg om nóg gee kwartier totdat hulle herwin het wat wettig hulle s’n was. Die proklamasie het saak gemaak omdat Normanby se April-brief die kampe nog nie as ’n feit bereik het waarop hulle kon vertrou nie, en ’n Liverpool-petisie, van Pietermaritzburg gesien, soos nog ’n Charters by die Punt gelyk het. [4] [7]
’n Transport is vir die troepe gestuur, en op die 24ste van Desember het almal ingeskeep en na Kaapstad uitgeseil. Nadat die Unievlag van die hawevlagpaal gestryk is, is die driekleur van die republiek gehys. Die wapens, ammunisie en voorrade wat in beslag geneem is, is nou onvoorwaardelik aan Pretorius oorgegee. Op die 25ste het die emigrante hulle vlag oor die fort gehys wat Jervis gebou het, en die herstel van die regering van die Suid-Afrikaanse Vereniging van Port Natal by die baai afgekondig. Artillerie-saluute is gevuur uit die kanonne wat teen die Zoeloes op die Boesmanrivier diens gedoen het, en daar was openbare vreugde by Durban en by Pietermaritzburg. In November en Desember was Pretorius en sy kommandante besig met aktiewe voorbereidings vir die komende veldtog: ’n kommando van 265 man was op die Tugela gelaer. Dingaan se skuld van ongeveer 40000 stuks het nog onbetaal gelê; Panda se aanhangers onder Nongalaza is by die duisend getel; die Britse mag by die Punt was weg. Die kruit wat Charters in Desember 1838 in beslag geneem het, het teruggegaan sonder ’n belofte om nie die rivier oor te steek nie. Daarom het die jaar gesluit met hoëlanders op see en ’n driekleur oor Fort Victoria: Glenelg en Normanby het nog ’n kolonie geweier, Jervis se kompagnie het nóg kruit nóg waens gestuit, en die veldtog wat die res van Dingaan se troppe sou neem, was nie hierdie jaar se werk nie. [3] [4] [7]