Boer History1748 aan die Kaap die Goeie Hoop: Cloppenburg ontslaan, Boscawen-vloot, Tartar-wapenstilstand en Van Schoor
Swellengrebel, Tulbagh en Van Oudtshoorn — 1748
Kalender 1748 het oopgegaan met Hendrik Swellengrebel nog goewerneur, Ryk Tulbagh nog sekunde, en Pieter van Reede van Oudtshoorn nog onafhanklike fiskaal nadat hy Daniel van den Henghel op die 18de van September 1741 afgelos het. Die hiërargie wat die direkteure op die 14de van April 1739 vasgestel het, het dus deur ’n negende volle landbou- en skeepvaartjaar onder dieselfde drie senior siviele name voortgegaan. In Maart 1744 het die Here Sewentien reeds hul goedkeuring getoon deur die goewerneur die rang en titel van buitengewone raad van Nederlands-Indië te gee. Hy was sedert 1713 ononderbroke in Kompanjiesdiens. Geen nuwe kommissie het die Kasteel-stoele in hierdie kalender herrangskik nie. [3]
Die man in die eerste stoel het ’n Kaapsgebore goewerneur gebly. Hy is op die 29ste van September 1700 gebore, seun van Johannes Swellengrebel, wat in 1691 aangekom het, Kompanjiesampte beklee het, en as vryburger in 1716 gevestig het. Sy moeder, Johanna, was ’n dogter van die verkenner-soldaat Hieronymus Cruse; sy is oorlede toe Hendrik dertien was, en sy stiefmoeder Christina Stants, weduwee van Jan van Meerland, was eweneens ’n Kaapse koloniale. Vriendelikheid, gesonde verstand en lang plaaslike ervaring, eerder as briljantheid van talent, was wat die nedersetting hom toegeskryf het. In 1727, terwyl hy nog raadssekretaris was, het hy met Helena Wilhelmina ten Damme, ook Kaapsgebore, getrou. Tulbagh het as bruidegomsman gestaan. Agt kinders van die huwelik is al geëer in die kusbattery met die naam Heeren Hendriks Kinderen. [9]
Daardie Kaapse huishouding is in die sluitweke van 1746 aan die top leeggemaak. Helena is in Desember oorlede, in dieselfde maand dat sprinkane Tafelvallei gevul het, en vir baie maande was die goewerneur ontroosbaar. Eers teen die einde van 1747 kon hy weer glimlag en opgeruimd wees, toe Oranje-nuus uit die Nederlande die Kasteel ’n openbare geleentheid gegee het om sy gesig te herwin. Kalender 1748 het dus oopgegaan op ’n weduwenaar nog in die eerste stoel, ’n sekunde wat sedert die troue binne daardie familiekring was, en ’n fiskaal wat die onafhanklike amp meer as ses jaar lank gehou het. Die negende jaar onder die direkteure se skikking van 1739 was nie ’n jaar van nuwe Kasteelrang nie; dit was ’n jaar waarin dieselfde drie name preekstoel-ineenstorting, ’n geallieerde oorlogsvloot, ’n geslote myn en die einde van die oorlogstydse berede wag moes dra. [3] [9]
Die sekunde het nog in die groter huis aan die Keizersgracht gewoon waarheen hy ná 1739 verhuis het. Hy het ’n ingebore sin vir netheid en akkuraatheid, ’n sterk geheue en die gewoonte om sy woord te hou gehad. In 1747 het hy sy weduwee-moeder te hulp gekom deur haar seshonderd gulden elke kwartaal te stuur, ’n toelae waarvan niemand in die nedersetting destyds geweet het nie; hy het nie daarvan gehou dat van sy liefdadigheid gepraat word nie. Daardie geheime kwartaallikse oorbetaling het nog die man gemerk wat as tweede-in-bevel deur 1748 gesit het, eerder as enige rangverandering. Die goewerneur se swaer, ds. François le Sueur, het die pastorale skakel tussen die Kasteelfamilie en Tafelvallei gebly nadat hy van die Kompanjiestipendium afgedwing is. [9]
Buite die Kasteel het die nedersetting vyf Gereformeerde gemeentes gedra ná die grensraad van 30 Augustus 1745, ’n genoemde distrik en drostdy by Swellendam onder landdros Johannes Theophilus Rhenius ná die benaming van 26 Oktober 1747, en ’n kuslyn van vestingwerke wie se Imhof-battery in Julie 1745 kanonne ontvang het. Landelike burgers het nog vyftig berede manne na die Kaap geroteer terwyl Europese oorlog die Nederlande nog onder dreiging gehou het. Die ligter batteries met familiename—Swellengrebel, Elizabeth, Helena, Tulbagh en Heeren Hendriks Kinderen—en die swaar Imhof-werk het die messelantwoord gebly; die maandelikse binnelandse ruiters het die lewende een gebly tot September. Die ouer permanente poste by Saldanhabaai, Klapmuts, Groenkloof, Ziekenhuis en Rietvlei het soos vroeër gestaan; Waveren is al onttrek. Simonstad, onder poshouer sergeant Justinus Blas, het nog die wintervlote bedien omdat die Tafelbaai-mole in die sprinkaanjaar op driehonderd een-en-vyftig voet prysgegee is. [3] [9]
Die jaar se kenmerkende Kaapse rekord het minder in ’n verandering van goewerneurs gelê as in die ineenstorting van die Kaapse eerste preekstoel onder Cloppenburg, die geallieerde verversing van ’n groot Engelse oorlogsvloot op pad na Indië, die ontmaskering van die lang Drakenstein-mynbedrog, die September-wapenstilstandnuus wat die oorlogstydse berede wag beëindig het, ’n verandering van landdros by Stellenbosch, en die vertrek van die Zwartland-predikant na Batavia. Daardie ses, met ’n weduwenaar nog in die eerste stoel en ’n sekunde wie se liefdadigheid stil na Utrecht geloop het, is wat kalender 1748 werklik gehou het. [3] [9]
Cloppenburg deur die kerkraad geskors — Januarie 1748
In die predikantekorps het verskeie veranderinge al deur dood of verskuiwing gekom. Ds. François le Sueur, wat ’n plaas by Rondebosch op die landgoed van sy vrou se vader, Johannes Swellengrebel, gekoop het, was verplig om sy posisie in die Kompanjiesdiens te bedank, en in Augustus 1746 is hy opgevolg deur ds. Ruwardus Cloppenburg, wat die direkteure uitgestuur het. Drie weke later het ds. Petrus van der Spuy uit Holland aangekom om die lank vakante pos van tweede predikant by die Kaap te vul. Le Sueur was die goewerneur se swaer; die preekstoel wat hy gelaat het, het dus binne dieselfde Kaapse familie gesit wat nog die eerste Kasteelstoel beklee het. [3] [9]
Cloppenburg se huislike lewe was van so ’n aard dat hy in Januarie 1748 deur die kerkraad geskors is. Die Januarie-daad het dus die kerklike jaar van die Kaapse gemeente oopgemaak deur die eerste predikant van aktiewe diens te verwyder terwyl die formele ontslag nog by die politieke raad gelê het, en terwyl Van der Spuy en die hooggeagte Le Sueur die praktiese pastorale bronne van Tafelvallei gebly het. ’n Bediening wat skaars anderhalf jaar ná die opvolging van Augustus 1746 geduur het, het nou onder kerkradsdissipline gestaan eerder as onder gewone oordrag of dood. [3]
By Stellenbosch het ds. Edward Arendsen, wat die preekstoel eers in September 1747 gevul het ná die vakature wat sedert die dood van ds. Willem van Gendt in Oktober 1744 geloop het, nog die eike-oorskaduwe dorp gehou. Ds. Arnoldus Maurits Meyring het by Roodezands Kerk gebly, waar hy die eerste diens in September 1743 gehou het en waar ’n kerkraad op die 8ste van Oktober 1743 ingestel is. Ds. Rutger Andries Weerman het nog Zwartland gehou, waar ’n ooreenkoms van die 9de van Mei 1745 hom eerste leraar gemaak het en ’n kerkraad van die 8ste van Julie daardie jaar Pieter Venter en Gerrit Olivier as ouderlinge gesit het. Die Januarie-skorsing by die Kaap was dus die eerste van verskeie kerklike breuke wat 1748 sou merk. [3]
Die vyf-gemeentekaart van 30 Augustus 1745 het nog op papier gestaan: Kaap, Stellenbosch, Drakenstein, Roodezand en Zwartland, met jaarlikse gekombineerde kerklike rade op die derde Maandag van elke Januarie. Die Januarie-kerkraad wat Cloppenburg geskors het, het dus binne daardie gekombineerde masjinerie gesit, nie daarbuite nie. Dissenters het nog geen gelisensieerde kerk van hul eie gehad nie: Lutherane is in 1742 ’n residensiële predikant geweier, en die Morawiër George Schmit het al in Januarie 1744 vertrek nadat die raad hom verbied het om te doop. Kalender 1748 het daardie weierings nie heropen nie; dit het die Kaapse eerste stoel van binne die gevestigde kerk gebreek. [3]
Cloppenburg ontslaan en na Europa gestuur — Maart 1748
In Maart 1748 is Cloppenburg deur die raad ontslaan en sonder rang of salaris na Europa teruggestuur. Die Maart- vonnis het ’n bediening gesluit wat skaars anderhalf jaar ná die opvolging van Le Sueur in Augustus 1746 geduur het, en dit het die Kaapse eerste stoel onder Kompanjiesdissipline leeggelaat eerder as onder gewone oordrag of dood. Die direkteure het hom uitgestuur; die Kaapse raad het hom nou teruggestuur sonder die eerbewyse wat ’n gereelde aflossing vergesel het. [3]
Van der Spuy het toe ’n tyd lank enigste predikant van die Kaapse gemeente gelaat, maar is grootliks bygestaan deur Le Sueur, wat baie hooggeag was, al kon hy volgens die wet nie ’n salaris van die Kompanjie trek terwyl hy eienaar van meer as twee morg grond was nie. Die Rondebosch-vryeiendom wat Le Sueur se bedanking in 1746 afgedwing het, het hom dus nog van ’n Kompanjiestipendium uitgesluit selfs terwyl sy onbetaalde hulp die Tafelvallei-preekstoel ná Cloppenburg se verwydering werksaam gehou het. Die twee-morg-reël wat die eerste stoel in 1746 leeggemaak het, het nou sy voormalige bekleder van die betaallys gehou terwyl hy die gaping gevul het wat die raad in Maart gemaak het. [3]
Kalender 1748 het dus ’n Kaapse kerklike patroon vasgelê van een besoldigde Kompanjiespredikant, ’n geskorsde-en-verbande voorganger, en ’n gewilde voormalige bekleder wat sonder betaling dien omdat grondeienaarskap die twee-morg-reël oorskry het. Geen nuwe eerste predikant het binne die jaar uit die Nederlande aangekom om die dubbele Kaapse instelling van 1746 te herstel nie. Die Kasteelfamilie wat Helena in Desember 1746 verloor het, het nou ook toegesien hoe die preekstoel van Tafelvallei op die goewerneur se swaer leun, onbetaald, terwyl Van der Spuy die Kompanjiestipendium alleen gedra het. [3] [9]
Admiraal Boscawen se vloot in Tafelbaai — April 1748
Onder die Engelse skepe wat in hierdie middel-Swellengrebeljare aan die Kaap aangedoen het, was ’n veel groter mag as gewone Indiëvaarders. In April 1748 het admiraal Boscawen Tafelbaai aangedoen met ses-en-twintig linieskepe en transporte, op pad na Indië met ’n mag wat Engelse mag ná die Franse verowering van Madras moes herstel. Die April-besoek was nie ’n toevallige verversing nie: dit was ’n geallieerde oorlogsvloot wat die Kaapse reede as oefenterrein en proviandbasis op die Indië-reis gebruik het. [3]
Groot-Brittanje en die Nederlande was destyds in verbond, en alle moontlike bystand is dus aan die Engelse vloot verleen. Die troepe is aan wal gesit en het ’n kamp net bo die Kompanjiestuin gevorm, waar hulle etlike weke geoefen is, omdat baie van hulle rekrute was. Tafelvallei het dus kortstondig ’n vreemde kamp op die helling bo die tuin gehou terwyl rompe en transporte die baai onder geallieerde vlae volgemaak het. Die Imhof-lyn en die ligter batteries met familiename het afgekyk op ’n Engelse rekrutekamp eerder as op ’n vyand, omdat die oorlogsdepesjes van September 1744 Frankryk en Engeland in oorlog geplaas het en die Nederlande aan dieselfde kant as Brittanje. [3] [9]
Die April-besoek het tot dieselfde oorlogstydse skeepvaartwêreld behoort wat kommodoor George Anson se Centurion huiswaarts deur die Kaap in Maart en April 1744 ná haar Stille Oseaan-vaart gebring het, en wat nog die Imhof-lyn en die landelike berede kontingent vereis het tot wapenstilstandnuus later in 1748 aangekom het. Binne die kalenderjaar was die bindende vlootfeit Boscawen se groot geallieerde verversing en rekrute-oefening bo die tuin op die Indië-reis ná Madras. Anson was een beroemde romp; Boscawen het ses-en-twintig gebring. [3]
In die dertien jaar 1738–1750 het 640 skepe van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, 198 Engelse, 23 Franse en 20 Deense Tafelbaai aangedoen. Engelse rompe was al die grootste vreemde klas in die baai; Boscawen se ses-en-twintig linieskepe en transporte in ’n enkele April het daardie Engelse gewig as ’n vloot eerder as as verspreide Indiëvaarders sigbaar gemaak. Die gemiddelde getal wat Suid-Afrikaanse hawens oor die wyer span aangedoen het, was 73 jaarliks. Kalender 1748 het binne daardie besige geallieerde dekade gesit, en April was sy skerpste vlootweek. [3]
Muller se Drakenstein-myn ontmasker en verban — 1748
Sedert November 1740 het opwinding geloop oor Frans Diederik Muller se verslag van ’n ryk silwermyn by Groot-Drakenstein naby Simonsberg. Die goewerneur het dadelik vertrek om die plek te inspekteer en is oortuig dat erts in enorme hoeveelhede te kry was, wat net kapitaal vereis. Vroeg in 1743 het die Here Sewentien ’n oktrooi aan Olof de Wet en vennote verleen vir uitsluitlike soektog en ontginning binne die gebied begrens deur die Paarl, Franschhoek en Hottentots-Holland-berge, teen betaling van vyftien persent van alles waardevols wat verkry is en aflewering van die surplus teen vasgestelde Kompanjiespryse. [3]
De Wet, as hoofdirekteur, het ’n groot getal manne in diens geneem aan wie die regering passe verleen het, en prospekteer en uitgrawing het voortgegaan met Muller as meestermynwerker. De Wet het die voorsitterstoel en die meeste aandele geneem, en die grootste deel van sy kapitaal bestee aan salarisse vir die mynwerkers en byderwetse uitrusting. Muller is as hoofingenieur aangestel. Meer as vyf jaar lank het die slinkse skelm daarin geslaag om die hoop van sy werkgewers aan die gang te hou sonder om iets waardevols te lewer. Die erts wat gevind is, het hy eers as silwer uitgespreek, daarna as koper benoem, en eindelik as goud beweer. [3] [9]
Op hierdie stadium is van die erts na Holland gestuur om deur bevoegde persone getoets te word, toe bevind is dat dit slegs “’n baie goedkoop metaal bevat wat in klein hoeveelhede met ander materiale gemeng is by die giet van klokke om hul klank te verbeter.” Die werk het toe opgehou. Muller is voor die raad gebring, wat hom ’n bedrieër verklaar, sy eiendom gekonfiskeer en hom na Batavia verban het. De Wet het nie net ’n groot som geld verloor nie, maar ook sy reputasie as ’n slim sakeman, en die goewerneur was nie tevrede nie. Die putte en ondergrondse gange, wat die vereniging ’n groot som geld gekos het, het voorwerpe van nuuskierigheid vir vreemdelinge gelaat. [3] [9]
As ’n mens meer as vyf jaar vanaf die vroeë-1743-oktrooi tel, val die Hollandse toets, die staking van werk en Muller se verbanning by die middel- en latere Swellengrebeljare wat kalender 1748 insluit. Die lang valse oplewing wat nog deur 1746 en 1747 geloop het, het dus in ontmaskering eerder as in metaal geëindig, en die Drakenstein-delwerye het as ’n mislukte private vereniging onder Kompanjiesoktrooi gesluit. Wat Simonsberg as silwer, koper en goud belowe het, het slegs klokmetaal en leë gange op die Groot-Drakenstein-helling gelaat. [3] [9]
Tartar bring wapenstilstandnuus; burgerwag eindig — 26 September 1748
Gedurende die tyd dat gevrees is die kolonie mag deur ’n vyand aangeval word, is die burgers van die landelike distrikte verplig om ’n kontingent van vyftig berede manne te lewer om wag by die Kaap te help hou. Elke maand is hulle afgelos deur vyftig ander, om die taak vir individue ligter te maak. Die verpligting het geloop sedert die oorlogsdepesjes van September 1744 wat aangekondig het dat Frankryk en Engeland in oorlog was en dat die Nederlande binnekort betrek mag word, en sedert die Kompanjie besluit het om ’n lyn vestingwerke langs die oewer van Tafelbaai te bou. Die buiteplaasdistrikte het die rotasie as ’n maandelikse drein van ruiters na Tafelvallei gevoel. [3] [9]
Dit is as ’n groot verligting deur die burgers ervaar toe op die 26ste van September 1748 die Britse oorlogskip Tartar berig gebring het dat ’n wapenstilstand tussen die strydendes getref is, en ’n bietjie later die sluiting van vrede te Aken hulle van krygsdiens onthef het. Groot vreugde het veral in die buiteplaasdistrikte geheers. Die September-depesje het dus vier jaar van maandelikse berede rotasie uit die landelike distrikte in Tafelvallei-wag beëindig. Oorlogswolke wat sedert 1744 gehang het, het as ’n vlootsein verbygegaan, nie as ’n Kaapse slag nie. [3] [9]
’n Tydelike buitepos by Sint-Helenabaai, wat ingestel is om kennis te gee van enige skepe wat daar mag aandoen, is terselfdertyd opgebreek. Die ouer militêre buiteposte—Saldanhabaai, Klapmuts, Groenkloof, Ziekenhuis en Rietvlei—het soos vroeër gebly. Die Waveren-buitepos, wat sedert 1700 in stand gehou is, is al in Oktober 1743 onttrek, toe die gebou met sestig morg daarom per veiling aan Pieter de Vos vir £266 13s. 4d. verkoop is. Vrede het die oorlogstydse wag en die Sint-Helena-uitkyk geneem; dit het nie die ouer vee- en graanposte geneem nie. [3]
Die vestingwerke wat die oorlogstydse wag omraam het, het nog gestaan: die kasteel; die Chavonnes-battery aan die oewer, begin in Februarie 1715, voltooi in April 1726, en amptelik so genoem in November 1744; Fort Knokke, hoeksteen 24 Oktober 1743, voltooi in Oktober 1744; die Imhof-battery, hoeksteen 23 November 1744, kanonne gemonteer vanaf Julie 1745; vier ligter werke tussen die kasteel en Soutrivier met die name Swellengrebel, Elizabeth, Helena en Tulbagh; en Heeren Hendriks Kinderen, met tien kanonne, tussen die kasteel en die Chavonnes-werk. Vrede te Aken het manne onthef, nie messelwerk nie. [3] [9]
Adriaan van Schoor landdros van Stellenbosch — September 1748
In September 1748 is Adriaan van Schoor as landdros van Stellenbosch aangestel. Hy het Pieter Lourens opgevolg, wat die magistratuur van Mei 1729 tot September 1748 gehou het—’n dienstyd van meer as negentien jaar oor die eike-oorskaduwe dorp, die Drakenstein-plase, en die nog uitdyende veeland wat eers onlangs die Benede-Breederivier aan Rhenius se aparte hof afgestaan het. Die dorp is vinnig herbou ná die brand van 1710, en reisigers het sy skoonheid onder die eike beskryf. [3]
Die kollege van landdros en heemrade by Stellenbosch het nog as ’n geregshof opgetree en die pligte verrig wat later deur munisipale en afdelingsrade oorgeneem is. ’n Boer het ’n pont op die Bergrivier en die pad oor die Roodezandpas in stand gehou, en jaarliks van elke gesin oorkant die Berg óf ’n muid koring óf elf sjielings geneem. In Desember 1742 is Pieter Wion ’n dorpsslagterszaak toegelaat op voorwaarde van goeie skaapvleis elke Woensdag en Saterdag teen twee pennies ’n pond, of ses pennies vir vier pond, en beesvleis vier keer per jaar teen dieselfde tariewe, op straffe van ’n boete van £5 aan die diakens vir die armes. Die verhuurde openbare meulens by Stellenbosch en Drakenstein het nog elk £126 13s. 4d. per jaar vir die distrik ingebring, en die kollege het daardie uitsluitlike maalvoorreg bewaak selfs wanneer ’n burger soos Michiel Otto van Hottentots-Holland gevra het om ’n klein watermeul van sy eie te gebruik. Van Schoor het daardie plaaslike administratiewe masjien geërf eerder as ’n stil landelike sinecure. [3]
Kalender 1748 het dus die Stellenbosch-stoel in dieselfde herfs verander dat wapenstilstandnuus die berede wag beëindig het. Rhenius het by die nuutgenoemde Swellendam-sitplek oorkant die Benede-Breede voortgegaan, sodat die kolonie se twee landelike magistrature nou onder Rhenius en Van Schoor gestaan het terwyl Lourens se lang diens gesluit het. Swellendam self, op die 26ste van Oktober 1747 genoem deur Hendrik se Swellen en Helena se Dam te verbind, het nog op private bouterreine gewag; daardie eerste opmetings het aan ’n later kalender behoort. Die Cornlandsrivier-vallei het al ’n drostdy gehou; dit het nog nie ’n dorp van burgererwe gehou nie. [3] [9]
Aan die Drakenstein-kant van Van Schoor se nuwe distrik het die Hugenote-plaaskaart ook deur dood verskuif. Pierre Joubert van de la Motte d’Aigues in Provence, wat in die Berg China in 1688 met sy vrou Isabeau Richard aangekom het, is op die 31ste van Junie 1732 oorlede; sy weduwee is in 1748 oorlede. Die plase wat ten tyde van haar dood besit is, was Bellingham, toegestaan in 1695, Lamorin, La Roche, La Motte, La Provence, en De Plaisante, laasgenoemde by Waveren. Daardie name het nog die Bergrivier- en Tulbaghkom-land gemerk wat nou aan Van Schoor by Stellenbosch geantwoord het eerder as aan ’n aparte Franse hof. [8]
Weerman verlaat Zwartland na Batavia — Desember 1748
In Desember 1748 is ds. Rutger Andries Weerman, van Zwartlands Kerk, op eie versoek na Batavia oorgeplaas. Weerman het die Zwartland-preekstoel gehou sedert die 9de van Mei 1745, toe ’n ooreenkoms met die kapelaan van ’n verbygaande skip hom eerste leraar van die vyfde Gereformeerde gemeente gemaak het. Op die 8ste van Julie van daardie jaar het ’n kerkraad Pieter Venter en Gerrit Olivier as ouderlinge en Jan Loubser en Floris Smit as diakens gesit. Die weduwee van Pieter van der Westhuizen het die terrein op die 16de van Junie 1744 gegee, haar plaas verruil en ’n som gelyk aan honderd vier-en-sewentig pond sterling vir die geboue ontvang, waarna die sieketrooster Wietse Botes dadelik ’n skool oopgemaak het. [3]
Die gemeente is sonder ’n residensiële predikant gelaat toe Weerman uitgeseil het. Desember 1748 het dus ’n vakature oopgemaak op die koringlande noord van die Kaapse vlaktes, terwyl Arendsen nog Stellenbosch gehou het, Meyring by Roodezand gebly het, en Van der Spuy die Kaap alleen met Le Sueur se onbetaalde hulp gedra het. Die terrein self het ’n harde een vir ’n Hollandse dorp gelaat: ongelyke grond, geen permanente stroom wat vir huishoudelike gebruik en tuine uitgelei kon word nie, somerwater uit putte, en ’n algemene oortuiging dat die brak grond, hoewel in staat om die fynste koring te lewer, ongeskik vir bome was. Die preekstoel wat Weerman gelaat het, was ’n koringland-preekstoel, nie ’n tuindorp-een nie. [3]
Binne ’n enkele kalenderjaar het die Kaapse eerste stoel Cloppenburg deur skorsing en ontslag verloor, en die Zwartland-stoel het Weerman deur vrywillige oordrag oos verloor. Die vyf-gemeentekaart van 1745 het nog op papier gestaan; twee van sy preekstoele was in krisis of leeg teen die sluit van 1748. Gekombineerde kerklike rade kon nog op die derde Maandag van Januarie byeenkom; hulle kon nie ’n besoldigde eerste predikant terug in Tafelvallei sit nie, of Weerman op die Zwartland-koring hou nie. [3]
Skeepvaart, Simonstadbaai en die geallieerde kus — 1748
In die dertien jaar 1738–1750 het 640 skepe van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, 198 Engelse, 23 Franse en 20 Deense Tafelbaai aangedoen. Simonstadbaai, eers as aandoenhawe gebruik in 1742 ná die direkteure se bevel van 1741 dat vlote daar van die 15de van Mei tot die 15de van Augustus moes ververs, het sewe-en-sewentig Kompanjiesskepe voor die sluit van 1750 ontvang. Die gemiddelde getal wat Suid-Afrikaanse hawens aangedoen het, was dus 73 jaarliks oor die wyer span. Engelse rompe was die grootste vreemde klas; Boscawen se April-vloot het daardie klas ’n kamp sowel as ’n telling gemaak. [3]
Die Simonstad-inrigting aan die suidelike oewer van die baai—magasyn, hospitaal en kwartiere begin ná goewerneur-generaal Van Imhof se terreinkeuse in Februarie 1743, met bouwerk die volgende maand—het onder ’n klein pos met die titel poshouer gebly. Sergeant Justinus Blas het nog die paar soldate daar gestasioneer aangevoer, terwyl vissers en mense wat van die skeepvaart afhanklik was ’n klein dorpie gevorm het wat na die baai genoem is. Die inrigting is so goedkoop moontlik gevoer, omdat die direkteure die Tafelbaai-mole bedoel het om die winterhawe onnodig te maak. Die mole, teen die sluit van 1746 tot 351 voet gevoer en daarna gestaak nadat sprinkane plantegroei vernietig het, die strawelinge uit Java byna almal gesterf het, en burgers verklaar het hulle kan hul kwota nie langer betaal nie, het verlate gebly. Wintersteun op Simonstadbaai het dus deur 1748 voortgegaan. [3] [9]
Boscawen se April-vloot en die Tartar se September-wapenstilstandnuus het dus binne ’n besige geallieerde dekade aan die Kaap gesit, toe Engelse rompe die grootste vreemde klas in Tafelbaai was en toe Nederlandse beleid Britse oorlogskepe nog as vriende behandel het om ververs te word. Dieselfde verbond wat in April rekrute bo die tuin geoefen het, was die verbond wat ’n Britse fregat in September die oorlogstydse wag laat sluit het. Kalender 1748 het nie ’n Kaapse slag nodig gehad om die Europese oorlog te voel nie; dit het ’n kamp en ’n wapenstilstandpakket nodig gehad. [3]
Nedersetting, stapelgoedere en die stil landboujaar — 1748
Ná die sprinkaanopruiming van April 1747 was die oorblywende jare van die lang Swellengrebeltydperk vry van oormatige droogte en insekplae. Gemiddelde uitvoere na Indië oor die wyer tydperk het op 7 539 muid koring, 116 muid rog, 289 muid ertjies en 271 muid bone gestaan, met gewone wyn gemiddeld 384 legger per jaar na Batavia uitgesonderd skeepsvoorraad. Al die Constantia-wyn wat verkry kon word, is uitgevoer, en tien maal die hoeveelheid sou ’n gereed afset gevind het. Ivoor, velle van wilde diere, volstruispluime en droë vrugte was ook onder die kolonie se uitvoere. Kalender 1748 kon daardie stapelgoedere ná die sprinkaanjaar laai sonder ’n nuwe hongersnoodsyfer van sy eie. [3] [9]
Kompanjiesaankope van gewone wyn teen £5 5s. 10d. ’n legger skoon en van koring teen 10s. 8d. ’n muid voor tiende—herstel in Junie 1745, wat 9s. 7½d. skoon ná tiende gelaat het—het nog die stapel- kontantkant van gevestigde landbou omraam. Surplusproduk kon aan enige koper verkoop word teen betaling van die Kompanjie se gelde van 10s. 8d. op elke tien muid koring en 12s. 6d. op elke legger wyn, plus £1 0s. 10d. ’n legger aan die gelisensieerde wynhandelaar as die koper ’n skipper of proviandmeester was, en ’n fooi aan die fiskaal wanneer skeepsmense kopers was. Klagtes oor die gehalte van die wyn het nog van die Indiese owerhede gekom, selfs ná geskoolde instruktors uit Europa en toetsing van elke legger wat aan die Kaap gekoop is. [3]
Deur hierdie middeljare het die koloniste voortdurend nuwe stukkies land in besit geneem en dit as veelopies nooit minder as vyf- of sesduisend akker groot uitgelê nie, waarvoor hulle die Kompanjie ’n jaarlikse huur van £5 ná die verhoging van 1732 betaal het, nadat hulle voor daardie datum £2 10s. betaal het. By die geringste fout wat in ’n veelopie ontdek is, het die okkupeerder nie gehuiwer om dit te laat vaar en verder binneland toe te trek nie. Van Imhof het in 1743 probeer om sestig morg om elke werf as vryeiendom vas te lê, teen van £10 8s. 4d. tot £41 13s. 4d., met die restant op die £5-huur; baie min boere het daarvan gebruik gemaak. Verre distrikte het al verlof, grense en huur geïgnoreer; eers oorkant Swellendam was plakkate wat verdere ooswaartse trek verbied het, moeilik om af te dwing. [3] [4] [9]
Europeërs en Khoikhoi het in groot dele van die gevestigde land op vriendelike voet saamgeleef, maar af en toe is die vrede deur San-rowers versteur. Die harde Swellendam-grensgerugte en onsuksesvolle ondersoeke wat vir 1747 opgeteken is, het 1748 sonder ’n vars gedateerde skuldigbevinding gelaat. Kusbesetting het nog slegs ’n paar myl oos van Mosselbaai gestaan. Sommige veeboere het grond aan die oewers van die Gamtoos geneem, maar in Januarie 1745 het die landdros van Stellenbosch, in opdrag van die goewerneur, hulle verplig om wes van die Groot-Brak terug te keer. Die omstandighede van veeboerlewe het so gunstig vir uitbreiding gebly dat daardie toegewese perke nie lank gehou kon word nie. [3] [4]
Kalender 1748 het dus Cloppenburg se Januarie-skorsing en Maart-ontslag, Boscawen se April-vloot en tuinkamp, die ineenstorting van Muller se Drakenstein-bedrog, die Tartar se wapenstilstandnuus van 26 September en die einde van die vyftigman- wag, Van Schoor se September-opvolging van Lourens by Stellenbosch, Weerman se Desember-oordrag van Zwartland na Batavia, die dood van Pierre Joubert se weduwee op die Drakenstein- en Waveren-plase, en ’n stil landboujaar onder gewone stapelpryse ná die sprinkaanplaag verby was, saamgevoeg. Dieselfde drie Kasteelname wat die jaar oopgemaak het, het dit nog gesluit. [3] [8] [9]