Boer History1874 in Suid-Afrika: Barkly, Makwai, Kokstad, en Oba
Oba van die Keiskama, en die Hugenote-seminarie — Kolonie 1874
Sir Henry Barkly het die Kaapkolonie regeer en Haar Majesteit se hoë kommissie gehou toe die jaar oopgegaan het. Hy het die eed op die 31ste van Desember 1870 in Kaapstad afgelê. Die jaar se koloniale werk was nie ’n verandering van goewerneur nie. Dit was of Oba, wat nog Sir George Grey se toelae in die Gaika-lokasie oos van die Vis getrek het, daar sou bly of grond van sy eie sou koop; en of ’n seminarie by Wellington op die ou Hugenote-plase sou oopgaan, om boeredogters ’n Christelike en praktiese opvoeding te gee. [3]
Oba was ’n Gaika-hoofman — ’n kop van een van die Rarabe-huise wes van die Kei, onder die lyn van Ngqika. Hy het minder as enige ander Gaika-hoofman gely onder die veeslagting wat Umhlakaza in 1856 en 1857 gepreek het. Hy het soveel moed in die voorafgaande oorlog getoon dat sy mense hom ’n nuwe naam gegee het, Ngonyama — die leeu — waardeur hy daarna algemeen bekend was. Goedgeaard, geestig en vrygewig, het hy tot hierdie kalender in die Gaika-lokasie gebly, en die toelae van 7 pond per maand getrek wat Grey hom gegee het. Daardie lokasie was die grond wat ná die grensoorloë aan Ngqika se mense toegewys is, oos van die Vis en kort van die Keiskama. Hy was nog daar toe 1874 oopgegaan het, ’n hoofman op ’n toelae, nie ’n grondeienaar op die westelike oewer nie. [3]
In 1874 het hy 2 groot plase op die westelike oewer van die Keiskama gekoop, en met ’n aansienlike gevolg daarheen getrek. Die Keiskama was die rivier wat lank die Gaika-kant gebind het. Wat die lokasie verloor het, was nie ’n stam wat vernietig is nie, maar ’n hoofman wat grond van sy eie gekoop het en ’n gevolg wes van daardie rivier geneem het. Wat die Kolonie op daardie oewer gehad het, was Oba wat nie langer die lokasie op Grey se 7 pond gesit het nie, maar plase wat hy betaal het. Die koop het saakgemaak omdat ’n Gaika-huis wat deur die veeslagting met minder verwoesting as sy bure gekom het, nou titel aan die koloniale kant van die rivier gehou het, onder dieselfde goewerneur wat nog Kaapstad gesit het en nog die hoë kommissie gehou het. [3]
Wes van die Berg het die ou Hugenote-grond nog name gedra wat die vlugtelinge gegee het: Dauphine, la Cotte, Cabrière, la Motte, Champagne, Rhone, en Languedoc onder hulle. Die vroeë toekennings het die Franse langs die Berg geplaas, in die teenswoordige gebiede van Franshoek — eers Olifantshoek — Groot-Drakenstein, Dal Josafat, die dorp Paarl, en die omliggende land van Wellington. Van die Paarlrots het ’n uitsig van Wellington tot die ingang van die Drakensteinvallei geloop. Die hele gedeelte was as die Drakenstein-kolonie bekend, onderskei van die Stellenbosch-kolonie, maar onder die landdros van laasgenoemde. Op daardie Wellington-grond het Andrew Murray, junior, wat op die 12de van Maart 1849 as leraar van Bloemfontein en konsulent van die ander gemeentes aangestel is, in 1874 die Hugenote-seminarie by Wellington gestig. Boeredogters moes daar ’n deeglik Christelike en praktiese opvoeding ontvang. Die seminarie het die Hugenote-naam geneem en dit op die ou toekennings gesit. Dit was nie ’n nuwe gemeente van Franse spraak nie. Dit was ’n skool vir die dogters van die plase wat uit daardie toekennings gegroei het, oopgemaak in dieselfde jaar wat Oba vir grond wes van die Keiskama betaal het. [3] [8]
Makwai van Matatiele as Britse onderdaan oorgeneem — Niemandsland 1874
Die Lesuto is by die Kaapkolonie ingelyf deur die Wet van Augustus 1871, deur die Koningin in rade op die 3de van November bekragtig, maar is nie aan koloniale reg onderwerp nie: die plig om vir die gebied wet te gee, is by die goewerneur gelaat. C. D. Griffith het op die 2de van Augustus 1871 as hoofmagistraat en goewerneur se agent by Maseru diens aanvaar. Hy was nog die agent toe vanjaar oopgegaan het. Die Caledon het die vaste grens gebly. Koloniale reg is nog van die gebied weerhou. Die goewerneur was nog die wetgewer daar. Daardie reëling het in 1874 saakgemaak omdat ’n Basoeto-stam wat die bergland in die Vrystaatse oorlog gelaat het, en ’n jaar langer as Lebenya gesit het sonder om oorgeneem te word, nou oorkant die Drakensberge oorgeneem is. [3]
Makwai het ná die verlies van sy vesting die stryd opgegee en met sy stam oor die Drakensberge na Niemandsland getrek. Hy het vrede met Adam Kok gemaak en in nominale leenmanskap aan hom in die distrik gaan sit wat nou die magistraatskap van Matatiele vorm. Lebenya se stam het al daarheen gegaan uit die Wittebergen-reservaat nadat Vechtkop in 1865 bestorm is, en het op die land tussen die Kenigha- en Tinariviere gaan sit, wat nou in die magistraatskap van Mount Fletcher ingesluit is. Van daardie datum het hulle geen verdere deel aan vyandelikhede teen die Vrystaat geneem nie. In Maart 1869 het Sir Philip Wodehouse Niemandsland besoek en hulle in besit van die grond waarop hulle woonagtig was, bevestig. Hulle was nie langer Vrystaatvyande nie, en hulle was nog nie Britse onderdane nie. In 1873 is Lebenya en sy mense, op hulle dringende versoek, as Britse onderdane toegelaat. Makwai is nie in daardie kalender oorgeneem nie. Daarom het vanjaar se oorneming bestaan. [3]
In die volgende jaar — 1874 — is Makwai ook oorgeneem. Die neem van Makwai het nie die Lesuto ’n koloniale distrik gemaak nie, en dit het nie Niemandsland as geheel ingelyf nie. Griffith het nog die agentskap by Maseru gesit. Die goewerneur het nog vir die bergland wes van die Drakensberge wet gegee. Wat verander het, was die rol oos van die berg: ’n stam wat ’n jaar langer as Lebenya in nominale leenmanskap aan Kok gesit het, op die Matatiele-grond wat Wodehouse bevestig het, is geneem soos Lebenya se mense geneem is. Kimberley se opdrag van die 24ste van Januarie 1871 het Barkly nog gebind om nie ’n party tot die inlywing van enige gebied te wees wat die Kaap nie ongehulpe kon regeer en verdedig nie. Makwai se toelating is as die neem van mense wat al op die grond bevestig is, geneem, nie as ’n nuwe inlywingswetsontwerp van die soort wat die Kaapse huise in 1872 vir Griekwaland-Wes geweier het nie. [3]
Matatiele was nie langer ’n stam in nominale leenmanskap aan Kok nie. Dit was ’n volk wat onder die Kolonie se naam geneem is, soos die mense tussen die Kenigha en die Tina die jaar tevore geneem is. Lebenya het al as Britse onderdane op die Mount Fletcher-grond gesit. Makwai het nou dieselfde rol by Matatiele gesit. Albei besittings het nog oos van die berg gelê, op grond wat Wodehouse in Maart 1869 bevestig het, nie wes van die Caledon onder Griffith se hutbelasting nie. Die Koningin se bekragtiging van die 3de van November 1871 het nog vir die Lesuto gestaan. Wat Niemandsland vanjaar op die twee so bevestigde besittings gehad het, was albei stamme onder die Kolonie se naam. [3]
Kokstad, Umzimkulu, en die Griekwas onder die Kaap — Niemandsland 1874
Die Griekwas wat vanjaar Kokstad en Umzimkulu gesit het, het nie altyd daar gesit nie. Sedert 1854 het individuele Griekwa-eienaars in die distrik tussen die Riet en die Oranje plase aan Europeërs verkoop. Die nuwe bewoners, meestal emigrante uit die Kaapkolonie, het dadelik onder die landdros van Fauresmith gekom, en ná 6 maande se verblyf burgers van die Vrystaat geword. Adam Kok het uitsluitlike beheer oor die Griekwas in die distrik behou, en sy regering het besit van al die ontoegeëiende grond gehou. Plase van 6000 of 7000 akker het vir ’n paar honderd goue soewereine of ’n klomp pronkerige koopware oorgegaan. Die tyd het nadergekom dat die Griekwas min sou oorhê as hulle bly waar hulle was. Daarom is ’n nuwe land aangebied, en daarom het 1874 hulle nie aan die Riet gevind nie, maar onder die Drakensberge. [3]
Dit is onmoontlik gevind om die inheemse state wat deur die Napier- en Maitland-verdragte geskep is, in stand te hou. Adam Kok het by meer as een geleentheid sy aan sy met Engelse troepe geveg. Hy het niks gedoen om verlating te verdien nie. Die kansellasie deur Sir George Clerk van die verdragte met hom was ’n geweldadige daad. Sir George Grey het gevoel dat hy moreel gebind was om iets vir Kok en sy Griekwas te doen. Hy het hulle daarom ’n groot en vrugbare strook land langs die bopunte van die Umzimhlava en Umzimvubu aangebied. Dit was deel van die gebied wat onder die Pondo-hoofman Faku deur die Maitland-verdrag van 1844 geplaas is, maar Faku het geen ander aanspraak daarop gehad as dié wat die verdrag gegee het nie. Geen stam van sy volk het ooit in enige gedeelte daarvan gewoon nie. Die boonste gedeelte van die Pondo-verdragstaat het Niemandsland begin heet. Vroeg in 1861 het Grey uitgetrek om die distrik self te besoek; by King William’s Town het hy siek geword, en Sir Walter Currie, kommandant van die grensgewapende en berede polisie, het in sy plek gegaan. Faku het aangebied om die land tussen die Drakensberge en ’n lyn van die Umtata tot die Umzimkulu af te staan, op voorwaarde dat die Kaapkolonie daaroor regeer — die suidoostelike grens van die teenswoordige gebied van Griekwaland-Oos, uitgesonder Mount Ayliff. Die Keiserlike owerhede was teen enige vergroting van die Kaapkolonie gekant, en Faku se voorwaarde kon nie uitgevoer word nie. Die Maitland-verdrag is voortaan beskou as van toepassing slegs op die land tussen die see en die lyn wat die Pondo-hoofman genoem het. [3]
Die Griekwas het ’n geselskap gestuur om die distrik te besigtig wat Grey aangebied het, en ná ’n gunstige verslag voorberei om te trek. Daar was geen gebrek aan kopers vir die plase wat tussen die Riet en die Oranje gelaat is nie. Nadat al die grond in besit van private individue verkoop is, het die Griekwa-stam, omtrent 3000 siele sterk, insluitend heelwat swartes van verskillende stamme wat onlangs by hulle aangesluit het, in ’n liggaam na hulle nuwe tuiste getrek; maar eers in Januarie 1863 het hulle by Mount Currie aangekom, naby die teenswoordige dorp Kokstad. Die tussentyd is op die grens van die Lesuto deurgebring, waar aanbiedinge aan Kok gemaak is om die nuwe land as ’n leenman van Moshesh te beset. Toe hy dié toenaderinge van die hand wys, het Poshuli se volgelinge hom begin plunder. Deur 1863 en 1864 het die twis voortgeduur. In 1864 het Lehana, met sommige van sy volgelinge, uit die Wittebergen-reservaat na Niemandsland getrek en by Kok aangesluit. In Maart 1865 het die Griekwas ’n uiterste poging aangewend en die rowerbendes van Nehemia en Poshuli uit hulle vestings gedryf. Die plunderars is later verslaan, die meeste van hulle volgelinge gevange geneem, en gedwing om die land onder die berge te laat vaar. [3] [4]
Die Griekwas het toe in die teenswoordige distrikte Kokstad en Umzimkulu gaan sit, waar elke gesinshoof ’n veepos van die gewone grootte toegedeel is. Op die 26ste van Desember 1861 het Adam Kok en sy raad, deur hulle agent Henry Harvey, ’n dokument geteken waardeur al die ontoegeëiende grond, tesame met die soewereine regte oor die geheel van hulle besittings noord van die Oranje, aan die Vrystaat afgestaan is, teen ’n betaling van 4000 pond sterling. Daardie sessie het die Vrystaat Philippolis gegee. Dit het nie die nuwe tuiste onder die berg geneem nie. Kokstad het as ’n nuwe Griekwastad op die grond gesit wat Grey aangebied het en Currie geloop het. Vir 11 jaar ná die aankoms by Mount Currie het die stam daar gesit sonder om onder die Kaap se regering te kom. In 1874 het hulle onder die regering van die Kaapkolonie gekom. Wat Niemandsland vanjaar op die veeposse van Kokstad en Umzimkulu gehad het, was nie langer ’n Griekwa-regering wat ná die sessie van die 26ste van Desember aan homself gelaat is nie, maar ’n volk wat as die Kolonie se las geneem is. [3] [4]
Die neem het langs Makwai s’n op dieselfde koloniale rol van Niemandsland-volke gesit wat vanjaar onder die Kaap se naam deurgegaan het. Makwai het Matatiele in nominale leenmanskap aan Kok gesit; vanjaar is hy oorgeneem. Die Griekwas het Kokstad en Umzimkulu op veeposse gesit wat ná die verslaan van Nehemia toegedeel is; vanjaar het hulle onder die Kaap gekom. Lebenya het al as Britse onderdane van 1873 gesit. Kimberley se opdrag van die 24ste van Januarie 1871 het Barkly nog gebind om nie ’n party tot die inlywing van enige gebied te wees wat die Kaap nie ongehulpe kon regeer en verdedig nie. Die neem van die Griekwas van Kokstad en Umzimkulu, soos die neem van Makwai, was die vervulling van ’n las wat Grey oopgemaak het toe hy die hoëland aangebied het, nie ’n nuwe inlywingswetsontwerp van die soort wat die Kaap vir Griekwaland-Wes geweier het nie. Griekwaland-Wes het van die 8ste van Desember 1871 ’n aparte regering gebly. Die neem oos van die berg het nie die kampe wes van die Vaal geneem nie. [3]
Nasaret tot Middelburg genoem — Suid-Afrikaanse Republiek 1874
Thomas François Burgers het van die 1ste van Julie 1872 nog Pretoria gesit. Hy was ’n Nederduits Gereformeerde predikant van Hanover in die Kaapkolonie. 3352 stemme is uitgebring, 2964 vir hom; W. Robinson was die enigste ander kandidaat wat vorentoe gesit is. Die grondwet soos in November 1871 gewysig, het daardie eed moontlik gemaak: die president 5 jaar, Protestant, bo 30, 100 kiesers; dit was nie nodig dat hy by verkiesing ’n burger is nie. Sy belydenis was nie in eendrag met 19 twintigstes van die volk nie, en is oor die hoof gesien in die angs vir ’n slim president wat die Britse owerhede op ’n gelyke voet in geskil kon ontmoet. Vanjaar het nie ’n nuwe ontmoeting op daardie voet opgeteken nie. Wat dit opgeteken het, was die hernoeming van ’n dorp op die oostelike waterskeiding terwyl Burgers nog Pretoria gesit het. [3]
In Oktober 1859 het die Volksraad besluit om ’n dorp te stig op die waterskeiding tussen Klipspruit en die hoogste oostelike tak van die Olifantsrivier. Die besluit is kort daarna uitgevoer. Die dorp is Nasaret genoem tot 1874, toe die naam tot Middelburg verander is, waardeur dit sedertdien bekend is. 15 jaar van die ou naam het op daardie waterskeiding gesit. Die naamsverandering was die jaar se wysiging noord van die Vaal. Dit was nie ’n nuwe dorp nie. Dit was ’n nuwe naam op die dorp wat die raad in Oktober 1859 besluit het. [3]
Die distrik van daardie naam was ouer as die hernoeming van die dorp. Daniel Jacobus Erasmus het Middelburg op die 24ste van Februarie 1872 as distrik uitgeroep. Dit was vantevore deel van Lydenburg. Dit het al 3 lede na die Volksraad gestuur. Marico, met Zeerust as setel, het al 3 gestuur, hoewel een van sy ou veldkornetskappe nog byna geheel deur die toekenning afgesny gelê het wat Keate op die 17de van Oktober 1871 in Maritzburg geteken het. Bloemhof het nog 3 gestuur terwyl ’n landdros nog daar ’n hof gehou het op grond wat die toekenning nie afgedwing het nie. Die Keate-lyn het nog op papier wes van Bloemhof gesit. Wat die oostekant vanjaar gehad het, was nie ’n nuwe distrik nie — dié is 2 jaar tevore uitgeroep — maar ’n nuwe naam op die dorp. [3]
Voor 1873 is die Volksraadlede vir 2 jaar verkies, maar sedertdien vir 4 jaar, met die helfte wat elke tweede jaar uittree. Daardie reël het nog gesit toe Nasaret Middelburg geword het. Die raad was die oppergesag van die staat: 3 lede vir elk van die distrikte Potchefstroom, Lydenburg, Rustenburg, Zoutpansberg, Pretoria, Wakkerstroom, Utrecht, Middelburg, Heidelberg, Waterberg, Marico en Bloemhof, en 1 lid vir elk van die dorpe Potchefstroom, Lydenburg, Rustenburg en Pretoria. Lede moes van Europese bloed wees, oor 30, in besit van grondbesit, lede van ’n Protestantse kerk, nooit aan misdaad skuldig bevind nie, en kiesers van minstens 3 jaar se standing. Geen lid kon met minder as 40 stemme verkies word nie. Vader en seun kon nie saam sit nie. 12 het ’n kworum gevorm. Die president en die uitvoerende gesag kon debatteer, maar nie stem nie. Die twee Republieke het nog onder twee presidente gesit. Brand het oor ’n duisend handtekeninge vir die Pretoria-stoel van die hand gewys; Burgers het dit in sy plek geneem. Die dorp op die waterskeiding het van hierdie kalender Middelburg gesit, nie langer Nasaret nie, terwyl daardie 4-jaartermynne nog geloop het en Burgers nog die eed van die 1ste van Julie gesit het. [3]