Boer History1910 in die Unie van Suid-Afrika: Die Uniewet, en die Grahamstad-skou
Die Uniewet — 31 Mei 1910
Die Uniewet is op die 31ste Mei 1910 tot stand gebring. Dit is die datum wat hierdie jaar moet noem. Daar is gehoop dat die oorloë, rassehaat en ander politieke moeilikhede met dié Wet tot ’n einde gekom het. Die hoop het saak gemaak omdat die land wat die Wet saamgevoeg het, die vorige eeu in grensoorlog deurgebring het, in die opkoms en val van twee Boererepublieke, en in ’n vrede wat eers 8 jaar vroeër geteken is. Die Unie het daardie jare nie uitgewis nie. Dit is genoem as die instrument wat hulle kon toemaak. [4]
Die kalenderdag was nie toevallig nie. 66 jaar vroeër, op ’n ander 31ste Mei, het briewe-patent wat te Westminster geteken is, die Distrik Natal by die Nedersetting van die Kaap die Goeie Hoop ingelyf. Daardie vroeëre instrument is self ’n Uniewet genoem, en daar is gesê dat dit die groter een voorskadu het wat op die 31ste Mei 1910 tot stand gebring is. Die briewe-patent het gelui dat die distrik Natal by die Kaapse nedersetting ingelyf word as ’n deel en gedeelte daarvan. Natal het dus ’n Britse nedersetting geword op dieselfde kalenderdag wat die latere Unie sou neem. Wat aan die parallel gehang het, was die aanspraak dat 1910 op groter skaal ’n samevoeging voltooi het wat 1844 tussen Natal en die Kaap begin het. [4]
Selfs daardie vroeëre unie het nie op die dag waarop dit geteken is, in werking getree nie. ’n Depesje van lord Stanley aan sir Peregrine Maitland op die 25ste Mei 1844 het die kern uiteengesit: Natal kon in geregtelike, finansiële en uitvoerende sake van die Kaap afsonderlik wees, maar die wetgewende mag moes by die goewerneur van die Kaap berus, deur wie se hande alle korrespondensie van Natal na die sekretaris van staat moes gaan. Daar moes ’n luitenant-goewerneur wees, bygestaan deur ’n uitvoerende raad van 5 lede. ’n Enkele regter moes howe hou te Pietermaritzburg, Port Natal en Weenen, met appèlle na die hooggeregshof in Kaapstad. Die depesje het in Augustus in Kaapstad aangekom. Die briewe-patent van die 31ste Mei moes in dieselfde seisoen in Kaapstad aangekom het. Hulle is eers op die 21ste Augustus 1845 by openbare proklamasie afgekondig — 14 maande nadat hulle geteken is. Die versuim is waarom ’n datum op ’n Westminster-perkament en ’n datum in ’n koloniale koerant nie dieselfde ding was nie. Die groter Wet van 1910 het dieselfde kalenderdag geneem sonder daardie gaping van 14 maande tussen tekening en benaming. [4]
Die eerste amptenare van daardie Natalse regering is in 1845 genoem: Martin West, siviele kommissaris te Grahamstad, as eerste luitenant-goewerneur; advokaat H. Cloete as rekorder; Donald Moodie as sekretaris; Theophilus Shepstone as diplomatiese agent; en William Harding as kroonprokureur. West het Port Natal op die 4de Desember 1845 bereik en Pietermaritzburg op die 12de. Daardie name is nie aanstellings van 1910 nie. Hulle is waarom die 31ste Mei 1844 hoegenaamd ’n Uniewet genoem kon word: dit het Natal op papier by die Kaap gevoeg, en toe, meer as ’n jaar later, ’n regering in die dorp geplaas. Die groter Wet van 1910 het op dieselfde dag van die jaar gestaan, 66 jaar later, oor ’n land wat nou nie net die Kaap en Natal ingesluit het nie, maar ook die twee voormalige republieke. [4]
8 jaar voor die Wet van 1910, op die dag, is vrede tussen Brittanje en die twee Boererepublieke — die Zuid-Afrikaansche Republiek en die Oranje-Vrystaat — op die 31ste Mei 1902 te Vereeniging geteken. Die twee republieke was weg. Die Uniewet het hulle nie herstel nie. Dit het ’n enkele staat genoem oor die Kaap, Natal, en die twee kolonies wat die republieke se plek ingeneem het. Wat aan die herhaalde 31ste Mei gehang het, was die aanspraak dat ’n datum van inlywing in 1844, ’n datum van vrede in 1902, en ’n datum van Unie in 1910 as een reeks gelees kon word: voeg Natal by die Kaap, beëindig die oorlog, voeg dan die geheel saam. [4] [4] [6]
Oorloë, rassehaat, en wat die Unie gehoop is om toe te maak
Die hoop dat die Unie oorloë en rassehaat sou beëindig, was nie ’n heildronk wat in 1910 uitgevind is nie. Dit was ’n latere oordeel oor ’n veel ouer twis in die Oostelike Provinsie, en oor die man wat in die middel daarvan te staan gekom het. Dr. John Philip was die permanente superintendent van die sending van die Londense Sendinggenootskap in Suid-Afrika. Hy het na vore getree as die kampvegter van die Khoikhoi, een deel van die verdrukte bevolking van die Oostelike Provinsie. Vir daardie kampvegtery sou niemand met enige sin vir geregtigheid anders doen as om hom te prys nie. Die aanklag wat gevolg het, was nie dat hy die Khoikhoi verdedig het nie. Dit was dat hy nie, binne die sfeer van sy medelye, dié ingesluit het wat ewe verdruk was en in daardie dae so min getel het — die blanke inwoners. [4]
Deur partydige, oordrewe en soms volstrek onware stellings oor daardie blanke inwoners het Philip die vertroue van die filantrope in Engeland gewen. Hy het uiteindelik so ’n groot invloed by die Home-regering uitgeoefen dat hy in ’n groot mate die Koloniale Kantoor ten opsigte van Suid-Afrika kon rig. Dit is waarom ’n sendingsuperintendent vir die latere Unie saak gemaak het. Die Koloniale Kantoor was die kantoor wat goewerneurs gestuur, grense getrek en oorloë genoem het. ’n Man wat dit ten opsigte van Suid-Afrika kon rig, was nie net die kampvegter van één verdrukte bevolking nie. Hy was ’n krag in die politiek wat die oorloë en die rassehaat voortgebring het wat die Unie later gehoop is om te beëindig. [4]
Voordat lord Charles Somerset einde 1819 na Engeland vertrek het, het geen wrywing tussen Philip en die koloniale regering begin nie. Die eerste skeur was korrespondensie met sir Rufane Donkin oor die verdrukkende optrede wat, op die getuienis van mnr. Read, kolonel Cuyler sou uitgeoefen het. Daardie twis is nie ’n gebeurtenis van 1910 nie. Dit is waarom die Uniewet, 90 jaar later, genoem kon word as die sluiting van oorloë en rassehaat wat ’n genoemde begin in die Oostelike Provinsie gehad het en ’n genoemde kampvegter in die sendingsuperintendent wat die Koloniale Kantoor bereik het. [4]
Dit was moeilik, het ’n latere terugblik gesê, om Philip vry te spreek daarvan dat hy in ’n groot mate verantwoordelik was, al was dit indirek, vir die oorloë, rassehaat en ander politieke moeilikhede wat gehoop is met die Uniewet in 1910 tot ’n einde gekom het. Die sin is ’n hoop, nie ’n bewys dat hulle tot ’n einde gekom het nie. Wat in hierdie jaar daaraan gehang het, was die politieke betekenis van die 31ste Mei: die Unie as ’n genoemde sluiting van ’n eeu van konflik in die Oostelike Provinsie, van republikeinse oorlog, en van die kampe wat gehelp het om daardie oorlog te beëindig. Of die hoop sou hou, was nie ’n feit wat hierdie kalender kon beslis nie. Dat die hoop aan hierdie Wet, in hierdie jaar, geheg is, was die feit. [4]
Die Grahamstad-skou — Harvest Vale, 1910
’n Treffende voorbeeldsles oor die rykdom wat die Albany-gronde in ruil vir energie en ondernemingsgees kon oplewer, was die uitstalling by ’n onlangse landbouskou te Grahamstad in 1910. Die uitstaller was C. Gardner van Harvest Vale aan die Boesmansrivier — ’n plaas wat aan een van die lokasies van die 1820-setlaars gegrens het. Daardie setlaars is 90 jaar vroeër op die Albany-gronde geplaas as ’n boerbevolking, en as ’n buffer op die oostelike grens. Harvest Vale het langs een van daardie oorspronklike lokasies gestaan. Die skou het in die Uniejaar saak gemaak omdat dit nie ’n museum van 1820 was nie. Dit was ’n werkende plaas, op dieselfde grond, wat in 1910 produkte op ’n Grahamstad-tafel gesit het. [4]
Die uitstalling het uit ongeveer 240 verskillende produkte van hierdie plaas bestaan. Daaronder was wol, volstruisvere, soorte wild, en 72 verskillende grasse en voerplante. Daar was katoen, vlas, sigorei en lynsaad. Behalwe die gewone vrugte was daar druiwe, pynappels, lemoene en naartjies; baie soorte groente; droë bone; pampoene; en mielies. Die lys was nie net rou produkte nie. Dit het die goedere ingesluit wat uit daardie rou produkte gemaak is: spek, biltong, konfyte, jams, atjar, likeurs, sider en asyn. ’n Enkele Albany-plaas, wat aan ’n 1820-lokasie gegrens het, kon in 1910 wol en volstruisvere, 72 grasse, katoen en vlas, vrugte, groente, en die gebottelde en verwerkte goedere wat daarvan gemaak is, na één skou stuur. Dit is waarom die uitstalling ’n voorbeeldsles genoem is. [4]
Die syfers is waarom die les skerp was. 240 produkte is nie ’n proefmandjie nie. 72 grasse en voerplante is ’n weidingsinventaris, nie ’n blommeruiker nie. Wol en volstruisvere was uitvoerstapels van die Oos-Kaap. Katoen, vlas, sigorei en lynsaad was nywerheidsgewasse op grond wat in 1820 in klein persele toegeken is sodat die setlaars sou boer eerder as om groot kuddes aan te hou. Spek, biltong, konfyt, atjar, likeur, sider en asyn het beteken die plaas het nie net gekweek nie, maar ook verwerk. Wat aan Gardner se tafel te Grahamstad gehang het, was die aanspraak dat Albany, 90 jaar nadat die lokasies afgemerk is, ’n groot gemeenskap kon voed en klee as ywer en wilskrag toegepas word. [4]
Grahamstad self was die beginpunt toe daardie lokasies verdeel is. Verlate plase naaste aan daardie militêre sentrum moes eers beset word, dan die ou linie van militêre poste tussen Grahamstad en die mond van die Groot-Visrivier — ’n land van groot vrugbaarheid en belofte, in staat om met ywer ’n groot bevolking te onderhou — en dan die land suid en suidwes van Grahamstad tot by die Boesmansrivier, wat deur die Kowie, die Kasouga en die Kareiga besproei word. Harvest Vale aan die Boesmansrivier het in daardie laaste gordel gelê. Die skou van 1910 het daardie riviere nie weer opgemeet nie. Dit het gewys wat één plaas in daardie gordel ná 90 jaar op ’n tafel kon sit. [4]
Albany anders as die Karoo
Die algemene voorkoms van Albany was toe, soos in 1910, een van vrugbaarheid, wat net ywer en wilskrag nodig gehad het om rykdom op te lewer en ’n groot gemeenskap te onderhou. Anders as die plat, dorre en onherbergsame Karoo, was die grond met gras bedek. Verspreide mimosa-bome het die landskap versier en aan die meeste van die land ’n parkaartige voorkoms gegee. In die meer ruwe streke het heuwels en beboste kloofe of valleie die skoonheid van die toneel versterk, hoewel die kloofe ook die skuilplekke was van wilde diere waarvoor baie van die 1820-vreemdelinge hul vaderland in vrees verlaat het. Die kontras is waarom Gardner se 240 produkte as meer as ’n pryslys gelees kon word. Hulle was wat daardie gras, daardie mimosas en daardie kloofe gemaak kon word om op te lewer. [4]
Die setlaars wat daardie land eerste gesien het, het nie ’n skoutafel gesien nie. Regeringstente is opgeslaan; gemeenskaplike en persoonlike goed is gesorteer en in veiligheid geplaas; en die setlaarslewe het begin. Die voorkoms van die land waarin hul nuwe huise gevestig moes word, was, afgesien van die eensaamheid, nie heeltemal onaantreklik nie, en was eerder bereken om in entoesiastiese landbousetlaars die begeerte te wek om dadelik met bewerking te begin. Daardie begeerte is die ander helfte van Gardner se voorbeeldsles. Energie en ondernemingsgees was die voorwaardes wat in 1910 genoem is vir die rykdom wat Albany kon oplewer. Die lokasies van 1820 is op dieselfde weddenskap uitgelê: klein toekennings, landbou, ’n groot bevolking op vrugbare grond. Harvest Vale, wat aan een van daardie lokasies gegrens het, was die weddenskap wat 90 jaar later nog geloop het. [4]
Die binnelandse reis wat daardie setlaars van Algoabaai gebring het, het hulle geleer dat Suid-Afrika nie één landskap is nie. Die waens het oor oop veld geloop, dan oor steil heuwels en langs bospaaie. Van hoër grond af het hulle uitgestrekte verlate land gesien, begrens deur berge en miskien met ondeurdringbare bos bedek. Albany, toe hulle dit bereik het, was die uitsondering op daardie verlatenheid: gras in plaas van die Karoo se plat droogte, mimosa in plaas van kaal aarde, kloofe in plaas van ’n enkele leë horison. Die skou van 1910 te Grahamstad is gehou in die dorp wat die beginpunt van die lokasies was. Gardner se plaas aan die Boesmansrivier het nog in die gras gelê, nie in die Karoo nie. Wat in die Uniejaar daaraan gehang het, was dat die oostelike gronde wat die Wet nou by die voormalige republieke gevoeg het, nie ’n enkele dorre binneland was nie. Hulle het ’n parkaartige gordel ingesluit wat 240 produkte op één tafel kon sit. [4]
Lord Charles Somerset, wat die lokasies gekarteer het voordat hy op die 12de Januarie 1820 aan Donkin oorgegee het, wou daardie toekennings klein hê om landbou eerder as groot kuddes aan te moedig, en om ’n buffer op die ou Zuurveld-grens te vorm. Die uitstalling van 1910 het die buffer nie bewys of weerlê nie. Dit het wel bewys dat ’n plaas aan die Boesmansrivier, langs ’n oorspronklike lokasie, wol, vere, gras, katoen, vrugte en groente kon kweek, en dit in spek, biltong, konfyt en asyn kon omsit, in dieselfde jaar waarin die Uniewet genoem is. Ywer en wilskrag was nog die voorwaardes. Die gras was nog daar. [4]
8 jaar ná Vereeniging
Vrede te Vereeniging op die 31ste Mei 1902 is waarom die Uniewet op dieselfde kalenderdag in 1910 tot stand gebring kon word oor ’n land wat nie meer twee Boererepublieke bevat het nie. Die vernaamste oorwegings wat aan Boer-kant tot daardie vrede gelei het, was twee. Eerstens: dat die oorlogspolitiek wat die Britse militêre owerhede gevolg het, tot die algehele verwoesting van die grondgebied van albei republieke gelei het, met die afbranding van plekke en dorpe, die vernietiging van alle middele van bestaan, en die uitputting van alle hulpbronne nodig vir die onderhoud van die families, die bestaan van die leërs, en die voortsetting van die oorlog. Tweedens: dat die plasing van die gevange families in die konsentrasiekampe tot ’n ongehoorde toestand van lyding en siekte gelei het, sodat in ’n betreklik kort tyd ongeveer 20000 van hul dierbares daar gesterf het, en die afgryslike vooruitsig ontstaan het dat by voortsetting van die oorlog hul ganse geslag op dié wyse kon uitsterf. Dit was nie latere glosse nie. Dit was die gronde wat aan Boer-kant genoem is toe die vrede gemaak is. [6]
Die kampe was nie ’n daad van grootmoedigheid aan Britse kant om nie-vegtende Boerefamilies te beskerm nie, soos Joseph Chamberlain en ander Britse regeringspersone verkondig het. Hulle was die uitvloeisel van die Britse militêre doel om die oorlog tot ’n spoedige einde te bring. Van Maart 1900 af het die militêre hulle toenemend daarop toegespits om die weerstand van die burgers in die veld te vermurwe deur hul families leed aan te doen. Toe die vernietiging van wonings naby die spoor min bereik, het hulle, in navolging van die metodes van generaal Weyler in Kuba, oorgegaan tot ’n beleid van algehele verwoesting, en daarna tot konsentrasie. Die aanskoue van verhongerde vroue en kinders in die kampe, so het die Britse owerhede blykbaar gemeen, sou die burgers spoedig om vrede laat smeek. Dit is die tweede Vereeniging-grond in ’n ander vorm: die kampe as ’n wapen, nie ’n skuiling nie. [6]
Die latere telling het daardie tweede grond nie verlig nie. 26251 vroue en kinders benewens 1676 mans bo 16 — meestal grysaards, 1421 van hulle oumense — het in die kampe gesterf. Tussen ’n kwart en ’n vyfde van dié wat kampe toe gebring is, het gedurende ’n tydperk van ongeveer 8 maande, Mei tot Desember 1901, daar omgekom. Die Boeregeneraals en vegtende burgers het nie geweet dat van die einde van 1901 die sterftesyfer gedaal het, totdat dit teen Maart 1902 normaal was nie. Hulle het die maande van Mei tot Desember geken. Hulle het die kinders geken. Die vrees dat as daar nie ’n einde aan die kampe gemaak word nie, die hele Afrikanervolk sou uitsterf, was die vrees wat hulle na Vereeniging gedra het. [6]
8 jaar later het die Uniewet dieselfde 31ste Mei geneem. Dit het die twee gronde nie heropen nie. Dit het daaroor gestaan. Die eerste grond was nog die afgebrande plekke en die uitgeputte hulpbronne van albei voormalige republieke. Die tweede was nog ongeveer 20000 dierbares dood in die kampe, bevestig deur die latere telling van 26251 vroue en kinders en 1676 mans bo 16. Wat aan die Unie gehang het, genoem as die gehoopte einde van oorloë en rassehaat, was dat dit genoem is oor ’n vrede wat daardie twee gronde gemaak het. Die datum het die reeks sigbaar gemaak. Die sterftesyfer het die kos sigbaar gemaak. [6] [4]
26251 dooies, en die hoop dat die Unie die moeilikhede sou beëindig
Die konsentrasiekampstelsel het die doel beantwoord waarvoor die Britse militêre owerhede dit ingevoer het. Dit het die oorlog tot ’n gunstige einde vir Groot-Brittanje gevoer. Om daardie onmiddellike voordeel te behaal, het Groot-Brittanje hom egter onherstelbare skade berokken. In sy geskiedenis sou die konsentrasiekampstelsel altyd skitter — soos sir Henry Campbell-Bannerman dit gestel het — as ’n oortreding teen die beskawing, as ’n militêre fout, en as ’n politieke ramp. Hy was die Liberale leier wat die Laerhuis vertel het dat die bevele wat Britse offisiere en manskappe moes uitvoer, uiters barbaars was. Die drie terme was nie ’n latere versiering nie. Hulle was die oordeel wat ’n Britse parlementêre leier oor die kampe uitgespreek het terwyl die oorlog wat hulle gedien het, nog die oorlog van sy eie land was. [6]
Daardie skade was nie net aan Brittanje se naam en faam onder die ander grootmoondhede nie. Dit het in die hart van die Afrikaner ’n vuur van verbittering aangesteek. As al die smart, smaad en verbittering wat die Afrikaner in sy ganse geskiedenis gely het, lankal vergete sou wees, sou daardie vuur nog vlam. Die militêre doel is gedien: weerstand in die veld is vermurwe, en Vereeniging is op die 31ste Mei 1902 geteken. Die politieke ramp wat Campbell-Bannerman genoem het, was dat dieselfde kampe wat die oorlog beëindig het, ’n volk agtergelaat het wat nie sou vergeet hoe dit beëindig is nie. 26251 vroue en kinders en 1676 mans bo 16 was die telling van daardie einde. [6]
Die Uniewet in 1910 was die politieke naam wat later geheg is aan die hoop dat oorloë, rassehaat en ander politieke moeilikhede êrens tot ’n einde kon kom. Campbell-Bannerman se drie terme — ’n oortreding teen die beskawing, ’n militêre fout, en ’n politieke ramp — was die Britse parlementêre name vir die kampe wat gehelp het om die vrede te maak waaroor die Wet gestaan het. Die hoop het die sterftesyfer nie uitgewis nie. 26251 vroue en kinders en 1676 mans bo 16 het die telling gebly van hoe daardie vrede gemaak is. [4] [6]
Of die vuur van verbittering deur ’n Wet op die 31ste Mei geblus sou word, was nie ’n vraag wat die sterftesyfer kon onvra nie. Die kampe het gedoen waarvoor hulle gebou is. Hulle het ook gedoen wat Campbell-Bannerman gesê het hulle altyd as sou skitter. Unie was die naam wat 1910 op die hoop geplaas het dat die oorloë en die rassehaat daar sou eindig. Die 26251 en die 1676 het die telling onder daardie hoop gebly. [6] [4]