Boer History1726 aan die Kaap die Goeie Hoop: Droogte, Guillaumet-sy, Zonder End-buitepos en De Koning by Delagoa
Jan de la Fontaine nog waarnemende hoof van die regering — 1726
Kalender 1726 het oopgegaan met Jan de la Fontaine steeds as waarnemende hoof van die regering aan die Kaap die Goeie Hoop. Die Politieke Raad het hom die oggend ná goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes se dood op die 8ste September 1724 aan die stuur geplaas, en die waarnemende hoofskap sou loop totdat Pieter Gysbert Noodt formeel geïnstalleer is. Deur die hele 1726 was die Kaapse lêer dus dié van ’n waarnemende goewerneur eerder as van ’n verseëlde nuwe kommissie wat reeds op die grond in werking was. De la Fontaine was die eerste Kaapse hoof wie se vorige loopbaan aan die nedersetting self gemaak is. Gebore in Amsterdam op die 23ste April 1684 as Jan de la Fontaine dit Wicart, seun van die sykoopman Jacques de la Fontaine, is hy in 1710 van ’n tuiskip deur kommissaris Johan van Hoorn aangehou en as magazynmeester aan die werk gesit; twee jaar ná aankoms het hy in die Politieke Raad gesit; in Mei 1711 het hy met Maria Elizabeth, dogter van sekunde Andries de Man, getrou. Almal in die Caabse Vlek het hom Jan genoem. [3] [9]
Langs hom het onafhanklike fiskaal Adriaan van Kervel die onafhanklike fiskale stoel gehou. Nadat Cornelis van Beaumont op die 14de Junie 1724 gesterf het, het die raad Van Kervel, reeds sestien jaar in Kaapse diens en sedert 1719 sekretaris van die raad, gekies om waar te neem totdat die direkteure aanstel; in 1725 het hy fiskaal geword. Die pos was moeilik en, by die burgers, ongewild; hy het dit tot tevredenheid van die betrokke partye gedien. Toe die sekretaris fiskaal word, is Rijk Tulbagh in die vakante sekretarisamp aangestel en het dit sonder ’n stem gehou. In 1726 het die plaaslike owerhede Tulbagh tot junior koopman op approbasie benoem—’n waardigheid wat die direkteure later sou bevestig. Die jaar se Kasteeltafel was dus dié van ’n waarnemende goewerneur, ’n bevestigde fiskaal, en ’n sekretaris op wie se rang Tulbagh alreeds verhef is, nie van ’n verseëlde goewerneurskommissie uit Nederland nie. [3] [9]
Kuswerke het in dieselfde kalenderjaar ’n lang Chavonnes-lêer afgesluit. Die vestings wat toe bestaan het, was die kasteel en ’n battery aan die strand waar ’n later breekwater in die baai sou inloop. Dié battery is in Februarie 1715 begin en in April 1726 voltooi. Dit is eers Mauritius genoem, en eers daarna gewild as die Chavonnes-battery bekend geraak. Noodt, die offisier wat die Here XVII reeds as goewerneur gekies het, was direkteur van vestingswerke en het sewe jaar vroeër die strand van Tafelbaai ondersoek en planne van verdedigingswerke opgestel. April se voltooide Mauritius-battery het dus, onder De la Fontaine se waarnemende handtekening, ’n werk afgesluit wat in Chavonnes se eerste jaar begin is, terwyl die man wat dieselfde strand opgemeet het in die Ooste gewag het om die Kasteel oor te neem. [3]
Buitelandse vlae het skaars in Tafelbaai gebly. Omdat buitelandse skepe in die vroeëre skaarstetyd verhinder is om voorrade aan die Kaap te kry, het baie min vaartuie nie onder die Nederlandse vlag nou ingestuur nie. Die burgers het die verlies swaar gevoel, want vreemdelinge het kontant die land ingebring; die hoop dat hulle met beter tye sou terugkeer, is nie verwesenlik nie. Gedurende die dertien jaar 1725–1737 wat in dieselfde administratiewe hoofstuk val, het eenduisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sewentig per jaar. Daarvan het 868 aan die Kompanjie behoort, 91 was Engels, 27 Deens, 19 Frans, 1 Portugees, en 1 Vlaams. Kompanjie-rompe het die ruggraat van die ree gebly; buitelandse vlae was ’n dun oorblyfsel van die geld wat vroeër die strand oorgesteek het. Van die jaar 1723 het die Kompanjie se jaarlikse dividende begin daal, in een dekade van sewe-en-dertig persent tot een-en-twintig; in Kaapse terme moes alles moontlik gedoen word om die ekonomie te versterk, en as waarnemende hoof het De la Fontaine reeds pogings aangewend om nywerheid te kweek. [3] [9]
By Delagoabaai sou die voorlopige bevel wat by Jan van de Capelle (ook as Jan de la Capelle in die Delagoa-verhaal geskryf) berus het, einde Mei plek maak vir kommandant Jan de Koning en ’n versterkte stasiemag. Die jaar se Kaapse sake was droogte in die graanmagasyne, ’n sy-superintendant uit Europa, ’n klein militêre buitepos oorkant die Hottentots-Holland-berge, nuus dat Noodt as goewerneur gekies is, die April-voltooiing van die Mauritius-battery, en ’n duur poging om Fort Lagoa ’n rivier-en-aardwalstasie eerder as ’n dun koorspos te maak. Eendrag by die Kasteel het nog net soveel as graan beteken. Chavonnes het die goeie wil van direkteure en koloniste bewaar deur geen duur ondernemings aan te pak en koste laag te hou nie; De la Fontaine het dié stil rekeningboek geërf, nou onder dividenddruk, met Van Kervel as fiskaal, Tulbagh pas ’n junior koopman op approbasie, en die ree eers ’n Kompanjie-ree. [3] [9]
Droogte — geen koring vir uitvoer gespaar — 1726
Oeste tydens die breër De la Fontaine–Noodt-tydperk het aansienlik gewissel. Die direkteure, met ondervinding van die onsekerheid van die seisoene in Suid-Afrika, het beveel dat ’n jaar se voorraad koring altyd as reserwe opsy gesit moes word voordat enigiets na Indië gestuur word. In 1724 en weer in 1725 is meer as vyfduisend muids uitgevoer. In 1726 kon niks gespaar word nie, weens droogte. Die droogtejaar het dus die tweejaar-loop van groot Indië-verskepings onder die nuwe reserwedissipline gebreek: ná die reserwe verseker is, het die magasyne niks oorgehad wat De la Fontaine se raad eerlik oos kon verskeep nie. [3]
Vleispryse het nog ’n veestorie vertel wat graan nie sou vertel nie. Beeste en skape is van 1714 deur ’n siekte aangeval wat vantevore onbekend was; teen 1718 was daar nie ’n enkele bieër toe die vleiskontrak op veiling aangebied is nie. Die pes het later in hewigheid afgeneem, en bees- en skaapvleis was teen ’n pennie en ’n half tot twee pennies ’n pond te kry; maar die Kaap het sy naam vir goedkoop vars proviand verloor, en dit het lank geduur om dit terug te wen. Kalender 1726 het dus in ’n ree gesit wat vleis nog duurder as die ou geheue gekoop het, terwyl die koringoorskot van die twee vorige oeste in droogte verdwyn het. [3]
Vir vryboere en Kompanjie-graanskure gelyk het 1726 tussen die oorskotjare van 1724–1725 en die later tydperk waarin bestendige uitvoer sou hervat, soms van soveel as seweduisend muids, gesit. Graan, wat die duidelikste Kaapse oorskot van die vorige kalenderjaar was, het die duidelikste plaaslike tekort van hierdie een geword. Die direkteure se reservebepaling, bedoel om Indië-verskepings teen Suid-Afrikaanse seisoene te beskerm, het hier sy ander werk gedoen: dit het verbied dat ’n dun oes as ’n uitvoerjaar behandel word. De la Fontaine, seun van ’n sykoopman en reeds op soek na ’n vervaardigingstapel wat die nedersetting kon groei, kon in hierdie kalenderjaar nie ’n koringlading oos meld nie. [3] [9]
Die plakkaat van 2 Julie 1720 het nog die verkoop van lewende diere aan vreemdelinge verbied en verhoed dat skape aan boord van die Kompanjie se skepe gestuur word. Engelse kaptains, wat gewoon was om beeste in aansienlike getalle te koop, te slag, die vleis te sout en skape weg te neem, het in Europa luid gekla. Goedkoop vars proviand was nie meer die Kaap se naam nie. Binne 1726 het dié uitsluitingstyd-gewoonte ’n droogtejaar omraam: min buitelandse besoekers, skaars burgerkontant van vreemdelinge, vleis nie meer ’n penniemark nie, en koring in die reserwe toegesluit met niks oor om te spaar nie. [3]
Kaapse vlakte-sandplanting gaan voort — 1726
Die landengte wat die Kaapse skiereiland met die vasteland verbind het, het ’n dorre sandwoesteny gebly. Met moeite het belaaide waens dit oorgesteek, want daar was geen pad nie, en niks as ’n lyn pale het die beste koers aangedui nie. Uit skippersverslae het die direkteure nog gevrees dat Tafelbaai binne afsienbare tyd sou toevul met die sand wat geweldige suidoosters in die somermaande daarin ingevee het. Om dit te voorkom het hulle opdrag gegee dat pogings aangewend moes word om die sand vas te lê deur dit met gras en bome te beplant. [3]
Werk wat in die winter van 1724 begin is—sewentig slawe en ’n bende bandiete wat knopgras en wilde-olyfsaad geplant het, daarna stroke sooie toe dié misluk het—het deur die reënseisoene wat gevolg het, voortgegaan. Die waardevolle eienskappe van die mesembryanthemum om oppervlaksand te bind was nog onbekend. Vir elf jaar, met een kort tussenpose, sou die poging elke winter aanhou totdat dit in wanhoop gestaak is nadat ’n seemanskommissie berig het dat die baai dieper eerder as vlakker geword het. Binne kalender 1726 was dié later staking nog nie in sig nie: nog ’n winterseisoen van arbeidsintensiewe planting het nog die direkteure se slibvrees beantwoord. [3]
Kalender 1726 het dus nog ’n winterseisoen van dié sandoorlog onder De la Fontaine se waarnemende regering gedra—nog sonder mesembryanthemum-kennis, nog onder die direkteure se vrees vir ’n toegslikte ree, en nog gemeet in slawe- en bandietplantbendes eerder as in voltooide weiding of ’n voltooide golfbreker. Belaaide waens het nog hul pad by pale uitgesoek. Skippersverslae het in Amsterdam nog swaarder as enige plaaslike bewering dat die vlaktes bloot ongerieflik was, geweeg. Die waarnemende raad kon plant; hy kon nog nie bewys dat die baai veilig is nie. [3]
Dieselfde arbeid wat nog geen sand gebind het nie, het ook die jaar se ander eksperimente omraam. Sy wou moerbeibome op uitgesoekte plekke hê; die vlaktes wou gras en sooie hê; albei het slawe-ure gevra onder ’n waarnemende hoof wat probeer het om die Here XVII te wys dat die Kaap nog iets anders as ’n dun koringopbrengs kon lewer. Droogte het die uitvoermagasyne leeggemaak; die winterbendes op die landengte het hulle nie gevul nie. Hulle het net ’n opdrag van die direkteure aan die gang gehou oor ’n woesteny wat waens nog met moeite oorgesteek het. [3]
François Guillaumet arriveer — sykultuur onder Kompanjie-leiding — Oktober 1726
Om die eksperimente in sykultuur te lei wat die direkteure besluit het moes gedoen word, is die dienste van ’n bevoegde man met die naam François Guillaumet bekom. In Oktober 1726 het hy en sy gesin aan die Kaap aangekom. Pogings is vantevore aangewend om sywurmeiers uit Indië te bring, maar in geen geval was hulle suksesvol nie. Sommige is egter in goeie toestand uit Europa ontvang, en die wurms is by uitbroeiing versigtig versorg in die huise van mnre. Jan de la Fontaine en Nicholas Heyning. Hulle is nou aan Guillaumet oorgehandig. Daar was volop gesonde moerbeibome, en die kenner is van watter slawe-arbeid hy ook al gevra het, voorsien. Alles was dus ten gunste van die eksperiment. [3]
In die eerste jaar is agt pond gewig goeie sy verkry, wat na Nederland gestuur is, en ’n voorwerp van aansienlike belang by Amsterdam en Middelburg was. Verwagtinge het ontstaan van nog ’n vervaardigingsbedryf in die moederland, met ’n artikel voortgebring in ’n Nederlandse kolonie. Die lede van die Politieke Raad aan die Kaap was ewe entoesiasties. ’n Groot gebou is dadelik naby die Kompanjie se tuin opgerig en tot Guillaumet se beskikking gestel om die wurms in te hou. Die kinders in die slawelosie daar naby moes almal ná skoolure sy opwind. Etlike duisende jong moerbeibome is op uitgesoekte plekke geplant. Enige burgers wat lus gehad het om by die bedryf aan te sluit, wat nou geglo is die eksperimentele stadium verby was, is van ’n paar eiers en die nodige voorskrifte voorsien. [3]
Die poging het natuurlik by die waarnemende hoof gepas. Seun van ’n sykoopman, het De la Fontaine ’n besondere belang by syvervaardiging gehad en ’n deeglik beplande poging aan die Kaap aangewend. ’n Franse kenner is saam met kiste sywurms ingevoer; ’n fabriek is selfs naby die slawelosie opgerig. Danksy ’n oorvloed pas geplante moerbeibome en, aanvanklik, ’n betaamlike gedrag van die wurms, het die eerste bedryfsjaar belowende resultate getoon. Dividenddruk van 1723 af het ’n koloniale stapel meer as ’n nuuskierigheid gemaak: as agt pond Amsterdam en Middelburg kon interesseer, kon ’n groter opbrengs die daling van sewe-en-dertig persent tot een-en-twintig beantwoord. [3] [9]
Guillaumet het met sy vrou Claudine Cloy, of Cloi, en gesin gekom. Op die 25ste November 1726 is albei as lidmate van die Hollandse kerk in Kaapstad ingeskryf, op voorlegging van hul sertifikaat van die Franse kerk in Amsterdam. ’n Seun, Matthieu of Matthys, is in 1711 in Berlyn gebore, waarheen die vader ongetwyfeld gevlug het. Die Oktober-landing was dus nie net ’n Kompanjie-nywerheidspostering nie: dit het ’n Franse Protestantse huishouding ses weke ná aankoms in die moeder gemeente geplant, met ’n Berlyn-gebore seun in die gesin en ’n Amsterdamse sertifikaat in die hand, terwyl die tuinkant-syhuis en die slawelosie-winders hul eerste seisoen begin het. [8]
Tóg het die produksie van sy in geen daaropvolgende jaar tien pond in gewig oorskry nie. Die oorgrote meerderheid van die wurms het altyd gesterf voordat hulle kokonne gemaak het, en in een besondere seisoen sou hulle heeltemal uitgesterf het as dit nie was dat ’n paar deur sommige burgers bewaar is nie. Dit is gou vasgestel dat die opbrengste so gering was dat die bedryf nie aantreklik kon wees vir mense wat op enige ander manier ’n bestaan kon maak nie. Agt jaar lank is die eksperiment egter deur die regering voortgesit. Binne 1726 was die konkrete gebeure Guillaumet se Oktober-landing, die oordrag van die huisgroot Europese voorraad, die eerste agtpond-uitvoermonster, die tuinkant-syhuis met slawelosie-winders, die November-kerkinskrywing, en ’n fabriek naby die losie onder ’n waarnemende hoof wat ’n sykoopman se seun was. [3] [8] [9]
Buitepos by die Ziekenhuis aan die Zonder End-rivier — November 1726
In November 1726 is ’n korporaal en ses manne oor die Hottentots-Holland-berge gestuur om ’n buitepos te vorm by ’n plek genaamd die Ziekenhuis, aan die rivier Zonder End. Die paar Khoikhoi wat in daardie deel van die land oor was, het by die regering gekla dat hulle nie teen die San stand kon hou nie, en dat hulle ook blootgestel was aan plundering deur swerwende Europeërs, wat voorgegee het om hulle vir handelsdoeleindes te besoek, maar in werklikheid hul vee geroof het. Weens dié klagtes is die buitepos gestig, sodat geweldade voorkom kon word. [3]
Die direkteure was so ontevrede dat die Europeërs van Van der Heiden se geselskap, oor wie die Drakenstein-kerkraad gekla het, nie vir hul gedrag teenoor die Khoikhoi voor die gereg gebring is nie, dat hulle opdrag gegee het om alle handel deur privaatpersone met inboorlinge onder swaarder strawwe as tevore te verbied. Sewe Kompanjiemanne anderkant die berge het nog nie ’n nuwe distrik gemaak nie. Hulle het wél ’n blywende Kompanjie-teenwoordigheid aan die Zonder End geplant waar Khoikhoi-klagtes beide San-druk en Europese roof onder dekmantel van handel genoem het. Vir De la Fontaine se raad was die November-pos ’n polisiërings- en beskermingsmaatreël, nie ’n vrypag-nedersettingskema nie, en dit het langs die direkteure se toorn oor ongestrafte privaat wangedrag binnelands van Drakenstein gesit. [3]
Die Zonder End het Kaapse lêers al as jag- en houtland eerder as as ’n plaasgordel binnegegaan. ’n Korporaalspos van sewe manne kon die berge nie toemaak nie; dit kon ’n rivier-oorgang en ’n Khoikhoi-oorblyfsel dophou wat beskerming teen twee soorte druk tegelyk gevra het. Swerwende Europeërs wat as handelaars gekom en as veediewe gelaat het, was in die direkteure se oë dieselfde klas wangedrag wat Van der Heiden se geselskap getoon het en wat Drakenstein se kerkraad al genoem het. Die November-bevel het dié klagte met soldate beantwoord, nie met ’n nuwe landdros nie. [3]
Vir die waarnemende regering was die binnelandse pos van ’n stuk met die jaar se ander dun sterktes: ’n droogtemagasyn, ’n syhuis nog nie bewys nie, ’n Mauritius-battery pas voltooi aan die Tafelbaai-strand, en sewe manne oor die berge. Dit het nie die veehandel oopgemaak nie. Dit het Van der Heiden se mense nie ná die feit gestraf nie. Dit het ’n korporaal geplaas waar Khoikhoi gesê het hulle die rivier nie langer teen San-invalle en teen Europeërs wat kom handel en bly steel nie, kon hou nie. [3]
Noodt as goewerneur aangewys — nuus in Januarie; vaar 6 Desember 1726 uit Batavia
Die offisier wat die Here XVII as goewerneur gekies het, was die direkteur van vestingswerke, Pieter Gysbert Noodt, wat sewe jaar vroeër die strand van Tafelbaai ondersoek en planne van verdedigingswerke opgestel het. Berig van sy aanstelling het Suid-Afrika in Januarie 1726 bereik. Die datum van dié aanstelling was Januarie 1726; hy het nog nie in die Kasteel gestaan nie. Die Kaap het dus elf maande die opvolger se naam geken terwyl De la Fontaine nog as waarnemende hoof geteken het, met die Mauritius-battery in April voltooi op dieselfde strand wat Noodt eens opgemeet het. [3] [9]
Op die 6de Desember van daardie jaar het hy Batavia as admiraal van ’n tuisvaartvloot van nege skepe gelaat. Sy gesin was klein, bestaande slegs uit sy vrou en een seun. Binne kalender 1726 was die politieke feite die Januarie-depêchenuus wat suiwer onsekerheid oor Chavonnes se opvolger beëindig het, en die Desember-vertrek wat Noodt op die water na Tafelbaai gesit het terwyl De la Fontaine nog by die Kasteel geteken het. Die nege skepe was ’n tuisvaartvloot, nie ’n Kaapse eskader nie; hul admiraal was ’n goewerneur-elekt, nog nie ’n goewerneur in besit nie. [3] [9]
Die Kaap het al ’n maat van die man van sy vroeëre besoek gehad. Hy het toe Chavonnes grootliks ontstel; die later geskil met sekunde Abraham van Cranendonk het na die justisiehof gegaan. Vir 1726 was die werkende kennis dat ’n vestingsdirekteur, al bekend van die Tafelbaai-opname, gekies is, en dat hy teen jaareinde met nege skepe ter see was—nog nie in die kasteel nie, en nog nie in ’n posisie om besondere plesier daarin te hê om De la Fontaine te irriteer nie. Die waarnemende hoof se jaar het dus gesluit met ’n genoemde opvolger op die water en met die Mauritius-battery voltooi op die opgemete strand. [3] [9]
Geen verseëlde installasie het dus in hierdie kalenderjaar plaasgevind nie. De la Fontaine het die man gebly wat die Vlek Jan genoem het; Van Kervel het fiskaal gebly; Tulbagh het sekretaris gebly, nou ’n junior koopman op approbasie. Die Here XVII het die vakature wat Chavonnes se dood oopgemaak het, gevul, maar hulle het dit op Batavia se afstand gevul. Januarie se brief en Desember se nege skepe was die jaar se politieke feite; die Kasteel se daaglikse handtekening het De la Fontaine s’n gebly totdat die vloot sou aankom. [3] [9]
Kommandant Jan de Koning by Fort Lagoa — Fort Lydzaamheid, rivierbote en Desember-koors — 1726
Ná die mislukte landsoektogte van 1725—sersant Jan Mona se goudtog van die 27ste Junie en mineraloog Jan Hendrik Hoorn se koperpeiling—het die direkteure opdrag gegee dat pogings om die goudvelde en die ryk van Monomotapa, wat nog as ’n werklikheid geglo is, te bereik, met bote wat die riviere opwerk, gedoen moes word. ’n Ou skipper, met die naam Jan de Koning, is as kommandant aangestel, en die pos is met honderd soldate en matrose versterk. Vroeë rampe by die baai het die Kompanjie nie ontmoedig nie; ’n bietjie ambergris, party aloe, driehonderd pond koper, meer as twee ton ivoor, vier-en-dertig slawe, en ’n paar onse goudstof is in 1725 van die stasie ontvang, en twee van hoofman Maphumbo se manne het die binneland in gegaan en binne veertien dae met goudstof teruggekeer. [3]
Einde Mei 1726 het kommandant De Koning by Fort Lagoa aangekom. Hy het die sekunde, Jan de la Capelle, wat waarnemende hoof van die stasie was, besig gevind met eksperimente in die verbouing van suikerriet en indigo. Daar was voortdurende vetes tussen die verskillende stamme rondom die baai, maar die Europeërs was op goeie voet met almal. Die magtigste van die hoofmanne is Maphumbo genoem, maar ’n ander, met die naam Manisa, was amper so sterk. Laasgenoemde het sy krale aan die oewers van die Portugese rivier Dos Reys gehad, waar Vasco da Gama geland het; en die Hollanders het die stroom na hom die Manisa genoem. [3]
Die mense van die baai is ’n geloof toegedig dat die Europeërs slawe koop om hulle vet te voer en te eet, en dit is veronderstel dat dié geloof die oorsaak was dat hulle so min te koop gebring het. Om dit teë te werk, het kommandant De Koning drie manne van rang met hul gevolg op ’n besoek na die Kaap gestuur, sodat hulle kon sien waarvoor slawe nodig was. Een van dié wat die Kaap besoek het, was ’n neef van Maphumbo. Hy was in Engeland, en het daar in die doop die naam John ontvang; maar is in 1723 na Delagoabaai teruggestuur. Hy het vlot Engels gepraat. Die besoekers het voorgegee om tevrede te wees met die wyse waarop hulle gesien het die slawe behandel word; maar die verkeer het ná hul terugkeer nie toegeneem nie. [3]
Omdat Fort Lagoa te klein was vir die huisvesting van die manne wat nou daar gestasioneer was, is ’n groter oppervlakte met aardwalle omhein, waaraan die naam Lydzaamheid gegee is. Die riviere is so ver as hulle met bote bevaarbaar was, opgevaar; maar baie min inligting is oor die land verkry. Die Hollandse offisiere kon nooit die presiese ligging en afstand van òf die kopermyne òf die goudvelde vasstel nie. Die goudstof wat die inboorlinge te koop gebring het, was so met ander stowwe gemeng dat die assayers in Batavia beweer het elke stuiver se werd het die Kompanjie ’n florin gekos. Bootvaart en ’n groter aardfort het dus Mona en Hoorn se landmislukkings beantwoord sonder om nog ’n myn te vind of ’n winsgewende stoftak te suiwer. [3]
In Desember 1726 het koors die manne by die stasie aangeval, soos elke vorige somer, en binne ’n paar maande het agt-en-dertig manne gesterf, onder hulle kommandant De Koning. Die sekunde Jan de la Capelle het toe weer waarnemende hoof van die stasie geword. Die somerpatroon wat soveel sedert die eerste besetting doodgemaak het, het dus die nuwe kommandant binne maande ná sy Mei-aankoms en die bou van Lydzaamheid geëis. De Koning se dood het voorlopige bevel teruggegee aan dieselfde sekunde wat Fort Lagoa ná Jan Michel en deur Mona se tog gehou het. Binne hierdie jaar het die Delagoa-lêer op koors en opvolging gesluit: ’n honderdman-versterking en ’n skipper-kommandant het aardwalle opgerig en bote bevaarbare water opgestuur; Desember het die bevel weer afgesny, en agt-en-dertig dooies in ’n paar maande—De Koning ingesluit—het die baai se somerkoste bó sy gemengde goudstof en rivierhope herbevestig. [3]
Dood van ds. D’Ailly; Bek na die Kaap verskuif; Franse dienste eindig by Drakenstein — 1726
In die kerkopvolging is die Kaap aan die sorg van ds. Johannes Godefridus D’Ailly alleen oorgelaat nadat ds. Lambertus Slicher Drakenstein op die 15de Julie 1725 oorgeneem het, terwyl ds. Bek by Stellenbosch gebly het. D’Ailly het in 1708 aan die Kaap aangekom, ná ’n reis van meer as agt maande, om die amp van predikant by die Kaapse gemeente te aanvaar. Hy het met Alida de Lange, weduwee van die chirurgyn François Guto, getrou, maar skyn geen nageslag by haar gehad te het nie. Vroeg in 1726 is hy ernstig siek geword, en hy het in Junie gesterf. [3] [8]
Toe D’Ailly sterf, is Bek na die Kaap verskuif, en is Slicher opgedra om by geleentheid dienste op Stellenbosch te hou. Só het sake meer as drie jaar gebly. Drie preekstoele het dus vir die res van die jaar dun geloop: een residensiële predikant aan die Kaap (Bek), een by Drakenstein wat ook na Stellenbosch gery het (Slicher), en geen aparte Stellenbosch-bekleër nie. Die Frans-afstammende Drakenstein-kerk wat in 1720 voltooi is, het Slicher gehou; die moedergemeente aan die Kaap het die verouderende Stellenbosch-predikant ná D’Ailly se dood opgeneem. [3]
Drakenstein se kerkraad het dieselfde kalenderjaar gebruik om ’n koster se werk neer te skryf. By ’n besluit van 1726 is die pligte wat die koster verrig het en die emolumente wat hy geniet het, vasgelê. Elke Saterdag moes hy na die predikant se huis gaan om opdragte vir Sondag te ontvang, en hy moes nie sy huis in die nag verlaat sonder om die predikant of een van die ouderlinge in te lig waar hy te vinde was nie. Voorskrifte is gegee oor die skoonmaak van die kerk en die bewaring van alles wat dit bevat het. Hy moes toesien dat die stoel van die dames volgens hul rangorde geplaas word, en die fatsoenlike lidmate, dames en here, veral vreemdelinge, na die sitplekke wys. Hy is verbied om iemand op Sondag te begrawe. Hy is ’n huis en tuin vry gegee, en met Nuwejaar of by huwelike of dope kon hy enige gelde aanvaar wat gegee is. [8]
Franse kerktal het in dieselfde jaar ’n stiller einde bereik. Ná Paul Roux se dood het die kerkraad om nog ’n Franse sieketrooster gevra; die Amsterdamse kamer, in ’n brief onder die inkomende briewe van 1725–1726 gedateer die 23ste Junie 1724, het nog een keer ’n Franse voorleser toegelaat, nie as presedent nie, aangesien slegs sowat ses-en-twintig mense nie Nederlands verstaan het nie. Die Kaapse raad het besluit om nie nog een aan te stel nie, aangesien Bosman die Hollandse voorleser al Frans geken het. In 1726 is die oud-koster Jeremias Roux deur die Drakenstein-kerkraad ingelig dat hy voortaan nie die dienste in die Franse taal moes waarneem soos hy vantevore gedoen het nie. Hierna skyn daar geen verdere verwysing in die kerknotules na die Franse dienste te gewees het nie. Slicher se Hollandse preekstoel by die 1720-kerk het dus sonder ’n Franse diens daarnas vir die res van die jaar gestaan. [8]
Hugenote-huishoudings het dieselfde kalender met stiller inskrywings gevul. Pierre Taillefert, wat met Marie Marais, weduwee van Estienne Niel, getrou het, het in Maart 1726 gesterf, en nageslag in die vroulike lyn nagelaat. Estienne Viret van Dauphiné, gebore omstreeks 1662–64, aangekom in die Zuid Beveland, getroud met Marguerite Roux van Provence, het op die 29ste Oktober 1726 gesterf en is in die kerkhof in Kaapstad begrawe. Renault Berthault de St. Jean, gebore 1692 te Sancerre in Berry, wat in 1712 Kompanjie-chirurgyn geword het en in 1719 aan die Kaap aangekom het, was in 1726 hoofchirurgyn van die Kompanjie se hospitaal in Kaapstad; sy moeder Marie Doné het in daardie jaar nog by Sancerre gelewe. Guillaumet en Claudine Cloy, soos reeds gemeld, het op die 25ste November hul sitplekke in die Kaapse gemeente ingeneem. Vir kalender 1726 was die kerkfeit dus groter as een dood: D’Ailly se Junie-begrafnis het die Kaapse preekstoel leeggemaak, Bek het van Stellenbosch ingery, Slicher het Drakenstein met geleentheidsdienste op Stellenbosch verdubbel, Drakenstein het ’n kosterreël geskryf, Jeremias Roux is van Franse prediking gestop, Taillefert het in Maart gesterf, Viret in Oktober, en ’n sy-superintendant van die Amsterdamse Franse kerk is ingeskryf voordat die jaar gesluit het. [3] [8]