Boer History1717 aan die Kaap die Goeie Hoop: Raadsverslae oor slawe-arbeid, Drakenstein- en Stellenbosch-kerke, en landdros Voet
Raadsverslae oor die direkteure se vrae — Februarie 1717
Op die 24ste van Junie 1716 het die Vergadering van Sewentien ’n reeks skriftelike vrae voorgelê waaroor hulle die menings van die lede van die politieke raad aan die Kaap vereis het. Die vernaamste vrae was of die land ’n groter getal koloniste kon onderhou; of dit nie voordeliger sou wees om Europese arbeiders eerder as slawe te gebruik nie; of koffie, suiker, katoen, indigo, olyfolie, tabak, vlas, sy en hop verbou kon word sodat meer mense ’n bestaan kon maak; en of ’n belasting op proviand aan buitelandse skepe gehef kon word. Elke lid moes die vrae oorweeg en ’n verslag indien. [3]
Daardie vrae was nie ’n klerk se omsendbrief nie. In sowat sewentig jaar het die Kaap van ’n verversingstasie tot ’n gemeenskap van permanent gevestigde burgers en boere gegroei, ’n land met ’n toekoms wat, as dit met sorg bestuur word, aan duisende Nederlanders ’n bestaan kon bied en selfs wins kon oplewer. Die Kompanjie se bloeityd was feitlik verby, en die mag en voorspoed van die Nederlandse Republiek het begin tanend. Emigrasie, vroeër byna ondenkbaar vir tevrede burgers en oorgelaat aan avonturiers of here wat ’n lewe buite die vaderland wou bou, het meer denkbaar geword; ’n land van belofte, buiten die Oos-Indië, het op die Nederlandse horison opgedaag. Die direkteure het daarom sonder versuim gevra of die nedersetting ’n groot getal blanke immigrante kon dra, en indien wel of Europese arbeid slawe moes vervang. [9]
In Februarie 1717 het daardie verslae voor die raad gekom. Die oomblik was belangrik omdat slawerny nog nie diep gewortel was nie en nog afgeskaf kon word: die getal slawe was klein, en hulle was oorweldigend volwasse mans—byna vyf sesdes in die een telling, byna negentig persent in die ander. Sonder verdere invoer sou die stelsel vinnig verdwyn het. Op die antwoorde van hierdie sitting sou dit in die praktyk berus of die Kaap slegs deur Europeërs beset sou word, of of ’n mengsel van rasse onder voortgesette slawe-invoer as Kompanjiebeleid bevestig sou word. ’n Kolonie van vrye blanke arbeiders en ambagsmanne sou ’n administrasie van ’n ander aard geëis het as een wat gerig was op Europese meesters en verslaafde arbeid uit Afrika en Asië. [3] [9]
Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes self het voorgesit. Langs hom het die sekunde Abraham Cranendonk (ook Cranendonck) en die onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont, ’n verre bloedverwant van die goewerneur, gesit. Laer af aan die tafel het die juniorlede gesit: Hieronimus Cruse, Jan de la Fontaine, K. Slotsboo (ook Slotsbo), en H. van der Meer. Ietwat afgesonder het die goewerneur se broer, kaptein Dominique Martius Pasques de Chavonnes, gesit. Die beraadslagings het etlike ure geduur. Eers het die juniors hulle deurdagte menings gelewer; daarna het die seniors gespreek. [3] [9]
Van daardie agt mans was daar slegs een wat op die arbeidsvraag verby die wins van die oomblik gekyk het. Die goewerneur, Cranendonk, van Beaumont, Cruse, de la Fontaine, Slotsboo en van der Meer was almal ten gunste van slawe-arbeid. Hulle het gestel dat ’n slaaf byna niks kos nie—minder as £3 per jaar—vir onderhoud, terwyl ’n blanke arbeider minstens soveel sou kos as ’n soldaat, wie se soldy en rantsoene meer as £12 per jaar beloop het, of minstens vier maal die slaaf se onderhoud. Die slaaf is as handelbaar beskou; die Europeër is as geneig tot opstandigheid beskryf. [3] [9]
Die meerderheid het bygevoeg dat blanke mans dikwels aan dronkenskap verslaaf geraak het—te veel sopies vir gerief nodig gehad het—en dat niemand gekry kon word wat bereid sou wees om die swaarder soorte arbeid in hierdie klimaat te verrig nie. Koste, dissipline, drank en klimaat het dus die bene gevorm van die argument wat die opening toegemaak het wat die direkteure in Junie 1716 op papier gelaat het. Die verslae het die belange van Afrika-mense nie as ’n afsonderlike ondersoekpunt behandel nie; die debat het gedraai om Kompanjie-uitgawe, beheer oor arbeid, en die veronderstelde betroubaarheid van Europese werkers onder Kaapse hitte en swoeg. Slegs kaptein Dominique het die teenstem verhef; sy volle afwyking word in die volgende afdeling behandel. [3] [9]
Kaptein Dominique Pasques de Chavonnes bepleit Europese werkers — 1717
Teen daardie meerderheid het ’n enkele teenstem gestaan. Die bevelvoerder van die garnisoen, kaptein Dominique Martius Pasques de Chavonnes, het alleen die invoer van slegs Europese werkers bepleit. Hy het ietwat afgesonder van die ander lede gesit terwyl die juniors en seniors hulle menings gelewer het; toe hy gespreek het, het die argument luid en teen die goedkoopheidsaak geloop wat al neergelê was. Slawe in hierdie land, het hy opgemerk, was soos ’n kwaadaardige seer in die menslike liggaam. Hulle het die koloniste in ’n toestand van voortdurende onrus gehou, en ondanks die wreedste strawwe wat opgelê is wanneer vlugtelinge gevang is, is hulle nie van vlug of van afgryslike misdade weerhou nie. Die metafoor was nie ’n sedeles oor slawerny in die algemeen nie: dit was ’n garnisoenoffisier se verslag oor orde binne die nedersetting wat hy moes verdedig. [3] [9]
Hy het toe die meerderheid op hulle eie koopmansgrond ontmoet. As die kosprys van slawe—sowat £41 elk—by die koste gevoeg word om hulle na die Kaap te bring uit Madagaskar, Mauritius of enige ander herkomsplek, en verder by die bedrae vir hulle onderhoud en bewaking, sou hulle arbeid nie veel goedkoper as dié van blanke mans blyk nie—en kon dit selfs duurder wees. Verslaafde werkers het toesig vereis en het nóg soveel nóg só goeie werk gedoen. Europeërs, daarenteen, sou beter werk, sekerheid aan die land gee, en help om die inkomste te vergroot. Koopprys alleen was die meerderheid se goedkoop syfer; Dominique se volle grootboek van vervoer, onderhoud en wag het daardie goedkoopheid uitgewis en die fiskale slotsom omgekeer wat die goewerneur se kant uit die soldaat se £12-soldy getrek het. [3] [9]
Die afwyking het die tafel nie beweeg nie. Selfs broer Maurice wou die kaptein nie sekundeer nie. Die goewerneur het nóg eerlikheid nóg vasheid van gewone bestuur ontbreek: hy was ’n stil, godsdienstige man wat al takt in die ongewilde fiskale maatreëls van sy eerste jare getoon het, en wat as leuse die vers kon neem wat ’n Kaapse joernaal onder sy hand afgesluit het—“Gelukkig is hy wat sy dae in stille rus en weldoen deurbring.” Wat hy nie wou werp nie, was die gewig van sy amp en persoonlike aansien agter ’n hersiening van die meerderheid se voorkeur vir voortgesette slawe-arbeid. Die sitting het derhalwe ’n eensaam teenverslag aangeteken in ’n raad wat in die praktyk al die opening toegemaak het wat die Vergadering van Sewentien in Junie 1716 op papier gelaat het. [3] [9]
As die ander lede Dominique se standpunte gehuldig en dit by die direkteure aangedring het, sou die latere euels van slawerny in Suid-Afrika op hierdie vroeë beleidvurk voorkom kon gewees het: sonder verdere invoer sou die bestaande slawebevolking—nog klein, en oorweldigend volwasse manlik (byna vyf sesdes, of byna negentig persent, soos die twee tellings staan)—verskraal het eerder as aangevul te word. Niks in die skriftelike menings het die draagkrag van die vraag vir Afrika-mense as ’n afsonderlike ondersoekpunt behandel nie; dit was byna ’n eeu te vroeg vir daardie belange om in raadsnotules in te gaan in die vorm wat latere afskaffingsdebatte sou aanneem. Binne kalender 1717 is die historiese feit die een-teen-sewe-splitsing self, die Madagaskar–Mauritius-koste lyn in die kaptein se afwyking, en die skriftelike meerderheid vir voortgesette slawe-arbeid. [3] [9]
Stapels, buitelandse-skeepsbelasting, steenkool en nywerhede — raadsmenings 1717
Of koffie en die ander genoemde plante aan die Kaap sou gedy, is deur al die lede as twyfelagtig beskou. Sommige van hierdie plante, soos die olyf en indigo, is al vrugteloos beproef. In elk geval sou manne met besondere kennis nodig wees om hulle te toets, want niemand in die kolonie het hulle verbouing verstaan nie. Of ’n groter getal Europeërs hier kon bestaan sonder om ’n las op die Kompanjie of die armefondse te wees, sou van die uitslag van sulke proewe afhang. Die arbeidsvraag en die stapelvraag was derhalwe verbind: sonder ’n bewese kontantgewas buite koring en wyn wou die meerderheid nie ’n vry-blanke immigrasie onderskryf wat die armefondse dalk sou moes dra nie. [3]
Almal was dit eens dat dit nie raadsaam sou wees om ’n belasting op proviand aan uitlanders te hef nie, omdat dit nie veel sou beloop nie en vreemdelinge kon verdryf wat gereed geld in die land bring. Geen lid het gedink dat enige wins uit ’n beweerde steenkoolevinding op Pierre Rousseau se plaas by Franschhoek gemaak kon word nie. Ook was niemand van mening dat nywerhede ingevoer kon word nie. Isaac Taillefer, is gestel, het goeie hoede uit Kaapse wol gemaak; maar toe hy sterf, het daardie nywerheid opgehou. Andere het kouse en handskoene van selfgemaakte wolgaring gebrei, maar ook dit is gestaak. Die Februarie-bundel het derhalwe nie net die arbeidsdeur toegemaak nie, maar ook die hoop op ’n plaaslike fabriek of ’n steenkoolput as ’n tweede bestaan vir ekstra koloniste. [3]
Skaapwol is in die Februarie-antwoorde nie eers genoem nie. Alle pogings om die groei van ’n verkoopbare artikel aan te moedig, het tot dusver misluk. In 1714 is seshonderd-en-vyftig pond na Europa gestuur, maar die gehalte was so sleg dat dit by openbare veiling nie soveel opgelewer het as wat dit gekos het nie. ’n Verdere proef in 1716 het drieduisend pond teen sewe pens per pond vir Amsterdam gekoop; ook daardie sending was onverkoopbaar vir spin. Die nywerheid is in afwagting gelaat totdat ’n ander diere-ras ingevoer kon word, en omdat die grootste moeite al ondervind is om soveel vleis te kry as wat nodig was, is wol, wat van minder belang was, nie ter sprake gebring nie. Kalender 1717 het derhalwe die direkteure oor koffie, sy, indigo, olywe, hop, vlas, tabak, suiker en katoen beantwoord sonder om ’n wol-lêer weer oop te maak wat al as geslote beoordeel is. [3]
Die gesamentlike uitwerking van die Februarie 1717-bundel was derhalwe konserwatief op elke hoof, behalwe die meerderheid se aktiewe voorkeur vir slawe-arbeid. Eksotiese stapels is aan kundiges oorgelaat wat nog nie teenwoordig was nie; ’n buitelandse-skeepsproviandbelasting is verwerp; steenkool en nywerhede is van die hand gewys; wol het stil gebly; en die arbeidsdeur wat die direkteure in 1716 oopgemaak het, is deur sewe raadslede teen een kaptein toegemaak. Binne hierdie kalenderjaar het die direkteure nog nie geantwoord nie. Die Kaap se skriftelike mening—slawe-arbeid, geen proviandbelasting, geen plaaslike nywerhede, en stapels slegs onder spesialiste wat nog gestuur moes word—het as die nedersetting se laaste woord van 1717 oor die vraelys van 24 Junie 1716 gestaan. [3]
Drakenstein-kerkbou begin — 1717
Ds. Petrus van Aken, deur die direkteure as predikant van Drakenstein aangestel, het in Augustus 1714 aangekom en die plig dadelik oorgeneem. Die binnelandse Frans-afstammende gemeente wat hy bedien het, was al groot na Kaapse maatstaf: ’n kerkenraadsbrief van 26 Maart 1713 het ongeveer sewehonderd siele, kinders en volwassenes, getel, en die ou kerkgebou as bouwvallig beskryf, met behoefte aan ’n herder wat nog in Frans kon dien. Ses jaar voor van Aken was die gemeente sonder ’n permanente predikant. ’n Besoeker in die jare voor sy aankoms het die kerk sleg gebou binne en buite gevind en meer soos ’n skuur as ’n kerk; in 1708 het die Kaap na Amsterdam geskryf dat dienste in ’n hok of skuur van baie nederige aansien gehou word. Van Aken, gebore te Utrecht, waar sy vader Arnoldus van Aken gewoon het, is getroud met Anna Margaretha Bolwerk, wie se verwantskap die Drakensteinse pastorie aan die Chavonnes-kring by die Kasteel gebind het; lede van daardie familie het later as peetouers by die doop van van Aken se kinders gestaan. Herderlike amp het dus drie volle jare voor ’n voltooide gebou van die gemeente se eie skaal geloop. [3] [8]
Die natuur het die herbou afgedwing. In Oktober 1716 het swaar reëns en winde die bestaande Drakenstein-kerk só beskadig dat openbare erediens na die ou predikantswoning oorgeplaas moes word, en die kerkenraad het besluit om wat van die verwoeste gebou oor was te sloop eerder as dit te lapp. Planne wat van Aken saam met die kerkmeesters opgestel het, is voor die Politieke Raad gelê en in Maart 1717 goedgekeur (resolusie van 30 Maart 1717). In Junie 1717 het die regeringsingenieur en landmeter Evert Walraven Cochius die gekose grond opgemeet: vyf morgen en honderd-en-vyftig vierkante voet, op die terrein van die latere Bo-Paarl-kerk. Die grense het noord tot die pastorie geloop, oos tot die Bergrivier, suid tot die grond van David Senechal (Senecal) van Dieppe, ’n landbouer wat in die Zuid Beveland in 1688 aangekom en Marie Madeleine du Puis van Parys getrou het, en wes tot die waenpad wat al die hoofstraat was. Die kerkhof is as ’n vierkant van vyf-en-dertig vierkante roede aan elke kant uitgelê, met die kerk in die middel op ’n lang as noord–suid. [3] [8]
Die fondse wat die gebou gedra het, is sonder ’n enkele genoemde Kompanjie-bougeld bymekaargemaak. ’n Nalatenskap van £208 6s. 8d. is vir die doel bemaak deur Henning Huising; £314 8s. 6d. is by die regering aan die Kaap vir liefdadigheidsdoeleindes gelaat deur individue in die vloot onder die goewerneur-generaal Van Hoorn; £698 12s. 2d. is deur die Kaapse kerkenraad geleen; en £715 12s. 6d. is deels deur besondere kollekte en deels deur ’n trekking op die armefonds ingesamel. Die vier strome—private nalatenskap, liefdadigheidsdeposito's uit ’n hoë vloot, ’n Kaapse kerkenraadlening, en plaaslike kollekte plus armefondstrekking—het die Maart-goedkeuring en die Junie-opmeting met ’n kontantpakket geëwenaar wat groot genoeg was om ’n bouprogram te dra waarvan die voltooiing in 1720 opgeteken is. Huising se naam op die nalatenskap het die kerkbegin aan ’n burger gebind wat lank in Kaapse handels- en politieke geheue teenwoordig was; van Aken se driejarige incumbensie het beteken dat herderlike sorg al voor steen en hout uitgeloop het. Besluit, opmeting en befondsingspakket van 1717 het tesame die werke geopen. [3] [8]
Die Drakenstein-begin van 1717 was derhalwe ’n wettige, opgemeette en befondste aanvang, nog nie ’n ingewyde skip nie. Eerste klippe en die latere bankorde vir dames se stoele hoort by die boujare wat gevolg het; binne hierdie kalender is die feite die resolusie van 30 Maart, Cochius se Junie-opmeting van vyf morgen en honderd-en-vyftig vierkante voet, die vier genoemde geldstrome, en van Aken wat nog ’n Frans-afstammende kudde van sowat sewehonderd uit die ou predikantswoning bedien het terwyl die skuurkerk afgekom het. [3] [8]
Stellenbosch-kerk herbou begin — 1717
Op Stellenbosch, waar ds. mnr. Bek (Henricus Beck) predikant was, is in 1717 ook ’n begin gemaak met die bou van ’n kerk in die plek van dié wat deur brand verwoes is. Die dorp wat sy kerk in die groot brand van Desember 1710 verloor het, het dus sewe jaar later ’n vervangingsgebou op ’n ander terrein geopen. Deel van een muur van daardie 1717-werk sou nog in die gebou van latere geslagte bly. Bek het Drakenstein al bedien voor van Aken se aankoms; die Stellenbosch-herbou van 1717 het derhalwe in dieselfde binnelandse bediening gesit wat ’n nuwe Drakenstein-kerk uit Huising se nalatenskap en die Van Hoorn-deposito's opgerig het. [3] [8]
Die koste is gedra deur die armefonds aan te wend, deur besondere kollekte, deur ’n lening van die Kaapse kerkenraad—wat toe oor £9,300 tot die goede gehad het—en deur ’n lotery waarvoor verlof by die direkteure verkry is. Stellenbosch het derhalwe liefdadigheidsgeld, gemeentelike gee, ’n groot Kaapse kerkenraadvoorskot en ’n gelisensieerde lotery gemeng, terwyl Drakenstein nalatenskap, vlootliefdadigheid, Kaapse lening en armefondskollekte gemeng het. Albei binnelandse eredienssetels het in dieselfde jaar aktiewe bou betree waarin die kasteelraad arbeidsbeleid teen vrye Europese immigrasie vasgelê het. [3]
Die paring van Drakenstein- en Stellenbosch-kerkbeginne in 1717 het ’n herstel van institusionele gebou ná die pokke-ineenstorting en die Stellenbosch-brand gemerk. Binnelandse kerkenrade kon insamel en leen op ’n skaal wat die Kaapse moederkerk se oorskot moontlik gemaak het, en die direkteure se toestemming tot ’n lotery het getoon dat Amsterdam bereid was om plaaslike kerkfinansiering te lisensieer selfs terwyl dit nog die volle vrug van die arbeids- en stapelkorrespondensie afgewag het. Die drosdydorp en die Franse vallei het dus albei in die jaar van die een-teen-sewe-arbeidsstemming in steen gegaan. [3]
Bek se Stellenbosch-gemeente en van Aken se Drakenstein-kudde het in taal en befondsing onderskeie gebly, maar hulle het die binnelandse hof van landdros en heemrade en dieselfde Kaapse kerkenraad-skuldeiser gedeel. Die 1717-herboue hoort derhalwe bymekaar as die jaar waarin albei landskerke, ná brand en storm, die geld en die gesag gekry het om weer te rys, terwyl die Kasteel nog in die moederkerk aanbid het wie se orrelintekening eers in ’n later jaar bymekaargemaak sou word. [3]
Landdros Jacob Voet volg Van den Heuvel op — Junie 1717
In die landelike magistratuur van Stellenbosch en Drakenstein het Nicholas van den Heuvel, wat die landdroskap van Mei 1713 beklee het, in Junie 1717 plek gemaak vir Jacob Voet. Voet sou tot Oktober 1721 bly. Die wisseling het binne ’n lange opvolging gesit wat Cornelis Linnes (Junie 1691–Januarie 1695), Hendrik Munkerus (Augustus 1696–Julie 1698), Michiel Ditmar (Julie 1698–Februarie 1703), Pieter Robberts (Februarie 1703–Julie 1705), Jan Starrenburg (Julie 1705–April 1707), Samuel Martini de Meurs (April 1707–Maart 1710), Johannes Mulder (Maart 1711–Desember 1712), Dominicus Blesius (Desember 1712–Mei 1713) en Van den Heuvel tot Voet geloop het, ná wie Marthinus Bergh sou volg. Vakante tussenposes is deur die senior heemraad as president van die hof gevul, met die sekretaris wat die inkomste ingevorder en die korrespondensie gevoer het. [3]
Die landdros het eerste in die land gerangskik as verteenwoordiger van die Edele Kompanjie. Hy het die voorste sitplek in die kerk gehad, ietwat verhef en met ’n afdak onderskei; daarna het die predikant gekom; die heemrade het gevolg met ’n besondere sitplek net agter die landdros. Ouderlinge en diakens het aan weerskante van die preekstoel gesit, en militêre offisiere het erkende plekke in die liggaam van die gebou volgens rang gehad. Vroue van hierdie notabeles het op stoele volgens dieselfde hiërargie gesit, wat dit die koster se plig was om reg te hou. Voet se installasie in Junie 1717 het derhalwe ’n nuwe man aan die hoof van daardie sigbare orde in drosdy én kerk geplaas op dieselfde oomblik dat die twee binnelandse kerke begin herbou het. [3]
Onder die dienaars van die Kompanjie was die stryd om plek voortdurend. In die leër en vloot was grade maklik om te omskryf; buite daardie takke het senior koopman, koopman en onderkoopman nie altyd uitgemaak wie die voorste bank of die kroon van die straat kry nie. Die direkteure het verlang dat die burgers so na as moontlik van dieselfde stand moes wees, maar toe burgerlike en militêre ampte van verskillende aard geskep is, was sommige onderskeidinge onvermydelik. Daar was egter ’n algemene gevoel van eerbied vir wettige gesag wat behoorlik uitgeoefen word, sodat by die burgerbevolking elkeen se plek sonder veel moeite erken is. Voet se afdaksitplek in die Stellenbosch-kerk was die landelike vorm van daardie selfde rangvraag wat ’n goeie deel van die agtiende eeu se aandag in beslag geneem het. [3]
Van den Heuvel se vier jaar het die pokke-nasleep, Helot se tussentyd, Chavonnes se installasie, die eerste koloniale kommandos van 1715–1716 en die San-vredesgeskenke oorgespan. Voet het ’n distrik geërf wie se siviele summiere jurisdiksie eers die vorige jaar tot £10 8s. 4d. verhoog is, wie se militêre poste buite die ou Waveren, Saldanhabaai, Groenekloof- en Klapmuts-garnisoene op burgerversoek teruggetrek is, en wie se kerke nou in aanbou was. Die Junie-opvolging is die administratiewe skarnier van binnelandse bestuur vir die res van die dekade se opening. [3]
Graan ná die sterk jare en stygende vleisdruk — 1717
Die oeste van 1714 tot 1716 was só goed dat vyftienduisend vierhonderd muids koring na Batavia gestuur is, of meer as vyfduisend muids gemiddeld per jaar. In die Kompanjie se besittings in Indië was die aanvraag na koring beperk, en dit kon elders teen ’n laer tarief as twaalf sjielings per muid verkry word, wat die prys aan die Kaap was. Die goewerneur-generaal en raad van Indië was tevrede met die gehalte van Kaapse koring, maar dit was te duur, en die hoeveelheid het so sterk van seisoen tot seisoen gewissel dat ’n bestendige voorraad nie op gereken kon word nie. Hulle het voorgestel om die Kaapse boere toe te laat om koring na enige deel van Indië te stuur en dit daar teen watter prys ook al te verkoop. Die burgers het beswaar gemaak: hulle was nie in ’n posisie om so ’n handel te dryf nie, en kon nie bekostig om lank ná oes sonder enige opbrengs te wag nie. Die kolonie sou geruïneer word, het hulle gestel, as die Kompanjie ophou om hulle graan te koop. [3]
Die direkteure het besluit dat dit beter sou wees om die burgers te steun as inboorlinge van Hindostan, maar die koringprys aan die Kaap is tot tien sjielings en agt pens per muid verlaag. Omdat beweer is dat hulle alles moes koop wat verbou word, of ondergang sou volg, het hulle geskryf dat geen verdere grond vir die produksie van koring en wyn uitgegee moes word sonder dat hulle goedkeuring in elke geval verkry is nie. Om die koloniste aan te moedig om ander produkte te verbou, het hulle opdrag gegee dat skepe uit Indië aan die Kaap van ertjies, bone en gepelde gars vir die tuisvaart voorsien moes word, hoewel ertjies toe die hoë prys van nege-en-twintig sjielings gebring het, en bone vyf-en-twintig sjielings per muid. Kalender 1717 het nog binne daardie ná-bloei-beleidsraam gesit: Indië is gesê Kaapse koring is goed maar duur en ongereeld, nuwe koring- en wyngrond is bevrore hangende Amsterdam se saak-vir-saak verlof, en die tuiskepe moes peulgewasse en gars neem in plaas van nog meer koring te laai. [3]
’n Reeks droë seisoene het nog nie ten volle ingetree nie, maar ’n ander veeramp het al gewerk. Van 1714 is horingsvee en skape deur ’n siekte aangeval wat nie vantevore bekend was nie, en groot getalle het gevrek. Vleis, nie wol nie, was die dringende veeprobleem teen die tyd dat die raad sy arbeidsverslae geskryf het. Die drieduisend pond Kaapse wol wat in 1716 teen sewe pens per pond gekoop is, het onverkoopbaar vir spin in Amsterdam geblyk, en die nywerheid is in afwagting gelaat totdat ’n ander diere-ras ingevoer kon word. Binne 1717 het die siekte al troppe uitgedun tussen die sterk graanloop van 1714–1716 en die vleistekorte wat later ’n private slagtingskontrak sou afdwing. [3]
Rede-verkeer in hierdie jare was al swaarder as in die eerste vyftien jaar van die eeu. In die vyftien jaar van die 1ste Januarie 1700 tot die 31ste Desember 1714 het duisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar—seshonderd drie-en-tagtig Nederlandse, tweehonderd-en-tagtig Engelse, ses-en-dertig Deense, ses Franse en twee Portugese. In die tien jaar van die 1ste Januarie 1715 tot die 31ste Desember 1724 was die getal wat aangedoen het agthonderd een-en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar—seshonderd vyf-en-veertig Nederlandse, honderd twee-en-negentig Engelse, sewentien Franse, tien Deense, vier Portugese en drie Vlaamse. Kalender 1717 het derhalwe ’n besiger baai gevoed as die jare voor Chavonnes, selfs terwyl veesiekte die vleis uitgedun het wat daardie ekstra rompe nog verwag het om te vind. [3]
Die Kompanjie se skepe het in Tafelbaai versamel om in ’n vloot na Europa terug te keer. Die stadigste seilers is eers van Batavia weggestuur en het gewoonlik in Januarie hier aangekom; daarna het die Ceylon-eskader gekom, en laaste die laat skepe uit Batavia. Hulle het probeer om Tafelbaai teen die einde van Maart of begin van April te verlaat. Daardie gewone versameling, al die praktyk van Chavonnes se jare, het die Februarie-arbeidssitting en die Maart-kerkgoedkeuring laat saamval met die seisoen wanneer die tuisvloot in die baai gelê het en die Kasteel se proviand, hospitaal en slagtingsvraag op hulle jaarlikse hoogte gestaan het. [3]
San-stilte duur voort; vlugteling-slawebendes — 1717
Tot die volgende genoemde binnelandse inval is geen vars klagte van roof deur San (Boesmans in die rekords) gemaak ná die vredesgeskenke van 1716. Kalender 1717 het derhalwe binne die stil tussenpose geval wat op die sersantwag, die sending met arak, tabak en krale, en die tydelike vriendskapsooreenkoms gevolg het. Rowerye het ’n tyd lank opgehou. Die ou buiteposte by Waveren, Saldanhabaai, Groenekloof en Klapmuts het nog klein partye—nooit meer as sewe man elk nie—in stand gehou ná die nuutgestigte militêre poste in Augustus 1716 op burgerversoek teruggetrek is, omdat die boere ’n lewendige vrees gehad het dat tirannee deur middel van troepe gevestig sou word. [3]
Op hierdie datum het vlugteling-slawe die koloniste baie moeilikheid gegee. Hierdie mense het hulle in bendes gevorm en die boere geplunder wanneer nood aangedryf en geleentheid gebied het. Al het hulle gewoonlik ’n toevlug in ’n plek gekies wat moeilik was om te ontdek en te bereik, was hulle baie makliker te vind as Boesmans. Die meerderheidsverslae van Februarie 1717 wat slawe-arbeid verkies het, het derhalwe langs ’n sekuriteitsprobleem gesit wat deur dieselfde stelsel geskep is: weglopers het roofbendes gevorm op dieselfde boereland wat die San-invalle onlangs gedruk het. [3]
Kaptein Dominique de Chavonnes se beeld van slawe as ’n kwaadaardige seer—onrus, vlug en misdaad ondanks strawwe straf—het op hierdie tydgenootlike ervaring gesteun selfs terwyl sy kollegas vir meer van dieselfde arbeid gestem het. Die San-stilte van 1717 het die binnelandse sekuriteitsprobleem nie opgeklaar nie; dit het slegs verander watter soort vlugteling en rower die boere en die drosdy die meeste besig gehou het terwyl Voet die landdroskap opneem. Die garnisoen wat Dominique bevelvoer het, het nog sy sewe-man-partye by die vier ou buiteposte geplaas en nog wegloperbendes gejag wat makliker as San te vind en moeiliker deur die strawwe wat al in gebruik was, af te skrik was. [3]
Daardie binnelandse stilte was plaaslik, nie ’n algemene vrede van die grens nie. Die volgende genoemde San-klagte sou uit ’n ander rigting kom, en van ’n plaas aan die Zonderend, nie van die Berg- en Waveren-front wat die 1715–1716-toneel was nie. Binne kalender 1717 is die opgetekende feit die stilte self, die vier klein garnisoene, en die vlugteling-slawebendes wat Dominique in die raad as die kwaadaardige seer van ’n arbeidstelsel aangehaal het wat die ander sewe lede verkies het om voort te sit. [3]
Jan de la Fontaine word koopman; Pieter Rocques de Chavonnes in die Weeskamer — 1717
Onder die juniors wat eerste by die Februarie-sitting gespreek het, het Jan de la Fontaine (voluit Jan de la Fontaine dit Wicart) ’n rang ontvang wat die jaar self opgeteken het. Hy is in Amsterdam op die 23ste April 1684 gebore, seun van die sykoopman Jacques de la Fontaine, wie se ouers Jean de la Fontaine en Marguerite le Thor Valenciennes in Frans-Vlaandere vir Holland verlaat het, en van Barbara van den Burgh, dogter van Jan Gideonsen van den Burgh, van Nederlandse Calvinistiese stam. Hy het in sy vroeë twintigs by die Kompanjie aangesluit, in junior range in die Indië gedien, en die aandag van goewerneur-generaal Van Hoorn getrek, wat hom daarna, as kommissaris aan die Kaap, beveel het om sy goed van die Horstendal af te pak en in Tafelvallei te bly. Twee jaar ná daardie aankoms, hoewel nog onderkoopman, het hy lid van die politieke raad geword. In 1717 is hy tot volwaardige koopman gemaak. [9]
In Mei 1711 het hy Maria Elizabeth, die negentienjarige dogter van sekunde Andries de Man, getrou. Die koopmansrang van 1717 het derhalwe op ’n Hugenote-Nederlandse huis gesit wat al deur huwelik aan die Kasteel gebind was en al in Februarie met die slawe-arbeid-meerderheid gestem het. Dieselfde Van Hoorn-verbinding wat hom in Tafelvallei gestrand het, het ook die liefdadigheidsvlootdeposito's genoem wat die Drakenstein-kerk gedra het. De la Fontaine se bevordering en Huising en Van Hoorn se kerkgeld hoort dus by een Kaapse jaar: ’n junior wat vir slawe-arbeid gespreek het, is koopman gemaak terwyl die binnelandse kerke op deposito's gerys het wat die kommissaris gelaat het wat hom aan wal gesit het. [3] [9]
Die goewerneur se eie familie het in dieselfde jaar ook ’n burgerlike sitplek ingeneem. Pieter Rocques de Chavonnes het as lid van die Weeskamer in 1717 gesit. Die Chavonnes-kring by die Kasteel—Maurits in die goewerneursstoel, Dominique by die garnisoen, Pieter op die weesraad, en die Bolwerk–van Aken-verwantskap op Drakenstein—was derhalwe tesame in kerk, raad en boedelsaak sigbaar. ’n Vroeëre naamgenoot, Dominiques de Chavonnes, was kaptein en hoof van die Kaapse garnisoen in 1687–1689 voordat hy na die Oos-Indië vertrek het; die 1717-Weeskamersitplek het aan die latere familie behoort wat saam met die goewerneur uitgekom het. [8]
Daardie bevorderings het die arbeidsstemming nie heropen nie. De la Fontaine as koopman het nog aan die sewe behoort wat slawe verkies het; Pieter Rocques se weessitplek het Dominique nie ’n tweede stem aan die raadstafel gegee nie. Wat 1717 op hierdie hoof bygevoeg het, was rang binne ’n beleid wat al besluit was: ’n juniorraadslid tot koopman gemaak, ’n Chavonnes in die Weeskamer, en dieselfde familie as peetouers by van Aken se dope terwyl die Drakenstein-kerkgrond opgemeet is. [8] [9]
Kompanjie-dienaars en grondbesit — bevel van 1717
Dwarsdeur die bewind van die Nederlandse Kompanjie was daar twee klasse Europeërs aan die Kaap: die dienaars van die Kompanjie en die burgerbevolking. Laasgenoemde het bestaan uit dienaars wat hulle vryheid verkry het en immigrante wat uitgekom het, en het die kinders van albei ingesluit. Die breë onderskeid was dat ’n burger die gewone ambagte van ’n ambagsman—timmerwerk, skoenmaak, smidswerk—kon beoefen, boerdery kon dryf, en grondbesit kon hou wat hy aan sy erfgename kon oordra. Die dienaar kon nóg handel nóg eiendom hou, en was vatbaar om na enige van die Kompanjie se besittings in die Oos-Indië verskuif te word. Die Vrybriewe Vrijbrieven wat aan ’n Kompanjie-dienaar by sy ontslag toegestaan is, het hom al die burgerregte gegee. [8]
’n Bevel van 1717 het bepaal dat as ’n dienaar grondbesit deur erfenis of huwelik verkry, hy gebonde was om te kies tussen dit te hou en uit die diens te tree, of dit prys te gee en sy posisie te behou. Die reël het ’n lek tussen die twee stande toegemaak op dieselfde oomblik dat die raad ’n algemene vermeerdering van vrye Europese koloniste geweier het. ’n Man in soldy kon nie stilweg grondbesitter word en nog na Batavia of Ceylon verskuifbaar bly nie; hy moes uit die diens in burgerstatus tree, of die grond prysgee. [8]
Daardie keuse het langs die Februarie-arbeidsverslae gesit. Die meerderheid wat slawe bo Europese werkers verkies het, het ook ’n skerp lyn tussen Kompanjie-soldy en vryeiendom verkies. Ekstra blanke gesinne, as hulle kom, moes as koloniste kom, nie as dienaars wat plase erf en op die boeke bly nie. Die bevel van 1717 hoort derhalwe by die een-teen-sewe-stemming as ’n tweede konserwatiewe daad van dieselfde jaar: slawe-arbeid in die raadsnotules bevestig, en dienaar-grondbesit tot ’n binêre van ontslag of prysgawe gedwing. [3] [8]
De la Fontaine se eie koopmansbevordering in dieselfde jaar het nie self vryeiendom verleen nie. Hy het ’n Kompanjie-dienaar van hoër graad gebly, nog verskuifbaar, nog stemmend in die raad. Die bevel van 1717 sou hom slegs geraak het as grond deur erfenis of huwelik gekom het terwyl hy in soldy gebly het. Maria Elizabeth de Man se huwelik het al in 1711 plaasgevind; die nuwe reël het latere meevallers gereël. Vir gewone soldate en klerke was die praktiese uitwerking onmiddellik: ’n plaas in ’n vrou se boedel het nou ’n loopbaanbesluit beteken, nie ’n stil tweede inkomste langs die Kompanjie se loon nie. [8] [9]
Drakenstein-huwelike, ’n Savoye-begrafnis, en David d’Ailly se Kompanjiediens — 1717
Die Franse gemeente wie se kerk van Aken en Cochius op ’n opgemeette grond besig was om te sit, het in 1717 ook huwelike, ’n begrafnis en ’n Kompanjie-indienstreding aangeteken. Nicolas Labat, wie se naam al in 1692 verskyn, is op Drakenstein op die 13de Junie 1717 met Elizabeth Vivier getroud, toe hy as van Poinetri beskryf word. Hy is op die 30ste Desember 1717 oorlede. Die huwelik en die sterfte hoort derhalwe albei by die kerkbeginjaar: ses maande van ’n Poinetri-huishouding op die Drakenstein-rol, gesluit voor die jaar geëindig het. [8]
Jacob Nortier (Nourtier, later Nortje) van Calais, ’n landbouer wat in 1688 in die Oosterlandt aangekom het, is op Drakenstein op die 8ste Augustus 1717 met Margaretha Mouton van die Kaap getroud. Hy en sy broers Jean en Daniel het as domestiques van Jacques de Savoye uitgekom. De Savoye self, wat in die hof van landdros en heemrade gesit het en wat in 1712 met sy vrou en haar moeder na Europa gegaan het, is in Oktober 1717 begrawe. Sy weduwee is later in Mei 1721 begrawe. Die Nortier-huwelik van Augustus en die Savoye-begrafnis van Oktober het dus, in dieselfde vallei en dieselfde jaar, ’n dienaar-tot-burger-lyn en die graf van die meester op wie se skeepslys daardie Nortiers eens gestaan het, gesluit. [8]
Op die 31ste Oktober 1717 is Jean le Sage van Dieppe op Drakenstein met Margaretha de Villiers getroud. Die herfs het derhalwe twee Drakenstein-troues ná Labat se Junie-verbintenis gehou: ’n Calais-landbouer in Augustus en ’n Dieppe-bruidegom op die laaste dag van Oktober, terwyl Savoye se begrafnis tussen hulle in dieselfde maand as le Sage se huwelik gesit het. Daardie registerfeite is die Franse gemeente se huishoudelike rekord vir die jaar waarin sy nuwe kerkgrond tot Senechal se lyn en die Berg opgemeet is. [8]
In Tafelvallei het ’n Hugenote-afstammende klerk Kompanjie-soldy geneem. David d’Ailly van Amsterdam, wat in 1713 aan die Kaap aangekom het, het in 1717 by die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie aangesluit en onderkoopman en boekhouer geword. Jean d’Ailly van Amsterdam, wat in 1708 aangekom het, was al aan die Kaap met sy vrou Johanna de Potter; hulle seun Jan Benjamin is omstreeks 1717 gebore. Johannes Godefridus d’Ailly, wat ook in 1708 ná ’n vaart van meer as agt maande aangekom het, het nog as predikant van die Kaapse gemeente gedien. Die d’Ailly-naam het dus in 1717 op die Kompanjieboeke, in ’n Kaapse geboorte, en in die moederkerk-preekstoel gestaan, in dieselfde jaar dat Drakenstein Labat, Nortier en le Sage getroud en de Savoye begrawe het. [8]
Gerrit van Oosten waarmerk die van Riebeeck-familiepapiere — 30 April 1717
Die Kaapse stigter se oorlewende lyn, wie se Oosterse hoofstuk in 1716 gesluit het toe Johan van Riebeeck Nederland bereik het en ’n nuwe Abraham op 28 November in Batavia gebore is, het in 1717 ’n papierspoor gelaat. Jan van Riebeeck se persoonlike aantekeninge, drie jaar ná die stigter se dood deur sy seun Abraham gekopieer en gekollasioneer, tesame met Abraham se eie aantekeninge oor familielewe en oor die begrafnisse van sy vader en van sy stiefmoeder Maria Scipio, het in die besit van Gerrit van Oosten gekom, wat die stigter se kleindogter Elisabeth getrou het. [2]
In 1717 het Gerrit van Oosten ’n afskrif gemaak van die familiepapiere wat in sy besit was, en daardie afskrif is op die 30ste April 1717 gewaarmerk. Die datum val twee maande ná die Kaapse raad se arbeidssitting en ’n maand ná die Drakenstein-kerkplanne die raad se goedkeuring ontvang het. Dit is nie ’n Tafelvallei-daad nie: die waarmerking hoort by die Nederlandse papiere van ’n kleindogter se man. Dit is die jaar se feit in die stigter se familie, soos Johan se Julie-aankoms en die Bataviase Abraham se geboorte die feite van 1716 was. [2]
Daardie geskrifte het later in die hande van mnr. Gerard Cornelis van Riebeeck, agterkleinseun van Jan van Riebeeck, gekom, wat in 1747 die dagboeke en familieaantekeninge gehou het, moontlik geërf uit die boedel van sy moeder, wat op die 31ste Desember 1746 oorlede en in Delft begrawe is. Kalender 1717 draai nie om daardie latere bewaring nie. Die opgetekende daad van die jaar is die gewaarmerkte afskrif van 30 April, wat die stigter se aantekeninge van verdwyning bewaar het in dieselfde seisoen dat die Kaapse raad slawe-arbeid gekies het en die binnelandse kerke begin rys het. [2]