Boer History1689 aan die Kaap die Goeie Hoop: Alkmaar, Zion, Normande en die Hugenote-kerkversoek
Wapen van Alkmaar en Terwold — Januarie 1689
Die kalenderjaar 1689 het geopen met die volgende Hugenote-versterking nog op see. Op die 27ste Januarie 1689 het die skip Wapen van Alkmaar (ook ’t Wapen van Alkmaar geskryf), onder bevel van kaptein Carel Goske, wat Texel op die 27ste Julie 1688 verlaat het, in Tafelbaai geanker met sowat veertig immigrante, jonk en oud. Hulle was die eerste groot geselskap wat ná die vyf skepe van 1688 geland het, en hulle het die Franse en gemengde huishoudings aangevul wat reeds by Stellenbosch, Drakenstein en Franse Hoek afgemerk was. Die oortog was swaar: die vaartuig het sewe-en-dertig persone deur dood verloor en honderd-en-vier siekes gebring, wat dadelik in die Kompanjie se hospitaal aan die Kaap geplaas is. Die Franse emigrante onder hulle is op die 1ste Februarie die binneland in na hul nuwe wonings gestuur, nadat hulle die noodsaaklikhede vir landbouwerk ontvang het. Van die Alkmaar-Franse name wat later met sekerheid herwin kon word, kon Botha slegs Antonie Martin uit oorlewende lyste naspeur; die vollediger rol van Alkmaar-aankomelinge verskyn hoofsaaklik deur die hulpfonds-uitdeling van die volgende jaar. [3] [8]
Daardie versterking was self ’n plaasvervanger vir ’n groter plan. Voordat Alkmaar geseil het, het die direkteure beoog om ses- of sewehonderd Vaudois van die arbeidersklas uit die Neurenberg-toevlug te stuur. Reëlings is getref vir twee- of driehonderd om eers in die Schielandt en daarna in Alkmaar te gaan; die mense was afkerig van só ’n lang seereis, het werk in Duitsland gekry, en geweier om so ver te gaan. Die Sewentien het geskryf dat veertig Franse vlugtelinge wat in die landbou geteel is in plaas daarvan in Alkmaar gestuur word. Die groter Vaudois-projek het verval; die veertig Franse van Januarie 1689 was wat die Kaap in hulle plek ontvang het. [3] [8]
In dieselfde maand het die Kaapse kansel van hande verander. In Januarie 1689 is ds. Johannes van Andel opgevolg deur ds. Leonardus Terwold; Van Andel het na Batavia gegaan as kapelaan van die Wapen van Alkmaar. Die nedersetting het nou twee geordende predikante in aktiewe diens gehad: Terwold by die Kasteelkerk en ds. Pierre Simond op die Franse kring van Stellenbosch en Drakenstein. Stellenbosch self het steeds geen eie residensiële predikant gehad nie, al was dit as ’n kerkraad georganiseer. Die sieketrooster het gewone dienste daar bly lees; Simond het in Frans gepreek en Terwold in Nederlands wanneer een van hulle uit die Kaap of die Bergriviervallei uitgery het. [3]
Kommandeur Simon van der Stel het steeds Nederlanders alleen as koloniste verkies, tog het hy binne die direkteure se opdragte aangehou werk. In 1689 het hy Jacques de Savoye as heemraad van Stellenbosch aangestel en as peet by die doop van een van De Savoye se kinders én van ’n kind van ds. Simond gestaan. Simond se dogter Catherine is op die 17de Maart 1689 aan die Kaap gedoop, met die kommandeur self as een van die peetouers; De Savoye se dogter Aletta is op die 17de Julie 1689 in Kaapstad gedoop. Daardie tekens van beperkte persoonlike welwillendheid het langs ’n vaste weiering gestaan om die Franse as ’n aparte politieke liggaam te behandel. [3] [8]
Namakwa- en Grigriqua-inval — Maart 1689
Grondstukke van aansienlike omvang is teen dié tyd reeds vir Europese immigrante in besit geneem, tog was verhoudings met naburige Khoikhoi nie deurgaans vyandig nie. Koloniste sou graag honderde Khoikhoi in diens geneem het as hulle tot gereelde diens oorgehaal kon word; die mans het hul vrye lewe verkies, al sou hulle ligte werk vir tabak en drank doen en by die oes bruikbaar gevind word. Meisiekinders is as huishoudelike bediendes uitgehuur, en daardeur het kennis van Nederlands versprei. Geen van die stamme het nog so ver gevorder om tuine te maak of die grond self te bewerk nie. [3]
In Maart 1689 het Namakwa- en Grigriqua-groepe die Olifantsrivier oorgesteek in só ’n mag dat twee-en-vyftig krale aan die suidekant getel is. Minder as twee jaar vantevore het die Grigriquas ’n geskenk van ses osse na die kasteel gestuur en hul wens gestel om in vriendskap te bly; die boodskappers is goed ontvang en het tevrede en tevredengesteld vertrek. Niks sedertdien het die vrede met hulle of die Namakwas openlik verbreek nie, tog het die omvang van die inval die vrye gemeenskap verontrus. Boere van Drakenstein en Stellenbosch het vir verdediging voorberei. [3]
Dit het gou geblyk dat die Cochoquas, nie die Europeërs nie, die beoogde slagoffers was. Die indringers het ’n kraal naby Saldanhabaai aangeval, die kaptein en soveel mans as hulle kon gryp gedood, en vroue, kinders en vee as buit weggevoer. Die kommandeur het nie in hierdie onrus ingemeng nie, al is gesê dat die Cochoquas onder Nederlandse beskerming was. ’n Soortgelyke inval teen die einde van die volgende jaar sou dertig of veertig soldate die veld instuur, met etlike duisende stuks vee wat verower en daarna by hernuwing van vriendskap terugbesorg is; in Maart 1689 het die nedersetting gewaak, sy plase bewapen, en die Khoikhoi-twis sy gang laat gaan. In die tussentyd tussen dié gebeure is die ou Cochoqua-kaptein Oedasoa oorlede; een van sy broers het by die kommandeur aansoek gedoen om in sy plek aangestel te word, het ’n ampstaf ontvang, en is Hannibal genoem. [3]
Onder die Chainouquas het die kapteins Klaas en Koopman nog dikwels getwis. Wanneer hulle tot oop oorlog gekom het, het die kommandeur Klaas bly steun—’n getroue bondgenoot deur wie groot kuddes steeds vir die vloote verkry is. San-partye uit die Drakensteinberge het nog die vallei ingekom; hulle is as vogelvryes beskou en was te versigtig en te vinnig van voet om maklik gevange geneem te word. Klaas het die heuwels in sy omgewing teen hulle bly deursoek selfs wanneer hulle hom byna geruïneer het deur sy vee weg te sleep, en het daarin geslaag om ’n groot aantal van hulle uit te wis. [3]
Oorlogsnuus uit Europa — Maart 1689
In Maart 1689 het berig Suid-Afrika bereik dat alle Nederlandse skepe in Franse hawens beslag gelê is, en dat die koning van Frankryk op die 26ste van die voorafgaande November die oorlog teen die Verenigde Nederlande verklaar het. Vir ’n paar dae is gevrees dat Engeland by die vyand sou aansluit. Daardie vrees is verwyder toe verdere depêches gemeld het dat die Prins van Oranje by Torbay geland het en deur die Engelse volk as hul verlosser verwelkom is. Die Kaap, reeds versterk deur die honderd-en-vyftig ekstra soldate wat in die herfs van 1688 uitgestuur is, het nou geweet dat sy ’n stasie was van ’n Kompanjie in oorlog met Frankryk. [3] [8]
Gedurende die Nederlands–Franse oorlog sou die direkteure opdragte uitreik dat Khoikhoi met vee uit die omgewing van Saldanhabaai weggehou moes word, sodat vyandelike skepe wat daar aandoen nie voorrade sou vind nie. Diefstalle deur Khoikhoi teen Europeërs is steeds in Nederlandse howe verhoor en volgens Nederlandse reg gestraf; misdade onder Khoikhoi self is aan hul eie reg oorgelaat. Khoikhoi het in die algemeen vry gebly om oor die oop land te swerf mits hulle nie op grond wat deur setlaars beset was oortree nie, maar daardie vryheid is opgeskort wanneer dit Europese belange in die weg gestaan het. Die algemene beleid het nie-inmenging gebly, behalwe wat die veiligheid en welvaart van die nedersetting vereis het. [3]
Oorlog het die kommandeur se posisie ook op ’n ander wyse omraam. ’n Tyd lank voor die vyandighede het hy van die koning van Frankryk ’n geskenk ontvang van ’n goue ketting en medalje met ’n portret van dié monarg, in ruil vir beleefdhede teenoor die Franse vloote wat in 1685 en 1687 by Tafelbaai aangedoen het. By die aanvaarding van die geskenk het hy gesê hy sou die direkteure inlig. Hulle het nie sy ontvangs daarvan goedgekeur nie, en verdenking sou op hom kon rus as die fortuin hom nie gou ’n openlike kans gegee het om homself skoon te was deur Franse skepe in oorlogstyd te verower nie. [3] [8]
Moord op Charles Marais — April 1689
In April 1689 is ’n kolonist, die ouer Charles Marais, deur ’n Khoikhoi-man by Drakenstein vermoor. Oor ’n lang reeks jare was dit die enigste misdaad erger as veediefstal wat teen Khoikhoi in die Europese howe aangeteken is. Die oortreder is verhoor en tereggestel. Die Marais-huishouding het in Voorschoten in 1688 uitgekom—Charles Marais van Plessis en Catherine Taboureux met vier kinders, Claude, Charles, Isaac en Marie—sodat die doodslag by Drakenstein een van die nuwe Franse vrye-eiendomsgesinne in hul eerste volle seisoen op die Bergriviergronde getref het. Die weduwee Catherine Taboureux verskyn later op die April 1690 Batavia-hulplys met vier kinders, en sou met Daniel des Ruelles (De Ruelle) hertrou. [3] [8]
Die misdaad het byna alleen gestaan in die strafregtelike rekord van Khoikhoi–Europese kontak vir die tydperk, en die regering se reaksie het die staande reël gevolg: oortredings deur Khoikhoi teen Europeërs het aan Nederlandse howe behoort; oortredings onder Khoikhoi self het buite koloniale jurisdiksie gebly. Boere van Drakenstein en Stellenbosch, reeds bewapen ná die Maart-inval oor die Olifantsrivier, het nou ’n tweede rede gehad om die valleipaaie dop te hou. Die nedersetting het die moord nie as ’n oorsaak vir algemene oorlog teen naburige stamme behandel nie; dit is as ’n halsmisdaad teen een man behandel.
Verowering van die Normande — 26 April 1689
Op die 26ste April 1689 het die Franse skip Normande, van Pondicherry met ’n waardevolle vrag, in Tafelbaai aangedoen. Kaptein De Courcelles het niks van onlangse gebeure in Europa geweet nie en het geglo hy anker in ’n vriendelike hawe. Hy het ’n boot aan wal gestuur met ’n komplimentêre boodskap aan die Nederlandse owerhede; die draers is gevange geneem sodra hulle die kasteel binnegegaan het. Die boot is daarna met Nederlandse matrose beman wat soos die Franse aangetrek was, wat haar vlag bly voer het en voorgegee het om van die wal af te stoot. [3] [8]
Die Normande het begin om ’n saluut te skiet. Terwyl haar mense só besig was, is sy deur die bemannings van die Nederlandse skepe in die hawe geenter. Daar was ’n kort skermutseling waarin niemand gedood is nie, al is twee Nederlanders en agt Franse gewond; dit het geëindig in die oorgawe van kaptein De Courcelles en sy bemanning. Die Franse vlag is op die Normande gelaat om haar metgesel, die Coche, tot ’n soortgelyke lot te lok. Oorlogsnuus slegs weke oud het Tafelbaai van ’n verversingsrede in ’n valstrik verander vir enige Franse romp wat nog geglo het die ou beleefdhede geld. [3]
Verowering van die Coche — 5–6 Mei 1689
Op die aand van die 5de Mei het die Coche geanker en kort daarna die Nederlandse vlag met nege kanonne gesalueer, ’n kompliment wat dadelik met dieselfde getal beantwoord is. Sy het geen kommunikasie met die wal gehad nie, maar laat in die aand het sy ’n boot na die Normande gestuur. Toe die boot nie terugkeer nie, en ’n groot Nederlandse skip duidelik langs haar rangeer, het kaptein D’Armagnan kort na middernag ongerus geraak en begin om die Coche vir geveg voor te berei. [3]
Toe hy dit sien, het die meester van die Nederland ’n bordsy in haar gestort op minder afstand as sy eie skip se lengte. Kaptein D’Armagnan en drie van sy bemanning is gedood en agt ander gewond. Met vyf vyandelike skepe om hulle het die offisiere van die Coche geen kans gesien om haar suksesvol te verdedig nie en oorgegee. Albei pryse is onmiddellik na die verowering deur Nederlandse seemanne geplunder. Die waarde van hul vragte is op £50 000 geskat. Die Normande en die Coche is hernoem tot Goede Hoop en Afrika en met die volgende Kompanjiesvloot na Europa gestuur. Die gevangenes, honderd-en-veertig in getal, is na Batavia gestuur om aangehou te word totdat ’n uitruiling gereël kon word. [3]
Die verowering was ’n gelukkige voorval vir kommandeur Van der Stel. Die goue ketting en medalje van Lodewyk XIV het hom oopgelaat vir die direkteure se afkeuring; die openlike beslaglegging op twee Franse Indiëvaarders in oorlogstyd het hom die kans gegee om hom van verdenking skoon te was. Botha het later dieselfde volgorde opgemerk toe hy die kommandeur se houding teenoor die Hugenote-gemeenskap geweeg het: Maart-oorlogsnuus, April–Mei-pryse, en die vroeëre Franse geskenk wat die Sewentien nie goedgekeur het nie. Die baai wat Franse vloote in 1685 en 1687 ververs het, het nou hul pryse onder Nederlandse kleure gehou. [3] [8]
Zion en die De Villiers-broers — 6 Mei 1689
Op die 6de Mei 1689 het die skip Zion in Tafelbaai aangekom. Sy het Holland op die 8ste Januarie 1689 verlaat. In haar het drie broers gekom, Abraham, Pierre en Jacob de Villiers, wingerdbouers uit die omgewing van La Rochelle. Die Kamer te Delft het op die 16de Desember 1688 aan die Kaap geskryf dat die drie broers goeie kennis van die uitlê en bestuur van wingerde gehad het en ’n helpende hand gegee moes word. Hulle het by die wynbouende vrye gemeenskap aangesluit wat reeds by Drakenstein en die aangrensende valleie wortel skiet het. Abraham het op die 5de Oktober 1689 met Susanne Gardiol getrou; die drie broers sou onder die Hugenote-name op latere hulp- en sensusrolle verskyn, Abraham met vrou en twee broers wat ƒ570 in die April 1690 Batavia-uitdeling getrek het. [3] [8]
By die meeste van die vroeëre Hugenote is die eerste moeilikhede van vestiging reeds oorkom: klein ruwe huise het skuiling gegee, tuine was onder bewerking, en die oeste van die eerste seisoen was besonder goed. Enkele wat plase by Stellenbosch geweier het, het armer gebly. Die gemengde plasing van Franse onder Nederlandse bure is nog as ’n grief gevoel, en ’n dieper ontevredenheid het gebly—dat die regering hulle as ’n tak van die Stellenbosch-gemeente behandel het terwyl hulle die direkteure se belofte van ’n Franse predikant as verlof gelees het om ’n eie gemeente te vorm. [3] [8]
Armoede onder die nuwelinge was nog werklik genoeg dat kommandeur Van der Stel op die 22ste April 1689 aan die Batawiese regering geskryf en gekla het oor die uiterste nood van die Franse vlugtelinge, wat, het hy gesê, nie die vrugte van hul werk vir drie of vier jaar sou geniet nie; hulle is deur die Kompanjie en uit sulke middele as die armefonds kon spaar, onderhou. Die grond is nooit sedert die begin van die wêreld bewerk nie, was oorgroei met bos en wortels, en sou etlike jare neem om opbrengs te lewer; gereedskap en werktuie moes van die Kompanjie verkry word, aan wie die setlaars skuldenaars geword het. Hy het gevra dat ’n kollekte vir hierdie arm mense gehou mag word. Die versoek was nie tevergeefs nie: al is geen openbare kollekte te Batavia gehou nie, is ’n wissel vir 6 000 riksdaalders, of ongeveer £1 250, oorgestuur ten gunste van ds. Pierre Simond as herder van die Franse gemeente te Drakenstein. Die geld het lank in die Batawiese tesourie gestaan as die armefonds van ’n kerk op Formosa, weggedra toe die Nederlanders daardie eiland ontruim het. Dit sou eers op die 18de en 19de April 1690 aan die Kaap uitgedeel word; die versoek en die toekenning het aan 1689 behoort. [3] [8]
Veeverbetering en plaaswerk — 1689
Die landbou was nou ver genoeg gevorder dat daar voldoende voedsel was vir die inwoners, die garnisoen en die mense van die vloote. In goeie seisoene kon ’n oorskot van vyftienhonderd of tweeduisend muid koring na Batavia uitgevoer word. Ondervinding het die regering geleer om altyd twee jaar se voorraad in die pakhuise te hou teen droogte of vernietiging deur sprinkane of ruspes. Die Kompanjie het boerdery nog nie prysgegee nie, maar was dit geleidelik besig om te doen soos sy op koloniale voorrade kon staatmaak. Behalwe die tuin in Tafelvallei en die wingerd by Rondebosch het sy nog sewe plase of veeposisies gehou, die verste by Hottentots-Holland; op twee daarvan is ’n paar honderd muid koring verbou, die ander het hoofsaaklik as teel- en houposisies gedien vir osse en skape wat van Khoikhoi gekoop is totdat dit vir die vloote nodig was. [3]
Die Kompanjie het ook probeer om bestaande vee te verbeter en nuwe rasse in te voer. Perde wat oorspronklik uit Java gebring is, het in getal toegeneem maar in grootte en voorkoms agteruitgegaan; selfs so het hulle op veiling van £4 tot £5 elk gebring, soveel as vier of vyf groot osse in uitstekende kondisie. Om die ras te verbeter het die Kompanjie in 1689 ’n paar stoetperde uit Persië ingevoer. Terselfdertyd is Persiese esels ingebring. Spaanse ramme is uitgestuur, aangesien die direkteure gehoop het dat waardevolle kirmanwol deur ’n kruising met skape van die Suid-Afrikaanse tipe geproduseer sou kon word. [3]
Vir vrye boere het die eerste doelwit koring gebly, wat relatief ’n hoër prys as enige ander produk gebring het. Daarna het veeteelt gekom. Wyn het gevolg; die Kompanjie het dit teen £5 per legger vir die vloote aangekoop. Dit was nie in Indië verkoopbaar weens minderwaardige gehalte nie; sommige is in asyn vir seemanne omgesit. Dit het nou vir die direkteure gelyk of daar ’n goeie vooruitsig was om die doelwitte te bereik waarvoor die Kaapse nedersetting gestig is: verversings vir die vloote in ruim hoeveelhede, tog tot dusver teen só groot onkoste dat hulle die stasie as die duurste verversingspos in die wêreld beskou het. ’n Aansienlike kolonie moes, het hulle gemeen, hulle in staat stel om uitgawes te verminder deur milisie in plaas van ’n groot garnisoen te verskaf en deur voedsel goedkoper as vroeër te produseer. [3]
In hul depêches het hulle daarop gewys dat terwyl koring in die Nederlande teen 6s. 8d. die muid verkoop is, hulle 12s. 6d. en selfs 13s. 11d. die muid aan die Kaap betaal het, al het Kaapse boere geen huur en byna geen belastings betaal nie. Hulle het gehou dat die prys geleidelik na dié van die Vaderland verlaag kon word en die boere nog beter af as dié in Europa sou laat. Hulle wou verder uitvoer van koring, wyn en olyfolie genoeg hê om, na billike betaling aan die boere, ’n aansienlike deel van regeringskoste uit verkoopswinste te dek. Hulle het voortgesette wingerdeksperimente beveel totdat die beste soort bekend was, en teleurstelling uitgespreek dat olyfkultuur skynbaar nie volgehou is nie. Die kommandeur het geantwoord dat wingerdproewe aan die gang was in die Kompanjie se tuine, op vrye plase en by Constantia; dat die olyf met moeite probeer is en ’n mislukking gebly het behalwe in enkele seisoene; en dat ’n paar Hugenote gekweekte olywe op die wilde olyf van die land geënt het, terwyl die meeste burgers nog nie jarelank vir onsekere olyfwins sou wag nie. [3]
Kaarte van Tafelvallei uit dié tyd toon die dorp wat ’n deel van die grond tussen die Kompanjie se tuin en die strand van die baai bedek, met uitgebreide private tuine oor baie van die oorblywende ruimte. Daar was geen private wonings buite die huidige Pleinstraat aan die een kant en Burgstraat aan die ander nie. Aan die noordekant van die Heeregracht het die Kompanjie se tuin so ver afgestrek as die huidige Langmarkstraat; aan die teenoorgestelde kant het dit geëindig waar dit nog eindig. ’n Reservoir naby die terrein van die oorspronklike aardfort op die paradeplein het water uit die Varsrivier deur ’n houtpyp wat in 1686 gelê is ontvang, vanwaar dit langs die steiger na die skepe se bote gelei kon word; naby die reservoir het ’n meul vir die maal van koring gestaan. So ver as die geboue gestrek het, was die strate gereeld uitgelê en het hulle reghoekig gekruis, al het nog geen die name gedra wat hulle nou dra nie. Die kolonie wat Simon van der Stel in 1679 beperk tot ’n deel van die Kaapse skiereiland gevind het, het oor die land versprei wat deur die berge van Drakenstein en Hottentots-Holland begrens word; plaashuise het langs die Koeberge gestaan en so ver af die Bergriviervallei as die Groenberg anderkant Wellington. [3]
Simond se brief en Hugenote-ontevredenheid
Individuele voorstellings oor ’n aparte Franse gemeente het die kommandeur geweier om in ag te neem. Die Hugenote het derhalwe besluit om meer formeel te werk te gaan. Omtrent vyf maande voor die November-deputasie—min of meer mid-jaar—het die predikant Simond aan die Oppergesag oor die griewe van die vlugtelinge geskryf. Niks verder kon aan die Kaap beslis word totdat ’n antwoord aangekom het nie. Intussen het die gemengde-plaas-grief en die kerkgrief tot oop wedersydse bitterheid tussen baie Franse en Nederlandse vryburgers verhard. Ná aankoms was die eerste kerkreëling dat Simond op afwisselende Sondae te Stellenbosch en Drakenstein moes preek totdat ’n kerk gebou kon word; Stellenbosch het reeds ’n kerkraad gehad, en die vlugtelinge was nie tevrede om slegs ’n deel van daardie gemeente te bly nie. Uit die belofte van hul eie predikant het hulle ’n eie gemeente afgelei. [3] [8]
Aan albei kante is onbedagsame woorde geuiter. In oop vergadering het die Franse besluit om nie met die Nederlanders te trou nie, en vergeet dat as só ’n besluit uitgevoer kon word die meeste van hulle nooit sou kon trou nie. Daar was individue onder hulle wat nie geskroom het om te sê dat, nadat hulle die toorn van die groot koning van Frankryk getrotseer het, hulle hulle sou skaam as hulle vir die kommandeur Van der Stel bang was nie. Baie van die Nederlandse koloniste het opgehou om met die Franse om te gaan; sommige is selfs berig om gesê te het dat hulle liewer brood aan ’n Khoikhoi of aan ’n hond as aan ’n Fransman sou gee. Die kommandeur het in Hugenote-planne ’n poging gesien om sy skema van ’n suiwer Nederlandse kolonie te dwarsboom; hulle het in hom ’n vasberadenheid gesien om hulle te dwing om Nederlands te wees of hulle wou of nie. [3]
Die bitterheid van 1689 moet teen die vriendeliker ontvangs van die vorige jaar gelees word: die intekening onder ouer setlaars en Kompanjiesamptenare, die bereidwilligheid om die vlugtelinge na hul plase te vervoer, en die April-beroep op Batavia om geld. Botha het later geweeg of Van der Stel se uitbarsting teen ’n aparte gemeente vaste vyandigheid bewys het, of of die oorlog met Frankryk, die verowering van die Normande en Coche, en die ongemaklike Franse goue ketting saam sy humeur teenoor enige projek wat soos ’n Franse liggaam binne die kolonie gelyk het, verskerp het. Die dokumente van die jaar toon sowel die hulp wat toegestaan is as die kerkversoek wat geweier is. [8]
Kerkdeputasie — 28 November 1689
Op die 28ste November 1689 het ’n deputasie bestaande uit ds. Pierre Simond, Jacques de Savoye, Daniel de Ruelle (David de Ruelle in die raadsnotules soos Botha hulle gelees het), Abraham de Villiers en Louis Cordier by die kasteel verskyn en, namens hul landgenote, verlof gevra om ’n aparte eie kerk te stig. Voor hul vertrek uit Holland is hulle ’n eie predikant beloof; uit daardie belofte het hulle ’n eie gemeente afgelei. Die kommandeur het in ’n woedende toorn uitgebar. Hy het verklaar dat die projek blote oproer was, en dat die Franse die mees onbeskofte en ondankbaarste mense op die aangesig van die aarde was. Dit was nie net hul eie kerk wat hulle wou hê nie, het hy gesê, maar hul eie magistraat en hul eie prins; hulle sou niks van dié aard kry nie. Hier, het hy geargumenteer, is hulle werklik beter as Nederlanders behandel, en só het hulle omgedraai. [3] [8]
Botha se lesing van dieselfde raadsdebat bewaar ’n skerper bewoording van die kommandeur se aanklag: mans wat Frankryk ontvlug het weens godsdiensvervolging en veral in Holland toevlug gesoek het; mans wat, sodat hulle lui en trae lewens onder die dekmantel van Protestantse ywer kon lei, oortogte in Kompanjiesskepe verkry het om hul brood as landbouers te verdien; mans wat met alle vriendelikheid behandel is, selfs beter as die Nederlandse nasie—wat nie net hul eie kerk wou hê nie maar hul eie magistraat, opperbevelhebber en prins. Ná beraadslaging het die raad besluit om die petisionarisse te berispe en hulle tot hul sinne te bring, sodat hul onbeskofthede gestuit en hul komplotte betyds verhoed kon word. [8]
Die deputasie is ’n tyd lank in ’n buitenste kamer laat wag terwyl die debat geloop het. Mettertyd is hulle ingeroep en herinner aan die eed van getrouheid wat elke Kaapse vryman afgelê het; die herder is gevra om daardie eed vir hulle te lees. Hulle is beveel om na hul wonings terug te keer. Die kommandeur het hulle meegedeel dat hulle tevrede moes wees om te bly soos hulle was, ’n takgemeente van die kerk van Stellenbosch, en hulle gewaarsku om hom nie weer met sulke onbeskofte versoeke te bemoei nie. Met Simond se vroeëre brief reeds op pad na die Sewentien kon niks meer aan die Kaap gedoen word totdat die tuisowerheid geantwoord het nie. Vir ’n tyd het die twee nasionaliteite mekaar met ’n bittere gees van vyandigheid beskou. [3] [8]
Die antwoord van die tuisland sou eers op die 6de Desember 1690 kom, toe die Vergadering van Sewentien Simond se versoek in oorweging geneem en besluit het om ’n kerk te Drakenstein onder streng voorwaardes toe te laat: ouderlinge en diakens wat jaarliks gekies word moes deur die politieke raad goedgekeur word; ’n politieke kommissaris in die kerkraad; belangrike sake voor die Kaapse kerke raad met landelike afgevaardigdes sittend; plaaslike beheer van armefondse wat deur die gemeente ingesamel is, maar buitelandse bydraes onder die gekombineerde kerke raad; tweetalige skoolmeesters te Stellenbosch en Drakenstein met sorg dat Franse kinders in Nederlands onderrig word; en ’n uitdruklike weiering van die versoek om saam geplaas te word, met opdragte om die nasionaliteite te meng by die toekenning van grond. Daardie depêche sou die Kaap eers in Junie 1691 bereik. Die jaar 1689 het gesluit met die versoek gemaak, die berisping gelewer, en die Franse nog formeel ’n tak van Stellenbosch—terwyl Alkmaar- en Zion-setlaars, Persiese vee, oorlogspryse en die Batavia-wissel reeds gemerk het hoe ver die vrye gemeenskap sedert die eerste vyf skepe van 1688 gegroei het. [3] [8]