Boer History1684 aan die Kaap die Goeie Hoop: Klaas se veehandel, nuwe buiteposte en die eerste graanuitvoer
Opening van 1684 ná Klapmuts en Bergh
Die kalenderjaar 1684 het geopen met Simon van der Stel nog as kommandeur, Stellenbosch onder sy heemraad, en die skiereilandse klein hof van kommissarisse wat week ná week klein siviele eise aangehoor het. Die vorige jaar het ’n Kompanjieveepas by Klapmuts bygevoeg sodat vee by Hottentots-Holland weiding kon wissel, en dit het vaandrig Olof Bergh se tweede kopermars met ’n droogteverslag by die kasteel op 24 Oktober afgesluit. Gewone verversingstasiewerk—vloote in Tafelbaai, die Kompanjietuin, kasteeladministrasie—het sonder pouse voortgegaan terwyl pastorale en graanvrae harder gedruk het as noordelike erts. [3] [4]
Veevoorsiening vir die garnisoen, die vryburgers en uitgaande vloote het nog van binnelandse ruilhandel afgehang. Kompanjie-handelskolomme het jare lank uitgetrek om osse en skape te koop; die koste, risiko en wisselende opbrengs van daardie ekspedisies het nou ’n ander reëling genooi met ’n Khoikhoi-tussenganger wat die binnelandse markte al geken het. Terselfdertyd het die insekbeskadigde koring van 1682 die nedersetting gretig gelaat vir ’n skoner oessiklus en vir bewys dat die Kaap homself kon voed sonder aanhoudende buitelandse graan. [3]
Personeelkontinuïteit was onvolledig. Die amp van sekunde het al ’n tyd leeg gestaan nadat Hendrik Crudop na ’n hoër pos in Indië bevorder is, sodat fiskale sake en tweederangse administrasie nog ’n permanente houer nodig gehad het. Voor die jaar gesluit het, sou ’n terugkerende gewone raad van Indië ook ’n seisoen lank bo die kommandeur sit en dele van die amptelike staf herrangskik—maar die jaar se eerste strukturele veranderinge was pastoraal en kommersieel eerder as seremonieel. [3]
Kaptein Klaas en die veehandel
In 1684 het die Kompanjie opgehou om handelsekspedisies die binneland in te stuur om vee te koop, en daardie besigheid heeltemal aan kaptein Klaas oorgedra. Klaas het groot kuddes teen baie lae tariewe opgekoop teen ontvangs van een stuk vir homself uit elke vyf. Die reëling het ’n herhaalde Kompanjiemars in ’n gelisensieerde Khoikhoi-agentskap omskep: die nedersetting het nog osse en skape gekry, maar die kooprisiko en die binnelandse bedinging het by Klaas gelê eerder as by opeenvolgende Europese handelsgroepe. [3]
Die een-uit-vyf-kommissie was die prys van skaal. Teen daardie tarief het Klaas ’n direkte belang by volume gehad, en die Kompanjie het ’n voorspelbare aandeel diere as die koste van die onttrekking van sy eie handelskollomme aanvaar. Die kuddes wat ingekom het, was groot genoeg dat die ouer vaste poste hulle nie meer op bestaande gras alleen kon absorbeer nie. Administratiewe sukses in die veemark het dus onmiddellik ’n pastorale probleem geskep: waar om die nuwe vee te stasioneer en te roteer sonder om Hottentots-Holland, Tierberg en Klapmuts uit te put. [3]
Die oordrag van die handel aan Klaas het ook in ’n langer patroon van steun op bepaalde kapteins as tussengangers gepas. Klaas het al in vroeër jare as nuttige bondgenoot en vee-agent verskyn; 1684 het daardie rol eksklusief gemaak vir Kompanjie-binnelandsaankope. Vryburgers het onder die ouer handelsreëls verbied gebly om vrylik in inheemse veemarkte te kompeteer, sodat die amptelike kanaal en Klaas se kommissie saam bepaal het hoe groot getalle diere in hierdie jaar in Kompanjiehande gekom het. [3]
Nuwe Kompanjie-buiteposte — Kuilen, Dieprivier, Vissershok en Rietvlei
Deur Klaas se agentskap is soveel osse en skape verkry dat dit nodig was om vars veepaste te kies. Die Kompanjie het dus buiteposte by die Kuilen, die Dieprivier, Vissershok en Rietvlei gevorm. By elk van hierdie plekke is vier of vyf soldate en ’n paar slawe gestasioneer, dieselfde patroon wat al by Hottentots-Holland, Tierberg en Klapmuts gebruik is. [3] [4]
Die vier nuwe poste het die Kompanjie se eie pastorale net uitgebrei eerder as vryeiendomstitels vir burgersgesinne. Klein militêr-slawe-afdelings het regeringskuddes op afgebakende grond dopgehou sodat diere wat goedkoop binnelands gekoop is, gehou, gerus en verskuif kon word sonder om ’n enkele stasie te oorvol. Klapmuts, die vorige jaar geskep vir weidingswisseling vanaf Hottentots-Holland, het nou binne ’n wyer ring buiteposte gesit in plaas daarvan om as ’n geïsoleerde byvoeging te staan. [3] [4]
Die geografie van die name wys na die nader skiereiland- en vlaktebenaderings—water-, riet- en rivierrande nuttig vir vee—eerder as ’n sprong na die ver binnelandse koperpad. Die 1684-buiteposte het op kuddegetalle geantwoord, nie op mineraalnuuskierigheid nie. Saam met die ouer poste het hulle die Kompanjie se veestelsel ’n multi-stasie-netwerk gemaak wat op ’n gemeenskaplike beskeie sjabloon beman is: ’n handjievol soldate, ’n paar slawe, en amptelike diere op regeringsrekening. [3]
Andries de Man as sekunde aangestel — Junie 1684
Die amp van sekunde was nou al ’n tyd lank vakant, omdat Hendrik Crudop na ’n hoër pos in Indië bevorder is. In Junie 1684 het die Vergadering van Sewentien die fiskaal Andries de Man daartoe aangestel. Die bevordering het die tweede sitplek in die plaaslike regering uit die bestaande fiskale lyn gevul eerder as deur ’n nuwe senior koopman net vir daardie graad uit Europa of Batavia in te voer. [3]
Sekunde- en fiskale werk het lank in die praktyk by ’n klein nedersetting oorvleuel; die benaming van De Man as sekunde het weer ’n duidelike adjunk langs die kommandeur herstel vir raad, korrespondensie en daaglikse administrasie. Crudop se Indiese bevordering het die vakature sonder krisis verklaar; die direkteure se Juniekeuse het dit gesluit vóór die latere aankoms van ’n hoër kommissaris-reisiger wat tydelik die hele Kaapse staf sou oortref. [3]
Vir vryburgers en Kompanjiedienaars het die verandering as kontinuïteit saak gemaak. Petisies, magazynuitreikings en raadsnotules het weer ’n vaste tweede amptenaar gehad wie se titel by die ouer Kaapse hiërargie gepas het. De Man se skuif van fiskale lessenaar na sekunde het ook die fiskalaat self oorgelaat om later in die jaar herrangskik te word toe Ryklof van Goens die jongere begin het om klerke en boekhouers te verskuif. [3]
Eerste graanuitvoer vanaf die Kaap — 1684
In die jaar 1684 het die eerste uitvoer van graan uit Suid-Afrika plaasgevind. Die oeste van daardie seisoen was baie goed, en die insekplaag was minder verwoestend as gewoonlik. Om die verbouing van graan aan te moedig, het die goewerneur-generaal Van Goens die burgers vroeër van tiendebetaling vir twee jaar vrygestel, en dit het die gewenste uitwerking gehad. [3]
In Februarie en Maart, nadat die oes ingesamel is, het boere vyftienhonderd muids koring vir verkoop gebring, sodat daar meer as genoeg was vir die voorsiening van die garnisoen. ’n Hoeveelheid rog is ook in die magasyne gestoor, en van hierdie graan is vyf-en-twintig muids na Indië gestuur. Die uitvoer, hoe klein ook al, het getoon—soos die kommandeur juigend geskryf het—dat die nedersetting nie meer van vreemde lande vir sy voedsel afhanklik was nie. [3]
Vyftienhonderd muids wat ná ’n skoon oes te koop aangebied is, het ’n draai gemerk vanaf die insekjaar van 1682 en vanaf lang steun op ingevoerde graan vir vesting en vloot. Tiendevrystelling het burgers aangespoor om meer te saai; die magasyne het koring bo plaaslike behoefte geneem en nog rog oorgehad vir ’n simboliese Indiese versending. Selfvoorsiening in broodstowwe het ’n aanspraak gebly wat in muids en vestingrantsoene gemeet is, nog nie in groot vragte nie, maar 1684 het die eerste kalenderjaar vasgelê waarin Kaapse graan as surplus na Indië vertrek het eerder as slegs as noodleniging in te kom. [3]
Ryklof van Goens die jongere — Oktober 1684
In Oktober 1684 het Ryklof van Goens die jongere, gewone raad van Indië en voorheen goewerneur van Ceylon, in Suid-Afrika aangekom op sy weg van Europa na die Ooste en gesag bo dié van die kommandeur aanvaar. Hy het tot die volgende Mei in hierdie kolonie gebly, maar aangesien hy gedurende dié hele tydperk ’n invalide was, het hy selde sy kamer in die regeringsbuitehuis by Rustenburg verlaat, waar hy gewoon het. [3]
Rang, nie plaaslike verkiesing nie, het hom bo Simon van der Stel geplaas. ’n Gewone raad van Indië wat uitwaarts gereis het, het mag gedra om staf en guns te hervorm selfs terwyl siekte hom tot ’n buitehuiskamer beperk het. Rustenburg het die tydelike toppunt van Kaapse gesag geword: besluite het uit ’n siekekamer gekom eerder as uit standhoudende verskyning op die kasteelparade. [3]
Sy verblyf het die jaarwisseling oorskry, maar die aankoms, die aanvaarding van hoër gesag, en die eerste staf- en grondmaatreëls het aan die sluitingsmaande van 1684 behoort. Burgers en dienaars moes nou met ’n tweede Van Goens rekening hou—seun van die goewerneur-generaal wat in 1682 besoek het—wat Indiese rang aan die Kaap uitgeoefen het terwyl die kommandeur die gewone werk van die nedersetting onder daardie skadu voortgesit het. [3]
Stafveranderinge en grond vir Kompanjie-amptenare
Van Goens die jongere het verskeie veranderinge in die amptelike staf aangebring. Hy het die klerk Johannes Willem de Grevenbroek tot sekretaris van die raad bevorder, en die boekhouer Cornelis Linnes tot hoofverkoopsman. Hy het ook die junior koopman Albert van Breugel aangestel om as fiskaal op te tree, maar hierdie amptenaar moes gou daarna die pos aan Johannes van Keulen oorlaat, wat deur die opperowerhede uitgestuur is. [3]
Die volgorde het ’n duidelike papierbaan van range gelaat: raadssekretaris, hoofverkoopsman en fiskaal het deur plaaslike bevordering gegaan en dan, in die fiskaal se geval, deur vervanging deur ’n amptenaar wat die direkteure gestuur het. Van Breugel se kort waarnemende fiskalaat en Van Keulen se aankoms het die limiet van ’n reisende raad se bemanningsmag gewys wanneer die Sewentien al iemand anders vir dieselfde pos benoem het. [3]
Aan al die amptenare in die Kompanjie se diens wat dit begeer het, het hy grond vir verbouing toegeken, maar titels moes nie uitgereik word voordat die direkteure die maatreël goedgekeur het nie. Voorlopige boerregte vir amptenare het dus onder ’n hoër besoeker se hand die Kaapse praktyk binnegekom, met vryeiendom nog teruggehou hangende Amsterdam of die kamer se toestemming. Dieselfde seisoen wat De Man as sekunde bevestig het, het dus ook die lyn tussen dienaar en verbouer vir ander mans op die betaallys vervaag. [3]
Voorregte van Adriaan van der Stel
Aan Adriaan van der Stel, ’n seun van die kommandeur, het Van Goens die jongere verskeie eksklusiewe voorregte verleen. Hierdie jongman was uitreiker van stores, maar hy het nou ’n burger geword en ’n grondtoekenning in volle eiendom verkry. Die reg om ’n voëlvangnet op te sit, binne vyfhonderd roede waarvan niemand mag skiet nie, en waarbinne niemand anders binne ’n afstand van vyf uur se reis ’n ander mag opsit nie; die reg om sonder enige belasting in Valsbaai te vis; en die reg om alle soorte wild en voëls te skiet, was voorregte wat Van Goens aan sy gunsteling verleen het en op sy aandrang deur die raad goedgekeur is. [3]
Hierdie monopolieë het natuurlik ontevredenheid onder die ander burgers veroorsaak. Die kommandeur Van der Stel self is deur almal bemind, en niemand sou daaraan dink om hom te beledig nie, maar van hierdie tyd af is vryelik begin sê dat die seuns nie waarskynlik in die vader se voetspore sou volg nie. Guns aan Adriaan het die familie se private voordeel van die kommandeur se persoonlike reputasie geskei. [3]
Die voorreg om te eniger tyd en in enige hoeveelheid wild te skiet is as besonder onbillik teenoor ander boere beskou, omdat hulle almal deur streng regulasies gebind is om niks sonder spesiale toestemming te dood nie, en niemand van hulle ooit toegelaat is om in ’n jaar meer as ’n enkele renoster, ’n seekoei, ’n eland en ’n hartebees vir sy eie gesin se verbruik te skiet nie. Teen daardie jaarlikse vangs het Adriaan se oop lisensie en die voëlvangnet- en Valsbaai-visregte soos ’n private jag- en vislandgoed gelyk wat uit gemeenskaplike reëls gesny is. [3]
Nedersetting teen die einde van 1684
Teen die einde van 1684 het die Kaap onder Simon van der Stel binnelandse veeaankoop aan kaptein Klaas op ’n een-uit-vyf-kommissie oorgedra, Kompanjie-veebuiteposte by die Kuilen, Dieprivier, Vissershok en Rietvlei langs die ouer stasies by Hottentots-Holland, Tierberg en Klapmuts geopen, en die vakante sekunde-amp in Junie met Andries de Man gevul. [3] [4]
Dieselfde jaar het die nedersetting se eerste graanuitvoer gebring: ’n sterk oes, ligter insekskade, tiendevrystelling wat nog van Van Goens se vroeëre besoek gewerk het, vyftienhonderd muids koring wat boere in Februarie en Maart aangebied het, en vyf-en-twintig muids rog na Indië verskeep as bewys dat die Kaapse magasyne meer as vestingbrood alleen gehou het. [3]
Van Oktober af het Ryklof van Goens die jongere siek by Rustenburg gelê met gesag bo die kommandeur, De Grevenbroek en Linnes bevorder, Van Breugel probeer en toe Van Keulen as fiskaal aanvaar, voorlopige verbouingsgrond aan gewillige amptenare toegeken, en Adriaan van der Stel belas met grond- en jag-, net- en Valsbaai-vismonopolieë wat ander burgers al resenteer het voordat die jaar geëindig het. Dit was 1684 se eie feite—pastorale uitbreiding, ’n herstelde sekunde, eerste surplusgraan op see, en ’n hoër invalide wat guns hervorm—voltooi binne die kalender. [3]