Boer History1684 aan die Kaap die Goeie Hoop: Klaas se Veehandel, Nuwe Buiteposte en die Eerste Graanuitvoer
Opening van 1684 ná Klapmuts en Bergh
Die kalenderjaar 1684 het oopgegaan met Simon van der Stel steeds kommandeur, Stellenbosch onder sy onbetaalde heemraad van vier vooraanstaande inwoners, en die skiereilandse klein hof van kommissarisse wat week ná week klein siviele eise aangehoor het. Die vorige jaar het ’n stuk grond by Klapmuts in ’n Kompanjieveepas verander sodat beeste by Hottentots-Holland weiding kon wissel, en dit het vaandrig Olof Bergh se tweede kopermars met ’n droogteverslag by die kasteel op 24 Oktober afgesluit. Gewone verversingstasiewerk—vlote in Tafelbaai, die Kompanjiestuin, kasteeladministrasie—het sonder pouse voortgegaan terwyl pastorale logistiek en graanherstel harder gedruk het as noordelike erts. [3] [4]
Veevoorsiening vir die garnisoen, die vryburgers en uitgaande vlote het nog van binnelandse ruilhandel afgehang. Kompanjie-handelskolomme het jare lank uitgetrek om osse en skape te koop; die koste, risiko en wisselende opbrengs van daardie ekspedisies het nou ’n ander reëling genooi met ’n Khoikhoi-tussenganger wat die binnelandse markte al geken het. Terselfdertyd het die insekbeskadigde koring van 1682 die nedersetting gretig gelaat vir ’n skoner oessiklus en vir bewys dat die Kaap homself kon voed sonder aanhoudende buitelandse graan. Cory se breër skets van die vrye boerebevolking—versterk uit soldate en matrose wat toegelaat is om die skepe te verlaat, en uit die paar wat uit Holland as emigrante gekom het met belofte van vrye deurgang, grond, vee, saad en werktuie teen lae tariewe—het groei vóór die groot Hugenote-byvoeging van 1688 nog as selektiewe vrystelling uit Kompanjiediens eerder as georganiseerde gesinsimmigrasie beskryf. [3] [4] [8]
Personeelkontinuïteit was onvolledig. Die amp van sekunde het al ’n tyd leeg gestaan nadat Hendrik Crudop na ’n hoër pos in Indië bevorder is, sodat fiskale sake en tweederangse administrasie nog ’n permanente houer nodig gehad het. Voor die jaar gesluit het, sou ’n terugkerende gewone raad van Indië ook ’n seisoen lank bo die kommandeur sit en dele van die amptelike staf herrangskik—maar die jaar se eerste strukturele veranderinge was pastoraal, kommersieel en noordelik eerder as seremonieel. Voigt se latere opsomming van koloniale omvang in hierdie dekade het blanke okkupasie nog van Groenberg in die weste tot Hottentots-Holland in die ooste geplaas, binneland so ver as die Bergriviervallei, met geen huise van blanke koloniste veel verder as omtrent vyftig myl van die kasteel nie—geografie waarteen die nuwe veebuiteposte en die voortgesette Namakwa-koperondersoeke gelees moet word. [3] [7]
Sersant Schryver se Namakwa-koperondersoek — Februarie 1684
In Februarie 1684 het ’n geselskap Namakwas die Kaap besoek, en toe hulle teruggekeer het is sersant Izaak Schryver met vyftien soldate en drie mynwerkers saam met hulle gestuur. Die mars was ’n doelbewuste vervolg op Bergh se droogtemislukkings van laat 1682 en van Augustus–Oktober 1683: in plaas van nog ’n groot Europese kolom wat die noordelike pad alleen forseer, het ’n kleiner gewapende en mynbou-afdeling dieselfde pad onder Namakwa-begeleiding gery nadat die besoekers self suid gekom het. [3] [4]
Die sersant het weinig beter as vaandrig Bergh gevaar, al het hy daarin geslaag om ietwat verder te vorder en van die mense wat hy besoek het ’n aantal stukke kopererts te versamel wat hy op ’n pakos teruggebring het. Hierdie erts is in smeltkroeë gesmelt, en die suiwer metaal is as monster na die direkteure gestuur. Die afstandswins was dus beskeie; die administratiewe produk was konkreet—smeltkroesmetaal op ’n huiswaartse verslag eerder as nog ’n leë terugkeer met slegs ’n droogteverhaal. [3]
Vir die kopervraag het die Februarie-ondersoek die direkteure se nuuskierigheid lewendig gehou sonder om dit op te los. Monsters van Namakwa-besoekers in 1681 het eers Amsterdam opgewonde gemaak; Bergh se twee marse het die pad en die droogtesone bewys; Schryver se kleiner kolom het gewys dat erts nog by die Kaap gelig en verwerk kon word selfs wanneer ’n volle mynbou-inrigting nog nie op die Kopermountain geplant kon word nie. Cory se latere beskrywing van die nog groter 1685-mars onder die kommandeur self—ses-en-vyftig Europeërs, drywers en leiers, waens, karre, ’n koets, kanonne, spaarosse, perde en muile—maak Schryver se vyftien soldate en drie mynwerkers leesbaar as die dun middelterm tussen Bergh se tweede mislukking en die volle goewerneurs-ekspedisie van die volgende jaar. [3] [4]
Kaptein Klaas en die veehandel
In 1684 het die Kompanjie opgehou om handelsekspedisies die binneland in te stuur om vee te koop, en daardie besigheid heeltemal aan kaptein Klaas (Dorha), die Chainouqua-hoof wat lank as die nedersetting se nuttigste binnelandse bondgenoot behandel is, oorgedra. Klaas het groot kuddes teen baie lae tariewe opgekoop teen ontvangs van een stuk vir homself uit elke vyf. Die reëling het ’n herhaalde Kompanjiemars in ’n gelisensieerde Khoikhoi-agentskap omskep: die nedersetting het nog osse en skape gekry, maar die kooprisiko en die binnelandse bedinging het by Klaas gelê eerder as by opeenvolgende Europese handelsgroepe. [3] [4]
Die een-uit-vyf-kommissie was die prys van skaal. Teen daardie tarief het Klaas ’n direkte belang by volume gehad, en die Kompanjie het ’n voorspelbare aandeel diere as die koste aanvaar om sy eie handelskolomme terug te trek. Die kuddes wat ingekom het was groot genoeg dat die ouer vaste poste hulle nie meer op bestaande gras alleen kon absorbeer nie. Administratiewe sukses in die veemark het dus onmiddellik ’n pastorale probleem geskep: waar om die nuwe vee te stasioneer en te roteer sonder om Hottentots-Holland, Tierberg en Klapmuts uit te put. [3]
Die oordrag van die handel aan Klaas het ook in ’n langer patroon van steun op bepaalde kapteins as tussengangers ingepas. Klaas het reeds in vroeër jare as nuttige bondgenoot en vee-agent verskyn—gasvry teenoor die skipbreukelinge van die Engelse Indiaman Joanna in 1682, en herhaaldelik beskerm wanneer Chainouqua- en Cochoqua-vete die pad gevaarlik gemaak het. Vryburgers het onder die ouer kommersiële reëls verbied gebly om vrylik in inheemse veemarkte te kompeteer, sodat die amptelike kanaal en Klaas se kommissie saam bepaal het hoe groot getalle diere in hierdie jaar in Kompanjiehande gekom het. Botha se kommersiële skets van dieselfde nedersetting verduidelik die strukturele logika: die Kompanjie het sy eie boerdery duur en onbevredigend gevind, maar wou nog die magazynhandel in graan, vleis en groente beheer eerder as ’n vrye binnelandse mark oop te stel. [3] [4] [8]
Nuwe Kompanjie-buiteposte — Kuilen, Dieprivier, Vissershok en Rietvlei
Deur Klaas se agentskap is soveel osse en skape bekom dat dit nodig was om vars veeplase te kies. Die Kompanjie het daarom buiteposte by die Kuilen, Dieprivier, Vissershok en Rietvlei gevorm. By elkeen van hierdie plekke is vier of vyf soldate en ’n paar slawe gestasioneer, dieselfde patroon wat reeds by Hottentots-Holland, Tierberg en Klapmuts gebruik is. [3] [4]
Die vier nuwe poste het die Kompanjie se eie pastorale netwerk uitgebrei eerder as vryeiendomstitels vir burgersgesinne. Klein militêr-slaaf-afdelings het regeringskuddes op omskrewe grond dopgehou sodat diere wat goedkoop binnelands gekoop is, gehou, gerus en verskuif kon word sonder om ’n enkele stasie te oorvol. Klapmuts, die vorige jaar geskep vir wisseling van weiding vanaf Hottentots-Holland, het nou binne ’n wyer ring van buiteposte gesit in plaas daarvan om as ’n geïsoleerde toevoeging te staan. Cory het breër opgemerk dat geleidelike besetting van weiding deur blanke okkupasie enigiets behalwe verblydend was vir pastorale gemeenskappe wat hulleself uitgesluit gevind het van lande waaroor hulle gewoonlik geswerf het; die werkende verhaal van 1684 raam die nader verhouding egter nog as een van gelisensieerde handel deur Klaas eerder as oop vyandelikhede. [3] [4]
Die geografie van die name wys na die nader skiereiland- en vlaktebenaderings—water-, riet- en rivierrande nuttig vir vee—eerder as ’n sprong na die verre binnelandse koperpad. Die Kuilen het reeds as ’n genoemde kamp op die kommandeur se vroeër ritte na Hottentots-Holland gedien; Dieprivier, Vissershok en Rietvlei het ’n kus- en intermediêre gordel aangevul waar vier of vyf soldate en ’n paar slawe regeringsdiere op dieselfde beskeie sjabloon as by die ouer poste kon hou. Die 1684-buiteposte het kuddetalle beantwoord, nie minerale nuuskierigheid nie. Saam met Hottentots-Holland, Tierberg en Klapmuts het hulle die Kompanjie se veestelsel ’n multi-stasie-netwerk gemaak wat op amptelike rekening beman is. [3] [4]
Ontslane dienaars en vrybrief-groei
Die kommandeur is deur die direkteure meegedeel dat hulle graag gesinne landbouarbeiders sou uitstuur as sulke mense bereid gevind kon word om te emigreer, maar dat dit selde enige was om te kry, omdat daar tuis geen gebrek aan werk was vir almal wat kon werk nie. Daar was dus geen ander manier om koloniste te bekom as om dienaars van die Kompanjie te ontslaan nie. In die verlede het daardie stelsel swaar onkoste sonder vergoedende resultaat meegebring: voluit nege uit elke tien ontslane soldate en matrose wat deur die Kompanjie bygestaan is om te begin boer, het in daardie beroep misluk, en óf in skuld na die diens teruggekeer óf hulle pad na ’n ander land gevind. [3] [4]
Kommandeur Van der Stel het probeer om op die ouer plan te verbeter. In plaas daarvan om te wag tot mans se diensvoorwaardes verstryk het en dan grond onoordeelkundig aan almal te gee wat dit aangebied het, was hy te eniger tyd bereid om individue van goeie karakter en ywerige gewoontes vry te stel, veral as hulle gesinne gehad het. Tog het die proporsie van dié wat permanente koloniste geword het baie klein gebly teenoor die hele getal ontslanes. Botha se latere berig van dieselfde kommersiële orde onderstreep waarom mislukking algemeen was: die Kompanjie het handel beheer, pryse vasgestel, en van boere verwag om eers aan sy magazyn te verkoop; eers nadat Kompanjiebehoeftes bevredig is, kon koloniste surplus verkoop, en dan slegs onder beperking. [3] [8]
Vrybrief-groei in 1684 het dus ’n dun stroom gebly langs die digter pastorale en graanwerk van die jaar. Stellenbosch het reeds sy skool onder Sybrand Mankadan en sy roterende heemraad gehad; skiereiland- en valleiplase moes nog van die insekseisoene herstel; die Kompanjie se eie veenetwerk het vinniger uitgebrei as die rol van permanente ontslane boere. Die strukturele punt vir die jaar is nie ’n skielike golf nuwe vrybriewe nie, maar die administratiewe besluit om koloniste versigtig te bly kies terwyl vee en koring die nedersetting se sigbare sukses gedra het. [3] [4]
Andries de Man as sekunde aangestel — Junie 1684
Die amp van sekunde het nou al ’n tyd leeg gestaan omdat Hendrik Crudop na ’n hoër pos in Indië bevorder is. In Junie 1684 het die Vergadering van Sewentien die fiskaal Andries de Man daartoe aangestel. Die bevordering het die tweede sitplek in die plaaslike regering uit die bestaande fiskale lyn gevul eerder as deur ’n nuwe senior koopman uit Europa of Batavia slegs vir daardie graad in te voer. [3]
Sekunde- en fiskale werk het lank in die praktyk by ’n klein nedersetting oorvleuel; die benoeming van De Man as sekunde het ’n duidelike adjunk langs die kommandeur herstel vir raad, korrespondensie en daaglikse administrasie. Crudop se Indiese bevordering het die vakature sonder krisis verduidelik; die direkteure se Junie-keuse het dit gesluit vóór die latere aankoms van ’n hoër kommissaris-reisiger wat tydelik die hele Kaapse staf sou oortref. Toe hoë kommissaris Hendrik Adriaan van Rheede tot Drakenstein die volgende jaar die hoë hof herkonstitueer het, sou Andries de Man as sekunde sit onder Simon van der Stel as president—bewys dat die Junie-aanstelling deur die stafherrangskikkings van laat 1684 en vroeg 1685 gehou het. [3] [8]
Vir vryburgers en Kompanjiedienaars het die verandering as kontinuïteit saak gemaak. Petisies, magazynuitreikings en raadsnotules het weer ’n staande tweede amptenaar gehad wie se titel by die ouer Kaapse hiërargie gepas het. De Man se skuif van die fiskale lessenaar na sekunde het die fiskaalskap self ook oopgelaat om later in die jaar herrangskik te word toe Ryklof van Goens die jongere klerke en boekhouers begin skuif het, en toe die opperowerhede hulle eie genomineerde vir die vervolgingsamp uitgestuur het. [3]
Eerste graanuitvoer vanaf die Kaap — 1684
In die jaar 1684 het die eerste uitvoer van graan uit Suid-Afrika plaasgevind. Die oeste van daardie seisoen was baie goed, en die insekplaag was minder verwoestend as gewoonlik. Om die groei van graan aan te moedig, het goewerneur-generaal Van Goens vroeër die burgers vir twee jaar van tiendebetaling vrygestel, en dit het die gewenste uitwerking gehad. Die verligting het tot die ouer Van Goens se besoek van 1682 behoort; die oesrekenkunde van 1684 was die eerste duidelike Kaapse antwoord op daardie aanmoediging ná die insekjare. [3] [8]
In Februarie en Maart, nadat die oes ingesamel is, is vyftienhonderd muid koring deur die boere vir verkoop aangebied, sodat daar meer as voldoende vir die voorsiening van die garnisoen was. ’n Hoeveelheid rog is ook in die magazyn gestoor, en van hierdie graan is vyf-en-twintig muid na Indië gestuur. Die uitvoer, so klein as wat dit was, het getoon—soos die kommandeur juigend geskryf het—dat die nedersetting nie meer van buitelandse lande vir sy voedsel afhanklik was nie. [3]
Vyftienhonderd muid wat ná ’n skoon oes te koop aangebied is, het ’n wending gemerk vanaf die insekjaar van 1682 en vanaf lang afhanklikheid van ingevoerde graan vir vesting en vloot. Op dieselfde grond waar die kommandeur in November 1681 honderd-en-vyf korrels koring in die aar op ’n enkele steel getel het, was daar in November 1682 skaars ’n gesonde aar te sien; die plaag het vir etlike opeenvolgende seisoene voortgegaan, al was dit nooit weer so verwoestend nie, en geleidelik het dit verdwyn. Tiendeverligting het burgers aangespoor om meer te saai; die magazyn het koring bo plaaslike behoefte geneem en nog rog oorgehad vir ’n simboliese Indiese versending. Selfvoorsiening in broodstowwe het ’n eis gebly wat in muid en vestingrantsoene gemeet is, nog nie in grootmaatvragte nie, maar 1684 het die eerste kalenderjaar vasgelê waarin Kaapse graan as surplus na Indië vertrek het eerder as slegs as verligting aan te kom. Botha se latere kommersiële opsomming van die Kompanjie se oorspronklike doel—om verbygaande skepe van graan, vleis en groente te voorsien—lees dieselfde mylpaal as bewys dat vrye boerdery eindelik kon doen wat duur amptelike verbouing nie goedkoop kon doen nie. [3] [8] [4]
Stellenbosch-heemraad — Mostert en Smit einde 1684
Die hof van heemraad wat op 30 Augustus 1682 te Stellenbosch ingestel is, het nog uit vier vooraanstaande inwoners bestaan wat twee jaar lank sonder salaris amp beklee het. Twee lede het jaarliks uitgetree, wanneer die hof self ’n lys van vier nuwe name na die politieke raad gestuur het waaruit opvolgers gekies moes word. Die eerste heemrade was Gerrit van der Byl, Henning Huising, Hans Jurgen Grimp en Hendrik Elberts. Aan die einde van 1683 het die twee eersgenoemdes uitgetree, toe Douwe Steyn en Matthys Greef verkies is om hulle plekke in te neem. [3]
Grimp en Elberts het aan die einde van 1684 uitgetree, en is opgevolg deur Jan Mostert en Harmen Smit. Die rotasie het die binnelandse vallei se klein siviele orde in plaaslike hande gehou terwyl die kommandeur en, later in die jaar, Van Goens die jongere kasteelstaf herrangskik het. Die bevoegdhede van die heemraad was nog nie baie akkuraat omskryf nie, maar sy besluite skyn in elke geval met respek behandel te is—kontinuïteit wat saak gemaak het soos Stellenbosch se vrybriefhuishoudings, skool en graansurplus belangriker vir die nedersetting se voedselrekenkunde geword het. [3] [8]
Toe hoë kommissaris van Rheede in Julie 1685 die Stellenbosch-regering herkonstitueer het, sou hy Johannes Mulder as eerste landdrost noem en Gerrit van der Byl, Henning Huising, Jan Mostert en Herman Smit as heemrade lys—sodat die twee mans wat einde 1684 gesit is, reeds die binnelandse name was wat die kommissaris bruikbaar gevind het langs die ouer eerste-generasie heemrade. Vir die kalender van 1684 is die punt eenvoudiger: die vallei se vier-man-hof het nog ’n tweejarige siklus sonder krisis voltooi terwyl veebuiteposte vermenigvuldig het en die eerste rog na Indië vertrek het. [3]
Ryklof van Goens die jongere — Oktober 1684
In Oktober 1684 het Ryklof van Goens die jongere, gewone raad van Indië en voorheen goewerneur van Ceylon, in Suid-Afrika aangekom op sy weg van Europa na die Ooste en gesag bo dié van die kommandeur aanvaar. Hy het tot die volgende Mei in die kolonie gebly, maar aangesien hy gedurende dié hele tydperk ’n invalide was, het hy selde sy kamer in die regering se buitelandse huis by Rustenburg, waar hy gewoon het, verlaat. [3]
Rang, nie plaaslike verkiesing nie, het hom bo Simon van der Stel geplaas. ’n Gewone raad van Indië wat uitwaarts gereis het, het mag gedra om staf en guns te hervorm selfs terwyl siekte hom tot ’n buitelandse-huis kamer beperk het. Rustenburg—reeds in vroeër administrasies bekend as ’n regeringswingerd en -tuin by Rondebosch—het die tydelike toppunt van Kaapse gesag geword: besluite het uit ’n siekekamer gekom eerder as uit voortdurende verskyning by die kasteelparade. [3]
Sy verblyf het die jaarwisseling oorgesteek, maar die aankoms, die aanname van hoër gesag, en die eerste staf- en grondmaatreëls het tot die sluitende maande van 1684 behoort. Burgers en dienaars moes nou met ’n tweede Van Goens rekening hou—seun van die goewerneur-generaal wat in 1682 besoek het, tiendes verlig, tabakplant verbied, en eksperimente in vlas, hennep en indigo beveel het—wat Indiese rang by die Kaap uitgeoefen het terwyl die kommandeur die gewone werk van die nedersetting onder daardie skadu voortgesit het. In dieselfde Oktober het die Vergadering van Sewentien, ver van Tafelbaai, Hendrik Adriaan van Rheede tot Drakenstein aan die hoof van ’n drieledige kommissie met baie uitgebreide magte vir Hindostan en Ceylon geplaas, met opdragte om enigiets wat by die Kaap op die uitreis amper was reg te stel; daardie hoë kommissaris se eie aankoms sou in April 1685 val, nadat Van Goens die jongere reeds plaaslike ampte vanaf Rustenburg begin herrangskik het. [3]
Stafveranderinge en grond vir Kompanjie-amptenare
Van Goens die jongere het etlike veranderinge in die amptelike staf aangebring. Hy het die klerk Johannes Willem de Grevenbroek tot sekretaris van die raad bevorder, en die boekhouer Cornelis Linnes tot hoofverkoper. Hy het ook die junior koopman Albert van Breugel aangestel om as fiskaal op te tree, maar hierdie amptenaar is gou daarna verplig om die pos aan Johannes van Keulen af te staan, wat deur die opperowerhede uitgestuur is. [3]
Die volgorde het ’n duidelike papierbaan van range gelaat: raadssekretaris, hoofverkoper en fiskaal het deur plaaslike bevordering gegaan en toe, in die fiskaal se geval, deur vervanging deur ’n direkteur-gestuurde amptenaar. Van Breugel se kort waarnemende fiskaalskap en Van Keulen se aankoms het die grens van ’n reisende raad se bemanningsmag getoon wanneer die Sewentien reeds iemand anders vir dieselfde pos benoem het. Grevenbroek se styging van klerk tot raadssekretaris, en Linnes s’n van boekhouer tot hoofverkoper, het die kasteel se siviele ruggraat verdik juis soos De Man se Junie-aanstelling die sekunde se stoel herstel het. [3]
Aan al die amptenare in die Kompanjie se diens wat dit begeer het, het hy grond vir verbouing toegeken, maar titels moes nie uitgereik word voordat die direkteure die maatreël goedgekeur het nie. Voorlopige boerderyregte vir amptenare het dus Kaapse praktyk binnegegaan onder ’n hoër besoeker se hand, met vryeiendom nog teruggehou hangende Amsterdam of die kamer se toestemming. Dieselfde seisoen wat De Man as sekunde bevestig het, het dus ook die lyn tussen dienaar en verbouer vir ander mans op die betaallys vervaag. Toe hoë kommissaris van Rheede in 1685 private handel en amptelike boerdery ondersoek het, sou hy die eksperiment van grondtoekennings aan amptenare goedkeur sodat hulle produkte aan die Kompanjie op dieselfde voorwaardes as burgers kon verkoop—’n uitbreiding van die deur wat Van Goens die jongere reeds vanaf Rustenburg oopgemaak het. [3] [8]
Voorregte van Adriaan van der Stel
Aan Adriaan van der Stel, ’n seun van die kommandeur, het Van Goens die jongere etlike eksklusiewe voorregte verleen. Hierdie jong man was uitreiker van voorrade, maar hy het nou ’n burger geword en ’n grondtoekenning in volle eiendom verkry. Die reg om ’n voëlvangnet op te sit, waarbinne vyfhonderd roede niemand toegelaat sou word om te skiet nie, en niemand anders binne ’n afstand van vyf uur se reis nog een mag opsit nie; die reg om in Valsbaai vis te vang sonder betaling van enige belastings; en die reg om alle soorte wild en voëls te skiet, was voorregte wat Van Goens aan sy gunsteling verleen het en op sy aandrang deur die raad goedgekeur is. [3]
Hierdie monopolieë het natuurlik ontevredenheid onder die ander burgers veroorsaak. Die kommandeur Van der Stel self was by almal geliefd, en niemand sou daaraan gedink het om hom te beledig nie, maar van hierdie tyd af is daar vryelik begin sê dat die seuns nie waarskynlik in die vader se voetspore sou volg nie. Guns aan Adriaan het die familie se private voordeel van die kommandeur se persoonlike reputasie geskei—’n vroeë noot van die klagteliteratuur wat later teen Willem Adriaan van der Stel se veel groter amptelike boerdery sou swel, al het daardie storm nog jare voorlê. [3] [7]
Die voorreg om te eniger tyd en in enige hoeveelheid wild te skiet is as besonder onbillik teenoor ander boere beskou, omdat hulle almal deur streng regulasies gebonde was om niks sonder spesiale toestemming te dood nie, en niemand van hulle ooit toegelaat is om meer in ’n jaar te skiet as ’n enkele renoster, ’n seekoei, ’n eland en ’n hartebees vir sy eie gesin se verbruik nie. Teen daardie jaarlikse bagasie het Adriaan se oop lisensie en die voëlvangnet- en Valsbaai-visregte soos ’n private jag- en vislandgoed gelyk wat uit gemeenskaplike reëls uitgekap is. Die jaar wat bewys het dat die Kaap vyf-en-twintig muid rog kon uitvoer, het dus ook, in burgerpraat, die eerste skerp onderskeid tussen ’n vertroude kommandeur en ’n begunstigde kommandeur se seun vasgelê. [3]