Boer History1881 in Suid-Afrika: Majuba, Heidelberg, en die westelike grens
Stefanus Trichard op Majuba — 1881
Stefanus Trichard het met die stormparty op Majuba in die vryheidsoorlog van 1880–1881 geveg, en só ’n prominente deel geneem om die Republiek weer tot stand te bring. Daardie sin is vanjaar se feit op die berg. Die jaar vantevore het ’n wond by ’n Britse fort genoem. Vanjaar noem ’n bestorming op ’n Drakensberg-heuwel, en noem waarvoor die bestorming was: die staat teruggesit. [7]
’n Britse heuwel om te bestorm het bestaan omdat, op die 12de van April 1877, die Suid-Afrikaanse Republiek as Britse gebied afgekondig is. Daardie proklamasie het die staat wie se hoofstad Pretoria was, geneem en dit Britse grond genoem. Drie jaar later is die vryheidsoorlog geveg om daardie naam af te haal. Lydenburg in 1880 was ’n beleëring teen ’n fort wat die proklamasie laat staan het. Majuba in 1881 was die genoemde bestorming wat gehelp het om die vraag toe te maak wat die 12de van April oopgemaak het. [3] [7]
Stefanus was ’n seun van Carel Trichard, en kleinseun van die ou Voortrekker van Delagoa. Daardie huis is waarom ’n naam op Majuba op hierdie blad hoort en nie net op ’n slagofferlys nie. Louis Trichard het sy lewe gegee om vir sy mense ’n pad na die Indiese Oseaan te vind. Sy graf het by daardie strand gesit. Carel, die seun, het by daardie grafte gestaan, Zoutpansberg ontdek, en een van die stigters van die Republiek gewees. Die oorlewende seuns — Carel, Louis, en Pieter — het in Natal gebly tot ná die oorlog met Engeland in 1842, toe die berge met Pretorius oorgesteek, en gebrek met die ander gedeel wat vasbeslote was om vry te wees en ’n nuwe republiek met ’n vlag en ’n regering van sy eie op te bou. In later jare, in menige oorlog op die grens, was daardie Trichards en hulle seuns onder dié wat die bergvestings bestorm het. Majuba was nie ’n nuwe soort werk vir daardie huis nie. Dit was die heuwel waarop ’n kleinseun gehelp het om die republiek terug te sit. [7]
Majuba was nie ’n naamlose koppie nie. Dit was Amajuba, ’n enorme rotsmassa in die Drakensberge, met Spitskop aan die een ent, en digbeboste hange wat in steil klowwe en dreigende kranses val. Van die bergpasse suid was swerms bosduive oor daardie beboste hang deel van die ou uitsig na Natal. Die gedrukte rekord van hierdie boeke noem daardie klowwe en kranses voorbestem om ’n ewige gedenkteken te wees. Bergtoppe — Slagtersnek, Chlooma Amaboota, Amajuba — word as die sentrale steunpilare van die republiek se gebou genoem. Daarom is ’n bestorming hier nie ’n strooptog op ’n toevallige hoogte nie. Dit is ’n aanval op die heuwel wat daardie boeke langs Bloedrivier en Slagtersnek as ’n fondamentsteen sit. [7]
’n Ander seun van Carel, Jeremia, het deelgeneem aan die beleëring van die Britse fort op Lydenburg en is gewond. Daardie wond is dieselfde oorlog se vroeër genoemde koste in dieselfde huis. Dit is nie hierdie opskrif se veld nie. Hierdie opskrif se veld is Majuba, en die stormparty waarin Stefanus gestaan het. Wat op daardie bestorming gehang het, was nie ’n nuwe plaatitel in Zoutpansberg nie. Dit was of Pretoria se staat die Britse gebied van die 12de van April 1877 sou bly, of of die huis wat van Natal met Pretorius oorgesteek het, sou help om die republiek terug te sit. Die gedrukte sin is dat Stefanus, op daardie heuwel, ’n prominente deel geneem het om dit weer tot stand te bring. [7]
Die Republikeinse uitvoerende gesag op Heidelberg — 1881
Terwyl die bestorming op Majuba gesit het, het die Republikeinse uitvoerende gesag op Heidelberg gesit. Daardie dorp is nie ’n Drakensberg-pas nie. Dit is die binnelandse setel vanwaar die herstelde staat bestuur is terwyl die oorlog nog in die berge na Natal toe geveg is. Die 16de van Desember is die datum wat daarna gedenkwaardig is as die herdenking van die nederlaag van Dingaan se leër by die Bloedrivier, van die proklamasie van die herstel van die Suid-Afrikaanse Republiek op Heidelberg, en van die uitbreek van die vryheidsoorlog by Potchefstroom. Heidelberg is op hierdie blad omdat die uitvoerende gesag van 1881 die dorp gesit het waar daardie herstel afgekondig is, en omdat die Drakensberg-nuus daarheen gedra is. [7] [7]
Nuus van die rampe vir die Britse magte in die Drakensberge is gebring deur Afrika-boodskappers wat deur vriendskaplike hoofmanne gestuur is. Daardie boodskappers het Heidelberg ’n aansienlike tyd bereik vóór die Transvaalse ekspresryers. Die ruiters self was bekend daarvoor dat hulle die grond vinniger dek as Engelse kavallerieverkenners. Die punt van die vergelyking is nie ’n wedren nie. Dit is dat die uitvoerende gesag van die herstelde republiek die berguitslag eers van Afrika-hardlopers geleer het, en tweede van sy eie ruiters, en dat albei daardie dienste die verkenners van die mag wat gebreek is, verbygesteek het. [7]
Daardie spoed het ’n metode gehad. Op heuweltoppe het Afrika-sentinelle ’n piepklein rookkolom gelees — omtrek, rigting, volume — en dit òf van die volgende kruin herhaal, òf die boodskap oor die tussenliggende vlakte na ’n pos van die intelligensiediens gehardloop. Op grond sonder heuwels het ekspreshardlopers die hoofmanne se boodskappe teen ’n tempo gelyk aan dié van ’n goeie perd gedra. Die stelsel is van oudsher deur die vernaamste Afrikavolke gebruik, en dit het, oor en oor, inligting vinniger as ’n Europese perdekspres gedra. Die vryheidsoorlog is die genoemde geval. Heidelberg is die genoemde bestemming. Die Drakensberg-rampe is die genoemde inhoud. [7]
Die Drakensberg-velde van hierdie oorlog word in dieselfde gedrukte rekord genoem: Laing se Nek, Ingogo, en Majuba. Daardie name sit saam met Bronkhorstspruit as die plekke waar die republikeinse burgers later onthou is omdat hulle die vyand se gewondes versorg het. Bronkhorstspruit is die jaar vantevore, op die hoëveld, nie in die berg nie. Laing se Nek, Ingogo, en Majuba is die bergrampe waarvan Heidelberg vertel is. Hierdie opskrif vertel die bestorming nie weer nie. Dit teken aan dat die uitvoerende gesag op Heidelberg gehoor het dat die Britse mag in daardie berge gebreek is, en dit van Afrika-boodskappers gehoor het vóór sy eie ruiters ingekom het. [7]
Wat op daardie nuus gehang het, was nie ’n nuwe hoofstad nie. Pretoria was nog die ou setel. Heidelberg was die oorlogstydse uitvoerende gesag se dorp omdat herstel daar afgekondig is, en omdat die oorlog wat by Potchefstroom uitgebreek het, nog in die berg beslis is. ’n Boodskapper wat die ekspresruiter verbygesteek het, het saakgemaak omdat die herstelde staat, uit ’n kamer in die binneland, moes weet of die Britse mag aan die Natalse kant van die berge nog staan. Die gedrukte feit van 1881 is dat Heidelberg die Drakensberg-uitslag eers van Afrika-hardlopers geweet het. [7] [7]
Ná Majuba: die westelike grens — 1881
Ná Majuba het Engelse diplomasie daarin geslaag om ’n groot deel langs die westelike grens van die Transvaal los te maak. Daardie grond is daarna vir die Britse opmars na die noorde gebruik, en het toe Brits-Betsjoeanaland geword. Die bestorming het gehelp om die Republiek weer tot stand te bring. Diplomasie ná die bestorming het nogtans ’n strook geneem. Daarom hoort die westelike grens by hierdie kalender en nie net by ’n ou kaart van Potchefstroom nie. [7]
Die ou distrik Potchefstroom was nie die later magistraatskap van daardie naam nie. Dit het die Transvaal van daardie dae verteenwoordig. Sy westelike grens was die rand van die Kalahari, ’n lyn tussen die 24ste en 25ste meridiane van Oosterlengte. Aan die suide was die Vaal. Die ooste het, grofweg, van ’n punt aan die Vaal naby die later dorp Standerton noordwaarts tot Rhenosterpoort en aan tot die Zoutpansberg-reeks geloop. Daardie weste, na die woestyn toe, is die strook waaroor hierdie opskrif gaan. [7]
Daardie ou distrik het die hele later Transvaal ingesluit behalwe Lydenburg, Piet Retief, Ermelo, ’n deel van Standerton, Wakkerstroom, Utrecht, Vryheid, en groot dele van Zoutpansberg en Middelburg. Dit het ook die gebiede ingesluit wat daarna deur Sechele se Bakwena en deur Montshiwa se Barolong beset is. Die hele land wat later as Goshen en Stellaland bekend was, het daaraan behoort. Daardie name is waarom ’n westelike losmaking ná Majuba nie ’n paar plase anderkant ’n rivier was nie. Dit was die woestynrand-gordel waardeur die pad na die binneland geloop het. [7]
Andries Hendrik Potgieter se beleid was om die pad na die binneland van Afrika oop te hou, om die later noordwaartse uitbreiding van die Republiek te beveilig. Andries Pretorius het ook groot waarde aan daardie pad geheg. Die som en wese van die verdrag van Sandrivier in 1852, waardeur Groot-Brittanje die onafhanklikheid van die Suid-Afrikaanse Republiek gewaarborg het, was dat daar geen Britse gebied noord van die Vaal moes wees nie. Daardie waarborg is waarom ’n westelike losmaking ná Majuba nie ’n voetnoot by ’n woestynkaart is nie. Dit is ’n gat in die wese van 1852. [7]
Ná Majuba is daardie wese in die weste gebreek. Die republiek het weer gesit. Die westelike grens wat die Kalahari-rand was, is nie as republikeinse grond gelaat nie. Diplomasie het die gordel geneem wat later ’n Britse opmars noord gedra het, en wat toe as Brits-Betsjoeanaland gesit het. Wat op 1881 gehang het, was daarom twee feite, nie een nie. Stefanus Trichard se bestorming op Majuba het gehelp om Pretoria se staat terug te sit. Engelse diplomasie ná daardie bestorming het nogtans die weste oopgemaak. Die heuwel het die republiek herstel. Die weste was die prys wat gevolg het. [7] [7]