Boer History1784 aan die Kaap die Goeie Hoop: Die Sévère, Aling te Drakenstein, Pondicherry vertrek en twee memories
Tiende volle bevestigde jaar: Kasteelkontinuïteit — 1784
Kalender 1784 het oopgegaan as die tiende volle jaar van die Prins se kommissie gedateer die 18de van Mei 1774. Joachim van Plettenberg het nog die eerste stoel gesit, ’n Frieslandse baron wat al in Februarie 1776 tot buitengewone raadslid van Nederlands-Indië verhef is. Sy Maart 1781-versoek om ontlas te word is in Amsterdam met eer en warm dank toegestaan toe die Sewentien die komiteverslag op die 3de van Desember 1783 aangeneem het, tog het geen opvolger ’n Tafelbaai-kaai gesit toe Januarie oopgegaan het nie. Pieter Hacker het nog die tweede stoel gesit. Jan Jacob Serrurier het nog die fiskaal se kantoor as die raad se waarnemer gesit, met Willem Cornelis Boers al van April 1783 af van daardie stoel af, en met borgtog van ’n bietjie meer as £1 000 op enige Europese seiling voordat die aanklagte teen hom beslis is. Die drie Kaapse name wat nog in Amsterdam gehoor is — Jacobus van Reenen, Barend Jacob Artois en Nicholas Godfried Heyns — het binne die oorlog gewag, met Tieleman Roos al dood. Die Sewentien se stuk van die 3de van Desember was op die volgende skepe. Die tiende jaar het dus oopgegaan op ’n eerste stoel wat bedank is en nog nie vervang is nie, ’n waarnemende fiskaal, en ’n verslag wat ’n hooggeregshof van ses en ses toegestaan het en nie die handel toegestaan het wat die vierhonderd-en-vier gevra het nie. [3] [9]
In die land het die geërfde stoele nog gesit toe Januarie oopgegaan het. Daniel van Ryneveld het nog Stellenbosch en Drakenstein gesit, die drosdy wat hy van Olof Godlieb de Wet oorgeneem het, nou meester van die pakhuise. Abraham Faure het nog die sekretarisskap onder hom gesit. Constantyn van Nuld Onkruydt het nog Swellendam gesit. Christoffel Brand het nog die winterhawe gesit. Justinus van Gennep het nog die vlootinrigting gesit wat die ou skipper Staring in ’n neutrale skip gelaat het. Kaptein Robert Jacob Gordon het nog die garnisoen gesit wat hy in Februarie 1780 oorgeneem het, ’n man van onbevlekte karakter, ’n entoesias vir die natuurgeskiedenis, en ’n ywerige ontdekkingsreisiger, maar sonder besondere kwalifikasies as leier in oorlog. Kaptein Carel Matthys Willem de Lille het nog ná Gordon gesit. Majoor Philip Herman Gilquin het nog die werke gesit wat hy sedert Junie 1779 gerig het. Die seemanne en ambagsmanne het onder Van Gennep gebly. Die buiteposte by Saldanhabaai, Groenkloof, Klapmuts, Zonder End, Buffeljagtsrivier en die houtkaperspos by Zwartrivier in Outeniekwaland is nog in stand gehou. [3]
Die preekstoele van die tiende volle bevestigde jaar het oopgegaan op dieselfde Kaapse name waarop die negende jaar gesluit het. Ds. Johannes Frederik Bode en ds. Johannes Petrus Serrurier van Hanau, met ds. Christiaan Fleck, het in Januarie nog die Kaapse kerk gesit. Stellenbosch het nog ds. Philip Kuys gesit. Waveren het nog ds. Johannes Abraham Kuys gesit. Zwartland het nog van Maart 1783 af ’n konsulent gesit, ds. Daniel Goldbach al dood. Drakenstein se preekstoel het nog van Maart 1781 af leeg gesit, toe Van der Spuy weens ouderdom en liggaamlike swakheid op pensioen moes tree. Die Lutherse preekstoel wat Andreas Kolver op die 10de van Desember 1780 oopgemaak het, het nog in Martin Melk se Strandstraatkerk gesit, deur die gemeente betaal, sonder ’n stuiver uit die Kompanjie se kis. [3]
Uitwaarts het die landregime nog op die 14 November 1780-name oopgegaan. Die Visrivier oor sy hele benedeloop het die koloniale grens gebly, met die Zuurveld op papier by die Kompanjie se besittings gevoeg. Adriaan van Jaarsveld het nog Bruintjeshoogte gesit met militêre gesag oor die hele van die grensboere. Die derde drosdy het nog nie gesit nie. Op die fronte het die eerste stoel gewoonlik drie jong osse in plaas van die £4 16s. geneem. San-rowers het nog die Nieuveld, die Sneeuberg en die Winterberg versteur. Die stryd langs die noordgrens het byna aanhoudend geword. Kalender 1784 het daardie grens geërf soos die negende jaar dit gelaat het: die Vis in Julie 1781 skoongemaak, die 5 300 stuks op die 9de van Oktober toegelaat, en geen derde drosdy op die kaart geskryf nie. Die Switserse regiment Meuron het nog die stoele gesit wat Luxemburg in Februarie 1783 gelaat het. Die Franse regiment Pondicherry het in Januarie nog die hospitaalvleuel gesit, nie in die Kompanjie se loon nie, ná die vrede tot April gehou. Note, nie spesie nie, het ná die 30ste van April 1782 nog die Kasteel se rekeninge gedek. Vrede is in September 1783 gesluit, maar die ou orde van dinge kon nie dadelik herstel word nie. [3]
Sévère op Bloubergstrand — 27 Januarie 1784
Op die 27ste van Januarie 1784 het die Franse 64-kanonskip Sévère toe sy probeer het om na die ankerplek in Tafelbaai op te slaan haar stagge mis, en op die Bloubergstrand geloop. Sy het ’n algehele wrak geword, maar haar bemanning het veilig in bote weggekom. Januarie het dus ’n Franse tweedekker op die noordelike sand van die baai gesit, vier maande ná die Septembervrede, en lewende manne in bote eerder as in ’n Kaapse hospitaal gesit. Die romp het nie die reede gesit nie. Dit het die Bloubergstrand gesit. [3]
Die tiende jaar het al wrakke op hierdie kus geken. Op die 11de van Julie 1783 het die Deense uitwaartse Nicobar ’n entjie oos van Kaap Agulhas stukkend gegaan, met net elf van haar bemanning op land. Op die 24ste van September 1782 het die Franse korvet Victor anderkant Soutrivier stukkend gegaan. Op die 4de van Augustus 1782 is die Engelse Oos-Indiese Kompanjie se Grosvenor ’n paar myl noord van die Mzimvubu verloor. Januarie het nie nog ’n Mulder-rit vir die Sévère gereël nie. Dit het ’n Franse 64 as ’n algehele wrak op Bloubergstrand geskryf, en haar geselskap as in bote gered geskryf. Die baai wat die Jonge Thomas in Junie 1773 geneem het, en Wolraad Woltemaade onder ’n breker geneem het, het in die eerste maand van die tiende jaar ’n Franse tweedekker geneem, by daglig, op ’n gemiste stag, met die bemanning nog in staat om te laat sak. [3]
Bloubergstrand het noord van die reede gesit, op die sand wat die Kasteel dopgehou het wanneer ’n romp die ankerplek mis. Die Sévère het probeer opslaan. Sy het haar stagge mis. Sy het aan wal geloop. ’n Stag wat in Januarie in Tafelbaai misgeloop het, was nie ’n noordwesstorm nie en nie ’n verskuilde rif by Robbeneiland nie. Dit was ’n Franse 64 wat nie omgekom het nie, en ’n strand wat haar geneem het. Pondicherry het daardie maand nog die hospitaalvleuel gesit. Meuron het nog die Switserse stoele gesit. Die Franse vlag het nog die Kaap as bondgenoot en as klant gesit, vier maande ná die vrede, en die eerste Franse naam wat die tiende jaar op die kusboek geskryf het, was ’n wrak. [3] [9]
Haar bemanning het veilig in bote weggekom. Januarie het dus nie ’n Franse doodslys op die Kasteeltafel langs die Nicobar se elf gesit nie. Dit het bote op die Bloubergwater gesit, en dit het ’n algehele wrak op die noordelike strand gesit. Die tiende jaar het op daardie sand oopgegaan. Die eerste stoel het nog gesit. Die waarnemende fiskaal het nog gesit. Die Sewentien se Desemberstuk was nog op die water. Die Sévère het nie op ’n nuwe goewerneur gewag nie, of op Pondicherry se inskeep, of op ’n Drakensteinse predikant nie. Sy het op die 27ste van Januarie haar stagge mis, en die jaar het haar daar geskryf. [3]
Pondicherry vertrek; Aling kom aan — April 1784
In April 1784 het die regiment Pondicherry na Mauritius ingeskeep. Dit is gestuur om die Hollanders te help, maar was nie in die Kompanjie se loon nie. Dit het in Julie 1781 onder kolonel Conway, ’n Ierlander in Franse diens, geland, het oorland van Simonstadbaai gemarsjeer, en het ’n vleuel van die nuwe hospitaal gesit wat nog nie voltooi was nie, hoewel tagtig tot honderd man byna nege jaar daaraan gewerk het. Dit het by die Kaap gebly tot ’n tyd ná die sluiting van vrede. April het dus die Franse infanterie van die hospitaalvleuel afgehaal, drie jaar ná Suffren se aankoms, en hulle op ’n Mauritiusvaart gesit. Meuron het nog gesit. Sowat vyfhonderd Hollandse infanterie het nog onder Gordon gesit. Gilquin het nog die Tafelvallei-werke gesit. Die verdediging van die Kaap ná April was ’n Switserse regiment, ’n Hollandse restant, en die werke wat al gestaan het — nie ’n Franse linie in die hospitaalvleuel nie. [3] [9]
Van die oomblik dat Pondicherry aan wal gestap het, het Kaapstad ’n ander plek geword. Die Franse het voorspoed gebring waarin elke Kaapstadenaar kon deel — van die skoenpoetsseun op die Parade en die vryswart pruikemaker in Dorpstraat tot die waenmaker in Rondebosch en die wynhandelaar in Wynberg. Kleermakers en milliners het oortyd gewerk. Die tydperk het die dorp die naam Klein-Parys gegee. Die bewindhebbers in Amsterdam het onsteld geraak toe hulle vasstel watter groot bedrae in Holland alleen vir huismeubels op krediet verskuldig was, en gekla dat die Kaap onder reisigers as Klein-Parys bekend word. April het die regiment wat in die middel van daardie voorspoed gesit het, op ’n Mauritiusskip gesit. Meuron het gebly. Meuron was nie Pondicherry se gelyke as openbare vermaak nie. [3] [9]
Dieselfde maand is ds. Robert Nicholas Aling deur die bewindhebbers uitgestuur en het hy Van der Spuy te Drakenstein opgevolg. Die preekstoel het van Maart 1781 af leeg gesit. Drie jaar van ’n konsulent se sorg, en van ’n gemeente wat in die vroeë jare van die tydperk ’n strydtoneel was, het in April gesluit toe Aling die betrekking oorgeneem het. Hy is aangestel in ’n tyd toe vrede onder die gemeente geheers het. ’n Paar jaar tevore was daar onenigheid. Die verkiesing in Januarie 1772 van Thomas Arnoldus Theron as ouderling is deur ’n aansienlike deel van die gemeente betwis, op grond dat hy nie behoorlik bevoeg was nie. Vier van die teenoorgestelde faksie is deur die kerkraad geëkskommunikeer. Teen 1775 was die stryd so groot dat baie persone geweier het om die dienste by te woon, en die ontevredene party het Pieter Marais en Jan Roos na Holland gestuur. Die bewindhebbers het geweier om in te meng. Die classis van Amsterdam het probeer versoen. Die tweedrag het aangehou tot Van der Spuy se aftrede. April 1784 het dus ’n nuwe predikant op ’n preekstoel gesit wat drie jaar leeg was, en hom op ’n gemeente gesit wat eindelik in vrede was. [3] [8]
Drakenstein se Franse name het nog onder ’n Hollandse preekstoel gesit. Aling was een van die predikante van daardie gemeente wat die Franse taal goed kon praat, in ’n kerk wat Pierre Simond s’n was, toe Hendrik Bek s’n, toe Petrus van Aken s’n, toe Francois le Sueur s’n, voor die latere opvolging wat op Van der Spuy se pensioen geëindig het. April het nie ’n Franse preek as reg herstel nie. Dit het ’n predikant wat die bewindhebbers gestuur het op die Paarlse betrekking gesit, in die jaar wat die Franse infanterie die hospitaalvleuel verlaat het, en dit het hom op ’n gemeente gesit wie se vroeëre stryd oor ’n ouderling al in die classisbriewe geskryf was. Die tiende jaar het dus twee Aprilname op die Kaap geskryf: Pondicherry op ’n Mauritiusvaart, en Aling op die Drakensteinse preekstoel. [3] [8]
Die waarnemende fiskaal het in April nog gesit. Hacker het nog die tweede stoel gesit. Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit, met die Desember 1783-verslag al aangeneem en al ’n bitter teleurstelling. Met die heersende oorlogstoestande as verskoning om nie aan die eise van die Kaapse name toe te gee nie, is net onbeduidende toegewings aangebied: ’n hooggeregshof hersaamgestel tot ses Kompanjiedienaars langs die president en ses burgers, tuine vir eie gebruik maar nie vir verkoop nie, skikking beperk tot £40, verbanning nie van die Kasteel afgehaal nie maar spaarsamig te gebruik, met ’n keuse van Europa of Indië. Vrye handel met Europa en Indië is nie toegestaan nie. Appèlle na die Vaderland is nie toegestaan nie. Sewe burgerstoele in die politieke raad is nie toegestaan nie. April het ’n Franse regiment van die Kaap afgehaal en ’n predikant op Drakenstein gesit. Dit het nie die Sewentien se stuk van die tafel afgehaal nie. [3] [9]
Bode sterf en die Hoop vergaan — Julie 1784
In Julie 1784 is die getal Kaapstadse predikante weer tot twee verminder deur die dood van mnr. Bode. Die kerk in Kaapstad is deur drie predikante bedien tot Desember 1778, toe Kroonenburg op pensioen getree het. Die bewindhebbers het toe hul vorige besluit om nie ’n opvolger aan te stel nie, herroep, en het Fleck gestuur, in Januarie 1781 as derde predikant bevestig. Julie het Bode van daardie derde stoel afgehaal. Serrurier van Hanau en Fleck het nog gesit. Stellenbosch het nog Philip Kuys gesit. Waveren het nog Johannes Abraham Kuys gesit. Zwartland het nog ’n konsulent gesit. Drakenstein het nou Aling gesit, drie maande in die betrekking. Die Lutherse skip het nog Kolver gesit, deur Melk se gemeente betaal. Julie het dus ’n Gereformeerde dood op die Kaapse kerk geskryf, en die dorp weer tot twee afgeskryf. [3]
Op die 7de van Julie ná die Sévère het die Kompanjie se skip Hoop in die nag naby Mouillepunt aan wal geloop, en ’n wrak geword. Net een van haar bemanning is verloor. Julie het dus ’n Kompanjieromp op die westelike rotse van die baai gesit, ses maande nadat ’n Franse 64 die Bloubergsand gesit het, en een dood op die Kasteeltafel gesit waar Januarie geen een gesit het nie. Mouillepunt het die ander kant van die reede van Blouberg gesit. Die Sévère het by daglig haar stagge mis. Die Hoop het in die nag aan wal geloop. Die tiende jaar het albei name op dieselfde kusboek geskryf, en die Kompanjie se verlies as een man geskryf. [3]
Mouillepunt was nie Agulhas nie en nie die Mzimvubu nie. Dit was die Kasteel se eie westelike hoek, naby genoeg dat ’n nagwrak binne die reede gesit het wat die uitkyke al dopgehou het. Die Hoop was ’n Kompanjieskip, nie ’n Franse tweedekker nie en nie ’n Deense uitwaartse nie. Van Gennep het nog die vlootinrigting gesit. Brand het nog die winterhawe gesit. Die tiende jaar het nie honderd Europeërs en driehonderd Khoikhoi agter hierdie romp aangestuur nie. Dit het haar as ’n wrak naby Mouillepunt geskryf, en dit het een seeman as verloor geskryf. Dieselfde maand het dit Bode as dood geskryf. Julie het dus ’n preekstoel in Kaapstad leeg gesit en ’n Kompanjiewrak op die westelike punt, in die tweede jaar van westerse droogte, met Pondicherry al weg en met Aling al te Drakenstein. [3]
Die negende jaar het die Nicobar se elf in Julie op die Agulhaskus gesit. Die tiende jaar het die Hoop in Julie op Mouillepunt gesit, en Bode in die grond gesit. Twee Julies, twee wrakke, een ’n Deen oos van Agulhas en een ’n Kompanjieromp by die Kasteel se eie punt. Die eerste stoel het nog gesit. Die waarnemende fiskaal het nog gesit. Meuron het nog gesit. Die Sewentien se stuk het nog in die burgers se ontevredenheid gesit. Julie het nie ’n nuwe goewerneur op die kaai gesit nie. Dit het ’n wrak en ’n dood op die tiende jaar se middel gesit, en dit het die memories nog ongeskryf gelaat. [3]
Droogte, die reede en Klein-Parys — 1784
Die jare 1783 en 1784 is gekenmerk deur strawwe droogte in die westelike dele van die kolonie, en die graanoeste was baie swak; maar oorvloed reën het in die ooste geval, en vleis en botter was volop en goedkoop. Kalender 1784 was dus die tweede westelike droogtejaar. Koring het nie die westelike skure gesit soos dit hulle voor die oorlog gesit het nie. Beeste en botter het die oostelike plase gesit. Drie- of vierhonderd vate beesvleis en varkvleis by die Kaap ingesout, het deel gevorm van die versendings na die Kompanjie se inrigtings in Indië, vir die gebruik van die garnisoene daar. Dit was in hierdie jare nie moontlik om baie produkte na Europa te stuur nie, hoewel ’n aansienlike hoeveelheid proviand na Indië gegaan het. Die tiende jaar het daardie westelike armoede en daardie oostelike goedkoopheid op dieselfde boek geskryf. [3]
Gedurende die oorlog met Engeland is die Kompanjie se handel byna vernietig. Haar vlote het in hawens gelê of is van die seë gevee. Sy is gedwing om skepe onder neutrale vlae te gebruik om vragte na en van Indië te vervoer, en om die algehele ondergang van haar besittings te voorkom is sy verplig om enigiemand wat wou, vrylik in haar buitelandse besittings te laat koop en verkoop. Daar was skaars ’n nasie in Europa wat nie avonturiers gelewer het om van hierdie toestand voordeel te trek nie. Die lys skepe wat in die twee oop hawens van Suid-Afrika in die vier jare 1781–1784 ingeloop het, het dit baie duidelik getoon. Uit ’n gemiddelde jaarlikse getal van 135 skepe was net 29 Hollands, en baie van dié was deur private eienaars besit of was oorlogskepe van die nasionale regering. In September 1783 is vrede gesluit, maar die ou orde van dinge kon nie dadelik herstel word nie. Die tiende jaar het nog daardie gemiddelde gesit: meer vreemde vlae as Kompanjievlae, en ’n reede wat geleer het om op Dene, Franse, Swede, Oostenrykers en wie ook al onder ’n neutrale of ’n geallieerde vaandel kom, te leef. [3]
In Tafelbaai in 1784 het sowat agt-en-dertig Hollandse skepe die telling gesit, met omtrent tien meer in Simonstadbaai — ’n herstel van die Hollandse kolom ná die dun oorlogsjare, nog ver van ’n Kompanjiemonopolie. Franse rompe het nog swaar op albei baie gesit. Deense rompe het nog gesit. Sweedse, Oostenrykse, Portugese, Pruisiese, Russiese, Spaanse, en selfs ’n Amerikaanse vlag het die vierjaartabel gesit. Hendrik Justinus de Wet het nog die Deense agentskap in Kaapstad gesit. ’n Franse intendansbeampte, M. Percheron, het nog groot hoeveelhede proviand teen hoë pryse gekoop. Ander nasionaliteite het ook agente hier vir dieselfde doel gehad, hoewel hul behoeftes nie byna so groot was nie. Ná die Franse in handelsake in Suid-Afrika in hierdie tyd het die Dene gekom. Baie nuwe handelshuise is deur burgers opgerig. In Kaapstad was daar ’n vertoning van voorspoed wat vreemdelinge verstom het. Europese en Indiese ware in die grootste verskeidenheid en van die kosbaarste beskrywing is in groot hoeveelhede deur Deense skepe ingevoer; en hoewel die pryse wat gevra is buitensporig was, het hulle ’n gereedwillige afset beveel. [3]
Die gebrekkige middele van verkeer met die binneland het groter aandag getrek as in enige vorige tydperk, en die politieke raad is gevra om maatreëls te tref vir die maak van goeie paaie, sodat die inwoners die produkte van die land makliker kon verruil en vreemde ware kon bekom. Die onderwerp van ’n vrye kusvaart het ook op die voorgrond gekom, en ’n memoriaal daaroor is aan die regering gerig. Westerse graan was swak. Oostelike vleis was goedkoop. Kosbare vreemde ware het die Kaapstadse winkels gesit. Die paaie tussen daardie feite was nog die ou waenspore. Die tiende jaar het vir beter gevra, en vir ’n kusvaart gevra, in dieselfde maande dat Pondicherry vertrek het en dat Bode gesterf het en dat die Hoop Mouillepunt gesit het. [3]
Maar die burgers van Suid-Afrika, hoewel hulle lewendig bewus was van die voordele van stoflike voorspoed, het in elke tydperk van hul geskiedenis ’n vaster gehegtheid getoon aan wat hulle as hul politieke regte en vryhede hou. Daar was inderdaad tye wanneer aansienlike groepe manne tussen geld en vryheid van wanbestuur gewankel het, maar die vroue het nooit gehuiwer om voorspoed teen die prys van onderdrukking of minagtende behandeling te verwerp nie. En miskien nêrens anders in die wêreld het vroue die invloed wat hulle op Suid-Afrikaanse plase het nie. By hierdie geleentheid was nóg manne nóg vroue geneig om die vraag te laat rus. Die regering het tot allerlei kleinlike vervolgings oorgegaan, maar die party daarteen het in sterkte toegeneem. Klein-Parys het ná Pondicherry se inskeep nog die Parade gesit. Spotprentgeld het nog die verre distrikte gesit. Die slawe was nog byna naak, omdat ’n wewer in Stellenbosch nie toegelaat is om te spin nie. Die onopgevoede boere van die binneland het nog vervalste note geneem. Die tiende jaar het voorspoed in die winkels en droogte in die weste gesit, en dit het ’n politieke vraag gesit wat Desember op twee nuwe stukke sou skryf. [3] [9]
Twee memories — Desember 1784
Toe die volkome onbevredigende antwoord van Desember 1783 deur die koloniste ontvang is, was hulle nie weinig kwaad nie. “Ons het nog te veel edel bloed om onder die juk van slawerny te buig, voordat ons alle eerlike en betaamlike middele tot ons redding gebruik,” het hulle gesê, en twee nuwe memories opgestel. Daarin het hulle ferm hul ontevredenheid uitgespreek oor die karige aandag wat aan hul vorige klagtes gegee is, en nog baie bygevoeg. Die party het nou besluit om tot die State-Generaal van die Nederlande te appelleer. Daardie selfde optimistiese verwagting het hulle aanvanklik beweeg om nie ’n nuwe memoriaal na die Nederlande te stuur voordat hulle kennis gemaak het met die militêre offisier wat die bewindhebbers al as goewerneur gekies het nie. Dat hulle dit tog — in Desember 1784 — afgestuur het, was weens die gedrag van die nuut aangestelde fiskaal Serrurier, ’n man van wie die petisionarisse geskryf het dat hy geen integriteit en geen ervaring het nie, wat geroep kon word om hulle te regeer as ’n opvolger op die vaart sou sterf. [3] [9]
In November 1784 het Jan Jacob Serrurier van die prins van Oranje die permanente aanstelling as fiskaal ontvang. Hy het die kantoor as die raad se waarnemer van April 1783 af gesit. November het die waarneming van die stoel afgehaal en die Prins se naam daarop gesit. Desember het dus twee memories onder ’n fiskaal geskryf wat nie meer ’n tydelike opdrag van die raad was nie, maar ’n permanente beampte uit die Haag benoem. Boers was al van die stoel af, met borgtog as hy na Europa seil voordat die aanklagte beslis is. Die burgers het Serrurier nie as ’n verlossing van Boers geneem nie. Hulle het hom as ’n rede geneem om nie te wag nie. [3] [9]
Met hierdie oogmerk is in Desember 1784 twee memories, geteken deur M. Bergh, C. Maasdorp, G. H. Meyer, J. P. Warnecke, J. Myburgh, J. D. de Villiers, J. B. Groeneveld, P. Myburgh, H. Louw en J. Roos, wat as verteenwoordigers deur die Kaapse burgers gekies is, na die afgevaardigdes wat nog in Holland was, deurgestuur. In hierdie memories is klagtes gemaak van onregverdige en heerssugtige regering, van wanadministrasie van justisie, en van die karige aandag wat die bewindhebbers van die Oos-Indiese Kompanjie aan die voorstellings van die koloniste gegee het. Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit, nog by Oos-Indiëhuis gelobby in die hoop op beter dinge daaruit. Desember het die twee nuwe stukke op ’n skip na daardie drie name gesit. [3] [9]
Intussen het die bewindhebbers tot die slotsom gekom dat veranderinge in die regering van die Kaap nodig was, hoewel hulle hulself nie so ver kon bring om aan die koloniste vryheid van buitelandse handel toe te staan nie. Hulle het die land niptot verloor, en hulle was nou bewus dat die burgers nie in ’n posisie was om dit teen buitelandse aanvalle te verdedig nie. Die eerste stoel, wat verbaas was oor die ywer waarmee die boere die garnisoen in gevaarstyd bygestaan het, het probeer om ’n kompagnie burgers in die dorp te kry, maandeliks deur ander afgelos, maar die diens permanent. Hierin het hy nie geslaag nie. Vroeg in 1783 is die voorlopers van ’n vredesverdrag met Groot-Brittanje getref; maar dit is van alle kante erken dat ’n garnisoen van minstens tweeduisend man nodig was om die Kaap teen verrassing in die geval van nog ’n oorlog te beveilig, en dat bykomende vestings gebou moet word. Die bewindhebbers het dus besluit om as goewerneur ’n militêre offisier van rang en ervaring uit te stuur, om hier ’n groot mag troepe as depôt vir Indië te staandeer, en om hierdie troepe in die bou van nodige werke te gebruik. In ooreenstemming met die State-Generaal het hulle as goewerneur luitenant-kolonel Cornelis Jacob van de Graaff gekies, ’n ingenieurs-offisier wat toe kontrolleur-generaal van die vestings in Holland was, en wat die stadhouer se vertroue geniet het. Die Here Sewentien — teen dié tyd in noue samewerking met stadhouer prins Willem V van Oranje — het ’n soldaat as goewerneur van die Kaapse nedersetting aangestel. Desember se memories het die Kaap na die drie afgevaardigdes verlaat terwyl daardie soldaat-goewerneur al benoem was. [3] [9]
Die tiende jaar het dus die burgerstuk nie op die Sewentien se Desember 1783-notule gesluit nie, maar op twee nuwe memories wat verby Oos-Indiëhuis na die State-Generaal gemik is. Die 1779-vier het drie geword. Die 1784-tien het by die Kaap geteken. Die aanklagte was die ou aanklagte harder geskryf: onregverdige en heerssugtige regering, wanadministrasie van justisie, karige aandag. Die hooggeregshof van ses en ses, die tuin nie vir verkoop nie, die skikkingslimiet van £40, en die verbanningsklousule tot diskresie versag, het nie die vraag van die tafel afgehaal nie. Klein-Parys het dit nie afgehaal nie. Westerse droogte het dit nie afgehaal nie. Pondicherry se vertrek het dit nie afgehaal nie. Serrurier se Novemberpatent het dit op ’n skip gesit. Die eerste stoel het nog gesit toe daardie stukke vertrek het. Die soldaat wat benoem is om hom op te volg, het nog nie die eerste stoel gesit nie. [3] [9]
Tiende jaar sluit: Meuron, ’n permanente fiskaal, en twee memories op die water — 1784
Serrurier van Hanau en Fleck het nog die Gereformeerde Kaap gesit, Bode van Julie af dood. Kolver het nog Melk se skip gesit. Philip Kuys het nog Stellenbosch gesit. Johannes Abraham Kuys het nog Waveren gesit. Zwartland het nog ’n konsulent gesit, Goldbach van Maart 1783 af dood. Drakenstein het nou van April af Aling gesit, ná drie leë jare. Die tiende jaar het ’n nuwe predikant op daardie landpreekstoel gesit, en die Kaapse kerk weer tot twee afgesit. Jan Jacob Serrurier het van November af die fiskaal se kantoor as permanente beampte gesit, met Boers van April 1783 af van die stoel af en met borgtog op enige Europese seiling voordat die aanklagte beslis is. Hacker het nog die tweede gesit. Van Ryneveld het nog Stellenbosch gesit. Onkruydt het nog Swellendam gesit. Faure het nog die sekretarisskap gesit. Brand het nog die winterhawe gesit. Van Gennep het nog die vlootinrigting gesit. Plettenberg het nog die eerste gesit, met ’n versoek om ontlas te word al in Amsterdam met eer toegestaan, en met ’n soldaat al benoem en nog nie in die stoel nie. [3] [8] [9]
Gordon het nog die garnisoen gesit. De Lille het nog ná hom gesit. Gilquin het nog die werke gesit. Pondicherry het nie meer die hospitaalvleuel gesit nie. Meuron het nog die Switserse stoele gesit wat Luxemburg in Februarie 1783 gelaat het. Van Jaarsveld het nog die oostelike bevel gesit, met die Vis nog as grens geskryf en met die derde drosdy nog ongebou. San het nog die noordelike plase versteur. Percheron het nog proviand teen hoë pryse gekoop. Hendrik Justinus de Wet het nog die Deense agentskap gesit. Klein-Parys het nog die Parade en Dorpstraat gesit nadat die Franse infanterie weg was, terwyl spotprentgeld die verre distrikte gesit het, en terwyl westelike graan ’n tweede swak oes gesit het. [3] [9]
Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit, met Roos dood, met ’n tweede memoriaal al beantwoord deur die Sewentien se stuk van die 3de van Desember 1783, en met twee nuwe memories nou op die water na hulle, geteken deur Bergh, Maasdorp, Meyer, Warnecke, die Myburghs, De Villiers, Groeneveld, Louw en Roos. Die komitee van Amsterdam en Zeeland het geskryf. Die Sewentien het die skrywe aangeneem. Die Kaap het dit nie as genoeg geneem nie. Boers se Februarie-taal het hom al van die stoel afgehaal. Serrurier se Novemberpatent het ’n permanente fiskaal in sy plek gesit. Die slawe was nog byna naak, omdat ’n wewer in Stellenbosch nie toegelaat is om te spin nie. Die onopgevoede boere van die binneland het nog vervalste note geneem. Westerse graan was vir ’n tweede jaar baie swak. Oostelike vleis en botter was volop en goedkoop. Drie- of vierhonderd vate gesoute beesvleis en varkvleis het na Indië gegaan. Uit ’n gemiddelde 135 skepe was net 29 Hollands. [3] [9]
Vrede is in September 1783 gesluit, maar die ou orde van dinge kon nie dadelik herstel word nie. Engelse rompe het nie meer die Kaap as ’n oorlogsbuit net oor die horison geneem nie, tog het die tweeduisend man wat die bewindhebbers nou as ’n staande garnisoen genoem het, nog nie gesit nie, en die bykomende vestings het nog nie gesit nie. Die Sévère het op die 27ste van Januarie haar stagge mis en die Bloubergstrand as ’n algehele wrak gesit, haar bemanning in bote. Pondicherry het in April na Mauritius ingeskeep. Aling het in April Drakenstein oorgeneem. Bode is in Julie dood; Kaapstad was weer tot twee predikante af. Die Hoop het in die nag naby Mouillepunt op die 7de van Julie aan wal geloop, met een man verloor. Serrurier het in November die Prins se permanente aanstelling ontvang. Twee memories het in Desember vertrek. Note, nie spesie nie, het nog die Kasteel se rekeninge gedek. Die tiende volle bevestigde jaar het op daardie feite geëindig, sonder ’n derde drosdy, sonder ’n terugbetaalde Novemberlening, sonder ’n wewer se kombers op ’n slaaf se rug, sonder sewe burgerstoele in die politieke raad, met ’n Franse 64 op Bloubergsand, met ’n Kompanjiewrak by Mouillepunt, met ’n soldaat al tot die eerste stoel benoem, en met twee burgerstukke op die water wat nie by Oos-Indiëhuis stop nie. [3] [8] [9]