Boer History1735 aan die Kaap die Goeie Hoop: Sy en Kaapse Vlaktes gestaak, Kirmanhaar eindig, Groote Kerk-orrel
Kaapse vlaktes-sandbeplanting gestaak — 1735
Die landengte wat die Kaapse Skiereiland met die vasteland verbind het, was in hierdie tyd ’n dorre sandwoesteny. Met moeite het gelaaide waens dit deurgegaan, want daar was geen pad nie, en niks as ’n lyn pale het die beste koers daaroor aangedui nie. Uit verslae van skippers is die direkteure daartoe gelei om te glo dat Tafelbaai binne nie te verre tyd gevul sou word met die sand wat geweldige suidoostewinde in die somermaande daarin ingeveeg het. Daardie vrees, nie ’n plaaslike smaak vir sierbeplanting nie, het die lang winterarbeid op die vlaktes aangedryf. [3]
Om daardie gevreesde toeslikking te voorkom het hulle opdragte uitgereik dat pogings aangewend moes word om die sand vas te lê deur dit met gras en bome te beplant, en in die winter van 1724 is die werk begin. Sewentig slawe en ’n bend bandiete is gebruik om knoopgras en saad van die wilde-olyf te plant, en toe dit misluk, is die eksperiment in daaropvolgende reënseisoene herhaal met stroke sooie. Die waardevolle eienskappe van die mesembryanthemum om oppervlaksand te bind was destyds onbekend. Kalender 1735 het dus ’n elfjarige proef afgesluit wat nooit die plant besit het wat later geslagte as die vanselfsprekende binder sou behandel nie. [3]
Vir elf jaar, met een kort tussenpose, is die poging om die vlaktes te beplant voortgesit, elke winter is veel arbeid daaraan bestee; maar in 1735 is dit in wanhoop gestaak. Die lang seisoenale uitgawe van slawe- en bandietearbeid het nie ’n vaste plantegroeistrook opgelewer wat óf plaaslike amptenare óf die direkteure se oorspronklike vrees vir die ankerplek bevredig het nie. Die pale oor die sandwoesteny het die praktiese gids vir gelaaide waens gebly; die eksperimentele groen versperring het nie ’n permanente openbare werk geword nie. Elke reënseisoen was ’n nuwe poging om met gras, olyfsaad en sooi te doen wat die onbekende mesembryanthemum later uit gewoonte sou doen; elke somer-suidooster het daarna die werk teen dieselfde winde getoets wat die skippers gevrees het. Elf sulke siklusse, minus een kort tussenpose, is wat 1735 afgeskryf het. [3]
Daardie wanhoop het binne ’n Kompanjie gesit wat al verby die hoogtepunt van sy voorspoed was. Dividende wat vir die tien jaar tot 31 Desember 1722 op sewe-en-dertig persent per jaar op die volbetaalde kapitaal gestaan het, het gemiddeld slegs een-en-twintig persent vir die tien jaar 1723–1732 gehaal, en nooit daarna hoër as vyf-en-twintig gestyg nie. Baie handelsinrigtings het nie die onderhoudskoste terugbetaal nie. Die Kaapse-vlaktes-beplanting was ’n opdrag uit Amsterdam, nie ’n plaaslike weelde nie; toe die fisiese argument daarvoor ineenstort, kon ’n nedersetting wat onder ’n goedkoper dividend geleef het nie nog ’n winter van sewentig slawe en ’n bandietebend op ’n sandwoesteny sonder pad regverdig nie. [3] [9]
Seemanskommissie: Tafelbaai dieper, nie toeslik nie — 1735
Die direkteure was intussen tevrede dat Tafelbaai nie in gevaar was om toe te slik nie. ’n Kommissie van seemanne wat aangestel is om dit noukeurig te ondersoek het ’n verslag ingestuur dat binne die voorafgaande halwe eeu, sover daarvan dat dit met sand toeloop, die water dieper geword het. Daardie opmetingsoordeel het die beleidsargument gesluit wat die vlaktebeplantings sedert 1724 aangedryf het. Skippers se alarms oor somer-suidoosters wat sand in die baai indra het elf winters van knoopgras, wilde-olyf en sooistroke geregverdig; die seemanskommissie se half-eeu-vergelyking het die direkteure nou die teenoorgestelde fisiese storie vertel—meer diepte, nie ’n toegaande reede nie. [3]
’n Vroeër peiling ná die winterwrakke van die laat 1720’s het al dieselfde kant toe gewys. Twee ou skippers, Jacobus Möller, destyds waarnemende meester van die vlootinrigting aan die Kaap, en Jan de Heere, wat in die kolonie as burger gewoon het, het Tafelbaai gepeil en ’n kaart daarvan gemaak, en berig dat dit nie toeloop nie, dat dit ’n volkome veilige hawe gemaak kon word deur middel van ’n golfbreker, maar dat die golfbreker baie geld sou kos. Saldanhabaai het hulle as veilig beskryf, maar as gebrekkig in alles anders wat ’n verversingstasie waardevol kon maak. Simonstadbaai het hulle hoër aangeslaan: agt of tien skepe kon daar in alle weer skuiling vind, en daar was volop vars water, hoewel daar geen grond in die omgewing geskik vir tuine was nie en toegang oor land moeilik was. Kalender 1735 het daardie hawedebat nie heropen nie; dit het die dieptebevinding aanvaar en opgehou om winters op die landengte te spandeer. [3]
Die staking van die vlaktewerk in 1735 was dus nie net ’n erkenning dat oppervlakbeplanting op die landengte misluk het nie, maar ook ’n administratiewe aanvaarding dat Tafelbaai se ankerplek nie daardie besondere landwaartse verdediging vereis het nie. Die lyn pale oor die sandwoesteny het die praktiese gids vir gelaaide waens gebly. Geen golfbreker is gebou nie. Die reede wat die Kompanjie al rompe in Julie- en Desemberstorms gekos het, is op ’n half-eeu-vergelyking beoordeel as dieper as tevore, nie as ’n baai wat besig was om ’n sandvlakte te word nie. [3]
Daardie oordeel het meer as tuiniers en bandiete geraak. Tafelbaai was nog die gewone verversingstasie van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie se vloote. In die dertien jaar 1725–1737 het een duisend en sewe skepe daarin ingeloop, of gemiddeld sewe-en-sewentig jaarliks. ’n Baai wat as toeloopend beskou is, sou ’n ander winterbeleid, ’n ander besteding op die landengte, miskien ’n ander gewig op Simonstadbaai afgedwing het. Die seemansverslag van 1735 het die ou reede in plek gelaat en die slawe- en bandietebendes vrygelaat van ’n arbeid wat nooit die sand gebind het nie. [3]
Kompanjie-sykultuur op direkteure se bevel opgegee — 1735
Om toesig te hou oor die eksperimente in sykultuur wat die direkteure besluit het gemaak moes word, is die dienste van ’n bevoegde man met die naam François Guillaumet bekom. In Oktober 1726 het hy en sy gesin aan die Kaap aangekom. Pogings is vantevore aangewend om sywurmeiers uit Indië te bring, maar in geen geval was hulle suksesvol nie. Sommige is egter in goeie toestand uit Europa ontvang, en die wurms is ná uitbroei sorgvuldig versorg in die huise van mnre. Jan de la Fontaine en Nicholas Heyning. Hulle is toe aan Guillaumet oorgehandig. Daar was volop gesonde moerbeibome, en die kenner is voorsien van watter slawarbeid hy ook al gevra het. Alles was dus ten gunste van die eksperiment. [3] [8]
In die eerste jaar is agt pond gewig goeie sy verkry, wat na die Nederlande gestuur is en ’n voorwerp van aansienlike belangstelling in Amsterdam en Middelburg was. Verwagtinge het ontstaan van nog ’n vervaardigingsbedryf in die moederland, met ’n artikel geproduseer in ’n Nederlandse kolonie. Die lede van die politieke raad aan die Kaap was ewe entoesiasties. ’n Groot gebou is dadelik naby die Kompanjie se tuin opgerig en tot Guillaumet se beskikking gestel om die wurms in te hou. Die kinders in die slawelosie daar naby moes almal buite skoolure gebruik word om sy te wind. Etlike duisende jong moerbeibome is op uitgesoekte plekke geplant, en burgers wat lus gehad het om by die bedryf aan te sluit, wat nou geglo is die eksperimentele stadium verby was, is van ’n paar eiers en die nodige instruksies voorsien. [3]
’n Fabriek is selfs naby die Slawelosie opgerig, waaraan die huidige Kaapstad nog sy Spinstraat te danke het. Dit is net natuurlik dat die seun van ’n syhandelaar besonder belanggestel het in die moontlikhede van syvervaardiging, en hy het ’n deeglik beplande poging daartoe aan die Kaap aangewend. Jan de la Fontaine, gebore in Amsterdam op die 23ste van April 1684, was die seun van handelaar Jacques de la Fontaine; sommige lede van die familie was Waalse predikante, ander, soos Jan se vader, syhandelaars. As waarnemende hoof tussen die dood van Maurits Pasques de Chavonnes en die verskyning van Pieter Gysbert Noodt het hy al verskeie pogings aangewend om nuwe nywerheid te kweek. Twee jaar ná sy aanhouding aan die Kaap het hy, hoewel nog ’n onderkoopman, lid van die politieke raad geword; in 1717 is hy tot volwaardige koopman gemaak; ná Chavonnes se dood in 1724 het die raad hom as voorlopige sekunde genomineer, en die Here Sewentien het die rang bevestig en hom tot opperkoopman bevorder. Danksy ’n oorvloed nuutgeplante moerbeibome en, aanvanklik, ’n fatsoenlike gedrag van die wurms, het die eerste bedryfsjaar belowende resultate getoon. [9]
Tog het die produksie van sy in geen daaropvolgende jaar tien pond in gewig oorskry nie. Die oorgrote meerderheid van die wurms is altyd dood voordat hulle kokonnes gemaak het, en in een besondere seisoen sou hulle heeltemal uitgesterf het as dit nie was dat ’n paar deur sommige burgers bewaar is nie. Dit is gou vasgestel dat die opbrengste so gering was dat die bedryf nie aantreklik kon wees vir mense wat op enige ander wyse ’n bestaan kon maak nie. Vir agt jaar is die eksperiment egter deur die regering voortgesit. Hierdie en ander ondernemings was in hul mees kritieke stadium in die jare 1730–1735. [3] [9]
In 1735 het elkeen erken dat dit nie tot welslae gebring kon word nie, en op bevel van die direkteure is dit toe opgegee. Die tuinkant-syhuis, die slawelosie-winders, die moerbeiaanplantings en die klein burger-eierverspreidings het almal opgehou om ’n staande Kompanjienywerheid te wees sodra daardie bevel in werking getree het. ’n Nedersetting wat agt pond ’n metropolitaanse rariteit sien word het, en daarna elke latere seisoen sien faal het om tien pond verby te gaan, het die boeke gesluit op ’n eksperiment wat die direkteure self besluit het gemaak moes word. [3]
François Guillaumet bly as burger aan die Kaap — 1735
François Guillaumet is in 1726 na die Kaap uitgestuur om toesig te hou oor die sykultuur, welke pos hy etlike jare beklee het. Hy het gekom met sy vrou Claudine Cloy (of Cloi) en gesin. Op die 25ste van November 1726 is albei as lidmate van die Nederlandse Kerk in Kaapstad ingeskryf op voorlegging van hulle sertifikaat van die Franse kerk in Amsterdam. Die sy-amptenaar het die nedersetting dus nie net as Kompanjiekenner met kiste wurms binnegekom nie, maar as ’n kerklid wie se papiere geloop het van ’n Franse gemeente in die Nederlande na die Kaap se Nederlandse preekstoel. [3] [8]
In 1735 het hy die regering meegedeel dat hy van voorneme is om as burger aan die Kaap te bly. Die kennisgewing sit in dieselfde kalenderjaar as die direkteure se staking van die sy-eksperiment wat hy gehuur is om te bestuur: die superintendent het nie eenvoudig saam met die mislukte nywerheid uit die rekord verdwyn nie, maar ’n keuse aangeteken om in die nedersetting onder vryburgerstatus te bly eerder as as Kompanjie-sy-amptenaar alleen. Die pos wat hy etlike jare beklee het, het met die direkteure se bevel geëindig; die huishouding het nie saam met die laaste kokonnes huis toe geseil nie. [8]
Sy huishouding het Kaapse kerklidmaatskap al aan ’n wyer Hugenote- en vlugtelingnetwerk gekoppel. ’n Seun, Matthieu (of Matthys), gebore in Berlyn in 1711, waarheen sy vader François ongetwyfeld gevlug het, was in 1735 van ’n ouderdom om ’n jong man te wees in die nedersetting wat sy vader nou as burgerhuis gekies het. Dogters Anna, Johanna en Marie, almal van Languedoc, verskyn in dieselfde familienotasies; Marie, ten minste, het later haar ouers se name as François Guilliaume en Claudine Cloy gegee. Binne kalender 1735 is die administratiewe feit wat saak maak Guillaumet se eie verklaring dat hy as burger sou bly sodra die sypos nie meer sy Kaapse loopbaan bepaal het nie. [8]
Die man wat gebly het, is saam met ’n paar kiste sywurms ingevoer en van ’n fabriek naby die Slawelosie voorsien. Hy is voorsien van watter slawarbeid hy ook al gevra het, en hy het die eerste jaar se agt pond ’n metropolitaanse rariteit sien word en elke latere jaar sien faal om tien te verby te gaan. Toe die direkteure beveel het dat die kultuur opgegee word, was die kenner se oorblywende keuse of hy die Kaap as ’n afgehandelde pos of as ’n plek van vryburgerverblyf sou behandel. Hy het laasgenoemde gekies. Die jaar wat die syhuis gesluit het, het ook sy superintendent op die burgerkant van die nedersetting se grootboek ingeskryf. [3] [8] [9]
Kirmanhaar-monster onverkoopbaar; bok-eksperiment gestaak — 1735
Nog ’n nywerheid wat die Kompanjie in hierdie tyd in Suid-Afrika probeer vestig het, was die produksie van kirmanhaar. Sjaals van hierdie haar is destyds as tweede slegs in waarde ná dié van Kasjmir beskou. Die bok wat dit lewer word in Persië geteel, en in daardie land is vier-en-twintig jong diere bekom, wat na Ceylon gestuur is om na die Kaap deurgestuur te word. Die roete self het al die broosheid van die ontwerp aangekondig: ’n Persiese trop moes aan die Kaap herbou word ná ’n Ceylon-tussenhalte, asof klimaat, geslagsverhouding en burgergeduld saam met die lammers verskeep kon word. [3]
In Februarie 1725 het agt hiervan Suid-Afrika bereik, die ander het onderweg gevrek. Van die agt was slegs een ’n ooi, en dié is kort ná landing dood. Uit gewone ooie is kruisgeteelde verkry, en uit hierdie en die suiwer diere, nou deur sterfte tot twee verminder, is bokke met taamlik lang en fyn haar geteel. Sommige burgers is toe oorreed om met die diere te eksperimenteer. Ná ’n paar jaar se proef het hulle die raad meegedeel dat tensy die Kompanjie veertig pens per pond vir die haar sou betaal, dit nie die moeite werd sou wees om aparte troppe aan te hou nie. Daardie prys kon selfs vir ’n superieure artikel nie gegee word nie. [3] [9]
Maar in plaas daarvan om die gehalte te verbeter, het die eienaars van die bokke die haar laat versleg deur vermenging met inheemse diere totdat ’n hoeveelheid wat in 1735 na Europa gestuur is, heeltemal onverkoopbaar was. Die eksperiment is toe gestaak. Die Persiese invoer van 1725, die kruisteel wat gevolg het op die verlies van die enigste ooi, die burgers se pryseis van veertig pens per pond, en die finale onverkoopbare versending sluit dus in dieselfde jaar wat ook sy en die vlaktebeplantings beëindig het. Wat as ’n Kasjmir-mededinger begin is, het die Kaap gelaat as ’n monster wat Europa nie sou koop nie. [3]
Sy en kirmanhaar is saam genoem as ondernemings in hul mees kritieke stadium deur 1730–1735. Die goewerneur wat nog die nedersetting gelei het in die jaar waarin albei opgegee is, was die syhandelaar se seun wat die wurms ná sy vrou se dood aan die werk gehou het en wat die ingevoerde bokke sien misluk het om lank te oorleef. Kalender 1735 het nie ’n nuwe stapelproduk uitgevind nie. Dit het erken dat nóg die tuinkant- kokonnes nóg die gemengde kirmantroppe sou betaal, en dit het die uitgawe gestaak. [3] [9]
Eerste orrel in die Groote Kerk; Barbara de la Fontaine speel — 1735
Toe die eerste orrel in die Groote Kerk in 1735 geïnstalleer is, het Barbara Elizabeth de la Fontaine dit bespeel. Die meisie was in die Vlek bekend vir haar musiekgawes. Die nuwe instrument het die Kaapse kerk dus nie as ’n anonieme Kompanjie-aankoop binnegekom nie, maar onder die hande van die goewerneur se dogter, in dieselfde jaar waarin haar vader se lang nywerheidseksperimente afgeskryf is. [9]
Daardie huishouding was al deur verlies geteken. In die eerste jaar van sy administrasie het die lot die goewerneur se vrou weggeneem en hom as weduwenaar gelaat met ’n dogter van veertien en ’n suigelingseun van twee. Jan de la Fontaine het by die werk gebly. Sy smart het hom nog harder laat werk. Die dogter wat in 1735 by die nuwe orrel gesit het, was daardie meisie van veertien wat uitgegroei het tot die jong vrou wie se musiek die dorp al geken het. Die suigelingseun, Jan Gideon, was nog ’n kind in die Kasteel-huishouding terwyl die syhuis gesluit het en die kirman-monster onverkoop gegaan het. [9]
Die goewerneur self was die eerste wat sy vorige loopbaan aan die Kaap gemaak het. As boekhouer op die vaartuig Horstendal op haar tuisreis van Ceylon na die Nederlande in 1710 is hy in die nedersetting aangehou deur kommissaris Johan van Hoorn en as magazynmeester aangestel. In Mei 1711 het hy met die mooi Maria Elizabeth getrou, die negentienjarige dogter van sekunde Andries de Man. Toe hy die hoogste sport op die leer bereik het, het hy ononderbroke twee dekades in die kolonie gewerk. Almal het hom Jan genoem. Die orreljaar was dus nie die aankoms van ’n vreemdeling se kind by ’n nuwe preekstoel-instrument nie; dit was ’n Kaaps grootgemaakte huishouding wat die eerste Groote Kerk-orrel laat klink het onder ’n goewerneur wat die dorp al as een van sy eie behandel het. [9]
Sy eie stam het ’n Frans-Vlaamse lyn met ’n Nederlandse Calvinistiese een gemeng. Voluit was hy Jan de la Fontaine dit Wicart, gebore in Amsterdam op die 23ste van April 1684. Sy vader Jacques was die seun van Jean de la Fontaine en Marguerite le Thor, wat Valenciennes in Frans-Vlaanderen gelaat het om in die eerste helfte van die sewentiende eeu in Holland te vestig. Sy moeder, Barbara van den Burgh, dogter van Jan Gideonsen van den Burgh, het uit stewige Nederlandse Calvinistiese stam gekom. Daarom het die oupa se Jean Jan vir die goewerneur geword, en daarom is hy nie volgens familietradisie in die Waalse kerk gedoop nie maar in die Oude Kerk in Amsterdam. Sommige lede van die familie was Waalse predikante; ander, soos die vader, was syhandelaars. Die dogter wat die 1735-orrel bespeel het, het albei daardie syhuis-oor en daardie Kaapse grootword geërf. [9]
Kerklike lewe rondom daardie nuwe orrel het nog op die preekstoele geloop wat in 1731–1732 gevul is. Aan die Kaap het ds. François le Sueur, wat die eerste keer op die 16de van Oktober 1729 diens gehou het, en ds. Hendrik Kock, in April 1732 uit Europa aangekom as tweede predikant van die Kaap, nog die Tafelvallei-werk gedeel. By Drakenstein het ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath, in April 1731 aangekom, nog die Franse-vallei-preekstoel gehou. By Stellenbosch het ds. Salomon van Echten, in November 1732 uitgestuur, nog gedien. Die geheel van die kerke was weer van predikante voorsien ná ’n reeks vakatures van agt jaar. Daardie herstelde bedeling het eenvoudig deur die orreljaar gehou. [3]
Vlugtelinghuishoudings: sterftes en ’n ingediende testament — 1735
Onder die ouer Franse huishoudings was die jaar ’n seisoen van begrafnisse en papier. Jacob de Villiers, in sy testament in 1719 as van “Borgondien” en agt-en-vyftig jaar oud vermeld, getroud met Margaretha Gardiol van Provence, gebore 1674, is op die 17de van Mei 1735 oorlede. Hy was een van die drie broers wat uitgestuur is vanweë hulle kennis van die verbouing van die wingerd; Abraham is op die 31ste van Maart 1720 oorlede, Pierre op die 22ste van Januarie 1720. Die oorlewende broer se dood in Mei het ’n wingerdvaardige geslag afgesluit wat van die laat 1680’s by Drakenstein geplaas was. [8]
Pierre de Villiers se weduwee se testament is in 1735 ingedien. Hy het, voor 1699, met Elizabeth Taillefert getrou, dogter van die vlugteling Isaac Taillefert, en het met vrou en kinders aan die voet van die Paarlberg by Drakenstein gewoon. In ’n testament gedateer die 3de van Februarie 1714 het Johannes Guillaume de Grevenbroek, sekretaris van die regering in die dae van goewerneur Simon van der Stel, aan daardie Pierre de Villiers sy goue ring met granaatstene bemaak, as erkenning van die vriendelikheid wat hy vroeër van sy geloofsgenote in Frankryk ontvang het. Die 1735-indiening het dus ’n lang Drakensteinse weduweeskap in dieselfde jaar se papier as die oorlewende broer se Mei-dood geplaas. [8]
Op die 25ste van Julie 1735 is Abraham Bleuset van Calais, gebore 1665, ’n landbouer wat homself Bleuset geteken het en as compagnon in boerdery met Jean Manier beskryf is, oorlede en naby sy vrou begrawe. Sy testament is in dieselfde jaar ingedien. Hy het in die Schelde in 1688 gekom, het ongetroud in die Kaapse distrik gewoon in 1692 en by Stellenbosch in 1700, en het met Elizabeth Posseaux van Parys, weduwee van Jacob Bisseux, getrou. Sy is in September 1726 oorlede en in die kerkhof in Kaapstad begrawe. Ses dae ná Bleuset se begrafnis, op die 31ste van Julie 1735, is Pierre Mouy van St. Amant, wat as vryman in 1699 in die Donkervliet aangekom het en by Drakenstein geboer het, ook oorlede. [8]
Op die 7de van Augustus 1735 is Charles Marais van Plessis, seun van die vlugteling Charles Marais wat in 1688 in die Voorschoten aangekom het en in April 1689 by Drakenstein deur ’n Khoikhoi vermoor is, oorlede. Hy het met Anne de Ruelle van Guisnes getrou, dogter van die vlugteling Daniel de Ruelle. In dieselfde jaar is Pieter Bisseux, seun van die Picardiese bakker Jacques Bisseux wat in die Vosmaar in 1696 as vryman gekom het en op die 11de van Junie 1723 oorlede is, ook oorlede; in 1729 is daardie Pieter as van Middelburg in Zeeland beskryf, en hy skyn geen nageslag gelaat te het nie. Die jaar se Franse papier was dus ’n sluiting van eerstegeslag- en tweedegeslagname—de Villiers, Bleuset, Mouy, Marais, Bisseux—terwyl die sykenner nuut burgerstatus gekies het onder dieselfde vlugteling-afstammelinge-nedersetting. [8]
Regeringskontinuïteit, koringuitvoer en skeepvaart — 1735
Deur 1735 het Jan de la Fontaine goewerneur van die Kaap gebly. Hy is formeel geïnstalleer op die 8ste van Maart 1730 ná die direkteure se depêches van 20 Februarie 1730, en op die 21ste van Maart 1732 is hy verder bevorder tot die rang van buitengewone raad van Nederlands-Indië. Sekunde Adriaan van Kervel en onafhanklike fiskaal Daniel van den Henghel het nog die senior siviele setels beklee wat vroeër in die dekade gevul is. Die hoofskap wat begin het as ’n waarnemende tussenspel ná Noodt se skielike dood op die 23ste van April 1729 was, in die orrel-en-stakingsjaar, die gewone regering van ’n gevestigde goewerneur. [3]
Die Oos-Indiese Kompanjie, van wie se lotgevalle hierdie kolonie grootliks afgehang het, was nou verby die hoogtepunt van sy voorspoed. Sy dividende, wat vir die tien jaar tot 31 Desember 1722 teen sewe-en-dertig persent per jaar op die volbetaalde kapitaal gestaan het, het gemiddeld slegs een-en-twintig persent vir die tien jaar 1723–1732 gehaal, en nooit daarna hoër as vyf-en-twintig persent gestyg nie. Baie van sy handelsinrigtings het nie die onderhoudskoste terugbetaal nie. Die handel van die Engelse en Franse in die Ooste het reuse vordering gemaak, en sommige takke is heeltemal vir die Nederlanders verloor. In Holland is die direkteurskap verseker deur lede van magtige families, wat tevrede was om ’n inkomste te trek sonder om hulleself te bemoei om misbruike te korrigeer. Hulle invloed was voldoende om die State-Generaal te verhinder om die reg van inspeksie in die Kompanjie se sake uit te oefen. Onder daardie omstandighede het die korrupsie wat lank in die staatsdiens geheers het dieper uitgebrei as tevore; die aanstelling van onafhanklike fiskale het niks gedoen om dit te stuit nie. In die Asiatiese besittings het regeringsamptenare in ’n styl van vertoon geleef wat dié van Asiatiese heersers nageboots het, en omkopery en bedrog is algemeen beoefen. Aan die Kaap was daar minder geleentheid vir sulke wanpraktyke, want die koloniste was nie die mense om maklik aan onreg van enige aard te onderwerp nie. Dit mag toevallig gewees het, of dit mag te danke gewees het aan hulle lewe in ’n gesonder morele atmosfeer, maar die hoofamptenare in Suid-Afrika was vir baie jare ná die dood van goewerneur Noodt manne wat in algemene agting gehou is, wie se eerlikheid nooit in twyfel getrek is nie. [3] [9]
Grondadministrasie in dieselfde jaar het nog op die vyftienjaar-pakket geloop wat op die 18de van Februarie 1732 ingevoer is. Tuingrond op die Kaapse Skiereiland en klein stukke geskik vir landbou en grensend aan vryeiendomsplase kon vir tydperke van vyftien jaar verhuur word, waartydens hulle onherwinbaar was; as die Kompanjie besit hervat het, moes die huurder vir alle geboue teen ’n billike waardasie vergoed word. Die huur wat eers genoem is, was agt sjielings en vier pens ’n morg jaarliks; in die daaropvolgende jaar is dit permanent op twee sjielings en ’n pennie per morg vasgestel. Terselfdertyd is die huur van die groot plase of veeposte onder jaarlikse verhuringe verhoog van £2 10s. tot £5. Kalender 1735 het daardie bepaling nie heropen nie; dit het die goedkoper permanente koers en die verdubbelde veeposthuur as gewone grondbesigheid laat werk. Die onsekerheid wat die nuwe besitreg moes genees het nog sy ouer stamboom op die skiereiland gehad: van 1654 tuinlote sonder huur, die eerste vervreemding op die 10de van Oktober 1657 aan Jacob Cloeten van Keulen, jaarlikse hernuwing van latere leenplase, en van 1714 die recognitie van vier-en-twintig riksdaalders as erkenning dat die soewerein heer van die grond gebly het—de Heer behoudt zyn recht. Langs die vyftienjaar-papier het Leenings Eigendom gestaan, die leen van onreëlmatige klein stukke wat aan ’n vryeiendomsgrant grens. Niks daarvan was nuut in 1735 nie; dit was die grond waarop die gestaakte syhuis en die onverkoopbare kirman-monster gesit het. [3] [4]
Oor die wyer oesspan wat hierdie jaar ingesluit het, het die direkteure vereis dat ’n jaar se voorraad koring opsy gesit moes word voordat enige na Indië gestuur is. In 1724 en weer in 1725 is meer as vyfduisend muids uitgevoer. In 1726 kon niks afgestaan word nie weens droogte. In 1727 was daar nie genoeg vir tuis- verbruik nie, weens roes, wat vroeër rog aangeval het, maar nie koring nie. Van 1728 tot 1737 was daar ’n bestendige uitvoer, soms van soveel as seweduisend muids, hoewel die oeste nie eenvormig goed was nie. Beesvleis en skaapvleis was teen ’n pennie-en-’n-half tot twee pens per pond te kry sodra die veesiektes in hewigheid afgeneem het, maar die Kaap het sy reputasie van goedkoop vars proviand verbeur, en dit het lank geduur om dit terug te wen. Buitelandse skepe het nie in die ou getalle teruggekeer nie. As gevolg daarvan dat buitelandse skepe verhinder is om voorrade aan die Kaap te kry in die tyd van skaarste, het baie min vaartuie nie onder die Nederlandse vlag nou in Tafelbaai ingeloop nie. Die burgers het die verlies swaar gevoel, want vreemdelinge het gereed geld in die land gebring; maar daar is gehoop dat hulle met beter tye weer sou terugkeer. Daardie hoop is nie verwesenlik nie. Die pes onder die vee het ná ’n paar jaar in hewigheid afgeneem, en beesvleis en skaapvleis was weer teen gewone pryse te kry, tog het die goedkoop-voorraad-reputasie nie saam met die vleis teruggekom nie. [3]
In die dertien jaar 1725–1737 het een duisend en sewe skepe in Tafelbaai ingeloop, of gemiddeld sewe-en-sewentig jaarliks—agt- honderd agt-en-sestig van hulle Kompanjieskepe, met een-en-negentig Engelse, sewe-en-twintig Deense, negentien Franse, een Portugese en een Vlaamse. Kalender 1735 het dus gewone verversings- en graanbesigheid onder De la Fontaine gehou terwyl drie lang Kompanjie-eksperimente saam geëindig het: die vlaktes-sandbeplantings teen ’n toeslikvrees wat die seemanskommissie verwerp het, die sywerke waaroor Guillaumet sedert 1726 toesig gehou het, en die kirmanhaar-troppe wie se 1735-Europese monster nie verkoop kon word nie. Guillaumet se eie kennisgewing dat hy as burger sou bly het die mislukte sykantoor aan ’n persoonlike besluit om te bly verbind. Die eerste Groote Kerk-orrel, bespeel deur Barbara Elizabeth de la Fontaine, en die Mei-tot-Augustus-sterftes onder die ouer Franse plase, is wat die jaar bygevoeg het by ’n nedersetting wat al onder die goedkoper vyftienjaar-erfpagkoers geleef het en onder ’n Kompanjie verby die hoogtepunt van sy voorspoed. [3] [8] [9]