Boer History1825 aan die Kaap die Goeie Hoop: Raad van Advies, die riksdaalder, Somerset-Oos en Bourke
Uitsluitlike Engels, Dundas in Albany, en honger vlugtelinge — Januarie 1825
Op die 1ste van Januarie moes alle ander amptelike handelinge en dokumente uitsluitlik in Engels wees. Dit was die datum wat in lord Charles Henry Somerset se proklamasie van die 5de van Julie 1822 genoem is. Somerset was nog in die eed van die aand van die 30ste van November 1821. Engels is uit die sekretaris se kantoor uitgereik sedert die 1ste van Januarie 1823. Ná twee verdere jare moes Engels en Nederlands sonder onderskeid in geregtelike handelinge gebruik word tot die 1ste van Januarie 1827, wanneer Engels alleen gebruik sou word. Albany se banke het van die 1ste van Maart 1824 in Engels gesit; Simonstad se tydperk is verkort omdat Nederlands daar selde gepraat is. In die ander distrikte, waar Nederlands deur die groot meerderheid gepraat is, is uitsluitlike Engels in die kantore nog as ’n baie ernstige grief beskou. Die Januarie-verandering het saakgemaak omdat die lokasies van 1820 al ’n Engelse bank gehad het, terwyl Stellenbosch, Swellendam en Graaff-Reinet die taalbevel nog as ’n wond behandel het, en omdat belangrike kennisgewings nog in albei tale in die Gazette moes gaan. [3] [7]
Vroeg in die jaar het die goewerneur Albany besoek en die erwe van dié wat nog geboer het, grootliks vergroot deur die grond by te voeg wat deur immigrante gelaat is wat die lokasies gelaat het. Ondervinding het die res geleer dat veeteelt die winsgewendste tak van hulle bedryf was. Die kolonie is onlangs binnegeval deur honger Batswana wat ontkom het toe hulle stamme vernietig is in die uitroeiingsoorloë wat toe tussen die Oranje en die Limpopo gevoer is. Die regering het vir sommige van hierdie vlugtelinge voorsiening gemaak deur hulle vir 7 jaar as vakleerlinge te laat dien by setlaars wat hulle dienste nodig gehad het. Hulle kon slegs die grofste arbeid verrig, maar as veewagters was hulle nuttig, en hulle onderhoud het min gekos; in daardie mate het hulle die dringendste gebrek van die Albany-boere aangevul. Die besoek het saakgemaak omdat die lokasies van 1820, ná vloed en die mislukking van Engelse bewerking, in veeplase verander is, en omdat honger mense uit die binnelandse oorloë as goedkoop wagters op daardie selfde plase gebind is. [3]
Harry Rivers, wat baie ongewild by daardie setlaars geword het, is in Januarie na Swellendam verskuif. Die landdroskap daar het vakant geraak; hy is op die 22ste van Januarie daartoe aangestel en het sy diepe dankbaarheid teenoor die goewerneur uitgespreek omdat hy uit Albany gehaal is. Die setlaars was ook tevrede. Thomas Phillips het aan Sy Eksellensie geskryf dat die maatreël verdere opmerkings onnodig gemaak het, behalwe dank vir hierdie aandag aan die welsyn en geluk van die inwoners van Albany. In sy plek as landdros van Albany het die goewerneur kaptein William Bolden Dundas van die koninklike artillerie aangestel. Die Albany Levy, in Oktober 1823 as 600 mans onder eed gemagtig, het in gemor, verskonings en nutteloosheid verval. Op die 18de van Maart het die goewerneur ’n proklamasie uitgereik wat dit ontbind het. Op die 5de van Augustus het graaf Bathurst aan Somerset gesê dat hy, weens die ernstige klagtes teen Rivers, hom nie vry voel om enige verwagting te wek dat die Swellendam-aanstelling bevestig sou word nie, totdat Rivers ’n bevredigende verduideliking van sy optrede in Albany gegee het. Die Januarie-verskuiwing het saakgemaak omdat Albany se landdros die man was wat kerse en ’n salvo as ’n oproer behandel het toe die kommissarisse in 1824 Grahamstad binnegekom het, en omdat Londen hom nie eers by Swellendam sou bevestig sonder ’n antwoord nie. [3] [4]
Die kommissarisse van ondersoek, William Macbean George Colebrooke en John Thomas Bigge, was nog in die kolonie, sonder mag om veranderinge te maak, slegs opgedra om aan die sekretaris van staat sulke wysigings aan te beveel as wat hulle raadsaam ag. Hulle was die goewerneur se gaste gedurende ’n groot deel van hulle tyd in Kaapstad. Staatsamptenare het verstaan dat enigiemand wat durf openbarings oor sy departement maak sonder om eers met die goewerneur te kommunikeer, aan ontslag blootgestel was. Op die 25ste van Mei het hulle Bathurst ’n lang verslag oor die Albany-nedersetting gestuur, histories, wat die emigrasie nagegaan het, en duidelik die gebreke onder vermeld waarop die distrik gely het. In Augustus het Bathurst gelas dat die setlaars van ’n betaling onthef word wat op hulle gesit het. Hulle tweede verslag oor die verskille tussen Somerset en sir Rufane Donkin is op die 27ste van Desember gedateer. Die kommissarisse het in hierdie jaar saakgemaak omdat hulle nie ’n wet ter plaatse kon verander nie, maar hulle aanbevelings al in Londen aanvaar is, en omdat die monde van die staatsdiens nog gestop was terwyl hulle geskryf het. [3] [4]
Port Frances, Port Elizabeth, en die distrik Somerset — Februarie–April 1825
In hierdie selfde toer het die goewerneur die mond van die Kowie besoek en, op versoek van die inwoners, die plek Port Frances genoem, ter ere van die vrou van sy seun, luitenant-kolonel Henry Somerset. Daar het hy luitenant Donald Moodie as magistraat gestasioneer, met ’n salaris van 90 pond per jaar — in die oostelike opgawes Rds. 1200, met ’n sekretaris teen Rds. 600 en ’n bode teen Rds. 300, en Rds. 7820 gemagtig vir regeringsgeboue. Sedert die 9de van November 1821, toe die klein kusskoener Elizabeth, wat aan Henry Nourse behoort het, die eerste keer die rivier binnegevaar het, is groot hoop gekoester dat hierdie hawe gou ’n plek van groot handel sou word; daardie hoop is nooit verwesenlik nie. In September het die vaartuig van klein diepgang Bridekirk, gebou om vrag van skepe te neem wat nie die Kowie kon binnevaar nie, na Port Elizabeth gelaat en is nooit weer van gehoor nie. Die benaming het saakgemaak omdat Albany ’n eie hawe wou hê in plaas van van Algoabaai afhanklik te wees, en omdat die goewerneur se seun se vrou nou op die kaart van ’n rivier gestaan het wat steeds nie ’n skip kon hou nie. [3] [4]
By Port Elizabeth het die goewerneur kaptein Evatt, kommandant by Fort Frederick, opgedra om as residensiële magistraat op te tree, op dieselfde salaris as Moodie. Die bevoegdhede van hierdie magistrate is in ’n proklamasie van die 8ste van April omskryf, ná die goewerneur se terugkeer na Kaapstad. Hulle kon siviele sake onder die waarde van 7 pond 10 sjielings verhoor, en in strafsake tot 6 maande gevangenisstraf of ’n boete van 7 pond 10 sjielings vonnis; hulle jurisdiksie was tot die dorpe beperk. Tot hierdie jaar was Port Elizabeth slegs ’n veldkornetskap van Uitenhage, met Evatt as veldkornet onder kolonel Cuyler. Deur daardie proklamasie het dit ’n setel van magistraatskap geword, en Evatt, met die titel van regeringsresident, is mag gegee om gewone klein sake te hanteer. Die dorp is omskryf as ’n denkbeeldige lyn van die plek van Michael Cordie en McCulloch by die suidwestelike punt van Algoabaai, op na Jacobus Theodorus Botha, daarvandaan na Gert H. Halshuizen, en verder. Port Elizabeth het vinnig ’n plek van belang geword, hoewel dit tot nog toe slegs deur kusskepe besoek is. Op die 1ste van Oktober, lank voordat die nodige fondse vir ’n kerk ingesamel is, is ds. Francis McCleland, wat tot dan by Clanwilliam was, as Engelse predikant by Port Elizabeth aangestel teen ’n salaris van 150 pond per jaar. Dit was die begin van St Mary’s. In Julie is ds. W. Carlisle as kapelaan by Grahamstad aangestel, ’n merkbare kontras met sy voorganger William Geary, in Oktober 1824 ontslaan. Grahamstad het teen 1824 of hierdie jaar uit ’n dorpie tot ’n dorp gegroei, met die Engelse grotendeels op die hoër lande suidoos wat later Settlers’ Hill genoem is. Die April-proklamasie het saakgemaak omdat Algoabaai opgehou het om ’n veldkornet se strand te wees en ’n magistraatskap geword het, en omdat ’n Engelse preekstoel teen 150 pond dieselfde kus gevolg het voordat ’n kerk betaal is. [3] [4]
Op die 7de van Januarie het Robert Hart, superintendent van die regeringsplaas by Somerset, ’n brief ontvang gedateer die 31ste van Desember 1824 van sir Richard Plasket, die koloniale sekretaris, tot die effek dat dit die goewerneur se voorneme was om die plaas sonder versuim prys te gee en ’n drosdy op die plek te stig vir ’n nuwe distrik wat op die punt was om gevorm te word, en dat elke persoon wat op die plaas werksaam was, insluitend Hart self, op of voor die einde van Januarie moes uittree, van welke dag alle toelae sou ophou. Op die 14de van Februarie het kennisgewings aan skuldenaars en skuldeisers in die Cape Gazette verskyn. Op die 11de van Maart het twee regeringsadvertensies die ontbinding van die subdrosdy van Cradock en die skepping van ’n nuwe distrik genaamd Somerset aangekondig. Dit het die gebied van die Oranje in die noorde tot die Zuurberg in die suide, en van die Sondags- en Klein-Rietriviere in die weste tot die Koonap, Swart-Kei en Stormbergspruit in die ooste omvat — insluitend ’n deel van die land wat in 1819 deur Gaika afgestaan is. Die plaas was nie meer nodig nie: voorrade vir die troepe op die grens kon nou so maklik en goedkoop per kontrak verkry word as wat hulle gekweek kon word. Die Maart-advertensies het saakgemaak omdat ’n regeringsplaas wat die grens gevoed het, in ’n drosdy verander is, en omdat die nuwe distrik tot in die afstanding van 1819 na die Koonap toe gereik het. [3] [4]
Op die 31ste van Maart is William Mackay, wat in Januarie 1824 kaptein Harding as adjunk-landdros by Cradock opgevolg het, as landdros van die nuwe distrik aangestel. Die ondergeskikte amptenare by Cradock is na die Somerset-plaas by die Boschberg verskuif, waar die bestaande geboue maklik in kantore en woonhuise omgeskep is: die ou looiery vir magistraatskantore, die groot stoorkamer vir ’n kerk, ’n buitehuis vir ’n skool, die waenhuis vir ’n tronk. Die Tuistregering se suinigheid het, in die eerste plek, slegs 3 pond 10 sjielings 8½ pennies toegelaat om daardie buitehuise aan te pas. In Julie het die raad van landdros en heemrade gevra om 3000 pond vir ’n kerk te leen. ’n Dorp is uitgelê op die grond wat onder bewerking was, en op die 13de en 14de van April is 83 erwe, elk 150 by 450 voet, per veiling verkoop teen ’n gemiddelde prys van 46 pond. ’n Ander opgawe van dieselfde verkoping gee 84 erwe teen Rds. 50864 — ongeveer 3134 pond — met vee wat na Grahamstad geneem is ( 708 osse, 7 perde, 26 beeste, 1425 skape, 133 muids voer, leer, en 10 waens) wat Rds. 47911 opgelewer het, die hele eiendom ongeveer Rds. 124513. Die dorp is Somerset-Oos genoem. Byna al die toekennings in die voorheen onbewoonde gebied na die Koonap toe het na lede van ou Suid-Afrikaanse families gegaan, die doel om die grens te versterk met mans wat aan grensoorlog gewoond was, aangesien die militêre mag grootliks verminder is. Ongeveer 200 aansoeke is ingedien vir gedeeltes van daardie Oos-Rietrivier-veldkornetskap — die grootste deel van die latere distrik Bedford. Daardie maatreël het groot aanstoot gegee aan persone in Engeland wat geglo het die Hollandse koloniste is gewoonlike verdrukkers van gekleurde mense; deur hulle invloed het Bathurst geskryf dat hy so ’n nedersetting afkeur as ’n moontlike middel om slawerny uit te brei. Toe die despatsj aankom, het 46 gesinne huise gebou en erwe bewerk, en 74 het vee op hulle toekennings laat wei maar nog nie begin bou nie. Hulle is gesê hulle sou òf hulle grond òf hulle slawe moes prysgee. Bathurst, in ’n koue antwoord gedateer die 20ste van Augustus, het die afskaffing van die Somerset-plaas goedgekeur, maar was nie bereid om enige mening oor die vorming van die dorp te gee nie totdat hy beter verseker was dat geen beroep op die tesourie waarskynlik gemaak sou word nie. Nederduitse Gereformeerde begin in die ooste hierdie jaar het dié van Colesberg en Somerset-Oos ingesluit. Die April-verkoopings het saakgemaak omdat ’n drosdy nou op ’n plaas gesit het wat ’n regeringsstoor was, en omdat Londen Hollandse toekennings na die Koonap toe as ’n slawernykwessie behandel het. [3] [4] [4]
Die Raad van Advies en luitenant-goewerneur Bourke — Februarie–Augustus 1825
Die eerste aanbeveling van die kommissarisse wat die ministerie van die graaf van Liverpool aanvaar het, was die skepping van ’n raad om die goewerneur by elke geleentheid van belang by te staan en te adviseer. Tot dan was die regering van die Kaap onder die beheer van een man. Op die 9de van Februarie is die koning se goedkeuring verkry, en die nodige bevel is uitgereik. Daardie selfde dag kon Bathurst aan Somerset skryf dat, in plaas daarvan dat die regering van die Kaap langer onder die beheer van een man sou wees, Sy Majesteit met die advies van sy geheime raad besluit het op die skepping van ’n raad tot wie se bystand en advies die goewerneur, by elke geleentheid van nuutheid, moeilikheid en belang, toevlug moet neem. Geen van die resolusies of ordonnansies van “die Goewerneur in Raad” sou in werking tree voordat hulle die goedkeuring van die owerhede in Engeland ontvang het nie. Die raad moes uit 6 lede bestaan, van wie drie — die hoofregter, die sekretaris tot die regering, en die militêre offisier volgende in rang na die goewerneur — setels sou hê uit hoofde van hulle ampte. Die ander drie wat Bathurst genoem het, was luitenant-kolonel John Bell, Walter Bentinck, en Joachim Willem Stoll. Die Februarie-bevel het saakgemaak omdat Somerset, wat sedert 1821 alleen gesit het, nou ordonnansies deur ’n geslote kamer van amptenare moes stuur, en omdat niks wat daardie ses mans deurgevoer het, sou werk voordat Engeland dit goedgekeur het nie. [3] [4] [4]
Die goewerneur is opgedra om alle ordonnansies, openbare bevele en proklamasies aan die raad voor te lê; maar as hy goeie rede sien, kon hy teen die mening van ’n meerderheid optree. Geen vraag moes bespreek word tensy dit deur die goewerneur voorgestel is nie, wat moes voorsit, en wat enige lid kon ontslaan as noodsaak ontstaan. Die vergaderings moes agter geslote deure gehou word, en die lede moes sweer om niks te openbaar wat voor hulle kom nie. Die goewerneur en twee lede het ’n kworum gevorm. ’n Klerk van die raad is deur die sekretaris van staat aangestel, met ’n salaris van 800 pond per jaar. Hierdie amptenare is onder ’n koninklike saluut van die kanonne by die kasteel op die 4de van Mei beëdig, en op daardie dag, in een verslag, het die raad sy eerste sitting gehou. ’n Later gedrukte verslag dateer die eerste vergadering van die raad so saamgestel tot die 2de van Mei 1826. Soos in hierdie jaar gevorm, toe dit die eerste keer op aanbeveling van die kommissarisse tot stand gekom het, het die raad uit 6 amptenare bestaan sonder verteenwoordigende koloniste. Die goewerneur se woord was nog wet. Die Mei-ede het saakgemaak omdat ’n geslote raad van amptenare nie ’n wetgewer was nie, en omdat Somerset nog ’n meerderheid kon oorheers, die sake kon noem, en ’n lid kon ontslaan. [3] [4] [7]
’n Ander aanbeveling van die kommissarisse, ook deur Liverpool se ministerie aanvaar, was dat die kolonie in twee provinsies van byna gelyke omvang verdeel moes word, die oostelike met ’n eie regering en ’n eie raad. Op die 5de van Julie is majoor-generaal Richard Bourke as luitenant-goewerneur in die Gazette geplaas. Op die 20ste van Augustus het Bathurst aan Somerset aangekondig dat Bourke aangestel is met ’n salaris van 3600 pond per jaar, dat hy binnekort na die Kaap sou gaan om die administrasie van die oostelike provinsie oor te neem sodra dit tot ’n aparte regering gevorm is, en dat hy sy pligte in direkte verbinding met die sekretaris van staat sou uitvoer. Dit was uiteindelik die bedoeling om die siviele administrasie van die Kaap volgens die presedent van die verdeling van die Provinsie Quebec te verdeel. Somerset moes goewerneur-in-hoof bly en militêre bevel oor die hele land behou, maar moes slegs die siviele administrasie van die westelike provinsie voer. By enige buitengewone geleentheid kon hy na die ooste gaan en beheer hê solank hy daar bly, met die luitenant-goewerneur se funksies vir die tyd opgeskort; niks minder as die dringendste noodsaak sou sulke optrede regverdig nie. Uit die strekking van die kommunikasies was dit duidelik dat Bourke uitgestuur is as goewerneur van die hele kolonie en nie slegs van die oostelike provinsie nie. ’n Oplossing van die moeilikheid in Londen — hoe om die Kaap te verander sonder die onaangename plig om ’n Beaufort te skors of terug te roep — is gevind in die aanstelling van ’n luitenant-goewerneur wat, as dit dienstig is, geroep kon word om die pligte van goewerneur oor te neem, en in die aanbod aan Somerset van die keuse om na Engeland te gaan om homself te verdedig teen wat, tot verdere bewys, as laster beskou kon word. Die Julie-Gazette het saakgemaak omdat Albany se klagtes beantwoord is nie deur Somerset pertinent terug te roep nie, maar deur ’n luitenant-goewerneur te stuur wat die hele stoel kon inneem as Londen hom nodig het. [3] [4]
Hoewel dit so vroeg as Junie in die parlement aangekondig is dat verlof van afwesigheid aan Somerset toegestaan is, het maande verbygegaan sonder sy aankoms in Engeland. Die Times van die 26ste van Oktober het kommentaar gelewer op die vermoedens wat toe gesirkuleer het. Op die 16de van Junie is Bishop Burnett se petisie die eerste keer voorgelê deur mnr. Brougham, lid vir Winchelsea. In Junie het Burnett by die Laerhuis om verhaal aansoek gedoen, en Brougham het opgemerk dat as die stellings bewys word, hy dit sy plig sou ag om die goewerneur aan te kla. Op die 10de van Mei het Bathurst graaf Caledon gesê dat kolonel Bird nie weens sy godsdienssoortuigings verwyder is nie, nog uit enige agterdog van gebrek aan integriteit of ywer nie, maar omdat sy gedragslyn volkome onversoenbaar was met die vertroulike posisie wat hy beklee het. William Blair, gekies as derde kommissaris omdat Bigge sieklik was, het op die 24ste van Desember by die Kaap aangekom. Somerset het verlof gevra om terug te keer ten einde, soos hy homself uitgedruk het, die growwe laster te weerlê waarmee hy aangeval is, en Bathurst het hom toestemming gegee. Die Junie-petisie het saakgemaak omdat Burnett, in 1824 verban, nou ’n stem in die Laerhuis gehad het wat van aanklag gepraat het, en omdat ’n derde kommissaris op die water was voordat die jaar gesluit het. [3] [4]
Een sjieling en ses pennies tot die riksdaalder — Junie–Oktober 1825
Die grootste struikelblok vir die voorspoed van die kolonie in hierdie tydperk was die papiergeld, wat op geen ander sekuriteit berus het as die openbare geboue en die gronde wat in ou tye vir die regering gereserveer is nie — ’n sekuriteit van geen praktiese waarde nie, aangesien die kasteel en die forte nie te koop was nie. Daar was geen metaalmunt in omloop nie. Makelaars het metaalmunt aan handelaars verkoop wat dit vir wissels nodig gehad het teen koerse wat van 2 sjielings en 2 pennies in 1816 tot 1 sjieling en 6 pennies in hierdie jaar vir ’n papierricksdaalder geval het. Van 1806 tot 1810 was die riksdaalder gemiddeld 3 s. 6 d. werd; van 1811 tot 1815, 2 s. 6 d.; van 1816 tot 1820, 1 s. 10 d.; van 1821 tot hierdie jaar, ongeveer 1 s. 6½ d. Wanneer geld deur amptenare van die keiserlike regering vir die troepe nodig was, is tesouriewissels per tender te koop aangebied teen byna dieselfde koerse. ’n Briefie wat die koopkrag van ’n Engelse soewerein voorgegee het, was in werklikheid nie meer as 7 sjielings en 6 pennies werd nie. As maatstaf van aankoop, en in die waardasie van eiendom en in verband, is die riksdaalder nog teen 4 s. gereken, en dit is ten volle verwag dat dit teen daardie koers ingelos sou word. Die papier het saakgemaak omdat elke plaas, elke verband en elke amptelike salaris in ’n briefie geskryf was wat die kasteel nie kon inlos nie. [3] [4]
Ná ondersoek deur die here van die tesourie het ’n bevel in raad verklaar dat ’n aanbod van 1 sjieling en 6 pennies in Britse silwer gelykstaande moes wees aan ’n aanbod van een papierricksdaalder aan die Kaap. Die keiserlike regering het besluit om geld voor te skiet om ’n deel van die papier in te los, as deel van ’n maatreël om Britse muntstelsel in Britse besittings dwarsoor die wêreld in te voer. Op die 6de van Junie het ’n ordonnansie van die goewerneur in raad die besluit van Sy Majesteit se regering aangekondig om Britse silwer wettige betaalmiddel te maak in delging van alle skulde aan individue en aan die publiek teen 1 s. 6 d. vir elke riksdaalder, en aangekondig dat van die 1ste van Januarie 1826 die openbare rekeninge in Britse geld gehou sou word. 69992 riksdaalders is voor daardie 6de van Junie gekanselleer. Toe die ordonnansie uitgereik is, het die rekeninge so gestaan: kapitaal van die leen- en diskontobank, verseker deur verbande en pandte, rds. 1385255; skuld, rds. 1713950; tesame rds. 3099205 — teen 1 s. 6 d. gelyk aan 232440 pond 7 s. 6 d. ’n Ander opgawe gee die papier in omloop in Junie as rds. 3099204, gelyk aan 232240 pond 6 s. 8 d. Uitgereik en geskep uit Kompanjie-, Bataafse en Engelse administrasies het die papier tot rds. 3169197 geloop voor daardie kansellasies. Die ordonnansie het die kolonie, op die ou rekening van 4 s., aan ’n verlies van vyf agstes van sy algemene rykdom onderwerp. Die 6de van Junie het saakgemaak omdat ’n papierricksdaalder wat as 4 s. op ’n verband behandel is, nou 18 pennies in Britse silwer was, en omdat die openbare boeke van 1826 in ponde gehou sou word. [3] [4]
Almal wat geld aan die bank en aan individue geskuld het, en almal wie se belastings — veral erfpagte — in riksdaalders vasgestel was, was jubelend. Persone wat Britse geld na die land gebring en belê het, dié aan wie geld verskuldig was, dié wie se inkomste in riksdaalders vasgestel was, die weeskamer, en al die ander vir wie ’n styging in die wisselkoers voordelig sou wees, het hulleself grootliks veronreg geglo. Openbare vergaderings, met die goewerneur se toestemming, is oral gehou. ’n Petisie aan die koning in raad het 2115 handtekeninge ontvang, met die bede dat die ordonnansie onttrek of ’n hoër koers vasgestel word. Die weesmeesters het voorgestel dat die eiendom wat hulle administreer van groter waarde was as die hele papier in omloop, dat baie daarvan jare lank in hulle sorg was, en dat ’n groot aantal van hulle pupille geruïneer sou word. Sommige sou met niks minder as 4 sjielings tevrede wees nie, ander het 2 sjielings as ’n billike koers beskou. Die beroering in Kaapstad was so groot dat Somerset op die 28ste van Junie ’n advertensie uitgereik het dat enige persoon papiergeld by die bank of by die landdroskantore kon kry vir enige som bo 100 riksdaalders in ruil vir Britse silwer teen dieselfde koers as dié waarteen hulle silwer van hulle skuldenaars moes ontvang. Niks het van die petisie gekom nie: die riksdaalder het 1 s. 6 d. geword. Die Junie-vergaderings het saakgemaak omdat skuldenaars gewen het en skuldeisers, wese en salarisse in riksdaalders geskryf verloor het, en omdat 2115 name die tesourie nie van agtien pennies kon afskuif nie. [3] [4]
Uit die kommissariaatkas is somme tot altesaam 37262 pond as lening getrek. Toe daardie bron uitgeput was, het die goewerneur op die 30ste van Junie van die agent van die Oos-Indiese Kompanjie 18760 pond teen 4 persent jaarlikse rente geleen. Van verskeie plaaslike rade is somme tot altesaam 4670 pond verkry. Toe dit in Engeland gerapporteer is, het Bathurst op die 8ste van Oktober peremptoriese opdragte uitgereik vir die onmiddellike staking van alle openbare werke in die kolonie, en nuwe aanstellings of salarisverhogings sonder sy voorafgaande sanksie verbied. Verdere belasting is deur almal as onmoontlik beskou; die koloniste was luid dat die enigste middel besnoeiing in die salarisse van die vernaamste amptenare was. ’n Petisie teen inlossing teen agtien pennies het in kolonel Bird se sorg na Engeland gegaan en veel kommentaar ontlok. Dié wat onder die verlies gely het, het gehou dat Somerset te blameer was omdat hy nie uitgawes verminder het om die rente wat deur die leenbank ontvang is, tot inlossing van die papier aan te wend nie, in plaas daarvan om dit tot die inkomste te krediteer. Die Oktober-staking het saakgemaak omdat die Kaap hom nie uit papier kon belas nie, en omdat Londen lening by die Kompanjie se agent beantwoord het deur werke en salarisse te vries. [3]
In Maart is die verskil in die regte op Kaapse en ander wyne wat Groot-Brittanje binnekom, verminder. Daarna moes Franse wyne 6 sjielings per galon gehef word as hulle in Britse skepe vervoer word. Die gewone Kaapse wyne is al minderwaardig bevind teenoor dié wat voor die aanstelling van ’n proeër geproduseer is. Weens die nood van die regering is in Julie die peilgelde — ’n riksdaalder op elke vat wyn en drank wat Kaapstad binnekom, in Maart 1818 vir ’n openbare biblioteek opgelê — na die koloniale tesourie omgelei, en daaruit is daarna ’n vaste som van 300 pond per jaar aan drie trustees van die biblioteek betaal. In Junie is die museum wat in 1823 deur dr. Andrew Smith gestig is, hoofsaaklik van eksemplare van Suid-Afrikaanse diere, by die openbare biblioteek gevoeg, met ’n toelae van 100 pond per jaar vir sy onderhoud. In hierdie jaar is ’n ander terrein vir die sterrewag gekies, die eerste ’n tydelike houtstruktuur in Kaapstad nadat ds. Fearon Fallows in Augustus 1821 aangekom het. Die Julie-omleiding het saakgemaak omdat ’n biblioteekgeld op wyn nou die tesourie teen 300 pond gevoed het, terwyl ’n museum van 100 pond en ’n nuwe sterrewagterrein die jaar se ander openbare versierings was in ’n kolonie wie se werke Bathurst op die punt was om te stop. [3]
Greig se terugkeer en die Advertiser van 31 Augustus — Februarie–Augustus 1825
Op die 12de van Februarie het Bathurst sy beslissing oor die verseëlde pers van 1824 gegee. George Greig is toegelaat om na die Kaapkolonie terug te keer, met vryheid om ’n koerant te publiseer onder die terme van die prospektus wat hy in Desember 1823 uitgereik het. Die letter wat aan die Kaapse regering verkoop is, moes teen dieselfde prys aan hom teruggegee word, en hy moes lang krediet vir betaling hê. Die geskil met dr. John Philip oor die eienaarskap van die pers moes tussen hulleself, of deur ’n hof, besleg word. Die presiese betekenis van die prospektus is na die goewerneur in raad verwys, wat die lisensie om te publiseer kon onttrek as die terme nie nagekom word nie. Die Februarie-beslissing het saakgemaak omdat die pers wat op die 8ste van Mei 1824 verseël is, nou onder ’n prospektus moes terugkom, en omdat die nuwe raad — nie die goewerneur alleen nie — sou oordeel of Greig sy terme hou. [3]
Greig het gevolglik besluit om terug te keer en nog ’n poging te doen. Ná ’n afwesigheid van slegs 9 maande het hy in Augustus in Kaapstad aangekom. Tot sy verbasing het hy gevind dat ’n ander blad, die South African Chronicle and Mercantile Advertiser, begin is en gedruk word met die materiaal wat aan hom teruggegee moes word, maar wat aan William Bridekirk verkoop is. Die saak is volgens Bathurst se beslissing gereël deur die eiendom aan Greig oor te dra en ander letter vir Bridekirk uit te stuur. Die Chronicle het tot alle intenstes ’n regeringsorgaan gebly, lofprysend van Somerset persoonlik. Hy kon nie die letter kry wat aan Bridekirk oorgedra is nie, maar hy het ander bekom, en op die 31ste van Augustus het die South African Commercial Advertiser weer verskyn. John Fairbairn het nou die alleenredakteur geword, aangesien Thomas Pringle na Engeland teruggekeer het. Die blad het van hierdie datum af beslis ’n opposisie-orgaan teen die bestaande regering geword. Binne ’n maand ná Greig se terugkeer het dit weer verskyn. Die 31ste van Augustus het saakgemaak omdat Kaapstad weer ’n blad gehad het wat nie die Chronicle was nie, en omdat Fairbairn, nie Pringle nie, nou in die redakteursstoel gesit het. [3] [4]
’n Akademie wat deur Pringle en Fairbairn bestuur is, wat in ’n florerende toestand was, het nou vinnig sy beste leerlinge verloor, aangesien die goewerneur hom onvriendelik getoon het teenoor dié wat kinders daarheen gestuur het. Hy het dit as ’n skool beskou waar oproerige beginsels by die jeug ingeprent word, en so dringend aan Bathurst geskryf oor die noodsaak om dit teë te werk dat die sekretaris van staat ds. Edward Judge gehuur het om uit te kom en ’n kweekskool te stig. In Mei het Judge aangekom en ’n hoëklas-skool in Kaapstad geopen, waarmee dit vir ’n private inrigting onmoontlik was om mee te ding. Omtrent die middel van die jaar skyn Pringle se skool gesluit te het, en hy het na die lokasie aan die Baviansrivier teruggekeer. Omdat hy geen vooruitsig gesien het om in hierdie land die beroep te volg wat hy bedoel het nie, het hy na Engeland gelaat. Die Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tijdschrift het voortgegaan; die South African Journal het met sy tweede nommer op die 7de van Mei 1824 verdwyn. Sy Eksellensie het die toekenning aan Pringle se party setlaars by Glen Lynden met 9400 akker vergroot. Judge se skool het saakgemaak omdat ’n regeringsseminarie opgerig is om ’n private akademie dood te maak wat die goewerneur oproerig genoem het, en omdat Pringle, wat in 1824 saam met Fairbairn geredigeer het, die kolonie gelaat het. [3] [4]
Willshire-ivoor, die Wesleyaanse klok, en Somerset se kommando — 1825
Ivoor het die sukkelende Albany-gemeenskap in 1824 en hierdie jaar te hulp gekom op veel dieselfde wyse as wat volstruisvere later verarmde boere sou help. Van die 18de van Augustus 1824 tot die 11de van Januarie van hierdie jaar is 38424 lb. ivoor by Fort Willshire in ruilhandel verkry; van die 12de van Januarie tot die 12de van Maart 12017 lb. meer — in ongeveer 7 maande 50441 lb., sowat 20½ Kaapse ton. Boonop is ongeveer 16800 lb. gom en 15000 huide verkry. Die gemiddelde prys wat vir ivoor in krale en sulke goedere gegee is, was Rds. 2 ( 3 s.) per pond, vir huide Rds. 4 ( 6 s.), en vir gom een skilling ( 4½ d.) per pond. ’n Proklamasie van November het die handel gereël. Die Willshire-jaarmarkte het saakgemaak omdat Albany, nog arm aan graan, van ivoor, gom en huide gelewe het wat oor die Keiskama vir krale geneem is, en omdat ’n November-papier nou probeer het om daardie handel in orde te hou. [4]
In Grahamstad het die Wesleyane ’n klok opgehang. Die Anglikaanse kapelaan het dit as ’n indringing op sy alleen- en besondere voorreg behandel, en op die 7de van Februarie ’n protes aan die goewerneur gestuur teen hierdie optrede van “die persoon S. Kay,” wat ’n mag op hom geneem het waarop hy nie geregtig was nie. Landdros Dundas het op die 3de van April aan Kay geskryf dat aangesien hy die gebruik van ’n klok om die Wesleyaanse gemeente in Grahamstad byeen te roep as ’n aanname beskou, hy moes versoek dat Kay dit staak. Die saak is na Bathurst gestuur, wat op die 2de van Oktober ten gunste van die Wesleyane geantwoord het, en gestel het dat die voorregte wat geëis is, deur die genoemde uitspraak aan hulle bevestig is. Die klok het saakgemaak omdat ’n Engelse kapelaan en ’n Albany-landdros probeer het om ’n Wesleyaanse gemeente in ’n dorp van setlaars van 1820 stil te maak, en omdat Londen, nie Grahamstad nie, besluit het wie mag lui. [4]
Honger oorblyfsels van die Mantatee-verwoesting het weer verskyn. In hierdie jaar het etlike honderde die distrikte Graaff-Reinet en Somerset in ’n haglike staat van gebrek binnegeval. Hulle is deur die inwoners gevoed en vriendelik behandel. Ontstellende gerugte van die nadering van wrede stamme het weer versprei, en die Thembu het in groot getalle na die kolonie gevlug. Luitenant Rogers van die Kaapse Korps en andere het op daardie gerugte uitgetrek. Plasket, wat Bird opgevolg het, het in September van die toestand van die land gepraat soos hy dit gevind het: die kolonie op sy allerlaagste eb, iets wat binnekort gedoen moes word om die stelsel in toto te verander; die verslag van die kommissarisse van ondersoek sou veel goed doen wanneer dit uitgevoer word. Die gerugte het saakgemaak omdat Graaff-Reinet en die nuwe distrik Somerset vlugtelinge uit die binnelandse oorloë gevoed het, en omdat die koloniale sekretaris self die Kaap, in September, as op sy laagste eb beskryf het. [3] [4]
’n Kommando wat vir homself groot berugtheid verdien het onder die naam van Somerset se stommende kommando, het op die 20ste van Desember uitgetrek om vee te herwin. Gedurende die nag van die 22ste van Desember het luitenant-kolonel Somerset, met 170 mans van die Kaapse regiment en ’n groep boere onder kommandant Jan Durand, Xhosa-land binnegegaan om gesteelde vee te herwin wat tot die kraal van Susa nagespoor is, ’n suster van Gaika, wat met ’n durfrowwer genaamd Nyoka verbind was — dieselfde diens wat ’n ander opgawe as gemik op Neuka aanteken, ’n verwante of hoofman van Gaika. Die mag in daardie opgawe word as 200 van die Kaapse Korps en ’n groep boere gegee. Die hoofafdeling het hoog op die Tyumie oorgesteek; ’n kleiner afdeling onder kaptein Armstrong het die Keiskama bo Fort Willshire oorgesteek. Dit was die bedoeling om Susa se kraal by dagbreek te verras, maar in ’n baie dik nevel het Armstrong se afdeling die pad verloor en op die kraal van die Imidange-kaptein Botumane afgekom. ’n Paar skote is gevuur; niemand is seergemaak nie. Botumane het gidse na Susa se kraal verskaf. Ander verslae van dieselfde diens sê verkeerde plekke is aangeval en sommige vroue en kinders geskiet voordat die vee teruggegee is en Neuka, nadat hy waarskuwing ontvang het, ontkom het, sodat daar niks anders was as om na die kolonie terug te keer nie. Die Desember-kommando het saakgemaak omdat die goewerneur se seun die Keiskama vir vee oorgesteek het en tuisgekom het met ’n stommigheid aan sy naam, en omdat twee gedrukte verslae van dieselfde nag nie saamstem oor wie getref is nie. [3] [4]
Retief se kontrakte vir die Grahamstad-drosdyhuis en Scott se barakke het die jaar deur in geding gebly: die werk moes teen Desember 1824 klaar gewees het, maar gedurende hierdie jaar het beide landdros en kontrakteur nog onder misverstand gearbei. In September is George Gilbert en John Bailie as arbiters aangestel en het voorgestel dat Retief Rds. 6000 op voorwaarde betaal word. Op die 23ste van Oktober het die koloniale sekretaris aan Pohl geskryf dat so baie vertragings en moeilikhede in die uitvoering van sy kontrak voorgekom het dat Sy Eksellensie nie anders kon as om die landdros se klagtes goed te keur nie. Bathurst, wat in 1822 getref is, is nou aangemoedig deur erwe gratis aan te bied aan enigiemand wat huise van ’n voorgeskrewe grootte en van stewige materiaal sou bou; 25 aansoeke is op sterkte van daardie aanbod gemaak. In Augustus is ds. W. Boardman van Willson se party toegelaat om die voltooide magistraatshuis by Bathurst te betrek en ’n grammatikaskool te hou; omtrent ’n maand daarna is hy oorlede. Die geding het saakgemaak omdat Grahamstad nog geen voltooide drosdy van ’n kontrak van 1822 gehad het nie, en omdat Bathurst, van sy magistraatskap ontneem, gratis erwe en ’n dooie skoolmeester se huis aangebied het. [4]
Worcester-opstand, die Trinidad-bevel, die Enterprise, en Natal — 1825
Die ernstigste geval van wanorde het in die distrik Worcester voorgekom. Op die 1ste van Februarie het ’n groep van 7 slawe, bygestaan deur sommige Khoikhoi, teen hulle meesters opgestaan — W. N. van der Merwe, J. H. van Rensburg en J. M. Verlee — hulle vermoor, twee andere aangerand en gewond, en toe die huise geplunder. Nadat hulle hulself gewapen het, het hulle ’n kommando weerstaan wat haastig deur die veldkornet Dutoit bymekaargemaak is, maar is uiteindelik gedwing om oor te gee. Die slawe en 5 Khoikhoi is voor die hooggeregshof verhoor, toe dit duidelik geblyk het dat hulle geglo het hulle is deur hulle meesters in diensbaarheid gehou in stryd met die voornemens van die regering. Twee van die Khoikhoi is vrygespreek; die andere is skuldig bevind. Drie is opgehang, en hulle koppe is daarna op pale ten toon gestel; 5 is gegesel en vir lang tye gevange gehou; 2 is slegs gegesel. Die Februarie-opstand het saakgemaak omdat Worcester-slawe geglo het die regering bedoel hulle moet vry wees, en omdat die hooggeregshof daardie geloof met drie koppe op pale beantwoord het. [3]
’n Bevel in Raad vir die verbetering van die slawe op die eiland Trinidad is op die 8ste van Februarie uit Londen gestuur en het op die 12de van Julie voor die goewerneur in raad aan die Kaap gekom. Die hoofregter is gemagtig om dit te herontwerp in die lig daarvan dat sommige van sy bepalings ontoepaslik vir hierdie kolonie was, soos om alle verwysing na die sweep en kat weg te laat, “omdat dit hier nie gebruiklik is om swepe, katte of ander strawwe-instrumente as ’n embleem van gesag die veld in te dra nie.” Op die 5de van September is hierdie wysigings en die redes daarvoor aan Bathurst oorgedra. Vrylatinge in hierdie jaar het 29 beloop, teenoor 56 in 1824 en 44 in 1823. ’n Opgawe van klagtes van die 1ste van Augustus van hierdie jaar tot in die volgende het sake van mishandeling getel wat slawe teen meesters gebring het: bewys 16, weerlê 55, onbeslis 6. Die Trinidad-papier het saakgemaak omdat Londen probeer het om een slawetwet vir die ryk te skryf, en omdat die Kaapse raad die sweep as veldembleem uitgeskrap het terwyl vrylatinge tot 29 geval het. [4]
In hierdie jaar het ds. John Brownlee daardie deel van Xhosa-land aan die Tyumie geheel en al aan die Glasgow-sendelinge gelaat, en, in verband met die Londense genootskap, ’n stasie aan die oostelike oewer van die Buffelsrivier gestig. Die Londense genootskap het ook die stasie Hankey aan die Gamtoos gestig. In Augustus is die sendingstasie Mount Coke, aan die regteroewer van die Buffelsrivier, deur Kay van die Wesleyaanse genootskap gestig. Altesaam was daar in die kolonie aan die einde van die jaar 54 plekke van godsdiensaanbidding en ongeveer 120 skole van verskillende klasse. Buite die kolonie was daar sendingstasies by die Namakwa, Griqua, Batlhaping en Xhosa. Op die 12de van Oktober is ds. Jean Guillaume Louis Gebhard in Kaapstad oorlede en het by testament ’n nalatenskap aan die Londense Sendinggenootskap en die Franse armes van die Waalse gemeente te Mannheim gelaat. By die dood van ds. Kicherer in hierdie jaar is dr. George Thom, voorheen van Caledon, na Tulbagh verskuif. Op die 25ste van Desember is die Rooms-Katolieke van Grahamstad en Albany toestemming gegee om ’n openbare vergadering te hou om die Tuistregering om ’n priester te bid wat die hele distrik bedien. Die sendings het saakgemaak omdat die Tyumie aan Glasgow gelaat is, die Buffelsrivier Brownlee en Kay gekry het, en Albany se Katolieke, sonder priester sedert Scully in 1824 gelaat het, toegelaat is om Londen om een te vra. [3] [3] [4] [8]
Op die 13de van Oktober het die eerste stoomskip wat tussen Engeland en Indië gevaar het, Tafelbaai aangedoen. Sy is die Enterprise genoem, van 500 ton las, met twee enjins van 60 perdekrag elk. Haar bevelvoerder was luitenant J. H. Johnson van die koninklike vloot. Toe sy van die Leeukrop af gesein is, op die 58ste dag ná vertrek uit Falmouth, is sake gestaak, die skole gesluit, en almal, jonk en oud, na die strand gehaas. Voor ankersteek het sy om die baai gestoom om haar vermoë te toon om vorentoe te beweeg met die wind in enige rigting. Toe haar anker val, is die eerste skoot van ’n saluut van die kasteel gevuur, en die skepe in die hawe het hulle vlae gehys. Sy het slegs by een hawe aangedoen — Sint Thomas — waar sy 3 dae gebly het. Sy het Engeland met 300 ton steenkool gelaat, wat nie alles verbruik was toe sy Tafelbaai bereik het nie. Haar enjins is nie gebruik wanneer die wind gunstig vir seil was nie. Haar grootste spoed onder stoom was 169 myl in 24 uur, en die enjins is op 35 dae gebruik. Die Enterprise het saakgemaak omdat Tafelbaai stoom ’n skip teen die wind sien beweeg het, en omdat die kasteel ’n masjien gegroet het wat nie al 300 ton steenkool in 58 dae uit Falmouth gebruik het nie. [3]
By Port Natal het James Saunders King in ’n brik genaamd die Mary uitgekom, en van Sint Helena ’n jong man genaamd Nathaniel Isaacs saamgebring. Bathurst was nie geneë om werksame bystand te verskaf nie, maar omdat hy handelsondeneming wou aanmoedig, het hy King ’n aanbevelingsbrief aan Somerset gegee — gelykstaande aan toestemming om op eie verantwoordelikheid by Natal te vestig. Op die 1ste van Oktober is die Mary op die buitenste strand vergaan terwyl sy probeer het om die bank by Port Natal oor te steek; geen lewens is verloor nie. Die eerste stuurman en drie van die matrose het in die langboot na Algoabaai gegaan; die res van die bemanning, saam met King en Isaacs, het by die klein groep wit mense aangesluit wat al daar onder Tshaka was. In Natal het ’n klein kolonie handelaars uit Kaapstad in 1824 en hierdie jaar met toestemming van die Zoeloe-koning by die Baai van Natal gevestig. Die gebied waarin hulle geleef het, het ’n seekus van 25 of 35 myl gehad en ongeveer 100 myl binnelands gestrek, maar dit is nie aan hulle afgestaan nie: dit het die koning se grond gebly. In Oktober is ’n superintendant van polisie in Kaapstad aangestel, en die fiskaal is van die plig onthef om orde in die dorp te bewaar; Willem Cornelis van Ryneveld het die aanstelling voorlopig ontvang. Engels het die amptelike taal van die kantore gebly, met die uitsondering dat belangrike kennisgewings nog in albei tale in die Gazette gepubliseer is. Die wrak het saakgemaak omdat King en Isaacs by Farewell se handjievol onder Tshaka aangesluit het nadat Bathurst slegs ’n brief sou gee, en omdat Kaapstad in dieselfde maand die polisie van die fiskaal geneem en aan ’n superintendant gegee het. [3] [3] [7]