Boer History1885 in Suid-Afrika: Tembuland Ingelyf, die Inheemse Omsendbrief, en Molitsane
Tembuland by die Kaap ingelyf — 1885
In 1885 is die hoofmagistraatskap van Tembuland by die Kaapkolonie ingelyf. Daardie inlywing is vanjaar se feit aan die oostekant van die Kei. Die mense wat dit bewoon het, was die Abatembu, by die koloniste bekend as Temboes. Hulle het suidwes van die Pondos gelê, tussen daardie onafhanklike kusgordel en die Xhosaland verder wes. Dalindyebo was die verteenwoordiger van die heersende familie. Wat op die jaar se bewoording gehang het, was nie ’n nuwe stam op ’n kaart nie. Dit was of daardie magistraatskap nou binne die kolonie gelê het, onder ’n Kaapse naam, in plaas van as ’n buurman anderkant die rol. [3]
Glen Grey was nie die stuk wat vanjaar geneem is nie. ’n Streek wes van die Indwe is meer as 30 jaar vroeër vir Temboe-gebruik opsygesit. In 1852 en 1853 is daardie grond, later die Glen Grey-lokasie genoem, afgebaken; Nonesi is genooi om dit met haar mense te bewoon, en J. C. Warner is daar as die regering se man geplaas. Teen 1885 was Glen Grey al meer as 30 jaar koloniale grond. Die Temboes het ook uitlopers in ander oorde gehad. Inlywing vanjaar is die hoofmagistraatskap self, nie daardie ouer lokasie wes van die Indwe nie. ’n Leser wat net Glen Grey ken, het nog die onderskeid nodig. Die een was ’n reservaat wat al binne die kolonie was. Die ander was die magistraatskap wat nou op die Kaapse lys geskryf is. [3] [3]
Die stam het nie ’n stil geslag gehad nie. Sedert 1835 het sommige van sy afdelings deelgeneem aan elke oorlog wat teen die Kaapkolonie gevoer is. Daarom is inlywing in 1885 nie die eerste koloniale bemoeienis met die Temboes nie, en nie ’n seremonie oor ’n volk wat opsy gestaan het nie. Dit is die jaar waarin die Kaap die magistraatskap op sy eie rol gesit het ná ’n halwe eeu van daardie oorloë. Die Temboes was in gewoonte soortgelyk aan die Xhosa, behalwe dat die Xhosa ’n klein bymenging van Khoikhoi-bloed gehad het. Hul eie oudheidkundiges het volgehou dat die twee stamme oorspronklik een volk was. Sommige het ’n kaptein genoem van wie albei heershuise afstam; andere wou die geslagslyn nie verder as Tembu self voer nie. Van Tembu af is die lyn ooreengekom: deur Bomoyi, Hala, en die res tot Vusani, ook Ngubencuka genoem na die hiëna-velkleed wat hy gedra het, en verder deur Gangelizwe tot Dalindyebo. Die man wat op die Kaap se nuwe magistraatskap genoem is, was daardie huis se teenwoordige hoof, nie ’n magistraat wat vir die jaar uitgedink is nie. [3] [3]
Die bure verduidelik wat geneem is en wat nie. Oos van die Temboes was die Pondos nog die enigste onafhanklike stam suid van Natal. Hulle het die land tussen die Umtamvuna en die Umtata beset, van die see tot die grens van Griekwaland-Oos. Umqikela was die hoogste kaptein in rang van daardie heershuis. Landinwaarts van hulle het die Pondomise-oorblyfsels al in Tsolo en Qumbu gesit, ingelyf in 1879. Weswaarts was die Xhosa oor die grensdistrikte, die onderste Transkei, en Elliotdale in Tembuland self versprei. Sarili, deur Europeërs Kreli genoem, was die teenwoordige hoof van daardie heershuis. Die Kaap het in 1885 dus die Temboe-magistraatskap geneem terwyl Pondoland onafhanklik gebly het, terwyl Tsolo en Qumbu al koloniaal was, en terwyl ’n Xhosa-bevolking nog binne Tembuland by Elliotdale gesit het. [3]
Matrose wat van die Stavenisse vergaan het, het die Temboes al aan hierdie kus geplaas, suidwes van die Pondos, lank voordat ’n Kaapse magistraatskap bestaan het. Hulle is daar goed behandel. Daardie ou reislys is waarom Tembuland in 1885 nie ’n leë naam is nie. Dit is dieselfde mense, onder Dalindyebo, nou as ’n hoofmagistraatskap van die Kaapkolonie geskryf. Glen Grey het die ouer koloniale lokasie wes van die Indwe gebly. Pondoland het buite gebly. Wat op die inlywing gehang het, was die titel waaronder die Kaap op Temboe-grond gesit het. [3]
Die inheemse departement se omsendbrief — vroeg 1885
Vroeg in 1885 het ’n omsendbrief uitgegaan van die inheemse departement van die Kaapse regering. Dit is aan die beamptes in die inheemse gebiede gestuur. Afskrifte het ook na sendelinge en vooraanstaande handelaars gegaan, met ’n versoek dat hulle die ondersoek help. Die volgende vraag op die lêer was die gemiddelde lewensduur van die Bantoe vergeleke met die Europeër. Daar was geen statistiek waarop ’n berekening gebaseer kon word nie. Daarom is die omsendbrief uitgereik. Wat daarop gehang het, was nie ’n nuwe wet nie. Dit was of die Kaap, nadat hy magistrate in daardie gebiede gesit het, kon sê waarom die getalle styg en wie langer leef. [3]
Die ondersoek het op syfers gesit wat al in die hand was. Die Kaapse sensus van 1875 het 287639 Bantoe in die kolonie getel. Ouderdomme het ontbreek vir 5181. Van die res was 78963 mans bo 15, 75373 vroue bo 15, en 128122 kinders onder 15. Die verhouding van kinders onder 15 tot vroue bo 15 was 169.98 tot 100. Daardie syfers is as die ongunstigste geval behandel, omdat die sensus dorpslokasies, dronkaards, en mense wat Europese gewoonte aangeneem het, bygereken het. Waar stamme in die inheemse gebiede noukeurig getel is — soos wanneer hulle verskuif en deur die regering gevoed is — was die laagste verhouding in ’n aansienlike aantal gevalle 195 kinders tot 100 vroue bo 15. Engeland en Wallis in 1881 het op 110.17 tot 100 gestaan; Kanada op 124.73; Europeërs in die Verenigde State op 130.76; die Australiese kolonies op 150.76; mense van Afrika-afkoms in die Verenigde State op 172.28. Van die Limpopo tot die see sou die Bantoe-bevolking in 50 jaar deur natuurlike aanwas meer as verdriedubbel het. Die omsendbrief van 1885 is die Kaap wat sy eie manne op die grond vra wat daardie styging beteken. [3]
Die opgawes was omvangryk. Saamgevat het hulle so geloop. Vraag 1 het die oorsaak van die groot aanwas in onlangse jare gevra. Die antwoorde was byna eenvormig in taal en geheel eenvormig in uitwerking: die beheer van die beskaafde regerings. Vroeë huwelik, veelwywery, liggaamlike krag, vryheid van oorerflike siekte, en die afwesigheid van sorg oor voorsiening vir kinders was nog aan die werk, behalwe in die klein afdeling wat die Christendom aangeneem het. Die ou teëwigte is weggeneem. Stamoorloë en vetes, wat vroeër groot getalle vernietig het, is verhinder. Teregstellings op aanklagte van toorkuns is onderdruk. Voedsel was sekerder: die ploeg het meer koring laat groei; in droogte kon mense voedsel vir arbeid of in ruil vir eiendom kry; beter paaie en verkeer kon voorrade stuur waar hulle gevra is. Dit is die beamptes se antwoord op waarom die getalle gestyg het nadat die Kaap en sy bure mag tussen stam en stam gesit het. [3]
Vraag 2 het gevra watter ras die groter gemiddelde ouderdom bereik, en op watter berekeninge. Byna al die ou en ervare magistrate, sendelinge, en handelaars het geantwoord dat die gemiddelde lewe van die inheemse langer is as dié van die Europeër. Hulle het dit gebaseer op die groot getal wat nog geleef het wat die slag van Amalinde in 1818 onthou en daaraan deelgeneem het, die vlug van die Fingo’s uit Natal in 1821 en 1822, die oorloë van Moselekatse en die ontvolking van die latere Suid-Afrikaanse Republiek en Oranje-Vrystaat van 1821 tot 1830, die nederlaag van die Amangwane in 1828, en ander gebeure van meer as 50 jaar tevore. ’n Inheemse van 50 het nie ouer gelyk as ’n Europeër van 40 nie. Lang waarneming het inheemse gesondheid bo die Europese gestel. Vier van die jongste magistrate het hulle daarvan weerhou, omdat hulle geen waarnemings gemaak het nie. Twee magistrate en een handelaar het gedink die gemiddeldes is ongeveer dieselfde. Een magistraat, een sendeling, en twee handelaars het gedink die Europeër moet langer leef, omdat hy beter gevoed en minder blootgestel is. Die omsendbrief het die punt nie beslis nie. Dit het aangeteken dat die manne met die langste diens op daardie stasies gedink het die Afrikaan leef langer, en dat hulle lewende getuies van 1818 en die 1820’s as die bewys aangedui het. [3]
Later vrae het gevra wat die aanwas sou kon stuit, op watter ouderdom vroue trou, en hoeveel kinders gebore word. Die meeste skrywers het gedink die huidige tempo kan nie hou nie: die voedsel wat die land sonder mis en besproeiing kan groei, sou opraak, en sorg sou die huwelik uitstel. Fingo-meisies in Europese diens is soms al ongetroud gelaat tot 20. Die huwelik kon op die puberteitseremonie volg, gewoonlik omtrent 13. Onder Batswana en Basoeto’s is die gemiddelde so laag as 14 of 15 gestel; langs die kus 16 of 17; op sommige sendingstasies 18 of 19. Vir die stamme suid van die Limpopo was die gissing tussen 15 en 16. Oor geboortes het vyf klein opgawes 379 geboortes en 125 sterftes gegee. Tabelle oor 393 vroue of weduwees van eenwywers, meestal belydende Christene, het 2223 kinders getoon — 5.65 per vrou. Tabelle oor 591 vroue of weduwees van veelwywers het 3298 kinders getoon — 5.58 per vrou. Van die veelwywers se kinders het 73 persent nog geleef; van die eenwywers s’n 67 persent. Borssiektes op sendingstasies, en kinders wat minder gehard is onder veranderde lewe, is as die rede gegee. Die getalle was te klein om as meer as benaderd te behandel. Wat op daardie tabelle in 1885 gehang het, was die Kaap se eerste versamelde antwoord op sy eie omsendbrief, nie ’n sensus van die gebiede nie. [3]
Die laaste vrae op die omsendbrief het gevra waarom swak en gemengde kinders selde gesien word, en wat ouderdomsverskil tussen man en vrou aan die getal kinders doen. Die antwoorde was dat min brose kinders gebore word; in ouer tye is sulke kinders vernietig deur die mond met aarde te vul; nou is hulle gewoonlik verwaarloos, of as verlore opgegee, en het hulle vroeg verdwyn, behalwe op sendingstasies. Albinos is laat lewe. Kinders van gemengde afkoms is selde gevind behalwe waar mense halfbeskaafd geraak het, of waar vergane of afvallige wit mans in ’n stam opgeneem is. Ouderdomsverskil sou geen uitwerking hê nie: ou mans het dikwels meisies getrou, en byna elke onbeskaafde getroude vrou het ’n minnaar sowel as ’n man gehad. Al die opgawes het saamgestem dat onbeheerde drank nie net die geboortesyfer sou sny nie, maar die ras sou vernietig, en dat in die suiwer inheemse gebiede die verkoop van drank nog by die wet verbied is, sodat dronkenskap nog nie op die getalle getel het nie. Dit is die inhoud van die 1885 omsendbrief soos saamgevat uit die beamptes, sendelinge, en handelaars. Die Kaap het gevra. Die opgawes het ingekom. [3]
Molitsane van die Bataung sterf — Oktober 1885
In Oktober 1885 is Molitsane oorlede. Hy was kaptein van die Bataung, die sterk stam wat hom in 1837 onder Moshesh se vasalskap geplaas het en by Mekuatling gevestig is. Daardie datum is waarom vanjaar se dood nie die koms van ’n nuwe naam is nie. Dit is die einde van ’n man wat 48 jaar as Moshesh se vasal gesit het. Moshesh was die Basoeto-paramount, die kaptein van die berg genoem na sy vesting Thaba Bosigo. Ná die verdrywing van Moselekatse en die omverwerping van Dingaan het mense na hom ingestroom: enkelinge, gesinne, selfs klein stamme van gebroke volke. Molitsane se Bataung was die sterk stam in daardie instroming. [3]
Hy was jare lank ’n bekende krygsman. Hy het ’n groot aandeel gehad in die plunder van verskeie Barolong-stamme. Die sendelinge het hom geken as ’n man wat die mees uiteenlopende karakters kon aanneem, en in almal ewe onopreg was. In 1837 was hy al middeljarig. Hy het toe tot Oktober 1885 geleef. ’n Middeljarige krygsman in die jaar waarin hy die knie voor Moshesh gebuig het, was ’n ou man toe hy gesterf het. Wat op daardie tydsduur gehang het, was die Bataung-lêer self: dieselfde kaptein wat die Barolong geplunder het, toe Moshesh se naam aangeneem het, toe deur die Vrystaatse oorloë gesit het, was tot hierdie Oktober nog die naam op die stam. [3]
By daardie stam het ds. Daumas van die Paryse evangeliese genootskap sy woning opgeslaan. ’n Franse stasie op ’n krygsman se grond is waarom Mekuatling nie net ’n veepost in die Caledon-land is nie. Dit is waar ’n sendeling by die Bataung gesit het terwyl hul kaptein die byna 50 jaar van sy vasalskap uitgeleef het. Oorkant Thaba Bosigo, langs die Oranje, het Morosi in dieselfde jare formidabel geword, met Temboe-vlugtelinge en San by die Baphuti gevoeg. Molitsane se dood herskryf daardie kaart nie. Dit sluit die Bataung-kant daarvan. [3]
Die later lêer is waarom ’n leser wat nooit 1837 oopgemaak het nie, nogtans weet wie gesterf het. Molitsane was die Bataung-kaptein wat in Januarie 1866 Winburg getref het, wat saam met Letsie en Moperi genoem is toe hulle gevra het om Vrystaatse onderdane te word, wat by Korokoro openlik teen die Aliwal-reëling beswaar gemaak het, en wat toe Mekuatling gelaat het — die grond wat hy sedert 1837 beset het — vir Makwai se ontruimde distrik, terwyl sy seuns in die Koranaberg gebly het. Dit is die man wat in Oktober 1885 sterf. Die stam wat van die dag af dat hy voor Moshesh gebuig het ’n vooraanstaande deel in die land se sake gehad het, het die kaptein verloor wat hom deur daardie hele tydsduur gelei het. [3] [3]
Wat op Oktober 1885 gehang het, was dus ’n dood, nie ’n trek nie. Die Bataung het Moshesh se mense gebly by die plek wat die Paryse genootskap saam met hulle beset het. Die krygsman wat elke karakter aangeneem het, en wat in almal ewe onopreg was volgens die sendelinge se oordeel, was nie meer die man aan wie daardie karakters behoort het nie. Hy het in 1837 middeljarig by Mekuatling gekom. Hy is in Oktober 1885 oorlede. [3]