Boer History1730 aan die Kaap die Goeie Hoop: De la Fontaine goewerneur, Delagoa-verlating en Slicher se dood
Direkteure bevestig De la Fontaine — depêches van 20 Februarie 1730
Nadat goewerneur Pieter Gysbert Noodt skielik op die middag van die 23ste April 1729 gesterf het, het die politieke raad sekunde Jan de la Fontaine weer as waarnemende hoof herstel en, met die volgende tuiswaartse vloot, die direkteure gevra om hom permanent as goewerneur aan te stel. Op die 20ste Februarie 1730 is depêches by die Kaap ontvang dat daardie versoek toegestaan is. [3]
Dieselfde pakket bevele het die twee poste gevul wat die bevordering sou ooplaat. Die onafhanklike fiskaal, Adriaan van Kervel, is aangestel om De la Fontaine as sekunde op te volg. Daniel van den Henghel, toe in diens te Colombo, is as fiskaal aangestel. Die Februarie-depêches het dus die hoofskap, die tweede plek en die onafhanklike fiskalaat in ’n enkele direkteursantwoord op die Kaap se versoek van die vorige jaar afgehandel. [3]
Kalender 1730 het dus nie op ’n betwiste plaaslike opvolging oopgegaan nie, maar op skriftelike bevestiging uit die Nederlande. De la Fontaine, wat reeds na Chavonnes se dood in 1724 en weer na Noodt se dood in 1729 waargeneem het, het nou direkteursgesag gehad om die volle titel en eed van goewerneur te neem. [3]
Jan de la Fontaine as goewerneur geïnstalleer — 8 Maart 1730
Op die 8ste Maart 1730 het mnr. De la Fontaine die ampseed afgelê en is hy formeel as goewerneur geïnstalleer. Die seremonie het die lang waarnemende tussentyd afgesluit wat die oggend na Noodt se dood begin het, en die Kaap weer onder ’n ten volle gekommandeerde hoof geplaas eerder as ’n sekunde wat die regering hou hangende die direkteure se plesier. [3]
Die installasie het nog nie die hoër Indiese rang gedra wat later by sy naam gevoeg sou word nie. Eers op die 21ste Maart 1732 is hy verder bevorder tot buitengewone raadslid van Nederlands-Indië. Binne 1730 is die gedateerde konstitusionele feit die Maart-eed en formele installasie as goewerneur van die Kaap. [3]
Met Van Kervel as sekunde en Van den Henghel as fiskaal uit Colombo genoem, is die senior siviele lys van vroeë 1730 dus rondom De la Fontaine se permanente kommissie herstel. Roetine-administrasie wat sedert einde April 1729 onder sy waarnemende hand geloop het, het nou onder dieselfde man met die direkteure se volle titel voortgegaan. [3]
Van Kervel sekunde en Van den Henghel fiskaal — 1730
Adriaan van Kervel het van die onafhanklike fiskalaat na die sekunde se stoel verskuif as De la Fontaine se onmiddellike ondergeskikte. Die aanstelling het ’n senior Kaapse amptenaar wat reeds in raadswerk bekend was aan die goewerneur se regterhand gehou en die fiskaal se pos vrygemaak vir ’n nuwe man wat uit die oostelike stasies beveel is. [3]
Daniel van den Henghel, toe in diens te Colombo, het die fiskalaat ontvang. Sy nominasie uit Ceylon eerder as uit die Kaapse burger- of junior dienaarslyste het beklemtoon dat die onafhanklike fiskaal ’n direkteursaanstelling op die wyer Kompanjie-kring gebly het, nie slegs ’n plaaslike bevordering nie. [3]
Saam het die twee name die Februarie-pakket voltooi: permanente goewerneur, bevorderde sekunde, en ’n fiskaal uit Colombo. Vir die res van die jaar was die Kaap se hoogste siviele driehoek dus De la Fontaine–Van Kervel–Van den Henghel onder die direkteure se 1730-kommissies. [3]
Noodt se weduwee en seun keer na Europa terug — 1730
Met die eerste tuiswaartse vloot van die jaar ná Noodt se dood—dit is in 1730—het die oorlede goewerneur se weduwee en seun na Europa teruggekeer. Hul vertrek het die private huishoudelike hoofstuk van die Noodt-administrasie afgesluit wat so skielik in die Kompanjie-tuin op die 23ste April 1729 geëindig het. [3]
Die rekords het reeds opgemerk dat Noodt met staatsie onder die kerkvloer op die laaste dag van April 1729 begrawe is, en dat daar geen spoor van berou deur enigiemand oor sy dood getoon is nie. Die weduwee en seun se tuisreis met die eerste terugkerende vloot van 1730 het die laaste van daardie huishouding van die Kaapse vestiging onder die nuwe goewerneur verwyder. [3]
Administratiewe kontinuïteit het dus een kant toe geloop—De la Fontaine bevestig en geïnstalleer—terwyl die Noodt-familiebinding die ander kant toe geloop het, tuiswaarts op die jaar se eerste Europa-gebonde skepe. Albei bewegings het tot dieselfde na-Noodt-reëling van 1730 behoort. [3]
Die Kompanjie verby die toppunt van sy voorspoed — konteks van 1730
Die Oos-Indiese Kompanjie, van wie se fortuin die Kaap grootliks afgehang het, het teen hierdie tydperk die toppunt van sy voorspoed verbygesteek. Sy dividende, wat vir die tien jaar eindigende 31 Desember 1722 teen sewe-en-dertig persent per jaar op die opbetaalde kapitaal gestaan het, het slegs een-en-twintig persent gemiddeld vir die tien jaar 1723–1732, en het daarna nooit hoër as vyf-en-twintig persent gestyg nie. [3]
Baie van sy handelsvestigings het nie die koste van instandhouding terugbetaal nie. Die handel van die Engelse en Franse in die Ooste het reusestappe gemaak, en sommige takke is heeltemal vir die Nederlanders verloor. Die kusvaart van suidelike Asië, eens byna uitsluitlik in Kompanjiehande, het in ander hande geval. In Holland is die direksie deur lede van magtige families verseker wat tevrede was om inkomste te trek sonder om misbruike reg te stel, en hulle invloed was voldoende om die State-Generaal te verhinder om inspeksie oor die Kompanjie se sake uit te oefen. [3]
Onder daardie omstandighede het korrupsie in die openbare diens dieper uitgebrei as tevore, en die aanstelling van onafhanklike fiskale het niks gedoen om dit te stuit nie. In die Asiatiese afhanklikhede is rykdom op skaamlose wyses deur Kompanjiedienaars opgehoop, en regeringsamptenare het in ’n styl van vertoon geleef wat aan Asiatiese heersers herinner het. Aan die Kaap was daar minder geleentheid vir sulke wanpraktyke, aangesien die koloniste nie die mense was om tamelik aan onreg van enige aard te onderwerp nie; en vir baie jare na Noodt se dood was die hoofamptenare in Suid-Afrika mans wat in algemene agting gehou is, wie se opregtheid nie bevraagteken is nie. [3]
Dood van ds. Lambertus Slicher; Le Sueur binneland toe gestuur — Junie 1730
In Junie 1730 is ds. Lambertus Slicher oorlede. Hy het sedert die 15de Julie 1725 op Drakenstein gedien, met opdrag om ook by geleentheid dienste op Stellenbosch te hou nadat ds. mnr. Bek na die Kaap verskuif is ná die dood van ds. mnr. D’Ailly in 1726. [3]
By Slicher se dood het die raad ds. François le Sueur—wat sy eerste Kaapse diens as tweede of assistent-predikant op die 16de Oktober 1729 gehou het—opdrag gegee om voorlopig op Drakenstein en Stellenbosch op te tree. Die binnelandse preekstoele het dus vir ’n tyd na die nuut aangekomde assistent oorgegaan terwyl Bek by die moeder gemeente gebly het. [3]
Le Sueur sou eers in April 1731 na die Kaap terugkeer, by die aankoms uit Europa van ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath as predikant van Drakenstein. Binne kalender 1730 is die kerklike feite Slicher se dood in Junie en die raad se voorlopige binnelandse opdrag aan Le Sueur. [3]
Dood van goewerneur De la Fontaine se vrou — Junie 1730
In dieselfde maand van Junie 1730 is die goewerneur se vrou oorlede. De la Fontaine is daardeur ’n weduwenaar gelaat aan die begin van sy permanente goewerneurskap, ’n private verlies wat later onthou is toe hy, gevorderd in jare, verlof gesoek het om met sy kinders na Europa terug te tree. [3]
Die dood het in dieselfde Junie geval wat Slicher van die Drakenstein-preekstoel weggeneem het en waarin die raad die verlating van Delagoabaai besluit het. Openbare en huishoudelike smart het dus die midjaar onder die nuut geïnstalleerde goewerneur gekenmerk. [3]
Vir die Kaapse gemeenskap was die goewerneur se berowing ’n huishoudelike feit van die regerende huishouding eerder as ’n beleidsverandering. Die administrasie het onder De la Fontaine en Van Kervel voortgegaan terwyl die weduwenaarskap vanaf Junie 1730 in die latere rekord van sy loopbaan gestaan het. [3]
Raad besluit om Delagoabaai te verlaat — 11 Junie 1730
Vroeë rampe by Delagoabaai het die Kompanjie nie dadelik ontmoedig nie, en vir lank is hoop op winsgewende handel daar gekoester. Eksperimente met suikerriet en indigo, bootekspedisies die riviere op na veronderstelde goudvelde en Monomotapa, die aardwal met die naam Lydzaamheid, somerkoors wat agt-en-dertig man insluitende kommandant Jan de Koning doodgemaak het, deserties na Inhambane, en ’n sameswering onder twee-en-sestig man het almal die latere 1720’s by die stasie onder Jan de la Capelle en andere gekenmerk. [3]
Die direkteure het uiteindelik besluit om die verlating of behoud van Fort Lydzaamheid aan die diskresie van die politieke raad aan die Kaap oor te laat. Die raad het daarop op die 11de Junie 1730 besluit dat hoe gouer dit verlaat kan word, hoe beter. Die Kaap se eie raad, nie ’n vars Nederlandse detailbevel nie, het dus die einde van die Delagoa-eksperiment vasgestel. [3]
Junie 1730 het dus ’n kerklike dood en ’n goewerneur se private berowing met ’n strategiese besluit gepaar: Fort Lydzaamheid moes ontruim word sodra skepe beskikbaar was. Die verversingstasie aan Tafelbaai sou sy manne en goedere terugneem van die suidoostelike kuspos wat nooit sy koste terugbetaal het nie. [3]
Pakkette vaar om Delagoa te ontruim — 12 Augustus 1730
Op die 12de Augustus 1730 het die klein vaartuie Snuffelaar, Zeepost en Feyenoord, wat as pakkette aan die Kaap gebruik is, vertrek om die manne en goedere van Delagoabaai te kom haal. Die drie klein vaartuie was die praktiese instrument van die Junie-besluit. [3]
Hul vertrek middel Augustus het die Kaapse pakkette ’n suidoostelike ontruimingstaak gegee eerder as gewone Tafelbaai- of kuspakketwerk. Die stasie wat in die middel-1720’s versterk en hernoem is, moes nou gestroop word deur dieselfde klas klein vaartuie wat die Kaap met sy buiteposte verbind het. [3]
Tot die pakkette aankom, het waarnemende kommandant Jan de la Capelle en die verminderde vestiging by Fort Lydzaamheid gebly. Die Augustus-vaart het die klok gestel vir ’n laaste seisoen aan die baai voor embarkeer teen jaareinde. [3]
Vaandrig Mona doodgemaak; Delagoa-stasie embarkeer — 27 Desember 1730
Voor die pakkette se aankoms het nog ’n ramp by die stasie plaasgevind. Vaandrig Mona en nege-en-twintig Europeërs is deur ’n groep inheemses verras en doodgemaak. Die slag het ’n pos getref wat reeds vir verlating gemerk was en die sterkte wat De la Capelle uiteindelik sou embarkeer verder verminder. [3]
Op die 27ste Desember 1730 het die waarnemende kommandant Jan de la Capelle en honderd drie-en-dertig man, waartoe die stasiemag verminder is, in die vaartuie wat vir hulle gestuur is, embarkeer. Delagoabaai is daardeur as Kompanjie-stasie verlaat, al sou die skepe self eers middel die volgende Januarie die Kaap haal. [3]
Die Desember-embarkeer het ’n duur eksperiment afgesluit wat van die vroeë Delagoa-besetting deur koorssomers, mislukte goud- en kopersoektogte, Lydzaamheid se aardwalle en die Mona-slagting geloop het. Binne kalender 1730 het die Kaap se besluit van 11 Junie, die pakkette se vaart van 12 Augustus, die dood van Mona en nege-en-twintig man, en die embarkeer van De la Capelle met honderd drie-en-dertig oorlewendes die volle plaaslike boog van verlating gevorm. [3]
Sluiting van 1730 aan die Kaap
Teen die einde van 1730 het die Kaap ’n bevestigde goewerneur gehad en die einde van sy suidoostelike baai-stasie beveel. Op die 20ste Februarie het direkteure se depêches Jan de la Fontaine permanente goewerneur, Adriaan van Kervel sekunde, en Daniel van den Henghel fiskaal uit Colombo gemaak; op die 8ste Maart het De la Fontaine die eed afgelê en is hy formeel geïnstalleer. Noodt se weduwee en seun het met die eerste tuiswaartse vloot van die jaar na Europa teruggekeer. Die Oos-Indiese Kompanjie het verby die piek van sy voorspoed gestaan, met dividende vir 1723–1732 gemiddeld een-en-twintig persent teen sewe-en-dertig persent in die vorige dekade, terwyl aan die Kaap die hoofamptenare na Noodt mans was wat in algemene agting gehou is. In Junie is ds. Lambertus Slicher oorlede en is ds. François le Sueur voorlopig na Drakenstein en Stellenbosch gestuur; dieselfde maand is die goewerneur se vrou oorlede. Op die 11de Junie het die raad besluit dat Fort Lydzaamheid by Delagoabaai so gou moontlik verlaat moet word; op die 12de Augustus het die pakkette Snuffelaar, Zeepost en Feyenoord gevaar om die manne en goedere te ontruim; vaandrig Mona en nege-en-twintig Europeërs is verras en doodgemaak voordat die ontruiming voltooi was; en op die 27ste Desember het waarnemende kommandant Jan de la Capelle en honderd drie-en-dertig man vir die Kaap embarkeer. Die jaar het dus gesluit op ’n gevestigde goewerneurskap, ’n herskikte kerklike kaart binneland, ’n goewerneur se berowing, en die laaste Kompanjie-embarkeer uit Delagoabaai. [3]