Boer History1708 aan die Kaap die Goeie Hoop: Van Assenburgh geïnstalleer, teruggeroepte amptenare vertrek, Simons en Mauritius-ontruiming
Raad beveel Le Boucq se deportasie — 17 Januarie 1708
Die kerktwis wat op die 28ste van Augustus 1707 begin het, het nog oor Tafelvallei gehang toe die nuwe jaar aangebreek het. Ds. Engelbertus François le Boucq het reeds sy salaris en die Kaapse preekstoel verloor nadat hy ouderling Abraham Poulle en diaken Jan Oberholster afgesit het, en hy is voor die hof van justisie verslaan in ’n geding teen die teruggeroepte predikant Petrus Kalden, met dieselfde uitslag by appèl in Batavia. In die oortuiging dat eendrag nie aan die Kaap te verwag was solank hierdie twisgierige predikant bly nie, het die politieke raad op die 17de van Januarie 1708 besluit om hom met die eerste uitgaande skip na Batavia terug te stuur. [3]
Die besluit kon eers op die 13de van September van dieselfde jaar uitgevoer word. Deur die tussenliggende maande het Le Boucq in die nedersetting gebly terwyl ’n nuwe goewerneur aangekom het, die teruggeroepte amptenare vir vertrek voorberei het, en die Kaapse kerk ’n pas aangestelde predikant uit Europa ontvang het. Die deportasiebevel van Januarie het dus die jaar omraam sonder om die onrus dadelik te beëindig: dit het die raad se oordeel gemerk dat die Augustus-preek en die nasleep daarvan ’n administratiewe probleem geword het eerder as ’n plaaslike pastoriegeskil. [3]
Van Assenburgh kom aan en word geïnstalleer — 25 Januarie–1 Februarie 1708
Op die 25ste van Januarie 1708 het goewerneur Louis van Assenburgh in Tafelbaai aangekom. Die volgende oggend het hy ’n vergadering van die politieke raad voorgesit, alhoewel hy nie dadelik die bestuur oorgeneem het nie. Hy was agt maande onderweg uit Holland en moes by ’n hawe aan die kus van Brasilië aandoen. Op die 1ste van Februarie 1708 is hy formeel in die amp geïnstalleer, waarmee die waarnemende administrasie van die sekunde Johan Cornelis d’Ableing, wat vanaf die 8ste van Junie 1707 geloop het, beëindig is. [3]
Van Assenburgh was voorheen ’n offisier in die leër van die Duitse keiser en is as ’n dapper en vaardige militêre offisier beskryf. In die kolonie het hy gou ’n voorliefde vir die genot van die tafel ontwikkel wat sommige tydgenote hom as ’n wynsuiper laat noem het, tog het hy die direkteure se opdragte in letter en gees uitgevoer en die agting van die burgers verwerf. Hy het selde die kasteel verlaat; op Nuwejaarsdag en op sy verjaardag het die vernaamste burgers met hulle vrouens tussen tien en elf die oggend kom groet, tot aandete gebly, en gewoonlik eers om nege die aand vertrek. By die jaarlikse monstering van die Kaapse distriksmilisie—een kompagnie kavallerie en twee van infanterie—is die offisiere by die kasteel onthaal. Hy was vriendelik by hierdie ontvangsgeleenthede en maklik bereikbaar, maar hy het nie die samelewing nagejaag soos Simon van der Stel in sy vroeër jare nie. [3]
Predikant d’Ailly en Henning Huising se terugkeer — vroeg Februarie 1708
In dieselfde skip as die goewerneur was ds. Johannes Godfried d’Ailly, wat as predikant van die Kaap aangestel is en hier die eerste keer op die 5de van Februarie gepreek het. Sy aankoms het die pastoriese gaping gevul wat Kalden se skorsing en die ineenstorting van die Bek–Le Boucq-reëling van 1707 gelaat het, en dit het die nedersetting ’n predikant gegee wat onder die nuwe orde uitgestuur is eerder as ’n tydelike dekking van preekstoele onder manne wat reeds in die onlangse twis verstrengel was. [3]
Henning Huising, een van die burgers wat na Europa gedeporteer is in die stryd teen Wilhem Adriaan van der Stel, was ook aan boord. Hy het ’n kontrak met die direkteure aangegaan vir die lewering van die helfte van die vleis wat die Kompanjie die volgende drie jaar aan die Kaap sou benodig, met die doel om mededinging te verseker deur die kontrak te verdeel. Pieter van der Byl en Ferdinandus Appel, eweneens onder dié wat huiswaarts gegaan het in die burgersaak, het die kolonie reeds sewe maande vroeër bereik. Die terugkeer van hierdie manne in 1708 het die Europese fase van die gedenkskrif-politiek van 1705–1706 teruggebring na die nedersetting as lewende persone met kontrakte en regsgedinge, nie slegs as name in Amsterdam se verseëlde brief nie. [3]
Vergelegen-druiwe en Huising se geding teen Van der Stel — Februarie 1708
Toe die aankoms van die goewerneur by Vergelegen bekend geword het, het mnr. Van der Stel ’n versoekskrif aan die politieke raad gestuur waarin hy gevra het om die landgoed nog ’n paar maande te mag behou, aangesien hy gehoop het dat die volgende vloot uit Europa berig sou bring dat die direkteure hulle besluit versag het. Die raad het geweier om toe te gee, en die meeste wat hy kon verkry was toestemming om die druiwe wat toe ryp word te pers en die helfte van die wyn vir eie rekening te verkoop, die ander helfte vir die Kompanjie. Die hoeveelheid wat gepars is, was ses-en-vyftig leggers. [3]
Op die 23ste van Februarie het Henning Huising mnr. Van der Stel voor die hof van justisie gedaag vir £8 056 bo en behalwe die waarde van negeduisend skape. Die voormalige goewerneur het toe die politieke raad versoek om hom nog ’n jaar in Suid-Afrika te laat bly ten einde getuienis te bekom om hom in hierdie saak te verdedig; maar toe Huising verklaar dat hy verkies om die aksie in die vaderland te bring eerder as om die middel te wees om Van der Stel langer in die kolonie te hou, het die raad die versoek afgewys. Die Februarie-sittings het dus Vergelegen se laaste oes onder sy teruggeroepte eienaar afgesluit en die burger–goewerneur-twis omskep in ’n siviele eis wat die partye na Europa sou volg. [3]
Tuisvloot neem teruggeroepte amptenare en burgeragente — 23 April 1708
Op die 23ste van April 1708 het die tuisvloot geseil en die voormalige goewerneur, die sekunde Samuel Elsevier, en die predikant van die Kaap met hulle gesinne na Europa geneem. Negentien van die burgers het Adam Tas en Jacob van der Heiden gemagtig om hulle klagtes teen die teruggeroepte amptenare verder te dryf, want dié, alhoewel van gesag ontneem, was nog dienaars van die Kompanjie en het hulle salarisse ontvang. Tas en Van der Heiden het derhalwe in dieselfde vloot vertrek. ’n Verdere ondersoek het in Amsterdam plaasgevind, wat tot die absolute ontslag van Van der Stel, Elsevier en Kalden uit die Kompanjie se diens gelei het. Hulle het agente in die kolonie agtergelaat om hulle boedels te verkoop en die opbrengs oor te stuur. [3]
Frans van der Stel het in dieselfde vloot as sy broer na Europa teruggekeer en hom in Amsterdam gevestig. Sy vrou, Johanna Wessels, dogter van een van die vooraanstaande burgers van die kolonie, het by haar ouers agtergebly om die eiendom tot die beste voordeel te verkoop en het eers in April 1717 vertrek om by haar man aan te sluit. Die fisiese opbreek van Vergelegen in vier plase en die verkoop van geboue sou in Oktober 1709 volg; wat 1708 voltooi het, was die inskeepping van die teruggeroepte huishouding en die uitsending van burgeragente om die saak voor die direkteure af te handel. [3]
Kommissaris Simons en die vrystellingsregulasie — 19 April 1708
Die tuisvloot van 1708 was onder bevel van Cornelis Joan Simons, wat die eerste onafhanklike fiskaal aan die Kaap was en hier in daardie hoedanigheid van 1690 tot 1694 gewoon het. Hy was onlangs goewerneur van Ceylon, en is nou deur die goewerneur-generaal en raad van Indië gemagtig om tydens sy verblyf in Suid-Afrika as kommissaris op te tree. Hy het ’n aantal regulasies uitgevaardig, waarvan die opdrag wat later die praktyk die meeste gevorm het die vrystelling van slawe betref het. [3]
In sy instruksies aan die Kaapse regering, gedateer die 19de van April 1708, het Simons gelas dat geen slaaf vrygestel mag word sonder sekerheid deur die eienaar dat die vrygestelde nie binne tien jaar ’n las op die armesfondse sou word nie, ooreenkomstig die statute van Indië. Dit was voortaan die wet in Suid-Afrika. Daar was egter een noemenswaardige uitsondering. Dames wat uit Indië na Europa teruggekeer het, het dikwels slavinne as wagmeisies saamgeneem, en here is soms deur hulle bediendes vergesel; dié slawe is byna altyd weer teruggestuur, aangesien hulle in Nederland van geen diens kon wees nie. Die direkteure het beveel dat sulke persone as vrye mense behandel moes word, met bewys dat hulle op die grond van die republiek was gelykstaande aan briewe van manumissie. [3]
Die regulasie het ’n langer verskuiwing in Europese praktyk weerspieël. Vroeë regverdigings van Afrikaanse slawerny het op heidense status berus, en ’n belydenis van die Christendom was eens genoeg om ’n persoon vry te maak en hom op gelyke burgerlike regte met sy voormalige meesters te plaas. Met verloop van tyd is vrystelling minder geredelik toegestaan; Simons se borgvereiste en die direkteure se uitsondering vir slawe wat Nederlandse grond betree het, het saam die Kaapse reël vir die jare daarna vasgelê. [3]
Drakenstein-kerkraad se nominasies moet in Nederlands wees — 1708
Dit was die laaste jaar waarin nominasies van die Drakenstein-kerkraad in die Franse taal ingestuur is. By ontvangs van die gewone dokumente, in Frans geskryf, het die politieke raad gelas dat voortaan die nominasies van kerkampte en briewe aan die regering in Nederlands moes wees. Die bevel het ’n geslag van Franse administratiewe papier in die Hugenote-distrik afgesluit en Drakenstein se formele korrespondensie in lyn gebring met die taal wat reeds in Kaapse en Stellenbosse kerksake oorheers het. [3]
Koringuitvoer en die kennisgewing teen rog en bone — 1708
In 1705 het ’n reeks goeie seisoene begin, en elke jaar is nou ’n aansienlike hoeveelheid koring na Batavia gestuur. Van 1706 tot 1711, albei jare ingesluit, was die gemiddelde uitvoer ietwat meer as vierduisend muids. Die Kompanjie het ietwat minder as twaalf sjielings Engelse geld per muid daarvoor by die magasyn betaal. Rog, gars, bone en ertjies is ook in hoeveelhede verbou wat voldoende was vir die skepe en die Indiese regering. Daar was egter ’n baie beperkte mark vir hierdie produkte in Indië. In 1708 was die hoeveelheid rog en bone wat verbou is so ver bo die vraag dat ’n kennisgewing uitgereik is wat die verbouing daarvan ontmoedig en verklaar het dat die Kompanjie nie meer van enige van die twee sou aankoop nie. [3]
Die kennisgewing het nie die koringhandel omgekeer wat die goeie seisoene geopen het nie; dit het die sekondêre gewasse wat die Kompanjie bereid was om te absorbeer, vernou. Vir vryburgers wat rog- en bone-aanplantings bo skip- en hospitaalbehoefte uitgebrei het, het 1708 ’n duidelike teken gebring dat die Batavia-mark nie onbeperkte diversifikasie van graan sou onderskryf nie. [3]
Carthago en Mercurius begin die Mauritius-ontruiming — September 1708
Die eiland Mauritius, tot dusver ’n afhanklikheid van die Kaapkolonie, is in hierdie tyd deur die Oos-Indiese Kompanjie verlaat. Dit was skaars van nut as verversingstasie, en buiten ’n bietjie ebbenhout en ambergris het dit niks tot die handel bygedra nie. Die direkteure het tot die slotsom gekom dat dit nie die koste van ’n groot garnisoen werd was nie, en dat dit met ’n klein garnisoen nie veilig was nie. Opdragte om te onttrek het die Kaap in Februarie 1707 bereik; die Kompanjie se persele op die eiland is op die 15de van November 1707 heeltemal deur vuur vernietig. [3]
Toe die berig van onttrekking die eiland bereik, is die burgers baie onwillig gevind om hulle huise op te breek, maar as ’n noodsaaklikheid het nege gesinshoofde verkies om na die Kaap te kom, terwyl die res Batavia verkies het. In September 1708 is twee vaartuie, die Carthago en die Mercurius, gestuur om te begin met die vervoer van die mense en hulle goedere. Die Carthago het na Batavia deurgegaan; die Mercurius sou na die Kaap terugkeer en haar passasiers hier op die 26ste van Januarie 1709 land, onder wie Daniel Zaaiman, Gerrit Romond en Hendrik de Vries met hulle gesinne. Die finale inskeepping van kommandant Abraham Momber en die garnisoen in die Beverwaart het nog in Januarie 1710 gelê; wat 1708 bereik het, was die eerste georganiseerde ophaling van setlaars kragtens die Kaap se ontruimingsbevel. [3]
Le Boucq eindelik na Batavia verskeep — 13 September 1708
Die Januarie-besluit teen Le Boucq is op die 13de van September 1708 uitgevoer, toe die twisgierige predikant eindelik met ’n uitgaande skip na Batavia teruggestuur is. Agt maande het verloop sedert die raad geoordeel het dat eendrag nie te verwag was solank hy bly nie; in daardie tussentyd is Van Assenburgh geïnstalleer, het d’Ailly die Kaapse preekstoel oorgeneem, en het die teruggeroepte amptenare na Europa geseil. Die September-deportasie het die oop fase van die kerkrisis afgesluit wat met die Spreuke-preek van Augustus 1707 begin het. [3]
Bul-en-hond-geveg by die kasteel — 11 November 1708
Daar was slegs een aangetekende geval waarin Van Assenburgh se gewone sosiale terughoudendheid op ’n wyse gebreek is wat die bestendige burgers van die Kaap ontstel het. Toe die middagdienste op Sondag die 11de van November 1708 afgeloop het, het die goewerneur die vernaamste stadsmense na die kasteel genooi en probeer om hulle met ’n geveg tussen bulle en honde te vermaak. Die voorval het buite die formele Nuwejaars- en verjaarsdagontvangste en die milisie-aandete gestaan; dit is onthou as ’n uitsonderlike afwyking van die gewoontes van ’n goewerneur wat andersins min met die dorp gemeng het buite daardie vaste geleenthede. [3]
Sluiting van 1708 aan die Kaap
Teen die einde van 1708 het die nedersetting die oordrag van mag voltooi wat die Kattendyk-brief van 1707 aangekondig het. Die raad se bevel van die 17de van Januarie het Le Boucq na Batavia veroordeel; Van Assenburgh het op die 25ste aangekom, die volgende oggend voorgesit, en is op die 1ste van Februarie geïnstalleer; d’Ailly het vanaf die 5de gepreek; Huising is terug met ’n halfaandeel-vleiskontrak terwyl Van der Byl en Appel reeds terug was. Vergelegen se laaste oes onder die teruggeroepte goewerneur het ses-en-vyftig leggers opgelewer wat met die Kompanjie gedeel is; Huising se Februarie-geding vir £8 056 en negeduisend skape het die siviele twis na Europa gedryf. Op die 23ste van April het die tuisvloot Van der Stel, Elsevier, Kalden en hulle gesinne geneem, saam met Tas en Van der Heiden as agente van negentien burgers, en Amsterdam se latere ondersoek het die drie amptenare absoluut uit die diens ontslaan. Kommissaris Simons se opdrag van die 19de van April het vrystelling aan ’n tienjaar-armesfonds-sekerheid gebind, met die direkteure se uitsondering vir slawe wat op Nederlandse grond gestaan het. Drakenstein se kerkraad is aangesê om in Nederlands te nomineer en te skryf; ’n kennisgewing het oortollige rog en bone ontmoedig terwyl koringuitvoer na Batavia gemiddeld bo vierduisend muids per jaar voortgegaan het. In September het die Carthago en Mercurius begin om Mauritius-setlaars op te haal, en op die 13de het Le Boucq eindelik geseil. Die November bul-en-hond-vermaak by die kasteel het ’n jaar afgesluit waarin die nuwe goewerneur se huishoudelike gewoontes, die vertrek van die Van der Stel-kring, en die eerste Mauritius-ontruimingskepe saam die praktiese einde gemerk het van die krisisadministrasie wat d’Ableing sedert Junie 1707 gehou het. [3]