Boer History1741 aan die Kaap die Goeie Hoop: Van Oudtshoorn as fiskaal, Simonstadbaai-winterbevel en De Savoye
Swellengrebel en Tulbagh nog aan die hoof van die regering — 1741
Kalender 1741 het begin met Hendrik Swellengrebel nog as goewerneur en Ryk Tulbagh nog as sekunde onder die reëling wat die direkteure op die 14de van April 1739 opgelê het. Dié bevel het die sekunde na die eerste stoel herstel ná die betwiste opvolging wat op goewerneur Adriaan van Kervel se dood in September 1737 gevolg het, het Daniel van den Henghel na die onafhanklike fiskaalsamp teruggestuur, en het die sekretaris Tulbagh tot die tweede burgerlike pos verhef. Die Vergadering van Sewentien het die sekunde as die regte persoon beskou om die hoogste gesag by ’n goewerneur se dood oor te neem. Kalender 1741 was dus die derde landbou- en skeepvaarjaar van ’n hiërargie wat Tafelvallei al as gevestig behandel het. [3] [9]
Swellengrebel was die eerste gebore Caabse Vlekker wat tot die hoogste pos geroep is. Hy is op die 29ste van September 1700 gebore, seun van Johannes Swellengrebel, wat in 1691 aangekom het, etlike mindere ampte insluitend dispensier en ’n stoel in die hooggeregshof beklee het, en in 1716 as vryburger gevestig het, en van Johanna, dogter van die verkenner-soldaat Hieronimus Cruse. Ná Johanna se dood toe Hendrik dertien was, was sy stiefma Christina Stants, weduwee van Jan van Meerland, ook ’n Kaapse koloniale, sodat geen ander indrukke sy jeug gevorm het as dié van die Kaap die Goeie Hoop nie. Goedhartigheid, gesonde verstand en lang ervaring, eerder as buitengewone gawes of besondere skooling, het hom ’n gewilde en bekwame goewerneur gemaak. As Kompanjiebeampte is hy grootgemaak in die praktiese skool van Maurits Pasques de Chavonnes en Jan de la Fontaine. In 1727, terwyl hy nog ’n geplaagde raadssekretaris onder Noodt was, het hy met Helena Wilhelmina ten Damme, ook ’n gebore Vlekker, getrou. Tulbagh was die bruidegom se getuie. Die paar het in die ruim Swellengrebel-woning in Bergstraat gewoon; ná die April-aanstelling het die nuwe goewerneur eers ’n ruk in die ouerhuis aangebly voordat hy in die Kasteel ingetrek het, en hy het deur die derde kalenderjaar ’n gereelde besoeker daar gebly. [3] [9]
Tulbagh, reeds sekretaris en deur huwelik met die Swellengrebel-familie verbind, het die tweede burgerlike stoel deur die hele 1741 beklee. Hy is op die 21ste van Mei 1699 in Utrecht gebore, seun van Dirk Tulbagh, ’n offisier van die State-Generaal, en Catharina Cattepoel, en het in 1716 as ’n seun van nog nie sewentien nie aan die Kaap geland. Hy het opgestyg deur die pakhuis onder De la Fontaine, die adjunk-sekretarisskap en die senior klerkskap, en het nege jaar in die politieke raad gesit teen die tyd van die lotverkiesing ná Van Kervel se dood. Die April- 1739-bevordering het hom tot senior koopman en sekunde gemaak. Twee swaer het dus die eerste en tweede stoel beset: ’n Kaapsgebore goewerneur wie se wêreld Tafelvallei was, en ’n Utrecht-gebore sekretaris wie se hele Kaapse loopbaan langs dieselfde familie deurgebring is. Van den Henghel het deur die eerste agt-en-’n-halwe maande van die jaar onafhanklike fiskaal gebly, sodat die gewone masjinerie van raad, landdroshowe by Stellenbosch en Drakenstein, en die drie dorps- en distrikspreekstoele onder gevestigde name geloop het tot die September-fiskaaloorgawe. [3] [9]
Die enigste kerke in die kolonie was nog by die Kaap, Stellenbosch en Drakenstein. Daardie drie preekstoele was van predikante voorsien, ds. Willem van Gendt wat deur die direkteure uitgestuur en in Desember 1738 te Stellenbosch gestasioneer is. Skole het by elke plek bestaan, maar elders is kinders se onderwys dikwels aan geen bekwamer onderwyser toevertrou as ’n soldaat wat vir ’n kort termyn gehuur is nie. Huurplase en veeposte het al drie of vier dae van die naaste kerk gelê, sodat kerkgang dikwels lank versuim is. Daar was meer as vierhonderd sulke huurplase of veeposte. Die gemeente-kaart van 1741 het nog net daardie drie gemeentes gehad; die jaar sou ’n fiskaalopvolging en ’n metropolitaanse winterhawebevel onder die ou preekstoele toets eerder as onder nuwe plattelandse kerke. [3]
Buite die Kasteel het die nedersetting nog die militêre buiteposte by Saldanhabaai, Klapmuts, Groenkloof, Ziekenhuis en Rietvlei gedra, terwyl die grensherinnering aan die 1739- San-invalle op Piketberg en die Bokkeveld en die September 1740-kasteelbesoek van die leiers Waterboer, Anthonie, Dragonder en Klein Jantje nog vars was. Swellengrebel se vroeë jare was al gekenmerk deur moeilikhede met San-bendes op afgesonderde plase en veeposte; blanke nedersetting het geleidelik oor die agterland uitgekring en grond ingeneem wat die San as jagveld beskou het. Ná strawwe kommandostraf het daardie genoemde leiers na die Kasteel gekom, belowe om beter te gedra, en gepas onthaal. Roofdierpremies wat in November 1739 verlaag is, het nog die kontantbelonings vir leeu-, luiperd- en hiënavelde bepaal. Die kenmerkende Kaapse besigheid van 1741 was nie ’n wisseling van goewerneurs nie, maar ’n wisseling van onafhanklike fiskaal en ’n direkteure-winterhawebevel wat Kompanjie-skeepvaart in die seisoene vorentoe sou hervorm. [3] [9]
Pieter van Reede van Oudtshoorn onafhanklike fiskaal — 18 September 1741
Daniel van den Henghel het die onafhanklike fiskaalstoel sedert Maart 1731 beklee. Hy was langer senior koopman as Swellengrebel toe Van Kervel sterf, en op daardie grond het hy die waarnemende goewerneurskap teen die sekunde se beroep op gewoonte opgeëis. Die politieke raad, ses lede teenwoordig, het gelykop verdeel: Nicholas Heyning en die meester van die pakhuise Christoffel Brand het die fiskaal gesteun; kaptein Johannes Tobias Rhenius en die sekretaris Tulbagh het die sekunde gesteun. Die fiskaal het teen Tulbagh se stem beswaar gemaak omdat hy met Swellengrebel se suster getroud was; Tulbagh het geantwoord dat hy nege jaar gesit het en altyd volgens sy gewete gestem het, en dat geen regulasie ’n lid sy stem op so ’n grond ontneem nie. Die ander het hom gehandhaaf. Brand het toe voorgestel dat, omdat die lede gelykop verdeel was, die lot gewerp moes word. Die uitslag was ten gunste van die fiskaal, en hy het die oop stoel ingeneem. Hy is nie as goewerneur aangestel nie, slegs waarnemend totdat Amsterdam antwoord. [3] [9]
Die Vergadering van Sewentien het nie goedgekeur nie, omdat hulle die sekunde as die regte persoon beskou het om die hoogste gesag by ’n goewerneur se dood oor te neem. Hulle het dus instruksies uitgestuur dat Van den Henghel na sy amp as onafhanklike fiskaal moes terugkeer, dat Swellengrebel die goewerneurspos moes inneem, en dat Tulbagh dié van sekunde moes inneem. Daardie veranderinge het op die 14de van April 1739 in werking getree. Die nuus van Swellengrebel se aanstelling, Tulbagh se bevordering en Van den Henghel se terugkeer na die fiskaalsamp is deur die hele kolonie toegejuig. Van daardie April tot middel September 1741 het die fiskaal wat eers deur die lot bo die sekunde gesit het, hom weer tot die onafhanklike amp beperk wat die direkteure aan hom toegewys het. [3] [9]
Op die 18de van September 1741 is hy afgelos deur Pieter van Reede van Oudtshoorn, wat deur die oppergesag uitgestuur is en as onafhanklike fiskaal diens aanvaar het. Die September-opvolging het ’n tienjarige fiskaaltermyn afgesluit wat onder goewerneur Jan de la Fontaine begin het en die waarnemende tussentyd van 1737–1739 oorleef het. Van Oudtshoorn se aankoms het ’n direkteur-aangestelde senior koopman in die derde groot burgerlike amp langs die koloniste-goewerneur en die sekretaris-tot-sekunde geplaas. Vir die sluitende kwartaal van 1741 was die drie senior burgerlike name dus Swellengrebel, Tulbagh en Van Oudtshoorn. [3] [3]
Die amp self was ouer as enige van die drie manne. Onafhanklike fiskaals het aan die Kaap gesit sedert Cornelis Joan Simons in Oktober 1690, daarna Johan Blesius van November 1694 tot April 1711, ’n vakature waartydens Willem van Putten voorlopig waargeneem het, Cornelius van Beaumont van Maart 1713 tot Junie 1724, Adriaan van Kervel van Junie 1724 tot Maart 1731, en Van den Henghel van Maart 1731 tot September 1741. Van Oudtshoorn se September-aanvaarding het dus ’n lyn voortgesit wat die Kompanjie as ’n aparte, direkteur-beheerde magistratuur behandel het eerder as as ’n plaaslike bevordering van die raadstafel. Die onafhanklike fiskaal was nie die goewerneur se skepsel nie: hy het vervolg, hy het as senior koopman gesit, en in 1737 het hy selfs die eerste stoel op grond van daardie rang se duur opgeëis. Kalender 1741 het ’n nuwe naam in daardie stoel gesit sonder om die amp te herskryf. [3]
Indekslyste het dieselfde September-datum van die ander kant van die sin opgeteken: Van Oudtshoorn het in Suid-Afrika aangekom en in September 1741 as onafhanklike fiskaal diens aanvaar. Van den Henghel se eie indekslyn het met dieselfde jaar gesluit: as onafhanklike fiskaal aangestel, in Maart 1731 diens aanvaar, deur die lot gekies om ná Van Kervel se dood voorlopig waar te neem, deur die direkteure verplig om hom tot die fiskaalsamp te beperk, en in 1741 na Europa teruggekeer. Die twee indeksinskrywings, saam gelees, is die jaar se burgerlike feit in kortste vorm—een man wat by die derde stoel aankom, die ander wat dit verlaat. [3]
Van den Henghel keer as kommodoor na Europa terug — 1741
’n Paar maande ná die September-aflossing het Van den Henghel as kommodoor van ’n eskader van vier skepe na Europa teruggekeer. Die vertrek het die direkteure se vroeëre besluit voltooi dat hy hom tot die fiskaalsamp moes beperk totdat ’n behoorlike opvolger gestuur kon word, en dit het die beampte wat ná Van Kervel se dood die waarnemende goewerneurskap op senior-koopmansrang betwis het, van die Kaap verwyder. Die kommodoor se tuisvaarteskader het die einde van plaaslike diens gemerk eerder as ’n nuwe Kaapse aanstelling. Indeks en verhaal stem saam dat die terugkeer tot 1741 behoort het. [3] [3]
Hy was sedert Maart 1731 in die kolonie. Sy Kaapse loopbaan het dus De la Fontaine se permanente goewerneurskap, Van Kervel se paar weke aan die hoof van die tafel, die lotgetrekte waarnemende tussentyd van negentien maande, en twee volle jare plus ’n somer onder Swellengrebel voor die oorgawe aan Van Oudtshoorn omvat. Die fiskaal se eis in September 1737 het op dae as senior koopman berus; Swellengrebel se teen-eis het op die gewoonte berus dat die tweede-in-bevel waarneem totdat die oppergesag gehoor kon word, selfs al was hy net negentien dae sekunde, omdat hy dertien jaar in die politieke raad gesit het en ruim ervaring gehad het. Die Sewentien het met die gewoonte saamgestem. Die kommodoor se vier skepe was die laaste sigbare gevolg van daardie metropolitaanse oordeel. [3] [9]
Met Van den Henghel weg, het die Kasteel nie meer ’n voormalige waarnemende regeringshoof in ’n ondergeskikte fiskaalstoel gehou nie. Die direkteure se hiërargie van 1739—goewerneur, sekunde, fiskaal—het nou by die lewende beamptes gepas sonder die persoonlike oorblyfsel van die lotverkiesing wat Van den Henghel eers bo Swellengrebel gesit het. Die eerste regeringslotery ooit aan die Kaap het die nedersetting negentien maande regeer; kalender 1741 het daardie persoonlike hoofstuk gesluit deur die wenner as kommodoor huis toe te stuur eerder as deur die stoele weer te herskryf. [3] [9]
Die kolonie wat hom sien vertrek het, was dieselfde kolonie wat Swellengrebel se installasie toegejuig het. Johannes Swellengrebel sou volgens gerug honderdduisend gulde in Amsterdam bestee het om die Here Sewentien te oortuig dat sy seun, en nie Van den Henghel nie, die regte man was om die Kaap te regeer; of daardie som uitgegee is of nie, die hele dorp is by Hendrik se installasie oorvloedig onthaal, en die fiskaal se latere vertrek as kommodoor het in skeepsvorm bevestig wat die April-1739-depesches al in rang besluit het. Ywer en doeltreffendheid in die eerste twee stoele, en ’n direkteur-gestuurde opvolger in die derde, was die burgerlike gesig van 1741 nadat die vier vaartuie die reede verlaat het. [3] [9]
Direkteure beveel winterverversing by Simonstadbaai — 1741
Weens die swaar verliese wat die Kompanjie deur skipbreuke in Tafelbaai gely het, het die direkteure in 1741 besluit dat hulle vlote daarna by Simonstadbaai moes ververs van die 15de van Mei tot die 15de van Augustus, die seisoen wanneer storms uit die noordweste algemeen was. Die bevel het ’n lang reeks winter rampe op die oop reede onder Tafelberg beantwoord, waarvan die wrak van die uitgaande Indiëvaarder Visch in die nag van 5–6 Mei 1740 bo die kasteel slegs die mees onlangse Kaapse herinnering was. Daardie skip, wat in ’n stywe storm probeer anker gooi het, het aan land geloop en ’n volledige wrak geword; haar siek manne tussen die dekke het verdrink, en die ander, op een na, het met ’n tros die strand bereik. [3]
Tafelbaai se winteraard was nie ’n nuwe ontdekking nie. Noordwesstorms het van die reede ’n lywal gemaak; die kasteel en die battery aan die strand wat in Februarie 1715 begin, in April 1726 voltooi, eers Mauritius genoem en daarna die Chavonnes-battery, kon nie ’n vloot teen daardie winde hou nie. Die groot storm van Mei 1737 het al nege skepe laat vergaan met die verlies van meer as tweehonderd lewens en ’n groot hoeveelheid goedere. Verskeie wrakke het in die lang Swellengrebel-hoofstuk aan die Suid-Afrikaanse kus plaasgevind; die Visch was die ramp wat nog in lewende geheue gestaan het toe die Sewentien die winterhawebevel van 1741 geskryf het. [3]
Die vaartyd uit die Nederlande en die Indië is só gereël dat daar onder gewone omstandighede nie baie skepe in Suid-Afrikaanse seë in daardie midjaarvenster sou wees nie, maar storms en onvermydelike oponthoud moes nog in ag geneem word. Die direkteure het Simonstadbaai dus nie as ’n toevallige alternatiewe hawe behandel nie, maar as die voorgeskrewe winterverversingstasie wanneer Kompanjievlote nie die gevaarlike maande in Tafelbaai kon vermy nie. Die datums self—die vyftiende van Mei tot die vyftiende van Augustus—was ’n metropolitaanse kalender wat op ’n Kaapse ankerplek gelê is: drie maande waarin noordwesweer aanvaar moes word, en waarin die kleiner baai onder die skiereiland se oostekant vir die oop reede moes instaan. [3]
Die besluit het tot metropolitaanse skeepvaartbeleid behoort eerder as tot ’n Kaapse bouprogram van 1741 self. Geen permanente magazyn, hospitaal of poshouer se kwartiere het in hierdie kalenderjaar aan die suidelike oewer opgerys nie. Wat Tafelvallei ontvang het, was ’n instruksie oor waar vlote moes ververs, nie ’n dorpie, nie ’n mole, en nie ’n nuwe garnisoen nie. Die Kasteel se vlootwerk in 1741 was nog die ou Tafelbaai-inrigting: water, vleis en tuinprodukte van die skiereilandplase, en die herinnering aan tros en wrak bo die kasteelmure. [3]
Vir skippers het die bevel ’n verandering van winterbestemming beteken, nie ’n verandering van verversingsdoel nie. Vlote het nog water, groente en vleis ná die lang vaart uit die Kanaal of uit Indië nodig gehad; die Sewentien het eenvoudig ’n ander baai genoem vir die maande wanneer Tafelbaai skepe doodgemaak het. Kalender 1741 het die besluit en die seisoendatums opgeteken. Tafelvallei het ’n instruksie ontvang oor waar vlote moes ververs, nie ’n geboude hawe aan die suidelike oewer nie. [3]
Veilige winterskuiling en duur landtoegang — 1741
Simonstadbaai het veilige skuiling in die winterseisoen gebied. Daardie voordeel was die hele punt van die direkteure se bevel: noordwesstorms wat van Tafelbaai ’n lywal gemaak het, het die kleiner baai onder die Kaapse Skiereiland se oostekant as veiliger ankerplek vir skepe gelaat wat nie die oop reede kon hou nie. Valsbaai se binneste inham, teen die noordweste deur die berge van die skiereiland toegemaak, was die geografiese antwoord op ’n wrakboek wat in Tafelbaai geskryf is. [3]
Daar was egter ’n ernstige nadeel in die moeilikheid van toegang oor land, wat die voorsiening van ’n skip met vars proviand baie duur gemaak het. Vee, groente en water moes nog die ankerplek van die gevestigde skiereilandplase en van Tafelvallei-voorrade bereik. Die waenspad oor die landengte en oor die skiereiland se ruggraat was nie ’n hawestraat nie. Sonder ’n bewerkte bootverbinding of ’n permanente walinrigting het elke winteraanloop hoër vervoerkoste beloof as ’n gewone Tafelbaai-verversing, waar die kasteel, die steiger en die tuin ’n kort roei van die ankerplek af gestaan het. [3]
Daardie koste was nie ’n klein rekeningkundige nuuskierigheid nie. Vars vleis, tuingoed en water was die Kaap se rede om as verversingstasie te bestaan; as daardie voorrade duur geword het om af te lewer, sou die winterhawebevel die Kompanjie se Kaapse inrigting belas selfs terwyl dit skepe spaar. Die Sewentien het veiligheid van rompe bo goedkoopte van vervoer gekies. Kalender 1741 het dus twee feite in een besluit gehou: Simonstadbaai was die voorgeskrewe winterstasie, en landtoegang sou voorsiening duur maak. [3]
In 1741 was die balansstaat van die nuwe bevel nog teoreties. Geen wintervloot is in die kleiner baai onder hierdie instruksie getel nie; geen poshouer is vir ’n suidelike walstasie genoem nie; geen magazyn is begin nie. Wat die Kaap besit het, was ’n direkteure-kalender en ’n geografie: drie wintermaande, ’n beskutte inham, en ’n duur oorlandvoorsiening. [3]
Vir burgers en Kompanjietuinier het die bevel die daaglikse geografie van voorsiening nog nie verander nie. Koring, wyn, vleis en groente het nog na Tafelbaai beweeg soos in 1740. Wat verander het, was die metropolitaanse reël vir vlote wat Mei, Junie, Julie en die eerste helfte van Augustus in Suid-Afrikaanse seë nie kon vermy nie. Skippers wat daardie venster gehou het, sou op bevel van die Sewentien na Simonstadbaai kyk eerder as na die kasteelreede. Die Kaap se werk in 1741 was om daardie bevel te hoor en die koste van landvervoer teen die herinnering aan die Visch te tel. [3]
Dood van Philippe Rudolf de Savoye — 1741
Onder die Kaap se Hugenote-afstammeling Kompanjiedienaars is Philippe Rudolf de Savoye in 1741 oorlede en in die kerk begrawe. Hy was ’n seun van die vlugteling Jacques de Savoye, op die 29ste van Augustus 1694 te Drakenstein gedoop, en hy skyn nie getroud te wees nie. Die begrafnis in die kerk het ’n tweede-generasie vlugtelingbeampte onder die dorpsgemeente se dode geplaas eerder as op ’n verre leenplaas. [8]
Hy het by die diens van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie aangesluit en die range van onderkoopman en keldermeester aan die Kaap beklee. In sy testament, in 1741 ingedien, het hy sy nefies en niggies Meyer as sy erfgename ingestel. Die keldermeesteramp het ’n Hugenote-lyn-huishouding aan die Kompanjie se voorraadhou eerder as aan ’n Drakensteinse wingerd gebind: wyn, proviand en die kasteel se kelders, nie ’n leenplaas-veeboek nie. Die testament se Meyer-erfgename het daardie tak binne die dorpsgemeente se formele rekord gesluit. [8]
Die vader was Jacques de Savoye van Aeth, ’n welgestelde koopman, gebore 1636, wat in die Oosterlandt uit Middelburg op die 26ste van April 1688 ná ’n vaart van twee maande en tien dae aangekom het. Die skip, honderd-en-sestig voet, het vier-en-twintig vlugtelinge gebring; onder hulle was ook die chirurgyn Jean Prieur du Plessis van Poitiers en die hoedemaker Isaac Taillefert van Château Thierry, almal met vrouens en kinders. Jacques se geselskap het sy vrou Marie Madeleine le Clercq van Doornik en haar moeder Antonette Carnoy, weduwee van Philippe le Clercq, ’n koopman van Doornik, ingesluit, tesame met die kinders Marguerite, destyds sewentien, Barbere, vyftien, en Jacques, nege maande. Hy was ’n koopman in Gent; Katolieke haat en hofsake het hom in 1687 na die Noordelike Nederlande gedryf. [8]
Kommandeur van der Stel het geskryf dat Jacques de Savoye en sy gesin deur hulle deugde en ywerige ywer voorbeelde vir al die vlugtelinge en ballinge was, en dat hy weens sy vermoëns en kennis van die Nederlandse en Franse tale as heemraad aangestel is. Hy het lid van die hof van landdros en heemrade geword. Op die 17de van Julie 1689 is ’n dogter, Aletta, in Kaapstad gedoop en met Pierre Meyer van Dauphiné getroud—die lyn waarlangs Philippe Rudolf se 1741-testament sou loop. In 1712 het Jacques en sy vrou en haar moeder na Europa teruggekeer; weens sy armoede kon hy nie die volle passasiegeld betaal nie. Hy is in Oktober 1717 begrawe; sy weduwee is in Mei 1721 begrawe. Philippe Rudolf se kerkbegrafnis in 1741 het dus nog ’n tak van daardie vlugtelinghuishouding binne die nedersetting se formele rekord gesluit, ’n geslag ná die vader se terugkeer en dood in Europa. [8]
Die dood het nie die politieke raad herskryf nie. Dit het ’n genoemde Hugenote-lyn Kompanjiedienaar van die handels- en voorraadpersoneel verwyder in dieselfde jaar dat die fiskaalstoel van hande gewissel het. Marguerite de Savoye het voor 1690 met Christoffel Snyman getrou en daarna met Henning Viljoen, seun van die vlugteling Villion; Barbere het met Christiaan Eelers en daarna met Elias Kina getrou. Daardie getroude dogters het die naam al in burgerhuishoudings gedra. Die ongetroude keldermeester se testament, wat terugwys na Aletta se Meyer-kinders, het die Kompanjie se onderkoopmanstak binne dieselfde vlugteling-neefskap gehou eerder as om ’n nuwe de Savoye-huishouding in Tafelvallei te stig. [8]
Kerke, Schmit by Baviaanskloof en die Drakenstein-mynvereniging — 1741
Die drie preekstoele by die Kaap, Stellenbosch en Drakenstein het die kolonie se enigste kerke gebly. Van Gendt, deur die direkteure uitgestuur en in Desember 1738 te Stellenbosch gestasioneer, was in sy derde kalenderjaar in daardie gemeente. Skole het by elk van daardie drie setels gestaan. Oral elders is kinders se onderwys gewoonlik aan ’n soldaat oorgelaat wat vir ’n kort termyn gehuur is. Meer as vierhonderd huurplase of veeposte het al drie of vier dae van die naaste kerk gestrek. Kalender 1741 het geen nuwe gemeente bygevoeg nie; dit het die ou drie onder Swellengrebel en Tulbagh gehou terwyl die fiskaalstoel verander het en die Sewentien ’n winterbaai genoem het. [3]
By Baviaanskloof, later Genadendal, in die distrik Stellenbosch, het die Morawiese sendeling George Schmit nog onder Khoikhoi-hoorders gearbei ná sy aankoms in die skip Huis te Rensburg en die raadsnotule van die 11de van Julie 1737. Daardie notule het gestel dat ’n sekere persoon met die naam George Schmit gekom het met die doel om die Khoikhoi tot die Christendom te bekeer as dit moontlik sou wees; dat gehoop moes word so ’n wenslike gevolg sou bereik word deur die seën van die Here op die middele wat aangewend sou word; en dat alle moontlike bystand aan hom gegee moes word in die voortsetting van daardie verdienstelike werk. Dit is beoog dat as enige Khoikhoi bekeer sou word, hy hulle aan die predikant van die gemeente vir die doop sou voorstel, en dat hy nie sou probeer om ’n aparte gemeente te stig met reëls wat van dié van die Nederduitse Gereformeerde kerk verskil nie. [3] [9]
Hy het ’n geselskap Khoikhoi bymekaargemaak, met wie hy vyf jaar gearbei het, en sy uiterste gedoen om hulle die leerstellinge van die Christendom en die voordele van ’n gevestigde nywer lewe te leer. Deur 1741 was hy in die latere strek van daardie vyfjaararbeid en het hy nog niks as vriendelikheid van die regering ontmoet nie. Die verstandhouding van 1737 het nog gegeld: onderrig by Baviaanskloof, doop by die gemeentevont, geen aparte Morawiese gemeente nie. In 1741 was Schmit nog die toegestane onderwyser by Baviaanskloof, wat onder die Nederduitse Gereformeerde monopolie van die sakramente gewerk het. [3]
Binnelands het die burger-mynvereniging wat ná Frans Diederik Muller se November 1740-silwerberig by Groot-Drakenstein naby Simonsberg gevorm is, voortgegaan om kapitaal te reël terwyl dit op die direkteure se goedkeuring gewag het. Muller het voorgegee om ’n ervare mineraloog te wees en het ’n ryk silwermyn berig. Die goewerneur het dadelik vertrek om die terrein te inspekteer en is oortuig dat erts in enorme hoeveelhede te kry was, wat slegs kapitaal vereis om dit te ontgin. Omdat die Kaapse regering nie die beraamde uitgawe sonder gesag van die direkteure kon aangaan nie, is ’n vereniging deur sommige burgers gevorm om die myn te bewerk. Kalender 1741 het dus die tussentyd tussen die goewerneur se inspeksie en enige formele toekenning gedra, met Muller nog die meestermyner van ’n eis wat op die direkteure gewag het. [3]
Die ander militêre buiteposte—Saldanhabaai, Klapmuts, Groenkloof, Ziekenhuis en Rietvlei—het gebly soos tevore. Die Waveren-pos, sedert 1700 in stand gehou, het nog gestaan. Geen nuwe distrik is van Stellenbosch gesny nie; geen nuwe kerkplek is in die Swartland of by Roodezand gestig nie. Europeërs en Khoikhoi het op vriendelike voet saamgeleef, by tye versteur deur San-rowers. Die gemeente-, sending- en mynwerk van 1741 het dus onder dieselfde drie gemeentes, dieselfde vyf genoemde buiteposte, en dieselfde ongegunde Drakenstein-eis geloop waarmee 1740 afgesluit het. [3]
Nedersetting, stapels en die Europese horison — 1741
Die landbouherinnering van die vorige jaar het nog gewone voorsiening gevorm. In die lang Swellengrebel-hoofstuk het die seisoene skerp gewissel. Die jaar 1738 was een van droogte, sodat in 1739 slegs 340 muid koring en 85 muid rog buiteland toe kon gaan. Die volgende oeste is byna deur roes vernietig, sodat in 1740 geen graan uitgevoer kon word nie en hongersnood tuis gevrees is. Die regering was verplig om die uitreiking van brood baie versigtig te reël. Houers wat graan in voorraad gehad het, het ’n hoë prys geëis; ’n plakkaat het sulke eise as afpersend verklaar en die verkoop van koring teen ’n hoër tarief as 11s. 1d. per muid verbied. Ná daardie hongersnood was die koringoes van 1740 die beste ooit in die land bekend, en ná die pakhuise gevul is, is 17 000 muid uitgevoer, ’n groter hoeveelheid as in enige vorige jaar. Kalender 1741 het op daardie herstelde stapelbasis begin eerder as op ’n nuwe hongersnoodverhaal. [3]
Gewone Kaapse uitvoere in hierdie hoofstuk, buiten die wisselende koringstapel, het rog, ertjies en bone na Indië ingesluit, gewone wyn na Batavia uitgesonderd skeepsvoorrade, al die Constantia-wyn wat verkry kon word, en ivoor, velde van wilde diere, volstruisvere en gedroogde vrugte. Wynboere het lank kla oor daar geen afset vir die opbrengs van hulle wingerde was nie, destyds van twee tot vier duisend legger per jaar. Daardie klagtes het tot die deurlopende argument tussen burgerrade en die Kompanjie oor ’n mark behoort. In 1741 was die pakhuise wat uit die groot koringoes van 1740 gevul is die onmiddellike feit: brood is nie meer gerantsoeneer nie, en die winterhawebevel kon as ’n skeepvaartprobleem bespreek word eerder as as ’n hongersnoodprobleem. [3]
Roofdierpremies wat in November 1739 verlaag is, het nog die kontantbelonings vir leeu-, luiperd- en hiënavelde bepaal: ’n leeu teen £2 1s. 8d. in plaas van £16 9s. 5d., ’n luiperd teen £1 5s. 0d. in plaas van £2 1s. 8d., ’n hiëna teen 8s. 4d. in plaas van 12s. 6d. Die helfte is deur die Kompanjie betaal, die ander helfte deur die burgerraad as die dier in die Kaapse distrik doodgemaak is, en deur die hof van landdros en heemrade as dit in Stellenbosch en Drakenstein doodgemaak is. Die olifant het byna uit die gevestigde distrikte verdwyn weens die vraag na ivoor. Olifantjag anderkant die oostelike grens, in Julie 1737 ná die slagting van Hübner se geselskap verbied en die volgende Oktober heropen, het voortgegaan onder die beperking dat elke jagter twee sjielings en ’n pennie vir ’n lisensie moes betaal en nóg inboorlinge lastig val nóg met hulle handel. Wildbewaringspraat in Swellengrebel se vroeë jare het die premies al gesny; ywer vir lukrake slagting van sebras, leeus en olifante het ’n bietjie afgeneem, hoewel ’n groot deel onnodige skietery nog aangehou het. [3] [9]
Oorsee het die dood van keiser Karel VI op die 20ste van Oktober 1740, en die omwentelinge in Europa wat gevolg het en wat begin het toe die koning van Pruise Silesië binnegeval het, die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie grootliks geraak. In 1741 self het daardie Europese gevolge nie as plaaslike militêre bevele aan die Kaap aangekom nie. Geen nuwe lyn batterye is langs die strand opgewerp nie; geen maandelikse kontingent van vyftig berede plattelandse burgers is ingeroep om wag te hou nie. Die Kaap se opgetekende besigheid het die fiskaalopvolging, die direkteure se Simonstadbaai-winterbesluit, die dood van ’n Hugenote-lyn keldermeester, en die stil voortsetting van gemeente-, sending- en mynwerk onder Swellengrebel en Tulbagh gebly. [3] [8]
Die nedersetting wat 1741 afgesluit het, was nog ’n verversingstasie met drie kerke, vyf genoemde militêre buiteposte anderkant die Kasteel, ’n Kaapsgebore goewerneur in die eerste stoel, sy swaer in die tweede, en ’n direkteur-gestuurde fiskaal in die derde. Pakhuise gevul uit die groot koringoes van 1740 het die dorp en die vlote gevoed. Simonstadbaai is as die winterverversingstasie van die vyftiende van Mei tot die vyftiende van Augustus genoem, teen die koste van duur landvervoer. Philippe Rudolf de Savoye se testament en kerkbegrafnis het ’n tweede-generasie vlugtelingtak binne die dorpsgemeente gesluit. Schmit het nog by Baviaanskloof onder die 1737-verstandhouding onderrig. Muller se silwereis het nog op die Sewentien gewag. Dít was die Kaapse jaar: nie ’n wisseling van goewerneurs nie, maar ’n wisseling van fiskaal, ’n winterhawebevel, en ’n Hugenote-keldermeester se dood, onder Swellengrebel en Tulbagh. [3] [8] [9]