Boer History1732 aan die Kaap die Goeie Hoop: Vyftienjaar-erfpag, Kock en Van Echten, en die einde van die suidooskussoektog
Vyftienjaar-erfpag ingevoer — 18 Februarie 1732
Voor 1732 is grond deur individue in die kolonie óf onder vryeiendomstitel óf onder jaarlikse verhuringe gehou. Op die 18de van Februarie van hierdie jaar is, op bevel van die direkteure, ’n ander stelsel van grondbesit ingevoer. Die maatreël het geantwoord op die onsekerheid wat die jaarlikse hernuwing van leentoestemming geskep het vir tuiniers en klein landbouers wat grond verbeter het wat die Kompanjie na willekeur kon herwin. [3] [4]
Dit is bepaal dat tuingrond op die Kaapse skiereiland en klein stukke grond geskik vir landbou en grensend aan vryeiendomsplase vir tydperke van vyftien jaar verhuur kon word, waartydens hulle onherwinbaar sou wees. As die Kompanjie aan die einde van enige termyn van vyftien jaar besit sou hervat, moes die huurder vir alle geboue teen ’n billike waardasie vergoed word. Die nuwe besitreg het dus opstalle—wonings en ander geboue—beskerm terwyl die grond onder Kompanjiesoewereiniteit gebly het. [3] [4]
Die huur wat eers genoem is, was agt sjielings en vier pennies per morg per jaar. In die volgende jaar is dit permanent op twee sjielings en ’n pennie per morg vasgestel. Op ’n ander argivale lesing het die huur, anders as dié op die groot leenplase, gewissel met die vermoë van die grond en ander natuurlike voordele en was gewoonlik van vier tot agt skillings per morg, terwyl die ouer recognitie van vier-en-twintig riksdaalders voortgegaan het as erkenning dat die soewerein heer van die grond gebly het solank geen deel in absolute vryeiendom verleen is nie. [3] [4]
Leenveeposte tot £5 verhoog; indringing beteuel — 1732
Terselfdertyd is die huur van die groot plase of veeposte wat onder jaarlikse verhuringe gehou is, van £2 10s. tot £5 verhoog. Die verhoging het geval op die wye pastorale besittings wat vryburgers buite die ouer vryeiendomstroke van die skiereiland en die eerste landelike dorpe versprei het, en dit het die Kompanjie se direkte kontantvordering op daardie leenplase verdubbel. [3] [4]
Daardie veeposte is reeds bereken as waarskynlik nooit minder as vyf- of sesduisend akker nie, en daarna sekerlik meer, waarvoor, wanneer huur verhaal kon word, die jaarlikse las tot 1732 op twee pond tien gestaan het en daarna op vyf pond. Die Februarie-pakket het dus ’n langer, sekurder huur vir klein tuin- en grenslandbougrond met ’n swaarder jaarlikse las op die groot pastorale leenplase gepaar. [4] [3]
In dieselfde jaar is ook ’n poging aangewend om die misbruik van indringing op gronde aangrensend aan dié wat verleen is te beheer, deur op die 1ste van Julie ’n verbod op sodanige optrede uit te vaardig. Die maatreël het geen sukses behaal nie, waarskynlik weens die moeilikheid om die voorskrifte van die regering in die verre distrikte af te dwing. Besithervorming en grenspolisering het dus saam in 1732 beweeg, selfs terwyl die pastorale grens albei vooruitgeloop het. [4]
De la Fontaine buitengewone raad van Nederlands-Indië — 21 Maart 1732
Op die 8ste van Maart 1730 het Jan de la Fontaine die eed afgelê en formeel as goewerneur geïnstalleer ná die direkteure se depêches van 20 Februarie 1730. Daardie installasie het nog nie hoër Indiese rang gedra nie. Op die 21ste van Maart 1732 is hy verder bevorder tot die rang van buitengewone raad van Nederlands-Indië. [3]
Die Maart-bevordering het die Kaapse goewerneur op die wyer Batawiese lys geplaas sonder om hom uit Tafelvallei te verwyder. De la Fontaine het die permanente hoof gebly wat reeds ná Chavonnes se dood en ná Noodt se skielike einde waargeneem het, en wat nou sowel die Kaapse goewerneurskap as buitengewone raadsrang in die Kompanjie se oostelike hiërargie gehou het. [3]
Onder hom het die senior siviele setels wat in die vorige twee jaar gevul is, steeds gestaan: sekunde Adriaan van Kervel en, sedert Maart 1731, onafhanklike fiskaal Daniel van den Henghel. Kalender 1732 het dus sy tweede kwartaal geopen met ’n volledig gerangskikte goewerneur en ’n gevestigde raadsdriehoek eerder as met nog ’n waarnemende tussenspel. [3]
Ds. Hendrik Kock tweede predikant van die Kaap — April 1732
In April 1731 het ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath as predikant van Drakenstein aangekom, is ds. François le Sueur na die Kaap teruggekeer, is ds. Hendrik Bek op pensioen gestel, en is Hartzogenrath beveel om as konsulent van Stellenbosch op te tree. Daardie reëling het die Kaap steeds sonder ’n volle tweede residensiële predikant en Stellenbosch sonder ’n eie herder gelaat. [3]
In April 1732 het ds. Hendrik Kock uit Europa aangekom, aangestel as tweede predikant van die Kaap. Sy landing het ’n dubbele Kaapse vestiging langs Le Sueur herstel en die voorlopige tydperk beëindig waarin ’n enkele dorpspredikant, of ’n dorpsman binnelands geleen, meer kansels moes dek as wat die direkteure as gevestigde patroon bedoel het. [3]
Kock se aankoms het die Stellenbosch-vakature nog nie gesluit nie. Hartzogenrath het konsulent vir daardie gemeente gebly terwyl hy Drakenstein gehou het. Die April-feit op die kerklike lyste is die vul van die Kaap se tweede stoel uit Europa, die volgende stap in die herstel ná die vakatures wat sedert die middel-1720’s geloop het. [3]
Burger-ooskus-handelskonferensie — 1732
So ver terug as 1719 het die burgersraadslede, namens verskeie koloniste wat met die ooskus en die eilande van Madagaskar en die Maskareense groep bekend was, vryheid gevra om met daardie lande te handel teen betaling van redelike in- en uitvoerregte. Hulle het voorgestel om vervaardigde goedere by die Kompanjie te koop en daardie goedere en Kaapse produkte te ruil vir slawe, ivoor, goudstof en enigiets anders van handelswaarde wat verkrygbaar sou wees. [3]
Die direkteure het eers gehuiwer, maar was nou geneig om die versoek gunstig te oorweeg as die koloniste hul planne in besonderhede sou voorlê. In 1732 is ’n komitee van beamptes van die Kaapse regering, bestaande uit mnre. Adriaan van Kervel, Nicholas Heyning en Ryk Tulbagh, aangestel om die waarnemende en afgetrede burgersraadslede te ontmoet en, nadat die vraag met hulle bespreek is, ’n verslag vir oordrag na Nederland op te stel. [3]
Die konferensie het plaasgevind; maar die burgersraadslede het verklaar dat omstandighede sedert 1719 verander het, dié wat destyds bereid was om die handel aan te pak reeds gesterf of ander bedrywe aangeneem het, en hulle het gemeen geen voordeel kon nou uit die projek voortvloei nie. Die direkteure se verlate bereidwilligheid het dus ’n plaaslike oordeel ontmoet dat die vryhandelskema nie meer ondernemers aan die Kaap gehad het nie. [3]
Zeepost en Feyenoord tweede kussoektog — September 1732
Delagoabaai is verlaat in die embarkasie van 27 Desember 1730 en die Tafelbaai-terugkeer van 18 Januarie 1731, dog die Kompanjie wou steeds ’n stasie êrens op die suidoostelike kus van Afrika hê. In September 1731 het die Snuffelaar en die Zeepost, met Jan de la Capelle as joernalis, die seeboord tot Inhambane ondersoek, baie lewens aan koors by en naby St. Luciabaai verloor, en ná vyf maande teruggekeer met ’n verslag dat geen geskikte plek vir ’n stasie gevind kon word nie. [3]
In September 1732 is die Zeepost en die Feyenoord gestuur om nog ’n soektog te doen. Die tweede vaart het twee van die Kaapse pakkette gebruik wat in die Delagoa-onttrekking en in die eerste Inhambane-ondersoek figureer het, en dit het die oorblywende kusbeleid in nog vier maande op see geneem. [3]
Ná vier maande se ondersoek van die kus het die pakkette na die Kaap teruggekeer, toe hul beamptes berig het dat hulle noord van Port Natal geen plek kon vind waar ’n stasie tot voordeel gevestig kon word nie. Die negatiewe oordeel van 1731 is dus herhaal en verskerp: nie bloot geen onbekende beloftevolle baai nie, maar geen voordelige terrein op die streek wat die Kompanjie nog gehoop het om te beset nie. [3]
Direkteure gee die suidoosstasie-plan op — 1732
Op daardie verslag is die plan deur die direkteure opgegee. Die lang reeks wat van Fort Lagoa en Fort Lydzaamheid deur goudstof-assesse, riviervaartverkennings, somerkoors, desertie, sameswering, vaandrig Mona se dood, die 1730-ontruiming, die 1731-Inhambane-vaart en die 1732-Zeepost–Feyenoord-soektog geloop het, het as ’n gevestigde direkteursbesluit gesluit eerder as as nog ’n voorlopige Kaapse huiwering. [3]
Vir die Kaap het die staking beteken dat pakketsterkte, raandaandag en mans wat andersins na ’n koorskus gepos sou kon word, weer beskikbaar was vir Tafelbaai, die landelike distrikte en gewone Indiese skeepvaart. Die suidoos-Afrikaanse stasieprojek wat Delagoa self oorblyf het, het nie ’n derde proef ná die Port Natal-verslag ontvang nie. [3]
Kalender 1732 dra dus sowel die tweede soektog as sy institusionele einde. Die September-vertrek en die vier maande se ondersoek behoort tot die jaar se maritieme sake; die direkteure se opgee van die plan is die beleidsluiting wat daardie beamptes se verslag opgelewer het. [3]
Ds. Salomon van Echten by Stellenbosch — November 1732
In November van dieselfde jaar het ds. Salomon van Echten aangekom, uitgestuur as predikant van Stellenbosch. Hy het Kock se April-landing gevolg en die Europese voorsiening van die drie gemeentes voltooi wat die raad en die direkteure sedert Van Aken se dood in Desember 1724 en die latere verskuiwings van Slicher, D’Ailly en Bek lappiesgewys bedien het. [3]
Só is die geheel van die kerke weer van predikante voorsien, ná ’n reeks vakatures oor agt jaar. Aan die Kaap het Le Sueur en Kock gestaan; by Drakenstein, Hartzogenrath; by Stellenbosch, Van Echten in die plek van die konsulentreëling wat Bek se aftrede gedek het. Landelike en dorpskansels het nie langer net van tydelike oordragte afgehang nie. [3]
Die November-aankoms het die kerklike boog van 1731–1732 gesluit wat met Hartzogenrath se Drakenstein-aanstelling en Bek se pensioen begin het. Binne ’n enkele kalenderjaar het die Kaap ’n tweede dorpspredikant en Stellenbosch ’n residensiële predikant gekry, terwyl die suidooskusprojek wat om skepe en aandag meegeding het, afgeskryf is. [3]
Kompanjiedividende, koringuitvoer en nedersettingskonteks — 1732
Die Oos-Indiese Kompanjie, van wie se fortuin die kolonie grootliks afgehang het, was nou verby die toppunt van sy voorspoed. Sy dividende, wat vir die tien jaar eindigend 31 Desember 1722 teen sewe-en-dertig persent per jaar op die opbetaalde kapitaal gestaan het, het vir die tien jaar 1723–1732 slegs een-en-twintig persent gemiddeld, en het daarna nooit hoër as vyf-en-twintig persent gestyg nie. Baie van sy handelsposte het nie die koste van instandhouding terugbesorg nie. [3]
Oor die wyer oesspan wat hierdie jaar ingesluit het, het die direkteure vereis dat ’n jaar se voorraad koring gereserveer word voordat enige na Indië gestuur word. Van 1728 tot 1737 was daar standhoudende uitvoer, soms van soveel as seweduisend muid, al was die oeste nie eweredig goed nie. Kalender 1732 het binne daardie uitvoerreeks gesit terwyl die raad plaaslike grondbesit herskryf en die kusstasie-lêer gesluit het. [3]
Skeepvaart deur Tafelbaai het die nedersetting se ander gewone maatstaf gebly. In die dertien jaar 1725–1737 het eenduisend en sewe skepe die baai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sewentig per jaar, die oorgrote meerderheid Kompanjieskepe met kleiner getalle Engelse, Deense, Franse en soms ander vlae. Die Kaap van 1732 het as verversings- en uitvoerstasie voortgegaan terwyl erfpagpapier, pastorale huur, herstelde kansels en ’n finale negatiewe kusopname die jaar se besondere sake bepaal het. [3]