Boer History1732 aan die Kaap die Goeie Hoop: Vyftienjaar-erfpag, Kock en Van Echten, en die einde van die suidooskussoektog
Vyftienjaar-erfpag ingevoer — 18 Februarie 1732
Voor 1732 is grond deur individue in die kolonie óf onder vryeiendomstitel óf onder jaarlikse verhuringe gehou. Op die 18de van Februarie van hierdie jaar is, op bevel van die direkteure, ’n ander stelsel van grondbesit ingevoer. Die maatreël het geantwoord op die onsekerheid wat die jaarlikse hernuwing van leentoestemming geskep het vir tuiniers en klein landbouers wat grond verbeter het wat die Kompanjie na willekeur kon herwin. Die ouer patroon het gegroei uit die eerste klein tuinlene van die middel-1650’s en uit die vryeiendomsgrante wat gevolg het, maar die pastorale leenplaas het daardie vroeë stukke lank oorskry. [3] [4]
Dit is bepaal dat tuingrond op die Kaapse Skiereiland en klein stukke grond geskik vir landbou en grensend aan vryeiendomsplase vir tydperke van vyftien jaar verhuur kon word, waartydens hulle onherwinbaar sou wees. As die Kompanjie aan die einde van enige termyn van vyftien jaar besit sou hervat, moes die huurder vir alle geboue teen ’n billike waardasie vergoed word. Die nuwe besitreg het dus opstalle—wonings en ander geboue—beskerm terwyl die grond onder Kompanjiesoewereiniteit gebly het. Grond was slegs aan die einde van die termyn herwinbaar, nie na willekeur van die regering in enige tussenseisoen nie. [3] [4]
Die huur wat eers genoem is, was agt sjielings en vier pens ’n morg jaarliks. Op ’n ander argieflesing het die huur, anders as dié op die groot leenplase, gewissel met die vermoë van die grond en ander natuurlike voordele en was gewoonlik van vier tot agt skellings per morg (een skelling was twee-en-’n-halwe pens), terwyl die ouer recognitie van vier-en-twintig riksdaalders voortgeduur het as erkenning dat die soewerein heer van die grond gebly het solank geen deel in absolute vryeiendom toegestaan is nie—de Heer behoudt zyn recht. Die Februarie-papier het dus ’n langer, sekerder huur gekoppel aan ’n huurgeld wat die grond kon volg eerder as ’n enkele pastorale som. [3] [4]
Die onsekerheid wat die nuwe besitreg moes genees, het ’n lang plaaslike stamboom gehad. In 1654, twee jaar ná die eerste landing in Tafelbaai, is sommige van die Kompanjie se dienaars toegelaat om klein tuinstukke drie jaar sonder huur te gebruik, met die verstandhouding dat die toekennings slegs lenings was; grond wat aan die einde van daardie termyn ten volle bewerk is, sou in eigendom, of vryeiendom, gegee word. Die eerste vervreemding het gevolg op die 10de van Oktober 1657, toe ongeveer twintig morg in die groot veld op die pas tussen Tafelbaai en Valsbaai aan Jacob Cloeten van Keulen gegaan het. Toestemming om ’n latere leenplaas te beset moes jaarliks hernu word; van 1703 is daardie toestemming verkry teen ’n seël van ses riksdaalders en ’n jaarlikse huur van vier-en-twintig, en van 1714 is ’n jaarlikse belasting of recognitie van dieselfde vier-en-twintig riksdaalders gehef. Tuiniers wat vee by hul stukke gevoeg het, en daarna groter pastorale toekennings sonder opmeting op leen gehou het, het onbepaalde grense sien uitkring terwyl die grond self ’n nominale sessie gebly het wat na willekeur herwinbaar was. Die kwytskelding van huur in die vroegste jare was nie altruïsme nie: meer as die ekwivalent is in tiendes van die oeste en ander pligte geëis. Kalender 1732 het nie erfpag uit niks uitgevind nie; dit het die klein landbou- grensstuk ’n vyftienjaar-termyn gegee en ’n geskrewe belofte dat geboue betaal sou word as die Kompanjie die grond terugneem. [4]
Langs die nuwe vyftienjaar-papier het ’n ouer buurbesitreg gestaan wat al op die skiereiland bekend was: Leenings Eigendom, die huur of leen by die regering van onreëlmatige klein stukke aangrensend aan ’n vryeiendomsgrant, om saam met die vryeiendom gebruik te word maar steeds as eiendom van die Kompanjie beskou te word. Daardie leen het in latere jare algemeen geword. Die Februarie-bepaling van 1732 het nie vryeiendom, jaarlikse leen of Leenings Eigendom afgeskaf nie; dit het ’n middeltermyn bygevoeg vir tuin- en grenslandbougrond wat die direkteure die moeite werd geag het om vir ’n dekade en ’n half op ’n slag te beskerm. [4]
Leenveeposte tot £5 verhoog; indringing beteuel — 1732
Terselfdertyd is die huur van die groot plase of veeposte wat onder jaarlikse verhuringe gehou is, van £2 10s. tot £5 verhoog. Die verhoging het geval op die wye pastorale besittings wat vryburgers anderkant die ouer vryeiendomstukke van die skiereiland en die eerste landelike dorpe versprei het, en dit het die Kompanjie se direkte kontanteis op daardie leenplase verdubbel. Die Februarie-pakket het dus ’n langer, sekerder huur vir klein tuin- en grenslandbougrond gekoppel aan ’n swaarder jaarlikse las op die groot pastorale leenplase. [3] [4]
Daardie veeposte is reeds gereken as waarskynlik nooit minder as vyf- of sesduisend akker nie, en daarna seker meer, waarvoor, wanneer huur verhaal kon word, die jaarlikse heffing tot 1732 twee pond tien gestaan het en daarna vyf pond. Die omvang van die land het onmeetlik gelyk, en boere het hulleself vrygewig van die grond bedien. Sodra die blanke bevolking verder van Tafelvallei versprei het, het beheer deur die owerhede aan die Kaap moeiliker geword, en die verdubbelde huur was een van die min kontantinstrumente wat nog binne maklike bereik van die kasteel was. Pogings is van tyd tot tyd aangewend om verdere verstrooiing te keer deur plakkate uit te reik wat ’n verdere oostelike skuif verbied en grense voorgeskryf het waaroor swerwers nie moes gaan nie; anderkant die ouer dorpe was daardie bevele reeds moeilik om af te dwing. Die mans op die poste het geleer om maande lank in tentwaens te leef, hul troppe met wildsvleis te spaar, en ’n besoek aan die dorp—met sy amptenare, regsagente en handelaars—as iets te behandel wat vermy moes word wanneer hulle kon. [4]
In hierdie selfde jaar is ook ’n poging aangewend om die misbruik van indringing op gronde aangrensend aan dié wat geleen is, te beheer deur op die 1ste van Julie ’n verbod op sodanige optrede uit te reik. Die maatreël het geen sukses behaal nie, waarskynlik weens die moeilikheid om die voorskrifte van die regering in die verre distrikte af te dwing. Leenplase is selde opgemeet; grantees het geleidelik onbepaalde grense in aangrensende gebied uitgebrei, en die Kompanjie se hoofdoel—voorraad vir besoekende skepe—het lank ’n lukrake stelsel begunstig wat vee en graan geredeliker as kaarte opgelewer het. [4]
Besitreghervorming en grenspolisiering het dus saam in 1732 beweeg, selfs terwyl die pastorale grens albei oorskry het. Die Julie-plakkaat het probeer om die regte van houers op leen te beperk op dieselfde oomblik dat die Februarie-huurkontrakte probeer het om klein landboubesit sekerder te maak. Die twee gesigte van die jaar se grondpapier—langer beskerming vir die verbeterde tuinstuk, ’n verdubbelde kontanteis en ’n papierheining om die groot veeposte—was een direkteurspakket, nie twee onverwante plaaslike luime nie. [3] [4]
De la Fontaine buitengewone raad van Nederlands-Indië — 21 Maart 1732
Op die 8ste van Maart 1730 het Jan de la Fontaine die eed afgelê en formeel as goewerneur geïnstalleer ná die direkteurs se depêches wat op 20 Februarie 1730 ontvang is. Daardie installasie het nog nie hoër Indiese rang gedra nie. Op die 21ste van Maart 1732 is hy verder bevorder tot die rang van buitengewone raad van Nederlands-Indië. Die Maart-bevordering het die Kaapse goewerneur op die wyer Batawiese lys geplaas sonder om hom uit Tafelvallei te verwyder. [3]
Hy was die eerste goewerneur wat sy vorige loopbaan aan die Kaap gemaak het. Van die tuisvaart Horstendal in 1710 aangehou deur kommissaris Johan van Hoorn en as dispensier aan die werk gesit, het hy twee ononderbroke dekades in die nedersetting gedien voor die sjerp. Die oud-goewerneur-generaal het die jong boekhouer van Ceylon geken en in hom ’n man gesien om ’n gunstige invloed op goewerneur Louis van Assenburgh uit te oefen. Twee jaar ná sy aankoms, nog ’n junior koopman, het hy in die politieke raad gesit; in 1717 is hy tot volwaardige koopman gemaak; by Chavonnes se dood in 1724 het die raad hom tot voorlopige sekunde benoem, en die Seventien moes hom tot senior koopman bevorder om aan die tradisie te voldoen. Gebore in Amsterdam op die 23ste van April 1684 as Jan de la Fontaine dit Wicart, seun van die syhandelaar Jacques de la Fontaine en van Barbara van den Burgh, is hy in die Oude Kerk gedoop eerder as in die Waalse kerk van die familietradisie. Sy grootouers Jean de la Fontaine en Marguerite le Thor het Valenciennes in Frans-Vlaandere vir Holland in die eerste helfte van die sewentiende eeu gelaat. Almal in die klein dorp het hom Jan genoem; vir eers was die Seventien in Amsterdam en hul onderdane in Tafelvallei in volkome ooreenstemming dat hy die regte keuse was. [9]
Gedurende die eerste jaar van sy administrasie het die noodlot sy vrou, Maria Elizabeth, dogter van die voormalige sekunde Andries de Man, weggeneem en hom as weduwenaar gelaat met ’n dogter van veertien en ’n suigelingseun van twee. Hy het by die werk gebly. Sy- en kirmanhaar-eksperimente, wat al in vroeër seisoene begin is, was in hul mees kritieke stadium in die jare 1730–1735; ’n Franse kenner, François Guillaumet, is saam met kiste sywurms ingevoer, en ’n fabriek is naby die Slavelaagie opgerig. In geen jaar ná die eerste agtpond- monster wat na Amsterdam en Middelburg gestuur is, het produksie tien pond oorskry nie; die meeste wurms is dood voordat hulle kokonse gemaak het. Kalender 1732 het binne daardie harde middelstuk gesit, nie by ’n triomfantlike opening en nie by ’n formele sluiting nie. [3] [9]
Onder hom het die senior burgerlike setels wat in die vorige twee jaar gevul is, nog gestaan: sekunde Adriaan van Kervel en, sedert Maart 1731, onafhanklike fiskaal Daniel van den Henghel. Van Kervel was sekretaris van 1719 en fiskaal van 1725, en sy stap in die sekunde se skoene is as ’n natuurlike ontwikkeling behandel. Kalender 1732 het dus sy tweede kwartaal geopen met ’n volledig gerangskikte goewerneur en ’n gevestigde raadsdriehoek eerder as met nóg ’n waarnemende tussenspel. Aan die Kaap was daar minder geleentheid vir die skaamlose ophoping wat in sommige Asiatiese besittings algemeen was; die hoofamptenare ná Noodt se dood was manne wat in algemene agting gestaan het, wie se opregtheid destyds nie bevraagteken is nie. [3] [9]
Die Oos-Indiese Kompanjie, van wie se lotgevalle die kolonie grootliks afgehang het, het nou die toppunt van sy voorspoed verbygegaan. Sy dividende, wat vir die tien jaar tot 31 Desember 1722 teen die koers van sewe-en-dertig persent per jaar op die volbetaalde kapitaal was, het gemiddeld slegs een-en-twintig persent vir die tien jaar 1728–1732 beloop, en van 1723 is die daling al by die kasteel gereken as een dekade van sewe-en-dertig tot een-en-twintig; hulle het daarna nooit hoër as vyf-en-twintig persent gestyg nie. Baie van sy handelsposte het nie die koste van instandhouding terugbetaal nie. Die handel van die Engelse en Franse in die Ooste het reuse vordering gemaak; sommige takke is heeltemal vir die Hollanders verloor, en die kusvaart van Suidelike Asië, eens byna uitsluitlik in die Kompanjie se besit, het in ander hande geval. In Holland is die direkteurskap verseker deur lede van magtige families wat tevrede was om ’n inkomste te trek sonder om misbruike te korrigeer; hul invloed was genoeg om die State-Generaal daarvan te weerhou om die Kompanjie se sake te inspekteer. Korrupsie in die staatsdiens het dieper as tevore uitgebrei. Die aanstelling van onafhanklike fiskale het niks gedoen om dit te stuit nie. Aan die Kaap was die koloniste nie die mense om maklik aan onreg te onderwerp nie, en die gesonder morele atmosfeer van die nedersetting ná Noodt se dood het minder ruimte gelaat vir die vertoon en omkopery wat onder offisiere in die Asiatiese besittings algemeen was. [3] [9]
Ds. Hendrik Kock tweede predikant van die Kaap — April 1732
In April 1731 het ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath as predikant van Drakenstein aangekom, is ds. François le Sueur na die Kaap teruggekeer, is ds. Hendrik Bek op pensioen gestel, en is Hartzogenrath beveel om as konsulent van Stellenbosch op te tree. Daardie reëling het die Kaap nog sonder ’n volle tweede residensiële predikant en Stellenbosch sonder ’n eie herder gelaat. [3]
Die vakatures het geloop sedert Van Aken se dood by Drakenstein in Desember 1724. Slicher is op die 15de van Julie 1725 daarheen gestuur; D’Ailly is in Junie 1726 oorlede; Bek is na die Kaap verskuif en Slicher aangesê om by geleentheid dienste by Stellenbosch te hou; en so het sake meer as drie jaar gebly totdat Le Sueur, as tweede of hulp- predikant uitgestuur, vir die eerste keer op die 16de van Oktober 1729 diens aan die Kaap waargeneem het. Slicher se dood in Junie 1730 het Le Sueur weer voorlopig binnelands gestuur. Die April-herstel van 1731 het daardie agtjaar-stuk slegs half gesluit. [3]
In April 1732 het ds. Hendrik Kock uit Europa aangekom, aangestel as tweede predikant van die Kaap. Sy landing het ’n dubbele Kaapse vestiging langs Le Sueur herstel en die voorlopige stuk beëindig waarin ’n enkele dorps- predikant, of ’n dorpsman wat binnelands geleen is, meer kansels moes dek as wat die direkteure as ’n gevestigde patroon bedoel het. Kock se aankoms het die Stellenbosch-vakature nog nie gesluit nie. Hartzogenrath het konsulent vir daardie gemeente gebly terwyl hy Drakenstein gehou het. [3]
Die April-feit op die kerklike lyste is dus die vulling van die Kaap se tweede stoel uit Europa, die volgende stap in die herstel van die vakatures wat sedert die middel-1720’s geloop het. Dorpsprediking het nie meer van een man en ’n binnelandse konsulent afgehang nie. Die landelike gemeente by Stellenbosch het nog op ’n eie residensiële predikant gewag; daardie wag het aan die November-skip behoort, nie aan Kock se landing nie. [3]
Burger-ooskus-handelskonferensie — 1732
So ver terug as 1719 het die burgersraadslede, namens verskeie koloniste wat met die ooskus en die eilande van Madagaskar en die Maskarene-groep bekend was, vryheid versoek om met daardie lande handel te dryf teen betaling van redelike in- en uitvoerregte. Hulle het voorgestel om vervaardigde goedere by die Kompanjie te koop en daardie goedere en Kaapse produkte te ruil vir slawe, ivoor, goudstof, en enigiets anders van handelswaarde wat verkrygbaar sou wees. [3]
Die direkteure het eers gehuiwer, maar hulle was nou geneig om die versoek gunstig te oorweeg as die koloniste hul planne in besonderhede sou voorlê. In 1732 is ’n komitee van amptenare van die Kaapse regering, bestaande uit mnre. Adriaan van Kervel, Nicholas Heyning en Ryk Tulbagh, aangestel om die waarnemende en afgetrede burgersraadslede te ontmoet en, ná bespreking van die vraagstuk met hulle, ’n verslag op te stel vir versending na die Nederlande. [3]
Die konferensie het plaasgevind; maar die burgersraadslede het verklaar dat omstandighede sedert 1719 verander het, dat diegene wat destyds bereid was om die handel aan te pak, gesterf of ander bedrywighede aangepak het, en dat hulle gedink het geen voordeel kon nou uit die projek getrek word nie. Die direkteure se laatgewilligheid het dus ’n plaaslike oordeel ontmoet dat die vryhandelskema nie meer ondernemers aan die Kaap gehad het nie. Dertien jaar het die lys van mans wat die ooskus en die eilande goed genoeg geken het om ’n skip te waag, leeggemaak. [3]
Die verslag wat huis toe gegaan het, het dus ’n lêer gesluit wat die Seventien te laat heropen het. Kaapse produkte en Kompanjiegoedere sou nie, in 1732, op burgerrekening geruil word vir Madagaskar- of Maskareense slawe, ivoor en goudstof nie. Dieselfde jaar wat pastorale huur verhoog en vyftienjaar-papier vir tuingrond geskryf het, het ook aangeteken dat die ouer vryhandelsprojek geen lewende sindikaat meer gehad het om dit te dra nie. [3]
Zeepost en Feyenoord tweede kussoektog — September 1732
Delagoabaai is verlaat in die embarkasie van 27 Desember 1730 en die Tafelbaai-terugkeer van 18 Januarie 1731, tog het die Kompanjie nog ’n stasie êrens aan die suidoostelike kus van Afrika begeer. Die vroeë rampe by die baai het die direkteure nie eers ontmoedig nie: in 1725 is nog ’n bietjie ambergris, ’n bietjie aloe, driehonderd pond koper, meer as twee ton ivoor, vier-en-dertig slawe en ’n paar onse goudstof van die stasie ontvang. Hope om goudvelde en die veronderstelde ryk Monomotapa met bote op die riviere te bereik, het bevelvoerder Jan de Koning en honderd soldate en matrose gebring om Fort Lagoa tot die grondwalle genaamd Lydzaamheid te vergroot. Koors, desertie, sameswering en die doodmaak van vaandrig Mona het daarna die pos leeggemaak. In September 1731 het die Snuffelaar en die Zeepost, met Jan de la Capelle as joernalis, die seekus tot by Inhambane ondersoek, baie lewens aan koors by en naby St. Luciabaai verloor, en ná vyf maande teruggekeer met ’n verslag dat geen geskikte plek vir ’n stasie gevind kon word nie. Niks onbekend tevore is ontdek nie; ’n Portugese stasie is besoek; die oorlewendes het sonder ’n terrein huis toe gekom. [3]
In September 1732 is die Zeepost en die Feyenoord gestuur om nog ’n soektog te doen. Die tweede vaart het twee van die Kaapse pakkette gebruik wat in die Delagoa-onttrekking en in die eerste Inhambane-ondersoek figureer het, en dit het die oorblywende kusbeleid in nog vier maande op see gedra. Die direkteure se begeerte na ’n suidoostelike faktorij het Fort Lagoa en Fort Lydzaamheid oorleef; dit het nog nie ’n tweede paar pakkette oorleef nie. [3]
Ná vier maande se ondersoek van die kus het die pakkette na die Kaap teruggekeer, toe hul offisiere berig het dat noord van Port Natal hulle geen plek kon vind waar ’n stasie tot voordeel gevestig kon word nie. Die negatiewe oordeel van 1731 is dus herhaal en verskerp: nie bloot geen onbekende beloftebaai nie, maar geen voordelige terrein op die stuk wat die Kompanjie nog gehoop het om te beset nie. Die tweede soektog het Delagoa nie heropen nie; dit het die oorblywende seekus getoets en teruggekom met dieselfde leegheid in ’n smaller vorm. [3]
Die viermannde-ondersoek het tot die jaar se maritieme besigheid behoort so seker as wat die Februarie-grondpapier tot sy binnelandse besigheid behoort het. Pakketsterkte wat Indië-skepe kon ververs of gewone kusboodskappe kon dra, is weer op ’n koorskus bestee. Die mans wat in die suidelike herfs van die volgende skeepseisoen teruggekom het, het geen nuwe rivier, geen nuwe hoofman en geen nuwe faktoriyterrein gebring nie—slegs ’n aanbeveling teen bou noord van Port Natal. [3]
Direkteure gee die suidoosstasie-plan op — 1732
Op daardie verslag is die plan deur die direkteure opgegee. Die lang reeks wat van Fort Lagoa en Fort Lydzaamheid deur goudstof-assesserings, rivierbootverkennings, somerkoors, desertie, sameswering, vaandrig Mona se dood, die 1730-ontruiming, die 1731-Inhambane-vaart en die 1732-Zeepost–Feyenoord-soektog geloop het, het as ’n gevestigde direkteursbesluit gesluit eerder as as nóg ’n voorlopige Kaapse huiwering. [3]
Die goudstof wat inboorlinge by die ou baai te koop gebring het, was so met ander stowwe gemeng dat assessors in Batavia beweer het dat elke stuiwer se werd die Kompanjie ’n floryn gekos het. Bote is so ver as hulle bevaarbaar was op die riviere opgestuur; die presiese ligging van die kopermyne en die goudvelde is nooit vasgestel nie. Koors het agt-en-dertig man in een somer doodgemaak, insluitend bevelvoerder De Koning; sestien soldate het na Inhambane gedeserteer; twee-en-sestig man het ’n sameswering aangegaan; Mona en nege-en-twintig Europeërs is verras en doodgemaak voor die laaste embarkasie. Die 1732-pakkette het ’n laaste negatief by daardie grootboek gevoeg. [3]
Vir die Kaap het die prysgawe beteken dat pakketsterkte, raadsandag en mans wat andersins na ’n koorskus gepos kon word, weer vir Tafelbaai, die landelike distrikte en gewone Indië-skeepvaart beskikbaar was. Die suidoos-Afrikaanse stasieprojek wat Delagoa self oorleef het, het ná die Port Natal-verslag nie ’n derde proef gekry nie. Kalender 1732 dra dus sowel die tweede soektog as sy institusionele einde. [3]
Dieselfde raad wat in Februarie vyftienjaar-huurkontrakte geskryf en die burgers hoor weier het om ooskus-vryhandel aan te pak, het dus ook die faktoriy-lêer gesluit wat met albei meegeding het. Binnelandse besitreg en die reede se gewone verversingswerk het gebly; ’n nuwe Fort Lydzaamheid nie. Die September-vaart en die viermannde-ondersoek behoort tot die jaar se maritieme besigheid; die direkteure se prysgawe van die plan is die beleidssluiting wat daardie offisiere se verslag opgelewer het. [3]
Ds. Salomon van Echten by Stellenbosch — November 1732
In November van dieselfde jaar het ds. Salomon van Echten aangekom, uitgestuur as predikant van Stellenbosch. Hy het Kock se April-landing gevolg en die Europese voorsiening van die drie gemeentes voltooi wat die raad en die direkteure sedert Van Aken se dood in Desember 1724 en die latere verwyderings van Slicher, D’Ailly en Bek aan die lappery was. [3]
Só is die geheel van die kerke weer van predikante voorsien, ná ’n reeks vakatures gedurende agt jaar. Aan die Kaap het Le Sueur en Kock gestaan; by Drakenstein, Hartzogenrath; by Stellenbosch, Van Echten in die plek van die konsulent-reëling wat Bek se aftrede gedek het. Landelike en dorpskansels het nie meer van tydelike oorskuiwings alleen afgehang nie. [3]
Die November-aankoms het die kerklike boog van 1731–1732 gesluit wat met Hartzogenrath se Drakenstein-aanstelling en Bek se pensioen begin het. Binne ’n enkele kalenderjaar het die Kaap ’n tweede dorpspredikant gekry en Stellenbosch ’n residensiële predikant, terwyl die suidooskusprojek wat om skepe en aandag meegeding het, afgeskryf is. Die drie gemeentes het gestaan soos die direkteure hulle bedoel het om te staan: twee manne aan die Kaap, een by Drakenstein, een by Stellenbosch. [3]
Stellenbosch was die gemeente wat die meeste aan ’n konsulent gelaat is. Ná D’Ailly se dood is Bek na die Kaap en is Slicher slegs aangesê om by geleentheid dienste daar te hou; ná Slicher se dood is Le Sueur voorlopig binnelands gestuur; ná Hartzogenrath se aankoms is die Drakenstein-man aangesê om as konsulent op te tree. Van Echten se landing het daardie geleende-kanselpatroon vir die jaar beëindig. Die dorp wat agt winters gewag het, het weer ’n eie herder gehad voordat die jaar gesluit het. [3]
Kompanjiedividende, koringuitvoer, huishoudings en nedersettingskonteks — 1732
Oor die wyer oesspan wat hierdie jaar ingesluit het, het die direkteure vereis dat ’n jaar se voorraad koring teruggehou moes word voordat enige na Indië gestuur is. Van 1728 deur die latere 1730’s was daar ’n standhoudende uitvoer, soms van soveel as sewe duisend muid, hoewel die oeste nie eweredig goed was nie. Vroeër seisoene in dieselfde hoofstuk het die teenoorgestelde uiterste getoon: meer as vyfduisend muid uitgevoer in 1724 en weer in 1725, niks gespaar in die droogte van 1726, en nie genoeg vir huishoudelike verbruik in die roesjaar 1727. Kalender 1732 het binne die uitvoervolgorde gesit terwyl die raad plaaslike grondbesit herskryf en die kusstasie-lêer gesluit het. [3]
Skeepvaart deur Tafelbaai het die nedersetting se ander gewone maatstaf gebly. In die dertien jaar 1725–1737 het een duisend-en-sewe skepe die baai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sewentig jaarliks: 868 Kompanjieskepe, 91 Engelse, 27 Deense, 19 Franse, een Portugese en een Vlaamse. Buitelandse vlae het nooit ten volle teruggekeer ná die jare van skaarste toe hulle verhinder is om voorrade te kry nie; bees- en skaapvleis was weer teen ’n pennie-en-’n-half tot twee pens ’n pond verkrygbaar, maar die Kaap het sy naam vir goedkoop vars voorrade verloor en was lank besig om dit terug te wen. Die Kaap van 1732 het as verversings- en uitvoerpos voortgegaan terwyl erfpagpapier, pastorale huur, herstelde kansels en ’n laaste negatiewe kusopname die jaar se besondere besigheid bepaal het. [3]
Sy en kirmanhaar, die twee nywerheidseksperimente wat die nouste aan De la Fontaine se eie huishouding en smaak gekoppel was, het in daardie selfde middelkrisis gebly. Die seun van ’n syhandelaar het al, as waarnemende hoof tussen Chavonnes en Noodt, probeer om nywerhede te kweek. Wurms wat uit Europese eiers uitgebroei het, is eers in die huise van De la Fontaine en Nicholas Heyning versorg voordat hulle aan Guillaumet oorgehandig is; ’n groot gebou naby die Kompanjietuin het die wurms gehou; kinders in die slavelaagie moes buite skoolure sy wind; duisende jong moerbeibome is geplant; burgers wat die nywerheid aangestaan het, het eiers en instruksies ontvang. Die eerste jaar het agt pond goeie sy opgelewer, ’n voorwerp van belangstelling in Amsterdam en Middelburg en die saad van hope vir ’n koloniale grondstof wat ’n Hollandse vervaardiging sou voed. In geen latere jaar het die opbrengs tien pond oorskry nie; die oorgrote meerderheid wurms is altyd dood voordat hulle kokonse gemaak het, en in een seisoen sou hulle heeltemal uitgesterf het as ’n paar nie deur burgers bewaar is nie. Die eksperiment is agt jaar lank deur die regering voortgesit, maar teen 1732 was dit al duidelik dat die opbrengs die nywerheid verbied het vir enigiemand wat op ’n ander manier ’n bestaan kon maak. Vir kirmanhaar, waarvan sjaals destyds net ná dié van Kasjmir gereken is, is vier-en-twintig jong Persiese bokke via Ceylon gestuur; agt het die Kaap in Februarie 1725 bereik, slegs een ’n ooi, en sy is kort ná landing dood. Uit gewone ooie is kruisgeteelde verkry, en uit dié en die twee oorblywende suiwer diere is bokke met taamlik lang en fyn haar geteel. Burgers het later die raad meegedeel dat tensy die Kompanjie veertig pens ’n pond sou betaal, die afsonderlike troppe nie die moeite werd was nie. Daardie prys kon selfs vir ’n superieure artikel nie gegee word nie. In 1732 is daardie ondernemings nog nie formeel prysgegee nie; hulle het eenvoudig in volle sig misluk. [3] [9]
Onder die ouer Franse huishoudings het die jaar drie manne geneem wie se name sedert die laat sewentiende eeu op die vlugtelinglyste gestaan het. Pierre Joubert van La Motte d’Aigues in Provence, gebore omstreeks 1663–1665, wat in die Berg China in 1688 met sy vrou Isabeau Richard aangekom en ’n landbouer geword het met baie plase by Drakenstein, is in 1732 oorlede—die gedrukte lys gee 31 Junie. Sy weduwee het voortgeleef; die plase wat later by haar dood genoem is, het Bellingham, toegestaan in 1695, Lamorin, La Roche, La Motte, La Provence en De Plaisante by Waveren ingesluit. [8]
Jacob Nortier van Calais, ’n landbouer wat in die Oosterlandt in 1688 aangekom het onder die drie Nortiers wat as domestiques van Jacques de Savoye beskryf is, is op die 20ste van September 1732 oorlede. Hy is op 8 Augustus 1717 by Drakenstein met Margaretha Mouton van die Kaap getroud. Louis le Riche, wat in 1698 in die Driebergen aangekom en met Susanna Fouché getrou het, is op die 8ste van Oktober 1732 oorlede. Die Februarie-grondpapier en die November-kansel by Stellenbosch het dus ’n jaar gesluit wat ook drie gevestigde vlugtelingname van die landelike lyste afgetrek het. [8]
Kalender 1732 staan dus as ’n jaar van papier en van eindes eerder as van nuwe baie. Vyftienjaar-erfpag en ’n verdubbelde leenplaashuur het herskryf hoe tuingrond en veeposte gehou is; ’n Julie-verbod het nie daarin geslaag om indringing in die verre distrikte te stuit nie; De la Fontaine het buitengewone raadsrang ontvang terwyl sy en kirmanhaar in hul swakste stuk geswoeg het; Kock en Van Echten het die laaste oop kansels ná agt jaar vakatures gevul; die burgers het die ooskushandel van die hand gewys wat hulle in 1719 gevra het; en die Zeepost en Feyenoord het van noord van Port Natal huis toe gekom met ’n verslag wat die suidoosstasie-plan beëindig het. Koring het ná die reserwe nog na Indië gegaan, en die reede het nog sy sewe-en-sewentig skepe ’n jaar getel. Die nedersetting wat in 1652 as ’n verversingspos begin het, het hierdie twaalfmaande bestee om klein lande te beveilig, groot poste te belas, kerke te herstel, en ’n kus prys te gee. [3] [4] [8] [9]