Boer History1661 aan die Kaap die Goeie Hoop: Namakwa-kontak, Cruythof en Meerhof se Vrede
Danckert se Terugkeer — 20 Januarie 1661
Op die 20ste Januarie 1661 het Jan Danckert se verkenningsgeselskap veilig by die fort teruggekeer. Hulle het op die 12de November 1660 met dertien vrywilligers, die tolk Doman, drie pakosse met brood en ander voorrade, en muskette vir vleis vertrek, noordwaarts langs die bergreeks wat die westelike kusgordel van die binneland skei. By ’n rivier wat na die Atlantiese Oseaan vloei, het hulle twee- of driehonderd olifante sien wei en die stroom die naam gegee wat dit vandag nog dra. Verder aan het hulle rook gesien en is deur San vertel dat dit van Namakwa-vure afkomstig is. Moegheid het die draai huis toe afgedwing voordat daardie kamp bereik is. [3] [1]
Die raad se lesing van die tog was nie suiwer triomfantelik nie. Op 24 Januarie het dit besluit dat die meeste van die verkenners nie die ywer behou het waarmee hulle uitgegaan het nie. Slegs die leier Jan Danckaert, die voorlopige onderchirurgyn Pieter van Meerhoff, en twee of drie ander het hard aangedruk; lui ondergeskiktes het die res gepla en ’n andersins belowende mars byna vrugteloos gemaak. Dubbele betaling is daarom van almal behalwe Danckaert weerhou; brandewynrantsoene wat tot hulle krediet gestaan het, is kontant teen Kompanjie-winkelpryse uitbetaal om losbandigheid te beperk. Tog het die geselskap met mense gepraat wat skaars vier dae van die Namakwas af was, en wat geglo het hulle kon die Nederlanders binne een of twee dae daarheen gelei het — ’n bereik van sowat twintig tot vyf-en-twintig dae se reis vanaf die fort. [1]
Dié inligting was genoeg. Binne tien dae was ’n ander geselskap gereed. Op dieselfde 24 Januarie het die raad korporaal Pieter Cruythof (Cruijthoff), superintendent van die Kompanjie se landbou en korporaal van die kadette, as leier aangestel — ’n man wat sy dienste aangebied het en beoordeel is as iemand wat respek kon afdwing en gesag oor die mans kon hou. Meerhoff, wat byna twee jaar lank volle tevredenheid as onderchirurgyn by die fort, in die land en op binnelandse reise gegee het, is in dié rang bevestig teen twintig gulden per maand vanaf die eerste van die maand en as tweede in bevel en joernalis aangewys. Dertien Europeërs in totaal is gekies, met twee Khoikhoi-tolke, Douckerman en Hans van Neurenburg. Die roete was dié wat al beproef is: verby ’n berg wat die reisigers Riebeek se Kasteel genoem het, daarna die minste ruwe lyn noord na die Olifantsrivier en verder. [1] [3]
Die geselskap het tussen vyf- en nege-uur die oggend van Sondag 30 Januarie vertrek. Vyf pakosse het ’n uitrusting gedra wat toon hoe die Kompanjie ’n binnelandse stoot toegerus het: sowat 700 lb brood en 50 lb spek; brandewyn en Spaanse wyn in tinne flesse; asyn en sout; dertien pistole, dertien vuurwapens, twaalf sabelmesse, kruit, lood, lonte en vuurstene; rooi en Franse krale, tabak en pype, doeke en sy, koperdraad en klein juwele, spieëltjies, papier en penne, gereedskap, vishoeke, en ’n klein voorraad peper, foelie, naeltjies, neutmuskaat en kaneel. Instruksies van 29 Januarie, onderteken deur van Riebeeck, het Cruythof beveel om die beste paaie te neem na die plek vanwaar San Danckert se manne die Namakwa-vure gewys het, om Meerhoff se roetekennis te vertrou, en om nie ligtelik tolke te glo wat hulle moontlik van die noordelike mense sou weghou nie. In geval van Cruythof se dood moes Meerhoff met volle gesag opvolg. [1]
Cruythof en Meerhof na die Namakwas — Januarie–Maart 1661
Nie ver anderkant die Olifantsrivier nie het die geselskap op agtien of twintig Namakwa-jagters afgekom. Ná aarseling en herhaalde uitnodigings deur die tolke het die jagters op ’n vriendelike wyse nader gekom. Klein geskenke is gegee; binne minute was daar vertroue aan albei kante. Sommige van die Namakwas het daardie nag by die Europeërs gebly en die volgende oggend hulle na ’n nabygeleë dorp gelei. Meerhoff se eie joernaal, later in die fort se dagboek oorgeskryf, teken die eerste sigting skerp aan: Hottentot-metgeselle wat “Namaqua!” roep, skilde van droë vel, en die chirurgyn wat sy verkyker oplig voordat die bende oorkom. [3] [1]
Die kraal het aan die Namakwas onder hoofman Akembie behoort. Meerhof het drie-en-sewentig hutte in ’n kring getel, met ’n paar ander buite, en ongeveer driehonderd mans en vierhonderd vroue en kinders beraam — die aandeel vroue en kinders klein omdat die plek slegs ’n tydelike buitepos was. Veestapel het op sowat vierduisend horingsvee en drieduisend skape gestaan, wat van weiveld na weiveld verskuif is soos die gras dit vereis het. Die reisigers is met openlike vreugde verwelkom. ’n Kalf en ’n skaap is as kos aangebied. Die leiers is in die hoofman se hut genooi, op ’n karos gesit, en melk is bedien. [3] [1]
Daardie aand is ’n groot dans ter ere van hulle gehou: ’n ring van tussen een en tweehonderd mans, elkeen met ’n hol riet van verskillende lengte of dikte; ’n leier in die middel met ’n lang stok, singend en aanwysings gee; die ring wat in die riete blaas en deur bewegings gaan terwyl vroue buite die kring dans. Die vermaak het sowat twee uur geduur. By die terugkeer na die fort, omstreeks sewe-uur die oggend van die 10de–11de Maart, het die verkenners bewyse van kontak gebring en berig dat die Namakwas hulle uiters aangenaam ontvang het, die verkenners se musse geruil het, en skerp belangstelling in rooi lap, kauries en snuisterye getoon het. Hulle is as ’n baie stewig geboude, byna reuseagtige volk beskryf, in mooi bereide velle met krale van yster en koper bestik, met lang hare, wonend in mathutte soos die Kaapse stamme, en ryk aan vee. [3] [1]
Akembie se mense wou mettertyd na die Kaap afkom, maar het eers gelyk of hulle San (Soaquas) wou vernietig wat groot getalle vee by hulle geroof het, en ’n slag teen Oedasoa, hoofman van die Cochoquas (Saldanhars), wou lewer. Cruythof se manne het hulle so ver gekry om toe te stem dat hulle twee of drie van Oedasoa se volgelinge sou ontvang, as hy hulle onder Nederlandse geleide stuur, om ’n vredesaanbod te maak. Die Namakwas het ook groot getalle skape en beeste vir handel belowe, ’n nouer alliansie, en geleide na hulle permanente wonings en ’n volk wat hulle die Brijckje genoem het. Die koning het die kommandeur ’n klein bokkie gestuur — die eerste wat in die land gesien is — ná baie gemompel onder sy mense voordat dit oorgegee is. Die geselskap was slegs sowat veertig dae weg. [1] [3]
Akembie se Kraal en Namakwa-lewe
Meerhof het die Namakwas as groter van gestalte as ander Khoikhoi-groepe wat aan die Kaap bekend was beskryf, en beter geklee. Hulle het karosse van leer of van luiperd-, wildekat- of dassiehuid gedra. Hare was van dieselfde soort as by die Kaapse stamme, maar koperversiersels aan sommige van die bosse het dit so gestrek dat dit om die kop geval het. Ivoor- en koperringe is aan die arms gedra. Hulle het koper en yster gesmelt en versiersels en wapens uit albei gemaak. Wonings was die bekende halfronde houtgeraamtes met matte bedek, byna so maklik verskuifbaar soos seiltente. Melk, bewaar in groot kalbasse en uitgeholde houtvate, was die hoofvoedsel. Meerhoff het Akembie se ouderdom op sestig of sewentig jaar geskat. [3] [1]
Krygers het skilde van dubbele ossevel gedra, groot genoeg om agter te skuil, en die assagai, knuppelstok en boog en pyl gebruik. Ten tyde van Cruythof se besoek was daar ’n vete met die Cochoquas. San het onlangs die Namakwas se vee geroof, en die stam het ook aan dié kant ’n kans op wraak gesoek. Geskenke van krale, koperplate, tabak en ander artikels is gegee; wat die meeste behaag het, was ’n rooi nagmauts. Die vreemdelinge is goed onthaal terwyl hulle gebly het. Toe hulle vertrek, het geskenke vir die fort ’n jong os en die bokkie wat al genoem is, ingesluit. Geografiese nuuskierigheid by die Kaap het nog verby dié pastorale mense na gekarteerde goue streke gekyk; Cory het later die Cruythof–Meerhof-stoot in die langer lyn van noordelike en noordoostelike togte geplaas wat Wintervogel, Gabbema en die eerste vryburgerjare gevolg het. [3] [4]
Oedasoa, die Chariguriqua-vete en Bemiddeling
Khoikhoi-stamme was dikwels met mekaar in onmin toe Europeërs hulle eers leer ken het. Sommige vetes was oorerflik; ander was kleiner twiste. Die onmin tussen Namakwas en Cochoquas was op dié tydstip nie diepgewortel nie. Dit het gegroei uit ’n daad van roof: Oedasoa, die Cochoqua-hoofman, het die Groot Chariguriquas aangeval en hulle vee geneem. Die Chariguriquas het na die Namakwas gevlug, wat hulle saak opgeneem het, maar so louwarm dat Akembie vir Cruythof gesê het hy sou dadelik vrede maak as Oedasoa boodskappers daarvoor stuur. [3]
Van Riebeeck wou die binnelandse stamme op goeie voet hê sodat almal ongehinderd met vee vir verkoop na die fort kon kom. Sodra hy Cruythof se berig en die ekspedisiejoernaal gehad het, het hy Oedasoa besoek en hom as bondgenoot van die Edele Oos-Indiese Kompanjie aangespreek. Die Nederlanders, het hy gesê, is vriende van alle volke en wens dat almal in vrede leef en in vriendskap handel dryf. Hy het sy goeie vriend en bondgenoot gevra om afgevaardigdes aan te wys om met die Namakwas te onderhandel; ’n Europese geselskap sou saamgaan en help om die land se rus te verseker. Op 15–16 Maart is die onderchirurgyn na Oedasoa se kamp uitgestuur, en die hoofman het met Koukosoa, tweede in bevel van sy kamp, ingekom om die fort se bemiddeling te hoor. [3] [1]
Oedasoa het geantwoord dat hy weet die kommandeur wens dat alle mense in vrede leef, maar hy self is nie só goed nie. Sy volgelinge was talryker en magtiger as die Namakwas en die Groot Chariguriquas saam, en hy was geneig om hulle sy krag te laat voel. Hy het aanspraak gemaak op groot getalle vegters en wou eers nie enige van sy mense oorreed om noord te gaan nie. Hy is egter oortuig om dié standpunt te verander. Ná ’n kort vertraging is drie Cochoqua-afgevaardigdes aangestel om vrede te reël. Die raad, van sy kant, het belonings vir die ontdekkers besluit — insluitend kontant vir die Namakwa-bewyse — en ruim geskenke voorberei van die krale, rooi musse en koper wat by die noordelike mense die gewildste was, of Oedasoa se gesante nou die hele pad standhoudend bly of nie. [3] [1]
Meerhof se Vredesending — 21 Maart tot 23 April 1661
Vrywilligers het weer aangebied. Op die 21ste Maart het ’n geselskap van nege Europeërs, die drie Cochoqua-afgevaardigdes en twee tolke — onder hulle Jan Koninkeij en Tousabé — die fort na Namakwa-land verlaat onder Pieter van Meerhof. Groot geskenke het gegaan vir Akembie, sy drie volwasse seuns, en die vooraanstaande manne van die stam. Die land tot by die Olifantsrivier was teen dié tyd goed bekend. Toe Meerhof dié stroom vir die derde keer bereik, was hy nie jammer om geen Namakwas op sy walle te vind nie: hulle afwesigheid het hom toegelaat om die geselskap in streke te lei wat geen verkenners vantevore betree het nie. [3] [1]
Ses dae verder noord het hy deur land gestoot wat barer en verlatener was as enigiets wat hy ooit gesien of voorgestel het. Op die sesde dag van daardie vermoeiende mars het die geselskap op ’n kamp van die Groot Chariguriquas afgekom en sommige van Akembie se mense daar gevind, juis gelos om enige Europeërs te ontvang wat tydens die hoofman se afwesigheid mag aankom. Die hoofmag van die Namakwas het verder noord migreer. Die doel van die ekspedisie is nogtans bereik: vrede is tussen die strydende stamme deur hulle verteenwoordigers gesluit. Meerhof se geselskap het op die 23ste April na Fort de Goede Hoop teruggekeer en elke vooruitsig van ’n groot toename in die Kompanjie se veehandel saamgebring. [3] [1]
Van Riebeeck het gretig gebly vir ’n formele alliansie met die Namakwas. Persoonlike omgang het die ou geloof in hulle hoë beskawing gebreek; hulle was bekend as gewone Khoikhoi, nie eers so talryk of magtig soos die Cochoquas nie. Hulle was egter ryk aan vee, en deur hulle het die kommandeur nog gehoop om die goue streke wat op die kaarte aangedui is, te bereik. Geloof in die kaarte van die dag was ongeskonde. Hy het nog van Vigiti Magna en van die groot rivier wat daar verby loop gepraat asof dit gevestigde geografiese feite was. Anderkant daardie rivier het die land van rykdom gelê, en vriendskap met die Namakwas het die pad daarheen gelyk. [3]
Pieter van der Stael, Sieketrooster — 1661
Terwyl die binneland vir handel oopgemaak is, is werk onder mense wat al by die nedersetting was nie heeltemal verwaarloos nie. Daar was geen sendelinge in die latere sin van die woord nie, maar een man aan die Kaap het die werk van ’n evangelis gedoen: Pieter van der Stael, die sieketrooster en swaer van kommandeur van Riebeeck. Op Saterdag 12 Maart 1661 het hy by die raad ingedien dat sy eerste vyfjarige kontrak verstryk het en dat hy diens wou hernu. Hy het ’n verhoging gevra omdat hy ook mede-superintendent van die hospitaal was en sommige Khoikhoi en sommige slawe van die Kompanjie en sy dienaars Nederlands leer lees het. [1] [3]
Die raad het hom vir drie jaar vanaf 4 Maart 1661 heraangestel, die dag waarop sy termyn verstryk het. Hy het op daardie datum in 1656 aan boord van die jag Weseph uit Rotterdam teen ses-en-dertig gulden per maand aangekom. Die nuwe oorkonde het sy hospitaalwerk en sy onderrig van Kompanjie-slawe en Khoikhoi in die Nederlandse taal en Christelike leer erken — “met ’n mate van sukses” — en sy salaris tot vyf-en-veertig gulden per maand verhoog, onderworpe aan goedkeuring deur die Here en Meesters in die Vaderland. Theal merk op dat die direkteure die onderrigsywer ten volle goedgekeur het en dat vyf-en-veertig gulden destyds as ’n baie groot salaris vir die amp beskou is. Hy moes nog die siekes bystaan en die Sondagdienste lei. [1] [3]
Die hele getal Khoikhoi binne die nedersetting het op dié tydstip nie vyftig siele oorskry nie, sodat die “Dominie,” soos hy soms genoem is, min van daardie volk gehad het om onder te werk. Hulle lewenswyse het enige poging om hulle denke te verbeter byna hopeloos gelyk in die oë van tydgenote. Sommige waarnemers het al vermoed dat die enigste werkbare metode met die Khoikhoi die pad was wat met Eva (Krotoa) gevolg is. Sy het in die kommandeur se huishouding grootgeword, Europese gewoontes en smake aangeleer, leer lees, en uiterlik as ’n Christen opgetree, al was sy nog nie gedoop nie. Twee stelsels het gelyk of hulle op die proef gestel word: van der Stael onder die strandlopers se hutte onder die Leeukop, wat taal, geloof en die alfabet onderrig; en Eva, van kindsbeen af in ywer en gevestigde lewenswyses opgelei voordat suiwer godsdienstige onderrig aangedring is. Albei benaderings sou lank ná 1661 voorstanders hê. [3]
Burgeramp, Wild en Plaasdissipline
Binne die nedersetting hoef slegs ’n paar mindere gebeure van die jaar genoem te word — tog toon hulle hoe styf die raad nog die vrye samelewing gereël het. Burgerraadslid Leendert Cornelissen van Zevenhuysen, vrye saer, het swaar verliese gely deur die desertie van slawe, die onrus met die Khoikhoi, en teenslae in sy houtbedryf. Dié moeilikhede het hom tot nalatigheid en onmatigheid gedryf wat nie by sy posisie gepas het nie. Op 5 Oktober 1661 het die raad aangeteken dat hy, in plaas daarvan om ’n eerbare voorbeeld te stel, daagliks losbandiger geword het — drink, feestelikheid, baklei, twis, vloek — wat sowel sy eie karakter as die luister van die hof van justisie, waarvan hy lid was wanneer dit oor vryburger-misbruike gesit het, bevlek het. Hy is ontslaan; uit ’n dubbele nominasie deur die vrymense het die raad Hendrik Boom van Amsterdam, ’n voormalige burgerraadslid, in sy plek aangestel. [1] [3]
Die twee burgers wat uitsluitlike voorreg gehad het om wild te skiet en te verkoop, het ook ongereeld geraak, sodat wildsvleis slegs met onsekere tussenposes beskikbaar was. Die kommandeur het daarom alle vrymense toegelaat om wilde diere vir hulle eie gesinne se verbruik te dood, maar nie vir verkoop nie, op grond dat die openbare welsyn dié wysiging van die gelisensieerde jagters se voorregte vereis het. Boere, in plaas daarvan om by hulle werk te bly wanneer skepe in die baai was, het dikwels na die hawe gekom, gewoonlik met ’n wa vol brandhout vir verkoop. Om dié tydmors te stuit, het die raad bepaal dat geen brandhout vir verkoop gebring mag word nie behalwe op Saterdagmiddae of op Sondagoggende voor nege-uur, en ’n amptenaar is na Rondebosch gestuur om die boere te dwing om hulle lande te ploeg. Sulke regulasies was nie eie aan die Kaap nie; elders in Europa is arbeid en lone eweneens deur plaaslike gesag gebind. [3]
Private boerdery deur die kommandeur self het die jaar se landbourekord verskerp. Op 31 Maart het hy van Otto Jansz van Vreede die gedeelte van die ou Hollandse Thuijn bekend as Sorgvliet gekoop — sowat vier-en-twintig morg met die helfte van die woning, skuur, skaapkraal, vee, hoenders en implemente — vir vierhonderd gulden, ’n aankoop wat Böeseken verbind met Otto se verlammende wond van ’n skiet-“ongeluk” met Jacob Rosendael in 1659. Op 12 September het ’n buitegebou by Den Uytwijck tot op die grond afgebrand; van Riebeeck het die nalatigheid van dié wat die plaas vir hom bestuur het, blameer. Teen laat November het koring daar fyn in die aar gestaan en gars was gereed om te sny. Graan- en boordwerk by Bosheuvel en die laer plase het, in Böeseken se woorde, ’n voorbeeld vir latere geslagte gebly selfs terwyl die kommandeur voorberei het om te vertrek. [2]
Van Harn se Dood en die Komende Bevelswisseling
Van Riebeeck was lank al gretig om uit Suid-Afrika verwyder te word. Hy het hoog van sy eie vermoëns gedink en geglo hy verdien bevordering. Verdere opgang by die Kaap was onmoontlik, en hy het meer as een keer om ’n aanstelling in Indië gevra, altyd met die byvoeging dat hy by sy meerderes se besluit sou bly. In 1660 het die direkteure sy verwydering besluit en Gerrit van Harn — ’n oom van van Riebeeck — as opvolger aangestel, sonder om meer van van Riebeeck self te sê as dat hy na Batavia moes gaan en daar instruksies ontvang. [3] [1]
Van Harn het van Texel in die Wapen van Holland geseil, ’n eersteklas Indiëvaarder waarvan die skipper David Coninck was, voorheen van die Dromedaris. Kort nadat hulle tuis vertrek het, het siekte onder die bemanning uitgebreek. Voor baie weke op see was die skip soos ’n hospitaal. Vyf-en-twintig lyke was al aan die diepte oorgegee toe, op die 17de Maart 1661, van Harn self gesterf het. Hy is op die eiland St. Vincent begrawe. Die nuus het die Kaap op 18 Junie 1661 bereik van skipper David de Coninck toe die Wapen van Holland op die heenreis aangedoen het — ’n skielike knou vir die vertrektydtafel wat van Riebeeck al begin voorberei het. [3] [2] [1]
Toe die nuus van die bevelvoerder-aangewysde se dood Batavia bereik, het die raad van Indië in sy plek Zacharias Wagenaar aangestel, destyds as koopman in die Kompanjie se diens. Met die eerste retouerskip is van Riebeeck meegedeel dat hy binnekort sy opvolger kon verwag. Hy het die aankondiging met tevredenheid ontvang. Reëlings om Suid-Afrika te verlaat was al aan die gang: sy twee seuns, Lambertus en Abraham, is in Maart 1660 onder skipper Douwen Aukus na die Latynse skool in Rotterdam gestuur; sy private plaas by Wynberg moes aan die raad vir die Kompanjie oorgegee word, met ’n kommissaris om verbeteringe te takseer. [3] [2]
Op 18 Julie het hy sekunde Roeloff de Man, fiskaal Abraham Gabbema en sersant Pieter Everaerts na Bosheuvel geneem, wat hy wou verkoop sodat, as dit diensbaar bevind word, die Kompanjie dit kon oorneem. Die volgende dag het die Politieke Raad besluit dat die Kompanjie ’n groot boord nodig het, beskut teen die harde suidooster; vrymense was min geneig tot boom- of wingerdplant en sou vrugte verkoop soos hulle wil eerder as om die vloote te voorsien. Die eiendom — sowat 101 morg met grond skoongemaak en geploeg, gesaaide koring en gars, buitegeboue, skuur, waens, ploeë en implemente — is aan die Kompanjie oorgedra hangende ’n prys wat deur die volgende kommissaris uit Batavia vasgestel sou word, sodat die ooreenkoms bo verdenking sou staan. Daar was al geplant: 1 162 jong lemoen-, suurlemoen- en pompelmoesbome, tien piesangs, twee olywe, en sewentig Nederlandse vrugtebome (drie okkerneut, ses kweper, vyf appel, twee peer, elf kersie, vier-en-twintig kastaiing, negentien pruim) — 1 244 jong vrugtebome in totaal — buiten duisende wingerdstokke, patats, twee vrye Nederlandse huurlinge, agt slawe, en twee-en-twintig gesonde trekosse. Maetsuyker het op 21 Desember aan die Here Sewentien geskryf dat Arnold de Vlaming van Oudtshoorn die Bosheuvel-grond op die tuisreis sou inspekteer. Die formele bevelswisseling sou die volgende jaar val; 1661 het gesluit met die opvolging in beginsel vasgestel, die kommandeur se toonplaas aan die Kompanjie aangebied, en die Namakwa-pad in die praktyk oopgemaak. [1] [2] [3]
Everaert se November-vertrek na die Namakwas
Laat in die jaar is ’n verdere geselskap toegerus om Akembie te besoek, hom en sy drie seuns na die fort te nooi, en die vriendelikste boodskappe en aanneemlikste geskenke te dra. Op 10 November 1661 het die raad aangeteken dat die droë seisoen die roetes weer begaanbaar gemaak het; Akembie en sy seuns het die vorige jaar belowe om in die huidige maand by ’n plek sowat sestig of sewentig myl van die fort te wees, vanwaar hulle die Nederlanders af sou vergesel. Sersant Pieter Everaert (Everaerts), lank lid van die Raad en ervare in Indië, is vir orde en dissipline in bevel geplaas; Meerhoff het weer as tweede in bevel gegaan; klerk Cornelis de Cretzer (Cretser) as derde en joernalis. Dertien uitgesoekte vrywilligers — etlike van hulle veterane van die jaar se vroeëre togte — is in die resolusie genoem. Ses van die beste trekosse is toegewys om proviand en handelsware te dra. [1] [3]
Uitrustings vir sulke reise toon die lewensstyl onder Kompanjie-dienaars: kos ruim al was dit grof; tee en koffie ongebruik; arrak of brandewyn deel van die rantsoen; en ’n groot hoeveelheid speserye — naeltjies, neutmuskaat, en veral kaneel — wat enigiemand onbekend met koloniale smaak as vreemd sou tref. Die November-lys was uitgebreid: aparte kraal-, koper-, mus- en tabakgeskenke vir die Namakwa-koning, elkeen van sy drie seuns, en drie kapteins; handelskrale, koperdraad en -plate, rooi Rouaanse musse, messe en pype; wapens en ammunisie; ’n klein tent; 750 lb beskuit en 70 lb spek; brandewyn, Spaanse wyn, asyn, suiker, sout; en die bekende speserypakket. Instruksies van 10 November het Everaert beveel om die koning met huishoudings, handelsware en vee na nouer alliansie by die fort te nooi, en selfs om aan te bied om ’n vrywillige gyselaar agter te laat as Namakwa-mans bly terwyl geselskappe reis — sodat Cochoqua en ander middelstamme nie gevrees sou word nie. Oedasoa en Gonnomoa, wat die fort op die 11de besoek het, het geen beswaar teen die ekspedisie geopper nie, al het hulle daardie dag geen vee gebring nie en oor sterfte onder troppe en mense gekla. [1] [3]
Om nege-uur die oggend van die 14de November 1661 het die geselskap uitgetrek. Weerspannige osse het hulle eers nie verder as die Brakrivier laat kom nie; die volgende oggend het hulle suksesvol oorgesteek en binneland toe gestoot. Noord van die Olifantsrivier sou hulle waterskaarste teëkom, baie daarvan te bitter om te drink, en lang strekke sand sonder teken van menslike lewe — ’n troostelose wildernis onder ’n harde son. San het hulle later vertel die Namakwas was vêr noord; die geselskap het probeer volg en nie daarin geslaag om hulle te bereik nie. Een vrywilliger is deur ’n olifant doodgetrap. Geen ontdekking van belang is gemaak nie. Die oorspronklike kaart van die ekspedisie, het Theal opgemerk, het die dorp Vigiti Magna gemik al was die peilings baie onakkuraat neergelê. Die terugkeer na die fort het op die 13de Februarie 1662 geval; 1661 se laaste binnelandse stoot het dus die jaar se rekord van Namakwa-diplomasie afgesluit sonder om ’n nuwe verdrag of ’n nuwe kaart van die binneland by te voeg — tog het dit die noordelike pad as ’n vaste voorwerp van Kompanjie-beleid vasgelê tot in die bevelswisseling wat gevolg het. [1] [3]