Boer History1807 aan die Kaap die Goeie Hoop: Grey, die slawhandelwet, Caledon, Cuyler en Vanderkemp
Grey lê die eed af — 17 Januarie 1807
Generaal-majoor David Baird was nog waarnemende goewerneur toe 1807 oopgegaan het. Hy het van die 10de van Januarie 1806 op die kasteel gesit, die dag waarop die artikels van Papendorp geteken is en die Bataafse vlag afgekom het. Die veldleër onder luitenant-generaal Jan Willem Janssens het op die 18de van Januarie 1806 by Hottentots-Holland oorgegee; Janssens self het op die 6de van Maart in die Bellona na Holland gesiel met die laaste Nederlandse garnisoen. Die tweede Britse besetting was ’n jaar oud. Wat op die opening van 1807 gehang het, was nie nog ’n landing nie. Dit was wie tot ’n vrede op die kasteel sou sit, en op watter kommissie — ’n soldaat nog in waarnemende beheer, of ’n burgerlike uit Londen benoem. [3] [9]
Toe die nuus van die verowering Engeland bereik, het die ministers besluit dat tot vrede die kolonie op dieselfde wyse regeer moes word as toe lord Macartney goewerneur was. Daardie vorm het ’n burgerlike aan die hoof beteken, departementshoofde uit Engeland gestuur, en die salarisse wat in 1797 betaal is. Du Pré Alexander, tweede graaf van Caledon, een van die verteenwoordigende eweknieë van Ierland, is as goewerneur gekies. Hy was 29. Hy was opreg, hoflik, en, wanneer fermheid vereis is, besluitvaardig; hy was ook ’n Tory-aristokraat, daarom sou daardie ministerie hom stuur. As luitenant-goewerneur en bevelhebber van die magte is luitenant-generaal Henry George Grey van die 21ste Ligdragonders aangestel. Andrew Barnard is in sy ou amp as koloniale sekretaris herstel, en kaptein Christopher Bird het die pos van adjunksekretaris ontvang. Die ander belangrike ampte is ook uit Engeland gevul; die houers het so vinnig gewissel dat die name hier nie opgehoop hoef te word nie. [3]
Londen het dit doelmatiger geag dat ’n burgerlike van hoë rang, eerder as ’n militêre offisier, aan die hoof van die koloniale regering moet staan. Daarom is Baird nie in mag gelaat nie. Depesjes met sy terugroeping het Londen op die 26ste van Julie 1806 verlaat. Benewens die voorkeur vir ’n burgerlike het hy ontevredenheid gewek deur, sonder verlof, ’n groot deel van die mag by Kaapstad weg te stuur — en troepe op pad na Indië om te lei — om die Spaanse besittings aan die rivier La Plata aan te val. Die Kaap was ’n oorlogstasie op die roete na Indië. ’n Generaal wat sy garnisoen sonder verlof oor die Atlantiese Oseaan stuur, was nie die man wat Londen tot vrede in die stoel wou hê nie. [4] [4]
Grey was die eerste van die nuwe staf wat aankom. Sy kommissie het hom gemagtig om die administrasie te voer wanneer die goewerneur afwesig is, daarom het hy op die 17de van Januarie 1807 die eed van amp afgelê. Die volgende dag het Baird in die transport Paragon ingeskeep en na Engeland gesiel. Hy het die agting van die koloniste gewen deur sy vriendelike houding teenoor hulle, en eerbiedige adresse is by sy vertrek deur die openbare liggame aangebied. Hy het gelaat met die rang van luitenant-generaal. Grey van die 21ste Ligdragonders het só vier maande gesit tot Caledon kom. Wat op daardie twee Januarie-dae gehang het, was die stoel self: van die 17de af was die Kaap onder ’n luitenant-goewerneur wat vir die burgerlike uit Londen gewag het, nie onder die generaal wat dit geneem het nie. [3] [4]
Cuyler en Vanderkemp — April–Mei 1807
In die ooste het die onvoltooide drosdy by Uitenhage nog arbeid nodig gehad. Die distrik is in 1804 uit die ou ooste gesny. Baird het op die 14de van Februarie 1806 kaptein Jacob Glen Cuyler van die 59ste gestuur om die Bataafse kommandant Alberti as kommandant van Fort Frederick en waarnemende landdros te vervang. Cuyler het Nederlands gepraat. Hy is einde 1806 tot majoor bevorder. Sy instruksies was om mishandeling van Khoikhoi en Xhosa te ontmoedig, die gebruiklike boodskapper met geskenke na die Xhosa-kaptein Cungwa te stuur, en elke bystand te gee aan Johannes Theodorus Vanderkemp en die Christelike Khoikhoi by Bethelsdorp — terwyl hy Vanderkemp se berigte van Boer-wreedheid met voorsorg moes aanhoor. Die drosdyhuis, onder die Batawe begin met ’n eerste paaiement van 12500 riksdaalders, was teen 1807 nog onvoltooi. Alberti het ’n saldo van 300 riksdaalders oorhandig; Cuyler het 2314 riksdaalders in leenplaas-huur verhaal en albei bedrae na die gebou gestuur. Arbeid, nie geld nie, was die nuwe moeilikheid. [4]
Inwoners was verplig om vir openbare werk opgeroep te word, of persoonlik of deur hul slawe en betaalde Khoikhoi te laat werk. Die dienaars het rantsoene van die regering of die distrik ontvang, nie loon uit daardie bronne nie — hul eie meesters het hulle nog betaal — só het die las op die werkgewers geval, wat die arbeid ’n tyd lank verloor het. In April 1807 het Cuyler na ’n veldkornet gestuur met opdrag om die plase te besoek en 6 Khoikhoi te kry om een maand by Uitenhage te werk, daarna 6 ander om hulle af te los. Die veldkornet het berig dat baie min beskikbaar was. Die groter getal het die plase vir Bethelsdorp verlaat, verlei — veral dié met vee — deur die kuns en insinuasies van Vanderkemp, tot groot nadeel van die landinwoners. Met moeite is een boer oorreed om twee manne, Solomon en Campher, toe te laat. Hulle het die plaas gelaat, na Bethelsdorp in plaas van Uitenhage gegaan, en is daar deur Vanderkemp aangehou. Cuyler het, in amptelike hoewel beleefde terme, by die sendeling aansoek gedoen om dié twee en vier ander vir ’n maand se werk aan die drosdyhuis. [3] [4]
Vanderkemp het in woedende taal geweier. Hy het gesê die boer, soos al die ander, praat nooit die waarheid nie, en dat die twee Khoikhoi aan die Instelling behoort. Hy het gedreig om die saak voor die goewerneur te lê, wat, was hy seker, nie sou goedkeur dat die Instelling as ’n distrik in ’n veldkornetskap behandel word en sy lede as dienaars van die Boere nie. Hy het Cuyler beskuldig dat hy die Khoikhoi irriteer en die kant van hul verdrukkers kies, en geëindig dat indien Cuyler sou voortgaan om tirannie te duld, dit misdadig van hom sou wees om langer stil te bly. Kort daarna het ’n ander veldkornet, Van Rooyen, ses vir die openbare diens bekom. Slegs drie het in Uitenhage aangekom. Een het na die “skool” weggeloop; die ander twee is deur Vanderkemp onderskep en vertel hulle hoef nie te gehoorsaam nie. Daarom het die twis saak gemaak: Bethelsdorp het beweer dit staan buite die distrik as ’n instelling wat slegs aan die kasteel verantwoording verskuldig is, terwyl die landdros dit binne die distrik nodig gehad het as bron van arbeid vir ’n onvoltooide setel van regering. [4]
Cuyler het hom verplig gevoel om Vanderkemp se hele optrede voor die regering te bring. Dit was volkome onmoontlik, het hy gesê, dat hy vir die rus van hierdie belangrike deel van die kolonie verantwoordelik kon wees terwyl so ’n wetlose en onstuimige karakter, wat soveel invloed by die naburige volke gehad het, toegelaat word om te doen soos hy wil. In ’n brief aan die koloniale sekretaris op die 31ste van Mei het hy gesê hy het Vanderkemp en die Instelling elke aandag in sy vermoë betoon, en dit bly doen lank nadat hy ’n hooghartige en onstuimige geaardheid ontdek het wat geen onderwerping aan enige persoon of enige regering kon verdra nie. Hy het die moord op Nicolaas Grobbelaar in April 1806 in herinnering gebring, toe Bethelsdorp eers manne vir ’n kommando geweier het op grond dat sulke diens onversoenbaar was met die godsdienstige karakter van die Instelling. Vanderkemp het op die 20ste van Mei 1807 geskryf dat hy en die ander sendelinge altyd probeer het om op vriendelike voet met Cuyler te wees, maar gou ontdek het dat daar geen sin vir geregtigheid in sy gemoed teenoor die Khoikhoi was nie, en dat die Boere die vuur van tweedrag gevoed het. As hy jong manne vir militêre diens met valse voorstellings, dwang of dronkenskap probeer werf het, sou die majoor sy ywer toegejuig het — maar Cuyler was “nóg ’n werwingssersant nóg ’n slawedrywer.” [4]
Op die 10de van Mei het sendeling F. G. Ulbricht van Bethelsdorp geskryf dat hy, nadat hy ’n huwelik met ’n gedoopte lid van die Instelling en van die Khoikhoi-nasie aangegaan het, die landdros versoek het om die gebooie te registreer en af te kondig. Cuyler het verklaar dat hy hom nie gemagtig vind om hom hierin te bevredig nie, omdat Ulbricht ’n geborene van Europa is. Vanderkemp het gesag gehad om huwelike onder die Khoikhoi van die Instelling te sluit, maar nie onder blanke inwoners of slawe nie. In dieselfde jaar het James Read Vanderkemp self met ’n Madagaskar-slaaf van 16 getroud. Die sendelinge het dit gedoen om hulleself met hul bekeerlinge te vereenselwig en enige skyn van meerderwaardigheid te vermy. Die twis oor drosdy-arbeid en die twis oor ’n huweliksregister was dieselfde twis: of Bethelsdorp binne die distrik as ’n veldkornetskap staan, of daarbuite as ’n instelling wat slegs aan die kasteel verantwoording verskuldig is. [4]
Grey in die weste — April 1807
In April het die luitenant-goewerneur verneem dat botsings oor Khoikhoi-arbeid min was in die meer begunstigde weste. Die ooste het Bethelsdorp en ’n onvoltooide drosdy gehad. Die weste het geneeshere van twyfelagtige diploma gehad, ’n papiergeld wat verbrand en weer gestempel moes word, en ’n hooggeregshof wie se onafhanklikheid De Mist in die Bataafse jare verseker het en Baird teruggevat het. Grey se vier maande was nie ’n nuwe verowering nie. Dit was die Macartney-vorm wat gewag het dat die benoemde burgerlike dit sit. [4]
Nadat hy verneem het dat ’n aansienlike getal persone as geneeshere en chirurge opgetree het wat nooit behoorlik opgelei is nie en geensins voldoende bevoeg was nie, het Grey ’n Hoogste Mediese Raad ingestel. Dit het in die eerste plek bestaan uit A. Baillie, M.D., adjunk-inspekteur van leërhospitale, A. L. Emerson, M.D., geneesheer by die magte, en L. M. Biccard van die Bataafse Jagters, by proklamasie van die 24ste van April. Alle persone wat as geneeshere of chirurge praktyk, dwelms verkoop of voorskrifte maak, moes voor hierdie raad verskyn en hul diplomas of sertifikate toon. As hulle dit nie kon nie, moes hulle ’n eksamen slaag. Die weste kon diplomas toon. Die ooste kon nog nie ’n bevoegde praktisyn in die hele provinsie toon nie. Daarom het ’n mediese raad in Kaapstad saak gemaak in ’n jaar toe die ooste nog glad nie ’n gelisensieerde dokter gehad het nie. [4]
In die eerste instansie het die raad 5 geneeshere, 9 chirurge en 9 aptekers in Kaapstad gelisensieer, en 10 verskeie praktisyns in die nader plattelandse distrikte, soos Stellenbosch en die Paarl, maar niemand in die Oostelike Provinsie nie — die lisensiëring opgeteken by proklamasie van die 14de van Augustus, nadat Caledon die eed afgelê het. Die April-raad was Grey s’n; die Augustus-lys was sy eerste vrug. [4]
Papiergeld-hernuwings, wat twee keer in 1806 plaasgevind het, het een keer in 1807 plaasgevind. Beskadigde note is ondersoek deur die fiscaal, die adjunk-kommissaris-generaal, twee lede van die hof van justisie en twee lede van die burgersenaat, wat by die inkomstekantoor binne die kasteel op ’n datum deur die goewerneur bepaal bymekaargekom het, en in die binnehof net buite die kantoor verbrand. Nuutgestempelde stukke was eers gereed vir omloop nadat drie hoë amptenare elke denominasie geteken het — op een oorblywende noot P. J. Truter, A. V. Bergh en G. E. Overbeek. Die geld, as dit klaar was, is aan die ontvanger-generaal oorhandig, wat dit vir ’n verdere hoeveelheid beskadigde note omgeruil het. Baird het in Januarie 1806 probeer om die kartonriksdaalder op vier Engelse sjielings te hou; die papier moes nog verbrand en weer geskryf word. Wat op ’n enkele hernuwing in 1807 gehang het, was dieselfde leë tesourie: die kolonie se geld was nog ’n stempel in die kasteelwerf, nie ’n munt in die sak nie. [4]
Slawhandelwet — Maart–Mei 1807
Toe die Kaap in 1806 herower is, was die totale getal slawe in die kolonie 29861, die totale blanke bevolking 26268 — ’n oorskot van 3593 slawe bo vrye mense. Die Bataafse regering het op die 11de van April 1803 voorlopig verbied dat verlof verleen word om vragte manlike of vroulike slawe in te skeep of in te voer. Baird, soos sy Britse voorgangers, het slawerny as onafskeidbaar van die kolonie se arbeid behandel en daardie verbod in die praktyk opsy gesit. Op die 30ste van Oktober 1806 het hy toegelaat dat die slawe in ’n Portugese skip, die Dido, toe in Tafelbaai, geland en by openbare veiling verkoop word; later daardie jaar het hy verlof aan Alexander Tennant gegee, ’n Kaapstadse handelaar wat vroeër met Hogan in slawespekulasies vereenselwig was, om 500 meer uit Mosambiek in te voer. [3] [4]
Op die 25ste van Maart 1807 het die parlement van Groot-Brittanje die slawhandel in Britse skepe en deur Britse onderdane na of van enige deel van die kus van Afrika afgeskaf, en die invoer van slawe in enige Britse hawe verbied, om van die 1ste van Mei af in werking te tree. Niks is in die Wet gesê oor slaweskepe wat by Britse hawens aandoen op die slawhandelsroetes van een vreemde hawe na ’n ander nie. Vaartuie het dikwels by die Kaap aangekom op pad van Mosambiek na Brasilië in die laaste stadiums van nood weens gebrek aan water, voorraad en herstel. Die vraag was of dié geweier moes word en die honderde aan boord laat omkom, of of die nodige hulp gegee moes word en só die handel vergemaklik wat uitgeroei wou word. Daardie dilemma sou op elke latere goewerneur sit wat Tafelbaai dopgehou het. [3] [4] [4]
Met Baird se verlof het Tennant ’n kontrak aangegaan met V. de Souza, kaptein van ’n Portugese vaartuig, die Neptune African, toe in Tafelbaai, om 500 slawe uit Mosambiek in te voer. Terwyl daardie skip op hierdie boodskap was, het ’n ander Portugese vaartuig, die General Izedro, met 383 slawe aangekom. Dié is Tennant as deel van die beloofde 500 toegestaan. Toe die Wet aan die Kaapse regering meegedeel is, het hy dus 383 uit die 500 ontvang wat Baird hom verlof gegee het om in te voer, maar hy het vir nog ’n vrag gekontrakteer. [3] [4]
Teen die einde van die jaar het de Souza se vaartuig met 220 slawe teruggekeer. Caledon het teen daardie tyd opgevolg, en die Wet van die 1ste van Mei was in werking. Ná ’n bietjie oorweging het die goewerneur besluit om 117 te laat land, om die beloofde getal te voltooi; aangesien Tennant geen verlof gehad het om ’n groter getal in te voer nie, het hy geweier dat die oorblywende 103 aan wal gesit word. Dié 117 was die laastes wat openlik in die Kaapkolonie geland en verkoop is; later is ontdek dat sommige ingesmokkel is. Met Caledon se instemming het Tennant die vaartuig beveel om met die balans van haar vrag na Suid-Amerika te gaan. Die Kaapse arbeidsmark het die verbod dadelik gevoel: die oop verkoop was gesluit, en plase, die drosdy en die Khoikhoi-korps het om dieselfde oorblywende hande meegeding. [3] [4]
Die Portugese skepe wat nog aangedoen het, was gewoonlik van 200 tot 300 ton, baie veel minder. ’n Britse wet van 1788 het bepaal dat vaartuie nie meer as vyf slawe op elke drie ton mag dra nie; op hierdie Portugese skepe was die getal dikwels meer as vyf op een ton, om die verlies deur sterftes op die reis te dek. Dit was nie ongewoon dat die mense onder dek in ruimtes gepak is wat nie hoog genoeg was om regop te sit nie, in kettings of sluiers van drie of vyf. Omtrent ’n derde, en soms die helfte, van dié wat oorspronklik ingeskeep is, het voor die einde van die oortocht gesterf. Ná die 1ste van Mei kon die Kaap hulle nie as vrag neem nie. Die prosedure met ’n vreemde slaweskip wat aangedoen het, was om haar in kwarantyn te plaas, haar in die buitenste ankerplek van Tafelbaai te sit, na die skaarsste noodsaaklikhede te sien, en haar met die minste moontlike versuim see toe te beveel. Die letter van die nuwe wet het geen middelweg gelaat nie: om voorraad te lewer was, op een lesing, om ’n verbode vervoer te help. [4]
Caledon lê die eed af — 22 Mei 1807
In die namiddag van die 21ste van Mei het die graaf van Caledon en Barnard in die oorlogskip Antelope aangekom, en die volgende oggend het die goewerneur die eed van amp afgelê. Hy was 29, ’n Ierse verteenwoordigende eweknie, ’n jong man van aansienlike energie en vermoë. Hy het aangekom met min kennis van die kolonie se vorige geskiedenis en moes sy eie planne inisieer. Die moeilikste deel van sy administrasie het hy nie lank gevat om te ontdek nie: die verskillende fases van die naturellevraagstuk op ’n grens wat hy nog nie gesien het nie. Grey het luitenant-goewerneur en bevelhebber van die magte gebly. Die Macartney-vorm het nou in ’n burgerlike gesit, nie in ’n waarnemende generaal nie. [3] [4]
Die stelsel waaronder die kolonie voortaan regeer is, was feitlik ’n despotisme suiwer en eenvoudig. Die goewerneur kon watter wette hy wou maak, onbeperk deur ’n raad; maar hy was verantwoordelik teenoor die sekretaris van staat, en in alle belangrike sake het hy onder dié minister se instruksies opgetree. Uit eie wil kon hy pryse vasstel vir enige produksie wat vir die leër nodig was, en die hoeveelheid aanslaan wat elke boer verplig was om te lewer — ’n mag wat dikwels gebruik is. Die beskerming van die staatsdiens, behalwe die departementshoofde uit Engeland gestuur, was geheel in sy hande, en hy kon te eniger tyd, sonder om eers ’n rede te gee, enige amptenaar in die kolonie aangestel skors of ontslaan, met die enkele uitsondering van die president van die hooggeregshof. Hy het persoonlik die verskillende departemente gerig en beheer. Saam met die luitenant-goewerneur het hy ’n appèlhof in siviele sake van meer as 200 pond waarde gevorm. Daarom het die eed van die 22ste van Mei meer as ’n naamsverandering beteken: die stoel het nou wetgewing, beskerming, leërpryse en siviele appèl in een man van 29 verenig. [3] [7]
Boonop al hierdie magte is Caledon beklee met ’n amp wat geen vorige goewerneur gehad het nie: dié van regter in strafsake van appèl. Die hooggeregshof het sy verrigtinge volgens ’n bepaling van Filips II in 1670 gevoer, waarvolgens ’n finale vonnis in strafsake slegs uitgespreek kon word wanneer die beskuldigde sy skuld erken of die getuienis teen hom direk en oorweldigend was. In ander sake kon appèl na ’n hoër hof geneem word. Onder die Oos-Indiese Kompanjie is appèlle na die hooggeregshof in Batavia gemaak, met ’n afskrif van die getuienis. Onder die Britse administrasie van 1795 tot 1803 is ’n aantal doodvonnisse nie uitgevoer nie, weens die afwesigheid van skulderkenning en die gebrek aan ’n finale tribunaal. Caledon is opgedra om een of twee assessore aan te stel, en saam met hulle as appèlhof in strafsake op te tree. Dit was onafhanklik van sy mag om vonnisse van die laer howe te versag of op te skort. Die gaping wat gelaat is toe Batavia ophou om die hof van laaste instansie te wees, is nou in die kasteel self gevul. [3]
Die lede van die hooggeregshof — die president alleen uitgesonder — was nou gewone staatsamptenare, deur die goewerneur aangestel en in amp solank dit hom behaag. Die wetgewende en uitvoerende raad het opgehou bestaan. Alle wetgewende gesag was in die goewerneur se hande. Die ou beperkings op handel het weer in werking gekom soos hulle onder Macartney bestaan het. Godsdienstige verenigings is, by De Mist se ordonnansie van die 25ste van Julie 1804, gelyke beskerming van die wette beloof, met geen burgerlike voorreg wat aan enige belydenis behoort nie. ’n Rooms-Katolieke kapelaan van ’n regiment onder die laat Nederlandse regering is uit die kolonie verdryf. Daardie verdrywing het ongemaklik langs De Mist se ordonnansie en langs die terme van die kapitulasie gesit. Caledon was die eerste Britse goewerneur in die Macartney-sin — nie ’n waarnemende generaal nie, maar ’n burgerlike outokraat. Sy taak was nie lig nie. Die koloniste het geen besondere rede gehad om simpatiek teenoor die verteenwoordiger van ’n ongewilde regering te staan wat as outokraat in mag geplaas is nie. [7]
Die Kaapse regiment, die loods, en pokke — Junie–Julie 1807
Op die 16de van Junie is ’n Khoikhoi in die tronk in Kaapstad gevind wat aan pokke ly. Hy het onlangs per see van Algoabaai omgekom, en daar is vermoed dat hy die kieme van die siekte uit die land noord van die Oranjerivier gebring het, waar dit in ’n milde vorm bekend was. Die siek man en twee Khoikhoi wat sy makkers in die tronk was, is dadelik na Paardeneiland vervoer en daar in volkome afsondering gehou. Hulle is almal met ware pokke getref, maar almal het herstel. Weens die voorsorgsmaatreëls het die siekte nie versprei nie, en geen ander geval is ontdek nie. Drie milde gevalle, en die jaar het gesluit sonder ’n dorpsepidemie. Afsondering op Paardeneiland was die kasteel se antwoord op ’n siekte wat in vroeër geslagte Khoikhoi-krale leeggemaak het. [3]
Met die wisseling in bevel het ook ’n ander verandering in die uniform van die Khoikhoi-korps gekom wat Baird gevorm het uit die manne wat ná Hottentots-Holland wou inskryf. Dit is verstandig geag om alle gehegtheid aan en herinnering aan die Bataafse regering uit te skakel deur die rooi en blou van daardie diens weg te doen en dit te vervang met groen met swart biewe, na die styl van die Engelse skutterkompanieë. Die hooftooisel was ’n ronde vilthoed met ’n groen kuif. Die bestaan van hierdie korps was nog altyd ’n groot aanstoot vir die Nederlandse inwoners, veral dié van die binneland, wat dit as ’n groot belediging beskou het dat inboorlinge in gereedheid gehou word om teen hulle op te tree. Wat werklik van groter belang was, was die onttrekking van soveel Khoikhoi van die moontlikheid om op die plase te werk. Dit is in 1807 des te skerper gevoel, want in daardie jaar is die arbeidsmark deur die afskaffing van die slawhandel geraak. ’n Groen jas op die grens was ’n plaashand in die weste verloor. [4]
Toe Caledon goewerneur word, het hy nie hierdie korps met soveel guns as sy voorgangers bejeën nie. Hy het aangevoer dat Khoikhoi nutteloos is in die gewone garnisoendiens van die Kaap, hoewel hulle van diens kon wees in die oorlogvoering eie aan die binneland en die grens; maar vir laasgenoemde doel sou ’n veel kleiner getal as wat die korps toe uitgemaak het, volstaan. ’n Verdere nadeel was dat, aangesien dit ’n ongereelde regiment was, dit nie as ’n instelling van die gereelde leër beskou kon word nie, en die koste van uitrusting en onderhoud dus op die koloniale tesourie geval het. Om hierdie redes het Caledon die tuisregering gevra om sy vermindering tot die oorspronklike getal, naamlik 350, te sanksioneer. Dit skyn nie uitgevoer te wees nie. Die vermindering was heeltemal in ooreenstemming met die algemene wens van die koloniste. [4]
Landdros Andries Stockenstrom het op die 17de van Julie aan die koloniale sekretaris geskryf dat hy, nadat hy op pad na Kaapstad verneem het dat nog ’n werwing van Khoikhoi plaasgevind het wat moontlik tot Graaff-Reinet kon strek, nie anders kon as om te smeek dat dit so ver moontlik in daardie drosdy vermy word nie. Die nadeel wat aangevoer is, was dat dit ’n heilsaam regulasie oor die registrasie van name van Khoikhoi in diens van die inwoners sou omverwerp, waardeur dienaars vir ’n vaste tydperk aan hulle verseker is en dié seker van hul loon was. Die ooste wou arbeid op die plase hê. Die kasteel wou ’n groenjasse-korps hê. Die Wet van die 1ste van Mei het albei behoeftes skerper gemaak. [4]
In Julie het Caledon by die sekretaris van staat voorgestel dat die regeringsslawe verkoop moet word, en die loods in openbare kantore omskep. Onder die Bataafse administrasie is die inrigting grootliks verminder, en op hierdie tydstip het dit bestaan uit slegs 189 manne, 73 vroue, en 23 kinders. Sommige van die manne en vroue was so oud en swak dat hulle ongeskik was vir strawwe arbeid, en die koste van hul onderhoud was groter as die voordeel wat uit hulle getrek is. Al die openbare kantore was in die kasteel, waar ruimte vir die militêre staf nodig was, só dat ’n dubbele doel gedien sou word deur van die slawe ontslae te raak. Sy Eksellensie was van oordeel dat dit raadsaamer sou wees om hulle te verkoop as om hulle vry te stel, want in laasgenoemde geval sou hulle byna seker ledige armes word. Die wet, het hy geskryf, bied die slawe ruim verhaal teen mishandeling deur hul meesters, en die slegte behandeling van hulle vereis nie dikwels sy ingryping nie. Die voorstel was die kasteel se antwoord op ’n verbod wat die oop mark gesluit het: minder regeringsslawe, meer ruimte vir die staf wat Macartney se vorm uitgestuur het. [3]
Cungwa, Groenekloof, en Bethelsdorp — September–Desember 1807
In September het Cungwa, sonder agting vir die gesag van veldkornet en landdros, die Boesmansrivier-distrik gelaat en, oos van Algoabaai, 11 of 12 krale op die lande langs die Van Stadensrivier gevestig. Ndlambe se mense het geleidelik die oorblywende Zuurveld-boere uitgedryf en by hul eie toenemende kuddes alle vee gevoeg wat nie versigtig opgepas is nie. In een geval is ’n burger met die naam Oosthuisen van ’n leenplaas verdryf waarop hy 300 riksdaalders bestee het, en waarop 5000 koppe Xhosa-beeste gou gewei het. Gewapende groepe is berig om in tiene en twintigs rond te swerf, om kos te bedel en te sê dat as die mense nie voedsel gee nie, hulle meesters van hul tafel moet word. Die weste het ’n mediese raad en ’n papiernoot in die kasteelwerf verbrand. Die ooste het krale aan die Van Stadens en ’n drosdy wat nog nie ses manne vir ’n maand kon kry nie. [4]
Die Morawiese instelling by Genadendal het van die grootste nut vir die Khoikhoi daar geblyk. Die sendelinge, wat stil gewerk en inmenging in politieke vraagstukke vermy het, is geag deur die regering, verbygaande vreemdelinge en die koloniste; terwyl die resultate van hul arbeid nie net op hul eie gronde sigbaar was nie, maar in die voorkoms en gedrag van die mense onder hul sorg wat uitgegaan het om onder die boere te werk. Die enigste beswaar teen hul stelsel is deur sendelinge van ander denominasies gemaak, wat gedink het die Morawiërs hou hul leerlinge onder voogdyskap. Dit was die trek wat waarnemers wat geglo het mense wat uit ’n herderslewe kom voortdurende leiding nodig het, die meeste bewonder het. Caledon was so beïndruk met die goeie werk van die Morawiërs by Genadendal dat hy hulle aangespoor het om nog ’n stasie te stig. Hy wou in die weste hê wat Bethelsdorp, na sy oordeel, in die ooste nie was nie: ’n stil stasie wie se mense uitgaan om te werk. [3]
In die groot stuk grond genaamd Groenekloof was daar van die vroeë dae van die nedersetting ’n ligging gereserveer vir die oorblyfsel van die Khoikhoi-stamme wat onder die name Cochoquas, Goringhaiquas en Gorachouquas in besit van die hele Kaapse distrik gevind is toe blankes eers in Suid-Afrika gevestig het. Pokke en brandewyn het daardie mense byna uitgeroei, maar ’n paar het nog oorgebly, met wie se bloed dié van Europeërs en van negerslawe voldoende gemeng is om hulle ’n mate van uithouvermoë te gee. Toe Groenekloof as weiveld vir die slagter afgesonder is wat die regering van vleis moes voorsien, is in die kontrak beding dat hy die Khoikhoi nie van enige grond wat hulle vir eie gebruik nodig het, mag ontneem nie. Ná die verskriklike lewensverlies van die eerste pokke-uitbraak het die regering dit beter geag om ’n besondere strook te reserveer, en dié was sedertdien in hul besit. Dit is nie opgemeet nie, en geen titelakte is uitgereik nie, maar blankes is verhinder om daarop in te dring, en dit was so goed afgebaken as die gewone leenplase. In 1804 het ’n burger wie se skape die Khoikhoi gesteel het, probeer om hulle van daardie deel daarvan wat Louwskloof genoem is, te verdryf, maar Janssens en die raad het hulle in hul regte beskerm. Hul reservaat het aan die regeringsplaas Kleine Post gegrens, waarop ’n goeie woonhuis en sommige buitegeboue was. [3]
In Desember 1807 het Caledon die Morawiërs genooi om daar ’n sending te stig, en hulle die Kleine Post-eiendom vir die doel aangebied. Die aanbod is aanvaar. Die huis het gereed gestaan; die stasie was nog nie genoem nie. Wat op die Desember-uitnodiging gehang het, was ’n tweede Morawiese pos op ’n ou Khoikhoi-reservaat, onder ’n goewerneur wat Genadendal se stil arbeid bo Bethelsdorp se twis met die landdros verkies het. [3]
Die Londense genootskap se stasie Bethelsdorp is nie met guns deur die owerhede bejeën nie. Buite die sendingkring is eenparig gemeen dat daar geen goeie werk gedoen word nie, dat die Khoikhoi tot ledigheid aangemoedig word, en dat die plek ’n toevlug vir slegte karakters is. Die grond was nie groot genoeg vir die bevolking wat nominaal daaraan behoort het nie, en die baie swak watervoorraad het landbou slegs op die kleinste skaal toegelaat. Dit was ’n saak van verbasing dat die talle vee van die mense van die plek genoeg kos in die skrale weiding van die kaal omgewing kon vind. Daar is meer as een keer probeer om ’n meer begunstigde plek te vind waarheen die Instelling verskuif moes word, maar niks bevredigend vir Vanderkemp kon voorgestel word nie. [3] [4]
Caledon het gedink dat as die stasie na vrugbaarder grond in die omgewing van Plettenbergbaai verskuif word, dit beter sou werk, en in Desember het hy Faure, landdros van Swellendam, opgedra om Vanderkemp by die huis van George Rex te ontmoet, ’n Engelse heer woonagtig op die plaas Melkhoutkraal by die Knysna, en ’n geskikte plek te kies. Faure en Rex het berig dat niks gedoen of voorgestel kon word wat vir Vanderkemp bevredigend was nie. Die goewerneur het daarna sy besluit verklaar om twee derdes van die Khoikhoi na ’n beter plek te verwyder, en om Xhosa te verbied om by Bethelsdorp te vestig; maar hy het hierdie voorneme nie in die jaar wat gesluit het, uitgevoer nie. Die ooste het sy Instelling gehou. Die weste is Kleine Post aangebied. Die burgerlike van 29 het ’n regering genoem; hy het nog nie ’n vrede genoem nie. [3] [4]