1886 in Suid-Afrika: Mount Ayliff, die Xesibes, en Jojo

Mount Ayliff by die Kaap ingelyf — 25 Oktober 1886

Op die 25ste Oktober 1886 is die gebied van die Xesibes by die Kaapkolonie ingelyf onder die naam van die distrik Mount Ayliff. Daardie sin is vanjaar se feit op die gebroke land tussen Natal en Pondoland. Dit is nie die eerste Britse bemoeienis met Jojo se mense nie. In 1878 is hulle onder Britse beskerming geneem ná ’n geslag Pondo-oorlog. Wat op 1886 gehang het, was die titel waaronder hulle gesit het. Beskerming het ’n Britse naam oor ’n stam geplaas wat nog op sy eie grond gewoon het. Inlywing het daardie grond as ’n distrik op die Kaapse rol gesit. [3]

Die mense so genoem was die Amaxesibe. Hulle het ’n klein distrik op een van die oostelike sytakke van die Umzimvubu beset. Hulle was ’n tak van ’n stam wat veel verder noord gewoon het, maar hulle was al etlike geslagte daar gevestig waar hulle toe gewoon het, en het polities onafhanklik geword. Langs die kus het hulle in ’n bekende volgorde gelê: Amakosa op die ou koloniale rand, Abatembu daarna, Amampondomisi binnelands van die Pondos, Amampondo aan die benederivier, en dan die Xesibes op daardie oostelike sytak voordat die Natalse stamme begin het. ’n Leser wat net Pondoland ken, het nog daardie plasing nodig. Mount Ayliff is nie ’n Pondo-distrik onder ’n nuwe naam nie. Dit is die klein onafhanklike huis langsaan. [3]

Hul kaptein in die jare wat hierdie inlywing moontlik gemaak het, was Jojo. Hy het gekla oor aanhoudende aanvalle deur die Pondo-kaptein Faku. Die Xesibes het etlike geslagte lank ’n strook suid van die Umtamvuna beset, maar in die groot omwentelinge van Tshaka se oorloë is hulle daarvan verdryf en het hulle grond ingeneem waarop Pondo-kraale vroeër gestaan het. Daarom kon Faku na ou Pondo-plekke wys en Jojo ’n onderdaan noem. Daarom het die Xesibes ook geantwoord dat geen stam hoegenaamd toe nog op dieselfde grond was wat hy voor die Zoeloe-oorloë beset het nie. [3]

Faku het nie net op geheue gesteun nie. Hy het die Maitland-verdrag van 1844 aangehaal toe hy probeer het om die Xesibes sy onderdane te maak. Daardie verdrag, opgestel en onderteken deur sir Peregrine Maitland te Fort Beaufort op die 7de Oktober 1844, het Faku as paramount oor die hele land tussen die Umtata en die Umzimkulu erken, van die Kathlamba-berge tot die see. Theophilus Shepstone en William Fynn het dit gedra. Dominee Thomas Jenkins het die klousules verduidelik. Op die 23ste November is die merke van Faku en sy seun Ndamasi aangebring. Maitland het geweet dat ander stamme binne daardie lyne woon, dat hulle teen die Pondos veg, en dat Faku geen regsbevoegdheid oor hulle uitgeoefen het nie. ’n Klousule het die regte van klein kapteins en stamme onveranderd gelaat, en hulle toegelaat om te woon soos voor die Zoeloe-oorloë. In die praktyk het Faku aansprake op oppergesag vorentoe gesit wat die ander kapteins weerstaan het. Oorlog met die Pondomisis en die Xesibes het die normale toestand gebly. Dit is die papier waarteen Jojo geveg het toe 1886 sy land as ’n Kaapse distrik geskryf het. [3]

In 1847 het Jojo boodskappers na Maritzburg gestuur om te smeek dat die Natalse regering hom beskerm. Hy het gesê hy het net 600 vegters oor, en hy het gevrees hulle sou uitgewis word tensy hy hulp kry. Natal het al te veel aan die hand gehad. Die versoek is nie aangehoor nie. Teen alle verwagting het die Xesibes in aanhoudende stryd uitgehou tot 1878, toe hulle onder Britse beskerming geneem is. 8 jaar van daardie beskerming is die grond waarop 1886 staan. Die stam wat Natal in 1847 nie wou neem nie, en wat Faku nie kon inneem nie, is vanjaar op die Kaapse lys geskryf. Wat op die 25ste Oktober gehang het, was dus nie ’n nuwe volk op ’n kaart nie. Dit was of Jojo se grond nou ’n Kaapse distrik met die naam Mount Ayliff was, in plaas van ’n beskermde buurman anderkant die rol. [3]

Die inlywing het nie op die Oktoberdag begin waarop die goewerneur dit geproklameer het nie. Op die 7de Mei 1886 het die staatsekretaris die koningin se toestemming aangekondig dat stappe gedoen word vir die inlywing by die Kaapkolonie van die distrik wat die Xesibes beset het, soos die hoë kommissaris voorgestel het. Dit is vanjaar se eerste gedateerde daad op Jojo se lêer. Toestemming is nog nie ’n distrik nie. Dit is Londen wat Kaapstad sê die koningin sal toelaat dat die Kaap die grond neem wat hy sedert 1878 beskerm. Wat op die Mei-despêche gehang het, was of die hoë kommissaris se voorstel ’n notule sou bly, of die opening van ’n inlywing word. [3]

Die hoë kommissaris het as die Kroon se man oor meer as een Suid-Afrikaanse regering gesit. Die Kaap het sy eie ministers en parlement gehad. Natal was ’n aparte kolonie aan die anderkant van Jojo se heuwels. Die Xesibes het in 1847 by Natal gevra en is geweier. Hulle het in 1878 Britse beskerming geneem sonder om ’n Natalse lokasie te word. Die voorstel van 1886 is waarom daardie beskerming nou na Kaapstad gewys het eerder as na Maritzburg. ’n Stam op ’n Umzimvubu-sytak, suid van die Umtamvuna, moes ’n Kaapse distrik word, nie ’n suidwaartse uitbreiding van Natal nie. Die Mei-toestemming is die keiserlike ja tot daardie rigting. [3]

Op die 23ste Augustus is die goewerneur by letters patent gemagtig om ’n proklamasie tot dié gevolg uit te reik. Letters patent is die Kroon se geskrewe magtiging, nie ’n Kaapse wet nie. Tot hulle aangekom het, kon die goewerneur die maatregel nie in die koningin se naam sluit nie. Die Augustus-instrument is waarom Oktober hoegenaamd geproklameer kon word. Dit het die Mei-toestemming in ’n mag om te praat verander. Wat op daardie briewe gehang het, was die goewerneur se reg om Mount Ayliff op papier te sit. [3]

Tussen Mei en Augustus is die lêer dus keiserlik, nog nie parlementêr nie. Die koningin het toegestem. Die hoë kommissaris het voorgestel. Die goewerneur is met letters patent gewapen. Jojo se mense was in Kaapse wet nog die beskermde Xesibe-distrik, nie Mount Ayliff nie. ’n Leser wat van 1878 na die 25ste Oktober spring, mis daardie 2 datums. Sonder die 7de Mei is daar geen toestemming nie. Sonder die 23ste Augustus is daar geen proklamasie in die goewerneur se hand nie. Die res van die jaar moes nog die Kaapse parlement in dieselfde daad bring. [3]

Die Kaapse wet en die Kei-tot-Natal-rol — September–Oktober 1886

Op die 24ste September 1886 het die koningin by ’n order in council ’n inlywingswet goedgekeur wat die Kaapse parlement aangeneem het. Dit is die koloniale helfte van die maatregel. Letters patent het ’n proklamasie gemagtig. Hulle het nie, op hul eie, die Xesibe-land ’n Kaapse wet gemaak nie. Die parlement moes ’n inlywingswet aanneem. Die koningin, in council, moes daardie wet goedkeur. Tot die 24ste September was die Kaap se eie huise nie aan die Mei-toestemming vasgemaak nie. Wat op die order gehang het, was of Kaapstad se wet en Londen se toestemming een instrument was. [3]

Op die 25ste Oktober het die goewerneur die voltooiing van die maatregel geproklameer. Die 4 datums het toe in volgorde gestaan: 7 Mei, toestemming; 23 Augustus, letters patent; 24 September, die Kaapse wet goedgekeur; 25 Oktober, die proklamasie. Mount Ayliff is die naam wat daardie proklamasie gebruik het. Die Xesibes het nie ’n lokasie binne ’n ouer Kaapse distrik geword nie. Hulle het ’n eie distrik geword, aan die Kaapse kant van die Natalse grens, binnelands van die Pondos wat nog die benede-Umzimvubu gehou het. Daarom het ’n leser wat net Pondoland ken, of net Natal, nog die Oktober-bewoording nodig. [3]

Die voetnoot by daardie proklamasie is vanjaar se groter kaart. Dit was bloot een van die verskillende dade waardeur die verskillende dele van die gebied van die Kei tot die grens van Natal, en van die Kathlamba-berge tot die see, agtereenvolgens by die Kaapkolonie ingelyf is. Tembuland het in 1885 as ’n hoofmagistraatskap op daardie rol gekom. Tsolo en Qumbu is in 1879 ingelyf. Die Pondos, onder Umqikela, was nog die enigste onafhanklike stam suid van Natal, en het die land tussen die Umtamvuna en die Umtata beset, van die see tot die grens van Griekwaland-Oos. Dus het 1886 nie die hele gordel gesluit nie. Dit het die Xesibe-sny geneem terwyl Pondoland buite gebly het. [3] [3]

Die Natalse teenstelling lê aan dieselfde riviere en wys waarom Mount Ayliff ’n Kaapse naam is. ’n Ander kaptein, Ukane van die Amaxolo, het ’n soortgelyke versoek gestuur. Daar is niks vir hom gedoen tot 1866 nie, toe Natal se suidelike grens tot die Umtamvuna verleng is en hy só ’n Britse onderdaan geword het — nadat hy al vrede met Faku gemaak het. Jojo se mense het nie daardie Natalse deur geneem nie. Hulle het die Umzimvubu-sytak gehou, in 1878 beskerming geneem, en vanjaar ’n Kaapse distrik geword. 2 klein huise, 2 kolonies, 2 datums. Die Amaxolo-storie is nie 1886 nie. Dit is waarom die Xesibe-inlywing van vanjaar wes na Kaapstad wys, nie noord na Maritzburg nie. [3]

Wat op September en Oktober gehang het, was dus ’n voltooide Kaapse daad, nie ’n nuwe oorlog nie. Die koningin het goedgekeur. Die goewerneur het geproklameer. Van die Kei tot Natal was die Kaap nog besig om die gordel stuk vir stuk te neem. Pondoland het nog tussen die Umtata en die Umtamvuna as ’n onafhanklike huis gesit. Op die 25ste Oktober 1886 was die stuk wat van hande verander het, Jojo s’n: die Amaxesibe-distrik aan die oostelike Umzimvubu, geskryf as Mount Ayliff. [3]