Boer History1682 aan die Kaap die Goeie Hoop: Van Goens, Stellenbosch-heemraad en die Joanna
Opening van 1682 en Stellenbosch-druk
Die kalenderjaar 1682 het oopgegaan met Simon van der Stel steeds kommandeur, die binnelandse vryeiendomsdistrik Stellenbosch reeds digter gemaak deur die verskeie gesinne wat in 1681 bygekom het, en die Desember 1681-Namakwa-gesantskap se kopermonsters en rivierberig in die kommandeur se noordelike program gelê. Rondebosch- en Wynberg-vryeienaars het die vallei se buitengewone koring van die vorige seisoen dopgehou; die ploegmaande voorlê sou toets of daardie vrugbaarheid ’n groter migrasie kon absorbeer sonder om weiding, saad of buurtvrede uit te put. Tussen Januarie 1672 en die sluiting van 1681 het driehonderd agt-en-sestig skepe in Tafelbaai aangedoen—driehonderd vier-en-veertig daarvan Kompanjieskepe—tog kon vrye binnelandse huishoudings nog in klein veelvoude van die agt gesinne van Mei 1680 getel word. Groei het “redelik begin,” maar dit het stadig gebly wanneer dit in vryeiendomsgesinne eerder as in tonnemaat gemeet is. [3] [4] [8]
Gewone verversingstasiewerk het parallel voortgegaan: vloote in Tafelbaai, die Kompanjiestuin in Tafelvallei, kasteeladministrasie, en die nog lewendige dispuut oor hoe buitelandse skepe vleis en groente by burgers moes koop. Die direkteure se antwoord dat buitelanders soos van ouds behandel moes word—vry om verversings by vrye huishoudings te koop, uitgesluit van magazyn-seevoorrade behalwe in dringende gevalle, en verbied van koring-, brandstof- en handelswareverkope—het die staande reël gebly terwyl Van der Stel se eie strenger fase tot November van die volgende jaar geduur het. Botha het later dieselfde kommersiële raam breër geskets: die Kompanjie het handel beheer, pryse vasgestel, en van boere verwag om eers aan sy magazyn te verkoop; eers nadat Kompanjiebehoeftes bevredig is, kon koloniste oorskot verkoop, en dan slegs met vergunning. Teen daardie administratiewe agtergrond sou die jaar se kenmerkende merkers ’n goewerneur-generaal se lang verblyf wees, ’n Mei-binnelandse verhuising, ’n insekplaag op die koring, twee nuwe plaaslike howe in laat Augustus, ’n wrak aan die Agulhas-kus, en ’n eerste mislukte steek na die koperberge. [3] [8]
Benadelende Khoikhoi het nog op vreedsame kommersiële voet met die Europeërs geleef; Hessequa-veehandel en af en toe San-lastigheid teenoor jagters het die buitenste pastorale wêreld geram. Cory het breër opgemerk dat geleidelike besetting van weiding deur blanke okkupasie enigiets behalwe verblydend was vir pastorale gemeenskappe wat hulleself uitgesluit gevind het van lande waaroor hulle gewoonlik geswerf het; die werkende verhalende bronne vir 1682 beskryf die nader verhouding egter nog as een van vrede en handel eerder as oop vyandelikhede. Uitbreiding het stadig gebly wanneer dit in huishoudings getel is, tog was die regtelike en landboukundige geraamte van Stellenbosch—vaste grense, opmetings en titelaktes beveel ná die kommandeur se 1681-besoek—ferm genoeg om meer vryeienaars te ontvang en, binne maande, ’n eie heemraadshof. [3] [4]
Die reeks besoekende hoër owerhede wat die Van der Stel-bevel reeds geram het—Sybrand Abbema se memoriaal van 27 Maart 1680 en Ryklof van Goens die jongere se instruksies van 20 Maart 1681—sou in die huidige jaar voortgesit word deur die afgetrede goewerneur-generaal Ryklof van Goens die ouere. Botha se administratiewe skets het die kommandeur aan die hoof van Kompanjie-sake en die burgerbevolking geplaas, met die Politieke Raad wat uitvoerende en wetgewende funksies uitgeoefen het onder die veto van Holland en Batavia; burgers het nooit in daardie raad gesit nie, maar hulle het wel verteenwoordiging in die regspleging gehad. Die jaar se howe sou daardie verteenwoordiging konkreet maak by sowel Stellenbosch as die skiereiland. [3] [8]
Goewerneur-generaal Ryklof van Goens — Februarie tot April 1682
Op die 16de van Februarie 1682 het die goewerneur-generaal Ryklof van Goens by die Kaap aangekom op pad na Europa ter wille van sy gesondheid. Al was hy baie swak, het hy daarin geslaag om Stellenbosch te besoek en instruksies oor talle sake uit te reik. Sy teenwoordigheid het behoort tot dieselfde reeks besoekende hoër owerhede wat Kaapse regering onder Simon van der Stel reeds geram het, en die ouere Van Goens se eie memoriaal vir die kommandeur en raad sou op 24 April 1682 gedateer word—die datum wat in Theal se lys van kommissarisinstruksies bewaar is langs Abbema s’n van Maart 1680, Van Goens die jongere s’n van Maart 1681, en later die hoë kommissaris Hendrik Adriaan van Rheede tot Drakenstein s’n van 16 Julie 1685. [3]
Die besoek was meer as ’n seremoniële oproep. ’n Afgetrede goewerneur-generaal wat nog krag gehad het om binneland te ry en die nuwe vryeiendomsdistrik te inspekteer, het Stellenbosch ’n plek op die hoogste administratiewe itinerarium van die jaar gegee. Swakheid het beperk wat hy persoonlik kon doen, maar die kombinasie van ’n Stellenbosch-inspeksie en ’n geskrewe memoriaal het die kommandeur met sowel plaaslike waarneming as formele bevele gelaat voordat die ploegseisoen oopgegaan het. Cory se breër skets van binnelandse vryeiendom—Stellenbosch as die dorp wat in hierdie tydperk gestig is, met jurisdiksie wat later die bekende land buite ’n klein Kaapse strook van St Helenabaai tot Valsbaai sou dek—maak die inspeksie leesbaar as erkenning dat die vallei nie meer ’n tydelike kampeergrond vir agt pioniersgesinne was nie. [3] [4] [8]
Van Goens het by die Kaap gebly tot die einde van April. Voor hy ingeskeep het, het hy beveel dat die 13de van Mei as biddag gehou moes word sodat God behaag sou wees om oorlogsaanvalle af te weer en die tuiswaartse vloot te beskerm. Hy is gou na sy terugkeer na Europa oorlede. In die volgende jaar het sy weduwee by die Kaap aangedoen op pad na die vaderland en is hier met alle moontlike eerbied en aandag behandel—’n nawoord wat onderstreep hoe volledig die 1682-verblyf die Van Goens-naam aan Kaapse gasvryheid en seremonie én aan staande instruksies geknoop het. Vir vrye huishoudings en Kompanjiedienaars gelyk het die lang Februarie–April-verblyf kontinuïteit van papierwerk en verwagting beteken: titels, tiendes, reëls vir buitelandse skepe, en die plaaslike howe wat in Augustus sou volg, het uit dieselfde administratiewe grond gegroei wat ’n besoekende goewerneur-generaal persoonlik natgemaak het. [3] [8]
Van Goens oor gewasse, tabak en die biddag
Onder die instruksies tydens die verblyf het Van Goens beveel dat eksperimente in die verbouing van vlas, hennep en indigo gedoen moes word. Geen van dié is by proef voldoende bevind om boere aan te moedig om hulle verbouing aan te pak nie. Die bevele het getoets of die Kaap se gronde en arbeid buite die graan, tuingewasse en wingerde wat reeds in die hand was, kon diversifiseer; die negatiewe resultate het vryeiendomsaandag by koring en die gewone koloniale stapels gehou eerder as by vesel- of verfstofgewasse. Botha se latere portret van plattelandse lewe—graan, die wingerd en vee as die drie bedrywe van die boerbevolking, onder ’n Kompanjie wat jaloers monopolie bewaak het—help verduidelik waarom mislukte veseleksperimente die vallei nie herlei het nie: die mark wat die boere reeds bedien het, was die magazyn en die skepe, nie ’n tekstiel- of indigo-handel nie. [3] [8]
Hy het die plant van tabak streng verbied, sodat dit nie die bestaande handel sou steur waaruit ’n groot wins verkry is nie. Die verbod het ’n kommersiële logika voortgesit wat by Stellenbosch-vryeiendom al bekend was—waar tabak van die eerste toekennings van 1680 af verbied is—en die kolonie se kontant- en ruilpatrone by Kompanjiekanale gehou eerder as by ’n plaaslike blaaroes wat ingevoerde voorrade kon ondermyn. Dieselfde monopoliegees wat vrye tabakplanting verbied het, het ook die verpagting van brood-, vleis-, wyn- en soutregte gevorm, waaronder buitelanders hoër vaste of oop tariewe as burgers betaal het sodat die Kompanjie en sy pagters die besoeker ten bate van die inkomste belas het. [3]
Die Mei-biddag het die besoek se openbare godsdienstige merker afgesluit. Beveel voordat die goewerneur-generaal einde April ingeskeep het, het die 13 Mei-viering beskerming gevra vir die tuiswaartse vloot en teen oorlogsaanval op ’n oomblik toe die Kaap se eie kalender van inspeksie na ploegwerk sou draai. Instruksie, verbod, eksperiment en openbare gebed het dus een kommissaris se pakket vir 1682 gevorm eerder as vier losstaande dade. Die memoriaal van 24 April het daardie pakket skriftelik vir die kommandeur en raad vasgelê; die biddag het dit in die openbare godsdienstige kalender van die nedersetting vasgelê. [3]
Mei-migrasie van vyftien of sestien boere
Die vrugbaarheid van die grond, soos bewys deur die oorvloedige oeste van die vorige seisoen, het baie van die ywerigste individue in Rondebosch en Wynberg se aandag na Stellenbosch gedraai. In Mei 1682, toe die ploegseisoen begin het, het ’n geselskap van vyftien of sestien boere na die nuwe distrik verhuis. Die trek was die grootste enkele vryeiendomsoordrag na die vallei sedert die agt gesinne van Mei 1680 en die verskeie huishoudings wat in 1681 bygekom het. Botha het later vryeiendom beskryf as die vorm van besit wat eienaars toegelaat het om grond te verkoop of aan hulle erfgename oor te dra—sterker as die leenbesit-veeplase wat die buitenste weiding sou oorheers—en die Mei 1682-migrasie was ’n vroeë massaoefening van daardie volle-eiendomsbeginsel binneland. [3] [4] [8]
Daardie vyftien of sestien huishoudings het skiereilandervaring—tuin- en graangewoontes nader aan die kasteel gevorm—in ’n distrik gedra wie se grense die kommandeur eers onlangs vasgestel het en wie se titelaktes nog beveel is. Hulle aankoms het die binnelandse buurt digter gemaak juis toe plaaslike geskilbeslegting meer as af en toe besoeke uit Tafelvallei sou verg, en toe ’n enkele slegte seisoen die ondergang van die hele eksperiment kon dreig. Cory se aantekening dat uitbreiding buite die skiereiland—Hottentots-Holland-plase vanaf 1678, Stellenbosch as die binnelandse vryeiendomsentrum, Klapmuts as ’n Kompanjie-buitepos vanaf die volgende jaar—langs Theal se huishoudingtelling sit as die landwaartse gesig van dieselfde stadige groei. [3] [4]
Die migrasie het ook die skiereilandkaart van vryeiendom herteken. Soos ywerige mense Rondebosch en Wynberg vir Stellenbosch verlaat het, het die ouer gordel tussen die kasteel en die berghange sommige van die huishoudings verloor wat dit eens gevul het—’n uitdun later sigbaar toe regeringsamptenare grond vir hulleself aan daardie kant van die berg gesoek het. In Mei 1682 was die onmiddellike feit eenvoudiger: die ploegseisoen het oopgegaan met ’n aansienlike geselskap reeds op die pad binneland toe, en die vallei wat in November 1681 die ploeg met ’n steel van eenhonderd-en-vyf korrels beantwoord het, moes nou ’n groter vryeiendomsbevolking uit dieselfde grond voed. [3]
Insekplaag op die koring — 1682
Maar hierdie jaar het ’n plaag verskyn wat die ondergang van die nedersetting gedreig het, want die oeste is deur geweldige swerms klein insekte aangeval wat hulle amper vernietig het. Op dieselfde grond waar die kommandeur in November 1681 eenhonderd-en-vyf korrels koring in die aar op ’n enkele steel getel het, was daar in November 1682 skaars ’n gesonde aar te sien. Die teenstelling tussen die twee Novembers het gemeet hoe vinnig oorvloed op dieselfde Stellenbosch-grond in byna-verlies kon omslaan. Vars brood vir soldate én burgers, die embleem van die vorige oes, was nie meer ’n veilige verwagting nie. [3]
Die plaag het vir etlike opeenvolgende seisoene voortgegaan om swaar verlies aan die boere toe te dien, al was dit nooit weer so verwoestend nie, en het geleidelik verdwyn. Vir 1682 self het die eerste en ergste jaar van die insekte op ’n distrik geval wat pas deur vyftien of sestien nuwe vryeienaars versterk is en nog van koring afhanklik was vir die brood wat beskuit en rys ná die vorige oes vervang het. Botha se skets van plattelandse mense wat van ’n beperkte mark en van Kompanjiepryse afhanklik was, maak die landbouhouer skerper: toe die magazyn se eie graanbehoefte en die vryeienaars se bestaan albei op dieselfde are gerus het, was ’n plaag ’n gemeenskaplike krisis eerder as ’n private teenspoed. [3] [8]
Administratief het die plaag die behoefte aan plaaslike instellings verskerp. ’n Vallei dig genoeg om ’n heemraad te dra was ook dig genoeg vir oesmislukking om ’n gedeelde angs onder bure te word wie se grense die kommandeur eers onlangs vasgestel het. Die insekte het vryeiendomsuitbreiding nie gestop nie, maar hulle het die maklike selfvertroue gestroop wat die 105-korrel-steel van November 1681 gelyk het te beloof. Toe die heemraad einde Augustus gesit het, het hy oor ’n distrik gesit wat reeds die eerste seisoen van daardie ommekeer deurgemaak het. [3]
Wrak van die Joanna — 8 Junie 1682
Op die nag van die 8ste van Junie 1682 is die Engelse Indiëvaarder Joanna, van die Downs op pad na Bengale, twaalf myl wes van Kaap Agulhas vergaan. Eenhonderd-en-vier van haar bemanning het hulleself op ’n vlot gered; die res is verdrink. Dié wat die strand bereik het, was sonder probiande en het begin hongerly toe sommige Khoikhoi verskyn het wat hulle na die kraal van kaptein Klaas gelei het. Die episode behoort tot dieselfde jaar waarin buitelandse skepe nog Tafelbaai onder die direkteure se “soos van ouds”-verversingsreël aangedoen het, en waarin ’n Engelse romp aan die Agulhas-kus ’n toets van sowel Khoikhoi-gasvryheid as Kompanjie-redding geword het. [3]
Daar is hulle deur hierdie gasvrye inheemse met oorvloed melk en vleis voorsien solank hulle gebly het, en is van kos vir die reis en gidse na die Kaap voorsien. Die skipper van die Joanna, te swak om verder te loop, het agtergebly as gas van Klaas totdat ’n wa vir hom gestuur kon word. Die skipbreukelinge het gelyke vriendelikheid by die Kompanjie se amptenare ontvang. Hulle is gemaklik gehuisves en van probiande voorsien totdat hulle kon wegkom. Klaas se kraal het dus tussen ’n buitelandse wrak en die kasteel as ’n pastorale stasie van eerste verligting gestaan—dieselfde kaptein Klaas wat in ’n latere seisoen die Kompanjie se verkose agent vir binnelandse veeaankope sou word. [3]
Die Joanna het ’n groot hoeveelheid spesie aan boord gehad, en aangesien die wrak in kalm weer met ’n boot bereik kon word, is ’n geselskap van die Kaap gestuur om dit te probeer berg. Hulle het slegs munt tot die waarde van nege-en-twintigduisend florijne bekom, maar ’n aansienlike hoeveelheid vrag en wrakgoed wat aan wal gespoel het, is ook verseker. Die Junie-wrak het dus gasvryheid by Klaas se kraal, Kompanjiehuisvesting in Tafelvallei, en ’n gedeeltelike bergingsoperasie in een kusepisode van die jaar saamgevoeg—buitelandse ramp hanteer deur Khoikhoi-leiding en Nederlandse administrasie eerder as deur vyandigheid. [3]
Stellenbosch-heemraad — 30 Augustus 1682
Om die beslegting van geringe geskille tussen die burgers van die nuwe distrik te voorsien, is ’n hof van heemraad op die 30ste van Augustus 1682 gestig. Hierdie hof het uit vier van die vooraanstaande inwoners bestaan, wat twee jaar lank amp gehou het sonder om enige salarisse vir hulle dienste te ontvang. Die magte van die heemraad is aanvanklik nie baie noukeurig omskryf nie, maar sy beslissings blyk in elke geval met eerbied behandel te gewees het. Botha se institusionele opsomming stem ooreen: in 1682 is ’n Raad van Heemrade gestig om geringe geskille tussen die inwoners van Stellenbosch te besleg; vier heemrade het die hof gevorm, gekies uit die vooraanstaande inwoners, en hulle het die werk in ’n erehoedanigheid onderneem. [3] [8]
Twee lede het jaarliks afgetree, wanneer die hof self ’n lys van vier name na die politieke raad gestuur het waaruit opvolgers gekies is. Die eerste heemrade was Gerrit van der Byl, Henning Huising, Hans Jurgen Grimp en Hendrik Elberts. Teen die einde van 1683 het die twee eersgenoemdes afgetree, toe Douwe Steyn en Matthys Greef verkies is om hulle plekke in te neem; Grimp en Elberts het einde 1684 afgetree en is opgevolg deur Jan Mostert en Harmen Smit. Botha voeg die latere jurisdiksieraam by wat Van Rheede se hervormings sou voltooi: die heemraad se uitspraak was finaal slegs vir klein bedrae; waar die bedrag daardie vloer oorskry en nie ’n hoër plafon verbygesteek het nie, het appèl na die Hof van Justisie gelê; en in 1685 sou ’n landdros aangestel word om oor die liggaam voor te sit. Die 1682-stigting het dus ’n roterende plaaslike bank oopgemaak eerder as ’n eenjarige eksperiment. [3] [8]
Vir Stellenbosch-vryeienaars het die heemraad beteken dat grenstwiste, buurtskulde en die klein siviele wrywing van ’n groeiende boerderydistrik nie langer op elke sitting van die raad van justisie by die kasteel hoef te wag nie. Onbetaalde diens deur vooraanstaande inwoners het plaaslike aansien aan plaaslike orde geknoop juis toe insekte en nuwe aankomelinge orde swaarder gemaak het om te hou. Cory se latere prent van ’n landdros by Stellenbosch gestasioneer met jurisdiksie oor die bekende land buite die Kaapse afdeling is die institusionele vervolg; die Augustus 1682-heemraad is die eerste plaaslike siviele forum van daardie binnelandse distrik. Die hof van 30 Augustus is die institusionele tweeling van die Mei-migrasie: eers huishoudings, dan ’n bank om hulle in vrede te hou. [3] [4] [8]
Hof van kommissarisse vir klein sake — 31 Augustus 1682
Met die groei van die nedersetting is bevind dat te veel van die tyd van die raad van justisie opgegaan het aan die aanhoor van geringe siviele sake, en daar is daarom besluit om ’n laer hof te stig met jurisdiksie binne die Kaapse skiereiland. Hierdie hof sou uit vier lede bestaan, waarvan twee dienaars van die Kompanjie en twee burgers moes wees. Dit moes minstens een keer per week sit, en het mag gehad om te oordeel in alle sake waarin die bedrag in geskil minder as driehonderd gulden was soos in Indië gangbaar—gelyk aan twintig pond, sestien sjielings en agt pennies Engelse sterlinggeld. Botha se parallelle verslag bevestig dieselfde verligting van die hoër bank: ’n laer hof wat in 1682 gestig is, kon sake besleg waar die bedrag in geskil minder as £20 16s. 8d. was, met twee burgers as landdroste saam met twee van die Kompanjie se dienaars, onder die naam Hof vir Klein Sake. [3] [8]
Vir gerief is gereël dat die laas afgetrede burgerraadslid te eniger tyd ’n sitplek in die plek van een van die burgerlede kon inneem. Die liggaam so saamgestel is die hof van kommissarisse vir klein sake genoem. Dit is eers op die 31ste van Augustus 1682 gestig—een dag ná die Stellenbosch-heemraad—sodat laat Augustus twee laer siviele forums in onmiddellike opvolging opgelewer het, een vir die binnelandse distrik en een vir die skiereiland. In Botha se wyer kaart van Kaapse regspleging het die hoër Hof van Justisie, wat by die Kaap gesit het, die enigste tribunaal vir strafsake en die appèlhof van laer uitsprake gebly; die klein-sake-bank is doelbewus beperk sodat ernstige sake by die kasteel gebly het. [3] [8]
Die weeklikse skiereilandse hof en die onbetaalde heemraad saam het die hoër bank verlig en erken dat vrye en Kompanjie-huishoudings nou meer klein geskille gegenereer het as wat ’n enkele raad doeltreffend kon aanhoor. Jurisdiksie beperk tot onder driehonderd gulden het ernstige sake by die kasteel gehou terwyl dorp en platteland ’n nader remedie vir alledaagse eise gekry het. Nominasielyste van lede vir die laer howe het na die Politieke Raad opgegaan, waaruit nuwe lede gekies is—dieselfde raad wat nooit burgers tot sy eie sitplekke toegelaat het nie, tog nou van onbetaalde burgerdiens afhanklik was om siviele vrede op die laer vlak te hou. [3] [8]
Olof Bergh se koperekspedisie — Oktober 1682
Die monsters kopererts wat die Namakwa-besoekers in 1681 na die Kaap gebring het, het die nuuskierigheid van die direkteure gewek om meer te weet van die land waarin die metaal gevind is, en instruksies is uitgestuur aan kommandeur Van der Stel om dit noukeurig te laat verken. Teen die einde van Oktober 1682 is ’n ekspedisie bestaande uit dertig soldate, ’n joernalis en ’n kaartmaker, onder bevel van vaandrig Olof Bergh, vir dié doel uitgestuur. Die Desember 1681-gesantskap—pakosse, matjieshuise, ’n ampsstaf vir die Namakwa-hoof, en erts “met hulle eie hande uit ’n berg gehaal”—het die materiële haak verskaf; die direkteure se bevele het daardie haak in ’n veldkolom omgesit. [3] [4]
Ná ’n maand se afwesigheid het die geselskap teruggekeer met die berig dat die land so deur droogte verskroei was dat dit onmoontlik was om voort te gaan. Die eerste georganiseerde Europese steek na die koperberge het dus in mislukking van klimaat eerder as van wil geëindig: dertig soldate en die tegniese staf van joernalis en kaartmaker was genoeg om ’n roeterekord te begin, nie genoeg om ’n pad deur waterlose grond te forseer nie. Cory se wyer skets van noordelike verkenning—van vroeëre steke tot die latere kopermarse wat uiteindelik die Namakwaland-koperdistrik bereik het—plaas hierdie Oktober–November-mislukking as die eerste mislukte tree op ’n pad wat in 1683 met groter toerusting en, onder die kommandeur self, in 1685 herhaal sou word. [3] [4]
Die poging sou die volgende jaar op groter skaal herhaal word, toe ’n beter toegeruste kolom weer onder Bergh op die 27ste van Augustus 1683 vertrek het—twee-en-veertig Europeërs onder wie tekenaars, mynwerkers en joernaliste, tien Khoikhoi, waens en karre, twee bote, pakosse en vyf perde, vir vier maande voorsien—om eers teen laat Oktober weer weens woestyn en droogte om te draai. Vir die kalender van 1682 staan die Oktober–November-mislukking as die jaar se noordelike slot: direkteure se nuuskierigheid is in ’n veldkolom omgesit, droogte het die kolom in ’n negatiewe berig omgesit, en die koperberg is onbesoek deur Europeërs gelaat terwyl Stellenbosch met insekte en nuwe howe nader aan die huis gewerk het. [3]
Toe 1682 gesluit het, het die ouere Van Goens se Februarie–April-verblyf en 24 April-memoriaal op rekord gestaan langs die Mei-biddag; vyftien of sestien Rondebosch- en Wynberg-boere het by ploegtyd binneland toe verhuis; geweldige swerms insekte het skaars ’n gesonde aar gelaat op grond wat ’n jaar vroeër eenhonderd-en-vyf korrels op ’n enkele steel getoon het; die Joanna het wes van Agulhas vergaan en haar oorlewendes is by kaptein Klaas se kraal gevoed vóór Kompanjiehuisvesting en ’n berging wat nege-en-twintigduisend florijne herwin het; ’n Stellenbosch-heemraad van vier onbetaalde vooraanstaande inwoners het vanaf 30 Augustus gesit, en ’n skiereilandse hof van kommissarisse vir klein sake vanaf 31 Augustus; en vaandrig Olof Bergh se dertig soldate, joernalis en kaartmaker het weens droogte omgedraai sonder om die koperberge te bereik wie se erts die Namakwa-gesantskap van Desember 1681 eers in Kompanjiehande geplaas het. [3] [4] [8]