Boer History1842 in Suid-Afrika: Smith, Congella, King se rit, en die Southampton
Prinsloo se brief van die 21ste Februarie, die Brazilia van die 24ste Maart, en Smith van die Umgazi — Februarie–April 1842
Op die 2de van Desember 1841 het sir George Thomas Napier geproklameer dat die Koningin die Natal-emigrante nie as ’n onafhanklike volk sou erken nie, en dat hy ’n detachement na Port Natal sou stuur. Napier was goewerneur van die Kaap. Die proklamasie het gevolg op ’n despêche van die 21ste van Augustus 1841 van lord John Russell, wat hom gesê het om die hawe te herbeset sonder om met die boere in te meng tensy die troepe of geallieerde stamme aangeval word. Dit is waarom 1842 oopgegaan het met kaptein Thomas Charlton Smith nog op die Umgazi, wat op ’n versterking gewag het voordat hy na die hawe kon marsjeer. [3] [4]
Op die 15de van Januarie het die volksraad by Pietermaritzburg die swartes hanteer wat ná die Zoeloe-oorloë na Natal-plase teruggekom het. Dié wat in Natal was voordat die emigrante aangekom het, kon bly as hulle in ’n boer se diens was. Hulle moes nie verder as 2 uur te perd van die meester se huis gaan sonder ’n pas nie, op straffe van inhegtenisneming as ’n landloper, en elkeen moes ’n tin- of houtkenteken dra met sy eie naam en nommer aan die een kant en sy meester se naam aan die ander. Die reël het saak gemaak omdat Napier se proklamasie al die volksraad se plan genoem het om die res van daardie mense na die grond tussen die Umtamvuna en die Umzimvubu te skuif — land wat hy gesê het aan Faku behoort — as ’n onregverdige optrede wat oorlog tot op die Kaapse grens sou bring. [4]
Op die 21ste van Februarie 1842 het ’n lang brief van Maritzburg na Napier gegaan, onderteken deur Joachim Prinsloo as president en 18 van die lede. Dit was nie hulle oogmerk, het hulle gesê, om die mag van Groot-Brittanje te tart nie, maar hulle kon nie toelaat dat mag oor reg triomfeer sonder om elke middel wat hulle het te gebruik nie. In God en in die geregtigheid van hulle saak het hulle vertrou. Hulle reëlings om die swartes te verwyder was, het hulle gesê, ware filantropie. Hulle het nie geweet dat Faku enige eis op die land tussen die Umtamvuna en die Umzimvubu het nie: hy het hulle gesê dit het aan Tshaka en daarna aan Dingaan behoort, en hy het hulle reg daarop erken. Onder die Britse regering, wat geen beskerming gee behalwe aan onbeskaafde mense nie, kon hulle nie in Natal bestaan nie. Hulle is gedwing om te kies of om weer te trek en hulle besittings agter te laat, of om die wapen op te neem; hulle het aan sy Eksellensie oorgelaat watter van die twee verkiesliker is. Hulle het geprotesteer teen die beweging wat in die proklamasie gedreig is, en verklaar dat wat die gevolg ook al is, hulle onskuldig sou wees voor God, hulle eie gewetens, en die wêreld. Die brief het saak gemaak omdat dit die kasteel gesê het die republiek sou veg eerder as om ’n Koningin se garnisoen by die hawe te neem. [3] [7]
Terwyl daardie brief nog op die pad was, het ’n klein vaartuig genaamd die Brazilia Port Natal op die 24ste van Maart 1842 bereik. George Gerhard Ohrig, van Klyn en Kie. van Amsterdam, het nie genoeg kapitaal vir ’n handelsvereniging met Natal ingesamel nie, so die firma het die vaartuig op eie rekening gebou en ’n verskeidenheid goedere verskeep. Sy het as superkargo Johan Arnaud Smellekamp gehad, vol geesdrif vir die emigrante, en skipper Reus in bevel. Ohrig se pamflet The Emigrants at Port Natal is so versigtig van Britse konsuls in Nederland weggesteek dat die Kaap eers met moeite ’n afskrif gekry het. Die boere het dit as die stem van die Nederlandse regering gelees. Dit is waarom ’n handelskotter, wat aankom terwyl gemoedere neerslagtig was oor die vooruitsig van Engelse herbesetting, vir ’n belofte van hulp uit Holland aangesien is. Smellekamp en Reus is buite Maritzburg ontmoet deur jongmanne wat die osse uitgespan en self die wa getrek het. Al die vlaggedoek en rooi en blou kaliko in die plek het vlae geword, en die driekleur van Nederland het oor dakke en watente gewaai. Die volksraad het die besoekers as verteenwoordigers van die vaderland verwelkom. Sterk manne het trane gestort toe Bybels en devosieboeke wat Jacob Swart gestuur het, uitgedeel is. Die 8 dae by Maritzburg was openbare vergaderings, feesmaal, en godsdiensdienste. [3] [7]
Die volksraad het Smellekamp fondse gegee en hom terug na Holland gestuur om ’n verdrag te beding en predikante en skoolmeesters te bekom. Hy het Maritzburg op die 30ste van April gelaat en is oorland na Graaff-Reinet vergesel deur die landdros J. N. Boshof. Van Graaff-Reinet het hy na Swellendam gegaan, waar hy onder die verouderde proklamasie van die 25ste van Februarie 1806 in hegtenis geneem is omdat hy sonder ’n pas gereis het, en as gevangene na Kaapstad deurgestuur is. Hy is 2 dae in aanhouding gehou. Hy wou niks openbaar nie, en getuienis teen hom was nie te kry nie, so hy is vrygelaat en toegelaat om na Europa in te skeep. Die grootste deel van die Brazilia se vrag het nie by die emigrante gepas nie. Skipper Reus het verkoop wat hy kon en na Batavia geseil net voordat Smith Durban bereik het. [3]
Om die Desember-proklamasie uit te voer, is kaptein Lonsdale van die 27ste opgedra om van die koloniale grens te marsjeer om Smith by die Umgazi te versterk met 108 man van sy eie regiment, en 17 ingenieurs, Kaapse berede skuts, en artilleriste, en 2 veldstukke. Smith moes dan ’n wag by die Umgazi-kamp laat en na Port Natal beweeg met 222 van die 27ste, 17 artilleriste met 3 kanonne, 6 ingenieurs, en 18 Kaapse berede skuts. Sy opdragte was kort: verbind die regering tot niks totdat haar Majesteit se plesier bekend is nie; meng nie met die emigrante in nie; behandel hulle beleefd, maar noem hulle voortdurend haar Majesteit se onderdane; beskerm almal teen aanval, swart en blank, en sien dat vrede gehou word. Terwyl hy op Lonsdale gewag het, het hy briefwisseling oopgemaak met Engelse inwoners by Durban, wat hulp beloof het, en met verskeie emigrante wat gesê het hulle is moeg van twis en sou troepe as verligting van anargie verwelkom. Die briewe het gegaan deur inheemse hardlopers wat Henry Ogle verskaf het, wat aan die Umkomanzi gewoon het, ongeveer 30 myl suid van die hawe. [3] [4]
Op die 1ste van April 1842 het die mag bestem vir Natal die kamp aan die Umgazi gelaat. Dit was 263 man van alle range, met 1 houwitser en 2 ligte veldstukke, en ’n lang watrein waarvan 60 van die drywers Engelsmanne was en gewapen was. Die roete is op 260 myl gereken. Daar was geen pad nie, en swaar reëns het die riviere laat swel tot hulle byna onbegaanbaar was. Die mars het saak gemaak omdat Napier se proklamasie nou ’n kolom op die grond was, nie ’n papier by die kasteel nie, en omdat Pretorius nog tyd gehad het om by Congella saam te trek voordat dit aankom. [3] [7]
Die kamp by die Berea, Congella, en die nag van die 23ste Mei — Mei 1842
Op die 33ste dag van die mars, toe die kolom Durban nader, het twee boere aan Smith ’n geskrewe protes van die volksraad teen die troepe se binnekom van Natal oorhandig. Hy het geweier om dit te ontvang. Op die 4de van Mei het die troepe hulle bestemming bereik en op ’n vlakte aan die voet van die Berea kamp opgeslaan, ongeveer ’n halfmyl van die paar verspreide geboue wat toe die dorp Durban uitgemaak het. Nie ’n enkele ongeval het op die pad voorgekom nie. Terwyl die kamp gevorm is, is die protes weer aangebied, en weer verwerp. Dieselfde het op die 5de gebeur. Hierdie keer het die deputasie Smith mondeling gesê die republiek is in verdrag met Holland en onder daardie mag se beskerming. Die bewering het ooreengestem met wat die emigrante hulleself ingepraat het ná die Brazilia. Smith het dit met bespotting behandel. [3]
Boodskappers het nou in haas van Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius na Potchefstroom en Winburg gegaan om hulp te vra. Pretorius was kommandant-generaal van die Natal-emigrante, die man wat die Bloedrivier op die 16de van Desember 1838 gehou het. Hoofkommandant Andries Hendrik Potgieter het geweier om deel te neem aan weerstand teen die Engelse troepe, maar kommandant Mocke het sy burgers opgeroep en voorberei om na Natal af te gaan. Die burgers van Pietermaritzburg en Weenen het intussen by Congella saamgetrek. Op die 9de van Mei het Smith na Congella gemarsjeer met 100 soldate om die boere te vra om te versprei. Pretorius het hom op die pad ontmoet. Ná ’n kort samespreking het Smith na die kamp teruggegaan. Hy het daarna gesê hy het teruggegaan omdat Pretorius ingestem het om sy manne van Congella terug te trek. Pretorius het gesê hy het niks meer beloof as om stil te bly totdat die volksraad vergader, tensy hy lastig geval word. Op die 11de het ’n groep gewapende boere in sig van die Engelse magte geparadeer, volgens Smith om ’n aanval uit te lok. Die meningsverskil het saak gemaak omdat elke kant nou ’n ander storie gehad het van wat “stil” beteken, en omdat Mocke nog op die pad van anderkant die berge was. [3] [7]
Op die 17de het Smith aan Pretorius geskryf. Die brief het ongeopen teruggekom, op grond daarvan dat dit nie met die titel van kommandant-generaal geadresseer is nie. Dieselfde dag het die volksraad by Congella vergader en Pretorius opgedra om te skryf en te eis dat Smith die hawe voor middag op die 19de moet verlaat en terug marsjeer anderkant die republiek se grense. Smith het geweier om daardie brief te ontvang. Op die 20ste het twee boodskappers van Pretorius na die Engelse kamp gekom en mondeling geëis dat die troepe dadelik moet vertrek. Smith se antwoord was kort: “Ek sal nie gaan nie, ek sal bly.” Gedurende hierdie tyd het twee vaartuie die bank oorgesteek. Een was ’n brig genaamd die Pilot, met proviand en oorlogsvoorrade van Kaapstad. Haar vrag is by die Punt geland, en ’n wag van 23 man onder ’n sersant is daar gestasioneer om dit te beskerm. Die ander was ’n skoener genaamd die Mazeppa, van Algoabaai met handelsware vir die handelaars en sommige private goedere van die militêre offisiere. Die Puntwag het saak gemaak omdat die kamp onder die Berea die hawevoorrade nie sonder dit kon hou nie, en omdat ’n agtienponder daar by die Pilot se vrag gestaan het. [3] [4]
Op die 23ste van Mei het die boere ’n groot getal trekosse in besit geneem. Of hulle dit wou hou, is twyfelagtig: die een kant het gesê gewapende manne het die osse gegryp; die ander dat die osse met die boere se vee op die weiveld gemeng het en teruggestuur sou word sodra hulle geskei kon word. Albei partye was gereed vir ’n geveg. Daardie nag om elfuur het Smith sy kamp verlaat aan die hoof van 109 man van die 27ste, 18 van die koninklike artillerie, 8 sappers, en 2 Kaapse berede skuts, om die boere by Congella aan te val, wat volgens ’n onderskepte brief 264 sterk was. ’n Groot kanon is in ’n boot geplaas, met opdrag om dit na ’n plek te voer waar die troepe dit sou ontvang. Die aanval was sleg beplan. Dit was helder maanlig, tog is verrassing gehoop. Die boot kon sy bestemming net by hoogwater bereik; die troepe, volgens die roete wat gevolg is, net wanneer die gety uit was. Die afstand was ongeveer 3 myl, langs ’n strook digte struikgewas. [3] [4] [7]
Die troepe het ten volle blootgestel verby die struikgewas gemarsjeer, met twee veldstukke deur bulle getrek, toe ’n skerp vuur op hulle oopgegaan het. Hulle het die salvo beantwoord, maar geen skade aan die boere gedoen nie, wat goed beskerm en deeglik verskuil was. Nog ’n skoot het sommige van die osse gewond, wat van die jukke losgebreek en rondgejaag het, tot die verwarring bygedra het. Daar was niks anders as terugtog nie. Die boere het 16 dood en 31 gewond die volgende dag op die grond gevind; toe die naamlys omgeroep is, was 50 van die 138 man van die ekspedisie nie daar om te antwoord nie. Die 3 vermistes is veronderstel om in die verwarring in diep water te beland en te verdrink. Die twee kanonne, die osse, en alles wat agtergelaat kon word, het aan die boere geval. Smith is tot by sy kamp nagevolg, waar hy vir verdediging voorberei het. Daar was geen poging om die posisie te storm nie, maar tot dagbreek is ’n los vuur aangehou, waardeur een boer — Abraham Greyling — gedood is. Met sonsopkoms het die boere na hulle kwartiere teruggegaan. Die gewonde soldate is versigtig versorg, en aangesien daar geen geneesheer by Congella was nie, is hulle almal in die loop van die dag na die Engelse kamp gestuur. Die dooies is ingestuur vir begrafnis deur hulle makkers. Die nag het saak gemaak omdat ’n kolom wat 260 myl sonder ’n ongeval gekom het, nou sy kanonne by die struikgewas verloor het, en omdat die hawe nog van ’n kamp gehou moes word wat teen dagbreek omsingel kon word. [3] [7]
King se rit, die Punt, en die beleg van ses-en-twintig dae — Mei–Junie 1842
Richard King, ’n ou inwoner by Durban, het onderneem om oorland na Grahamstad te ry met nuus van die ramp. George Christopher Cato, wat sedert 1839 agent by Natal vir die handelsfirma van John Owen Smith van Port Elizabeth was, het hom oor die inham oorgevaar om die boere se kwartiere te vermy. King, hoewel daar op hom geskiet is, het veilig weggekom. Die rit het saak gemaak omdat die naaste Britse gesag wat ’n skoener see toe kon stuur by Grahamstad was, sowat 9 dae weg volgens die pad wat King geneem het, en omdat Smith se kamp nie lank kon wag sodra die Puntvoorrade weg was nie. Die 25ste het sonder enige gebeurtenis van belang verbygegaan. Die troepe het die kamp versterk, elke uur ’n aanval verwag, maar geen vyand het verskyn nie. [3] [7]
Net voor dagbreek op die oggend van die 26ste het ongeveer 100 boere by die Punt verskyn en die sersant in bevel van die wag gevra om oor te gee. Hy het geweier. Hulle het vuur oopgemaak, het 2 soldate en ’n ou Engelse inwoner genaamd Charles Adams gedood, en 2 soldate gewond. Die sersant het toe oorgegee, en ’n agtienponder, met al die voorrade en ammunisie wat die Pilot gebring het, het aan die boere geval. Die Pilot en die Mazeppa is dadelik gevat, maar behalwe die skippers is niemand van die vaartuie verwyder nie. Die volksraad het die eiendom van Smith en van sulke ander persone wat in wapens teen die republiek was, gekonfiskeer verklaar, en ’n groep onder Michiel van Breda en Servaas van Breda het aan boord van die Mazeppa gegaan en dit verwyder. Daardie twee name sou later van Cloete se amnestie uitgesonder word, omdat die goedere van die skoener as private plundering van mense in wapens behandel is. [3] [7]
Pretorius het toe voorgestel dat die troepe in die Pilot en die Mazeppa moet vertrek. Smith het tot die 31ste ’n wapenstilstand toegestem, onder voorwendsel dat hy die saak oorweeg. Sy ware oogmerk was om tyd te wen om sy verdediging te versterk en sy proviand te vermeerder deur beeste in te sout wat William Cowie en sommige ander inwoners van Durban snags na die kamp gebring het. Die onderhandelinge vir vertrek het tot niks gekom nie. Om sesuur op die oggend van die 31ste van Mei is die kamp omsingel en vuur daarop oopgemaak vanaf die boere se batterye, waarop die agtienponder van die Punt en die twee sesponders van die nag van die 23ste gestaan het. Sestien van die soldate wat by die Punt gevange geneem is, tesame met 10 Engelse inwoners van Durban wat die troepe bygestaan het — G. C. Cato, F. Armstrong, S. Beningfield, J. Douglas, J. Hogg, H. Ogle, H. Parkins, D. Toohey, F. M‘Cabe, en B. Schwikkard — is as gevangenes na Maritzburg gestuur. [3]
Op die 1ste van Junie is die eerwaarde mnr. Archbell, toe Wesleyaanse sendeling by Durban, deur Pretorius gevra om met ’n wapenstilstandvlag na die kamp te gaan en voor te stel dat die vroue en kinders vir veiligheid na die Mazeppa verwyder word. Die aanbod is graag aanvaar, en 28 mense in alles, insluitend die vrouens en kinders van verskeie van die gevangenes by Maritzburg, het aan boord skuiling gevind. Smith het toe besluit om hom tot die uiterste te verdedig. Hy het diep slote laat grawe, waarin die soldate veilig kon bly, en hy het sy voorraad vermeerder deur sy perde te slag en hulle vleis te droog. Die manne is op kort rantsoen gesit, wat soos die beleg gevorder het al hoe minder geword het, totdat hulle niks meer as ’n paar onse beskuitstof en gedroogde perdevleis daagliks gehad het nie. Daar was geen gebrek aan water nie, wat uit putte binne die kamp gekom het. Die aankoms van kommandant Mocke met ’n groot kontingent het die mag onder Pretorius tot 600 man laat styg. Hulle het die ingang tot die binneste hawe versterk en die beleg aangedryf. Toe hulle kanonkoeëls uitgeput was, het hulle ander gemaak deur loodkoeëls oor skakels van ’n kettingkabel te giet. So goed was die soldate beskerm dat die vuur teen hulle byna skadeloos was: 8 man dood en 8 gewond aan die Britse kant gedurende die 26 dae van die beleg, hoewel 651 kanonskote op die kamp afgevuur is. Aan die ander kant is 4 man gedood, en 8 of 10 gewond. [3] [4]
Op die 10de van Junie het die bemanning van die Mazeppa die kabel losgegooi en see toe gegaan, in die hoop om ’n Britse oorlogskip te ontmoet vanwaar ontsetting verkry kon word. Daar was baie min kos en geen ballas aan boord nie. Die skoener moes by die Punt die vuurloop deurloop, stadig seilend, met ’n ligte bries, op ’n afstand van slegs 30 tree van 80 boere gewapen met muskette en ’n vierponder. Haar seile en tuig is goed stukkend geskiet, maar niemand aan boord is seergemaak nie. Sy het noordwaarts tot by Delagoabaai gehardloop, en toe, sonder hulp, omgedraai en die fregat Southampton by die buitenste ankerplek van Natal gevind. Hongersnood het begin op die soldate inwerk, en hulle sou slegs ’n baie kort tyd langer kon uithou, toe in die aand van die 24ste van Junie vuurpyle oor die buitenste ankerplek aangekondig het dat ontsetting op pad is. Daardie hele nag en die volgende dag het die uitgehongerde soldate tevergeefs gewag. Toe die nag van die 25ste val, is vuurpyle weer gesien, en kort ná donker is die dreuning van swaar kanonne ver op see gehoor. [3] [4]
Die Southampton, Cloete se landing van die 26ste Junie, en die 15de Julie — Junie–Julie 1842
Toe King Grahamstad bereik het — 9 dae op die pad — is 100 manskappe van die 27ste, onder kaptein Durnford, dadelik deur kolonel Hare na Port Elizabeth gestuur, en daar in ’n kus-skoener genaamd die Conch ingeskeep, gehuur as transport. Hare was luitenant-goewerneur van die oostelike distrikte: die man wat ’n kompanie kon beweeg sonder om op Kaapstad te wag. kaptein Bell, die skipper van hierdie vaartuig, was vantevore in Natal en het die hawe geken. Op die 11de van Junie het die Conch van Algoabaai geseil. Sy het op die 24ste by die buitenste ankerplek van Natal aangekom, en daardie aand die vuurpyle opgestuur wat van die kamp gesien is. Sodra die nuus Kaapstad bereik het, is ’n vleuel van die 25ste regiment, toe onder bevel vir Indië, in die fregat Southampton ingeskeep. luitenant-kolonel Abraham Josias Cloete, adjunk-kwartiermeester-generaal van die magte in Suid-Afrika en ’n lid van een van die oudste Europese families in die land, is opgedra om bevel te neem. Die Southampton het op die 14de van Junie van Simonsbaai geseil. Sy het in die nag van die 25ste by Natal aangekom, en dit was die dreuning van haar kanonne in antwoord op die vuurpyle van die Conch wat in die kamp gehoor is. ’n Paar bykomende troepe en sommige voorrade is op die 15de van Junie van Tafelbaai in ’n gehuurde brig genaamd die Maid of Mona gestuur, maar sy het Natal nie betyds bereik om van diens te wees nie. [3] [4] [7]
Op Sondag die 26ste van Junie 1842 het ’n ligte suidoostewind gewaai, waarvan Cloete besluit het om gebruik te maak. Die Bluff by die ingang tot die binneste hawe is deur 350 boere beset, wat musketkoeëls op die dek van enige vaartuig wat probeer deurgaan kon stort. Die Southampton is daarom so naby die bank gebring as wat verstandig geag is, en van daardie posisie het sy haar breedkant oopgemaak en almal binne bereik van haar kanonne uitmekaar gejaag. By die 100 man wat al aan boord van die Conch was, is 35 bygevoeg, en 85 is in bote ingeskeep en op sleeptou geneem. Cloete self het die groep aangevoer, en kaptein Hill van die koninklike vloot was in bevel van die bote. ’n Lyn is ’n paar voet bo die skoener se boegreling langsgetrek en met die soldate se komberse bedek, om te verhoed dat die manne op dek as teiken geneem word. Al die seil is toe gesit, en om drie-uur die middag, met wind en gety in haar guns, het die Conch die bank oorgesteek, onder die boere se vuur deurgegaan met die verlies van 3 soldate dood en 3 soldate en 2 matrose gewond. Die troepe is sonder verdere weerstand geland, want die boere was al op die terugtog. Om vieruur het Cloete Smith ontmoet, en die kamp is ontset. Die landing het saak gemaak omdat ’n beleg van 26 dae in ’n uur geëindig het sodra ’n fregat se kanonne die Bluff kon bereik, en omdat Pretorius se mag dieselfde middag begin smelt het. [3] [4]
Kommandant Mocke en die burgers van anderkant die berge het nou die saak laat vaar en huis toe gegaan. Die boere van Natal het ook in sulke getalle gedros dat Pretorius gou sonder weerstandsmag gelaat is. Hy het ’n kamp ’n paar myl binneland gevorm en gewag. Cloete, as senior in rang, het bevel van al die troepe in Natal oorgeneem. Nog ’n moeilikheid het toe ontstaan. Die Conch het byna geen proviand aan boord gehad nie, die Maid of Mona het nog nie aangekom nie, en ’n skielike storm het die Southampton gedwing om see toe te gaan voordat iets van betekenis geland kon word. Die vars troepe was in gevaar van honger net soos dié wat hulle ontset het. ’n Paar honderd swartes het in die omgewing rondgeswerf. Panda, die vasal van die emigrante, het geweier om enige van die partye te help terwyl hulle om die oorhand veg: wie ook al wen, moet sy meester wees. Toe Smith in byna desperate omstandighede was, het hy daarin geslaag om met die Zoeloe-hoof in verbinding te kom en tevergeefs om hulp gevra. Sodra die troepe die sterkste geblyk het, het Panda boodskappers na Cloete gestuur om te sê hy is op die punt om teen die boere te marsjeer, en eers toe hy gesê is hy mag nie, het hy die plan laat vaar. In sy nood het Cloete die swartes naby Durban gevra om hom al die perde en beeste te bring wat hulle kan kry, en hulle, wat die bevel as ’n algemene plunderinglisensie gelees het, het begin om die naaste plase te verwoes. Drie emigrante, genaamd Dirk van Rooyen, Theunis Oosthuizen en Cornelis van Schalkwyk, is in koelen bloede vermoor. Pretorius het ’n brief van beswaar gestuur. Cloete het geantwoord dat hy sou probeer om oormaat te voorkom, maar dat hy die bevel nie kon terugtrek nie. “Julle,” het hy geskryf, “het hierdie stand van sake deur rebellie veroorsaak, en julle moet die gevolge dra.” [3] [7]
Cloete het toe die boere gevra om te erken dat hulle die Koningin se onderdane is en om hulle militêre organisasie op te breek. Pretorius het op die 4de van Julie per brief geantwoord dat dit onmoontlik is om in te stem tot voorwaardes wat as eerste stap ’n verklaring van onderwerping aan die Koningin se gesag vereis. Hy het gesê die emigrante het die land al aan die koning van Nederland oorgedra, en daardie mag gevra om hulle te beskerm, so hulle het elke rede om te verwag dat hulle saak in Europa gesteun sou word. Die boere het nou na Maritzburg teruggetrek, waar ’n vergadering van die volksraad — op die eerste Maandag van Julie — so stormagtig was, en die taal van partyverwyt so gewelddadig, dat die beste manne alle hoop verloor het om die land te kan verdedig. Pretorius, Boshof, Landman en andere het Cloete daarop genooi om Maritzburg te besoek om sake te bespreek, en volmaakte veiligheid en volle vryheid in gaan en terugkeer gewaarborg. Die kolonel het aanvaar, en op die 14de van Julie, vergesel van majoor D’Urban en luitenante Napier, Maclean en Fuller, het hy die emigrant-hoofstad binnegegaan. Een klein groepie ná die ander het na hulle plase gegaan, en verklaar hulle sou aan geen reëling hoegenaamd deelneem nie. Boshof, wat toe tot president verkies is, Pretorius en Landman het al hulle invloed gebruik om die boere tot terme te bring, maar die argument wat die meeste uitgewerk het, was dat daardeur tyd gewen sou word vir Holland om namens hulle in te gryp. [3] [7]
Op die 15de van Julie het die helfte van die lede van die volksraad tot drie voorwaardes ingestem: die onmiddellike vrylating van alle gevangenes, of soldate of burgers; die oorgawe van alle kanonne, dié van die troepe geneem sowel as andere, met die ammunisie en voorrade wat daarby hoort; en die teruggawe van alle openbare en private eiendom wat gevat is en toe in hulle besit was. Hierdie voorwaardes is deur Boshof en 11 ander lede onderteken, en met ’n verklaring van hulle onderwerping aan die gesag van die Koningin het dit alles uitgemaak waartoe hulle hulle verbind het. Aan die ander kant het Cloete tot ’n algemene amnestie ingestem, met uitsondering slegs van Joachim Prinsloo, gewese president, Jacobus Johannes Burger, gewese sekretaris van die volksraad, en Michiel en Servaas van Breda, wat die goedere van die Mazeppa verwyder het; om alle private eiendom te eerbiedig; om die boere toe te laat om met hulle gewere en perde na hulle huise terug te keer, en om hulle teen die swartes te beskerm; om nie met die bestaande administrasie of burgerlike instellings in te meng totdat die Koningin se plesier bekend gemaak word nie, behalwe in die distrik begrens aan die ooste deur die Umgeni, aan die weste deur die Umlazi, en aan die noorde deur ’n lyn langs die kruin van die Berea-heuwels en die rante tussen daardie riviere, welke distrik onder die uitsluitlike beheer van die bevelvoerder van die troepe sou wees; om alle inkomste tot die volksraad se beskikking te laat, behalwe die hawe- en doeane-inkomste, wat aan die kroon sou behoort; en om die swartes nie te versteur op enige lande wat hulle toe beset het nie. Die uitsondering van vier name het saak gemaak omdat daardie vier so openlik as tevore bly woon het, en omdat ’n later proklamasie geld op hulle koppe sou sit sonder dat iemand dit neem. [3] [4] [7]
Cloete het toe na Kaapstad teruggekeer met vier kompanieë van die 25ste, om gereed te wees om na Indië in te skeep. ’n Ou tender genaamd die Fawn, onder luitenant Joseph Nourse, is met ’n sterk gewapende bemanning na Natal gestuur en in die binneste hawe geanker, waar sy as ’n drywende fort gedien het. By haar aankoms is die oorblywende kompanie van die 25ste onttrek, en die gewese bevelvoerder, nou getitel majoor Smith, is gelaat met ’n garnisoen van 275 man van die 27ste, 12 Kaapse berede skuts, 24 artilleriste, en 20 ingenieurs. Hierdie reëlings het onmoontlik gelyk om mis te verstaan; tog het die groot meerderheid van die emigrante daarna volgehou dat dit niks meer as ’n wapenstilstand van ses maande impliseer nie. Die volksraad het sy funksies voortgesit, en partygevoel het so hoog as ooit geloop. Pretorius het sy amp neergelê, en Gerrit Rudolph is in sy plek as kommandant-generaal aangestel, asof die land volkome onafhanklik was. Daar was in werklikheid twee regerings in Natal: die volksraad het nog gesit, en Smith se kamp het nog die hawe gehou. Op die 11de van Augustus het Napier ’n proklamasie uitgevaardig wat ’n beloning van £250 vir die inhegtenisneming van elk van die vier persone wat van die amnestie uitgesonder is, aangebied het — £1,000 in alles — maar hulle het so openlik as tevore bly woon, en niemand het daaraan gedink om hulle te steur nie. Smith is opgedra om slegs ’n passiewe deel teen hulle te speel tensy hulle werklik binne die militêre gebied gevind word. [3] [4] [7]
Stanley se 10de April, Napier se 25ste Julie, en die despêche van die 13de Desember — April–Desember 1842
Terwyl hierdie gebeure plaasgevind het, het belangrike despêches oor Natal tussen Napier en lord Stanley gegaan. Stanley het Russell in September 1841 by die Koloniale Kantoor opgevolg. Op die 6de van Desember 1841 het die goewerneur geskryf dat hy militêre besetting van die hawe hervat, en aanbeveel dat ’n kolonie daar gestig word. Stanley het op die 10de van April 1842 geantwoord dat baie oorwegings saamwerk om die keiserlike regering daarvan te ontmoedig om sy verantwoordelikhede in Suid-Afrika te vergroot. Hulle het voortgevloei uit ’n algemene oorsig van die omvang van die Britse besittings in verskillende dele van die wêreld, uit die grootte van die vloot- en landmagte wat vir hulle verdediging nodig is, en uit die eise waaraan die nasionale inkomste al onderworpe is. Hy het geglo dat ’n kolonie by Natal min vooruitsig op voordeel sou hê, dat dit vir baie jare ’n ernstige las op die inkomste van die moederland sou wees, dat dit die bevolking sou versprei en die bronne van die Kaapkolonie sou verswak, en dat dit Groot-Brittanje in nuwe en gevaarlike betrekkinge met inheemse stamme sou bring. Die despêche het saak gemaak omdat dit die Kaap bereik het nadat Smith al op mars was, en omdat dit Napier gesê het om die troepe weg te neem net toe Congella daardie bevel onmoontlik sou maak om te gehoorsaam sonder om ’n kamp onder beleg te laat vaar. [3]
Die goewerneur is opgedra om die emigrante in te lig dat hulle aanspraak om as ’n onafhanklike staat of gemeenskap beskou te word nie toegelaat kan word nie; dat die onderdanigheid wat hulle aan die Britse kroon verskuldig is, ’n verpligting is wat hulle nie met straffeloosheid kan afsweer of skend nie; dat hulle binne die perke van haar Majesteit se heerskappy doeltreffende beskerming van hulle persone en eiendom sou ontvang; en dat hulle deur anderkant die grense te trek hulle aanspraak op beskerming verbeur, hoewel hulle hulleself nie van verantwoordelikheid teenoor die Koningin vir hulle gedrag onthef nie. Hy is verder opgedra om amnestie en begenadiging aan almal aan te bied wat binne ’n bepaalde tyd na die Kaapkolonie sou terugkeer, en elke hulp in sy vermoë te verleen om dit te vergemaklik. Dié wat volhard om in die gebiede te woon wat hulle geneem het, moes gesê word dat haar Majesteit se regering elke praktiese metode sou aanwend om handelsverkeer tussen hulle en die mense van die Kaapkolonie te voorkom; dat as hulle die stamme lastig val waarmee haar Majesteit in verbond is, militêre hulp aan daardie stamme verleen sou word; en dat enige van die emigrante wat in wapens teen die magte van hulle soewerein gevind word, of anderkant of binne die perke van die kolonie, as rebelle beskou sou word. Ten slotte is die goewerneur opgedra om die admiraal op die stasie te versoek om alle voorrade wat per see na Natal gestuur word, te onderskep, en dadelik die militêre detachement van die hawe te onttrek. [3]
Op die 25ste van Julie het Napier geskryf, die ontvangs van hierdie despêche erken, en gesê hy neem die verantwoordelikheid op hom om die opdragte nie uit te voer totdat hy ’n antwoord op wat hy dan meedeel, het nie. Hy het na Suid-Afrika gekom, het hy gesê, vasbeslote om die beleid van die sekretaris van staat te handhaaf, deur by elke geleentheid te weier om na skemas te luister wat ’n uitbreiding van die territoriale perke van die Kaapkolonie beoog; maar hy het daardie mening verander. Hy het die gebeure nagegaan wat tot die bestaande stand van sake gelei het, en gesê hy kan nie die swartes beskerm of die binnelandse handel beheer soos Stanley wens sonder ’n veel groter mag as wat hy tot sy beskikking het nie. Die besetting van Port Natal was nodig as ’n tjek op onbeperkte handel. Die gerief waarmee oorlogsvoorrade deur daardie hawe gesmokkel kon word, as dit nie in Engelse hande was nie, was baie groot. Ten slotte het hy verwys na die rampspoedige gevolge vir vriendskaplike blankes en swartes van die onttrekking van die troepe, en volgehou dat die hou van besit en die kolonisering van die land van die Tugela tot die Umzimkulu die beste koers onder die omstandighede was. Die brief het saak gemaak omdat Cloete se voorwaardes van die 15de morspapier sou wees as die troepe toe uitgetrek is, en omdat Stanley moes kies tussen sy April-spaarsaamheid en ’n goewerneur wat nou om ’n kolonie vra. [3]
Op die 12de van Oktober het Stanley geantwoord dat hy die goewerneur geregverdig ag om die troepe nie van Natal te onttrek nie. Hy het die voorlopige maatreëls goedgekeur, en sou die vraag voor sy kollegas bring. Op die 13de van Desember het hy weer geskryf, en die goewerneur opgedra om ’n kommissaris na Natal te stuur om sake daar te ondersoek en daaroor verslag te doen. Hy moes die inwoners inlig dat die Koningin die amnestie goedkeur, dat hulle onder haar beskerming geneem word, en dat hulle alle lande mag behou wat werklik 12 maande voor die kommissaris se aankoms beset is. Die inkomste uit grond en doeane sou in die Koningin gevestig word en uitsluitlik tot instandhouding van die burgerlike regering aangewend word. Haar Majesteit was begerig om die instellings van die land op so ’n voet te plaas as wat vir die mense die aanneemlikste mag wees, in ooreenstemming met haar gesag, en die kommissaris moes daarom ’n meninguiting uitnooi. In wetgewing het die Koningin egter die volkome vryheid van optrede voorbehou. Die Tuiste-regering, wat die onmoontlikheid besef het om die uitgeweke mense te beweeg om na die Kolonie terug te keer, het die koers wat Cloete gevolg het, insluitend die algemene amnestie, goedgekeur. “Nieteenstaande al die foute waarvan die emigrante skuldig is,” het Stanley geskryf, “kan ek nie ongevoelig wees vir hulle goeie eienskappe of die swaarkry wat hulle deurgemaak het nie.” Die despêche van die 13de het Kaapstad eers in 1843 bereik. Wat dit in hierdie jaar beslis het, was dat Natal nie ontruim sou word nie, en dat ’n kommissaris, nie ’n terugroeping nie, die volgende skuif van Downing Street sou wees. [3] [4]
Tyali se dood, die Sabina, die Abercrombie Robinson, en die Waterloo — Mei–Augustus 1842
Op die 1ste van Mei 1842 is die hoof Tyali van ’n borsklag by sy kraal in die Tyumie-vallei oorlede. Tyali was ’n Gaika-kaptein, broer van Maqoma, en jarelank een van die meer onstuimige hoofde op die oostelike grens. Aangesien sy seuns Fini en Oba nog seuns was, is sy broer Koko as regent van die stam aangestel. Koko het ’n redelike mate van bekwaamheid gehad en is deur die ou raadsmanne gelei, so die toestand van hierdie tak van die Gaikas het by die dood van sy hoof baie min verander. Tyali was lank siek, maar die mense wou nie glo dat ’n man van sy rang ’n natuurlike dood gesterf het nie, en ’n towersnuiter is gebruik om dié uit te ruik wat hom doodgemaak het. Hierdie man het na Sutu, grootweduwee van Gaika, as die skuldige persoon gewys, en vir etlike ure was sy in gevaar om mishandel te word. Die diplomatiese agent Stretch en die sendelinge van die Glasgow-genootskap, wat verneem het wat plaasvind, het na die dooie hoof se kraal gehaas, en aangesien die ou raadsmanne nie onwillig was om gelei te word nie, is Sutu gespaar. Drie kompanieë van die eerste bataljon van die 91ste is van Sint Helena na die Kaap gestuur, en is gevolg deur die tweede bataljon van dieselfde regiment uit Engeland. By sy aankoms, in Augustus, is die 25ste na Indië gestuur. Die 91ste het in hierdie jaar saak gemaak omdat ’n bataljon daarvan nog op ’n transport in Tafelbaai was toe die Augustus-storm ingekom het, en omdat die 25ste wat met Cloete by Natal geland het, toe na sy oorspronklike bestemming kon gaan. [3]
Die jaar was meer rampspoedig vir skeepvaart as enige sedert die Britse besetting van die kolonie. Om vieruur in die oggend van die 7de van Augustus het die Spaanse skip Sabina, van 500 ton las, van Manila na Cadiz bestem, op Kaap Recife vasgeloop en gou uitmekaar geval. Die skip was lek, en haar skipper het probeer om Algoabaai te bereik, maar op die oomblik van die ramp geglo hy is etlike myle van land. 45 man is gered; 20 het verdrink of is in die wrakstukke doodgedruk. Op Saterdag die 27ste van Augustus het ’n noordwestestorm Tafelbaai ingeset. Gedurende die nag het dit in geweld toegeneem, en net voor dagbreek op Sondag het die transport Abercrombie Robinson haar kabels laat gaan. Sy was ’n sterk, goedgeboude skip, van 1,415 ton las, en het pas van Dublinbaai met ’n bataljon van die 91ste aangekom. Die troepe was nog aan boord, want dit was die bedoeling dat die transport met hulle na Algoabaai sou gaan. Die skip het naby die mond van die Soutrivier gestrand en dadelik vol water geloop, maar sy het bymekaar gebly, en die dissipline van die soldate en matrose was so volkome dat daar nie die minste verwarring was nie. Hieraan is dit te danke dat nie ’n enkele lewe verloor is nie, want in die loop van die oggend het elkeen veilig aan land gekom. [3]
Om elfuur op Sondagoggend het die bandietskip Waterloo losgegaan. Sy het op die 24ste vir verversings in Tafelbaai ingeloop, en was na Van Diemen’s Land bestem. Die Waterloo het naby die wrak van die Abercrombie Robinson gestrand, maar omdat sy oud en verrot was, het sy in minder as ’n halfuur in stukke geval. ’n Paar persone is in bote aan wal gebring, maar daar was nie tyd om baie te red nie. Toe die skip opbreek, is almal aan boord in die swaar branding gegooi, te midde van wrakstukke. Altesaam 90 persone het lewend aan land gekom, sommige baie erg gekneus. 4 vroue, 13 kinders, en 15 man van die wag van die 99ste wat aan boord was, 14 van die bemanning, en 143 bandiete het hulle lewens verloor. In hierdie storm het sommige ander vaartuie gedryf, en is beskadig deur teen mekaar te bots, maar slegs die twee hier genoem is vergaan. Op die 9de van September het nog ’n noordwestestorm Tafelbaai ingeset, toe die Britse bark John Bagshaw, die Amerikaanse bark Fairfield, die Britse brigs Reform en Henry Hoyle, en die kus-skoener Ghika aan wal gedryf is. Geen lewens is daardie dag verloor nie. [3]
Die Bree-straat-steiger, wat £7,479 gekos het, is op die 1ste van Januarie vir gebruik oopgestel. ’n Vereniging genaamd die kommersiële kaaimaatskappy is nou gestig vir die landing en verskeping van handelsware, wat nog in bote na en van vaartuie by anker vervoer is. Op die 11de van Maart is ’n order in council uitgevaardig, wat die doeane op alle artikels wat nie spesiaal opgenoem is nie, verhoog het, om die afskaffing van verskeie lastige en ongewilde belastings moontlik te maak. Op die 8ste van Julie is die belastings op graan en brandewyn afgeskaf. Groot pogings om Port Frances te verbeter is nog deur William Cock gemaak. Hy het ’n stoomskip van 140 ton en 40 perdekrag, genaamd die Sir John St. Aubyn, laat kom om tussen Port Frances en Tafelbaai te vaar en ook seilvaartuie in en uit die Kowie te sleep. Sy het op die 2de van Julie uit Engeland aangekom. Ná die wrak van die Hope het die maatskappy ’n stoomskip van 405 ton, genaamd die Phoenix, laat kom, wat op die 19de van Desember in Tafelbaai aangekom het. Hierdie vaartuig is as ’n voortreflike stuk skeepsbou beskou, en toe sy die vaart van Algoabaai na Tafelbaai in 47 uur sonder om ’n seil te hys afgelê het, is dit byna wonderbaarlik geag. Die stoomskippe het saak gemaak omdat Tafelbaai nog geen breekwater gehad het nie, en omdat die storms van Augustus en September pas gewys het wat ’n oop ankerplek kos. [3]
Moshesh se 30ste Mei, die Grahamstad-biblioteek, en die bank van die 31ste Desember — 1842
Noord van die Oranje het Moshesh besluit om aan die kant te wees wat die veiligste is. Hy was die opperhoof van die Basoeto, by Thaba Bosigo met die Paryse evangeliese sendelinge Casalis, Arbousset, Daumas en Rolland. Op die 30ste van Mei 1842 het hy ’n brief goedgekeur wat Casalis aan luitenant-goewerneur Hare geskryf het, waarin hy vra om in verdragsbetrekking met die koloniale regering geneem te word, aangesien hy oortuig was dat die bestaan en onafhanklikheid van sy stam slegs deur die beskerming van die soewerein van Engeland bewaar kon word. “Daar is geen moontlike bestaan en onafhanklikheid vir die Basoeto’s behalwe onder die Koningin nie,” het die sendelinge geskryf. Nakoming is by die goewerneur aangemoedig. Napier wou toe nie daarvan hoor nie. Dit was altyd ’n saak van uiterste belang, het hy gesê, om in al die kolonies enige beleid te voorkom wat die skyn kon gee dat die regering instrumenteel is om die gekleurde teen die blanke bevolking op te hits. Kort daarna is so ’n verdrag egter gemaak. Die brief van die 30ste het saak gemaak omdat dit Moshesh op dieselfde pad gesit het wat Faku in Januarie 1841 geneem het — ’n hoof wat om ’n Kaapse papier teen emigrant-plase vra — en omdat Hare, nie die kasteel nie, die eerste man was wat dit moes beantwoord. [3] [4]
Op die 7de van September het Napier ’n proklamasie uitgevaardig wat aankondig dat die Koningin met die lewendigste verontwaardiging enige poging van enige van haar onderdane sou beskou om die inheemse stamme lastig te val of te beseer, of om onwettige besit van land wat aan hulle behoort, te neem. By enige sulke poging, het hy bygevoeg, sou die oortredende partye alle aanspraak op die Koningin se beskerming en agting verbeur, en deur haar gehou word om hulleself in ’n houding van weerstand te plaas. Hy het Hare gesê hy verwag nie groot voordeel van die papier nie. Nadat Natal in Junie deur die Britse magte onder Cloete geneem is, het ’n groot getal van die emigrant-boere die Drakensberge weer oorgesteek. Sommige het oor die Vaal beweeg, andere het by hulle vriende langs die Riet-, Modder- en Caledonrivier aangesluit. In die omgewing van Philippolis was daar voortaan twee sterk partye: een onder Michiel Oberholster, goedgesind teenoor die Britse regering, die ander nie. Oberholster was een van die voor-Trek-boere wat in daardie streke gevestig het voordat die groot uittog uit die kolonie gekom het. Toe Cloete sake in Natal reël, was Oberholster en sy party begerig dat Cloete hulle sou besoek en dieselfde voorwaardes aanbied. Napier het nie toegelaat dat Cloete gaan nie. Die anti-Britse party in trans-Orangia is gelei deur Jan Mocke, wat nog die storie van hulp uit Holland geglo het en wie se ambisie ’n republiek onder Pietermaritzburg wes van die Drakensberge sowel as oos daarvan was. Op die 3de van Oktober het Oberholster aan die siviele kommissaris oor die stand van daardie streke geskryf. In laat November was daar gisting in die distrikte Colesberg, Graaff-Reinet en Cradock. Hare het die begin binne die kolonie van ’n georganiseerde opstand verdink, en gedink daar is geen tyd te verloor om troepe in die skynbaar ontevrede dele te skuif nie. [3] [4]
Op die 17de van Mei is die Grahamstad-biblioteek formeel geopen met ’n ete en dans waarby ongeveer 140 mense teenwoordig was. Die eiendom is aan die bestuurkomitee oorgedra op voorwaarde dat dit nooit vir enige ander doel gebruik sou word nie. Die rakke is gou met ongeveer 4,000 boekdele toegerus. By Cradock, ’n klein dorpie in ’n dorre distrik op die linkeroewer van die te dikwels waterlose Groot-Visrivier, was die majesteit van die wet nog gehuisves in wat vroeër ’n privaatwoning was. In Januarie het die eerwaarde dr. Roux mnr. Pears as predikant by Mooimeisjesfontein opgevolg, en op sy wens is die naam ’n paar maande later na Riebeek-Oos verander. Die eerwaarde Jan Hendrik von Manger het tot sy dood op die 2de van Mei belang in onderwyssake bly stel. In November is ’n aantal reëls en regulasies deur die sinode opgestel, nadat Napier hom die allerywerigste uitgespreek het om die kerk van die bande van wêreldlike inmenging in alle geestelike of suiwer kerklike sake te bevry. [3] [4]
Die regeringsbank, ná die stigting van die Cape of Good Hope- en Suid-Afrikaanse banke, het opgehou om te betaal; dit was toe ’n tyd lank in likwidasie, en is uiteindelik op die 31ste van Desember 1842 gesluit. 184 emigrante het in die jaar by Port Elizabeth geland, teenoor 55 in die jaar tevore. Op die 4de van Oktober is sir Lowry Cole ná slegs ’n uur se siekte by Highfield Park oorlede. Hy was die goewerneur wat van 1828 tot 1833 in die kasteel gesit het, en die derde voormalige Kaapse goewerneur wat sy dae beëindig het terwyl Napier die eed gehou het — ná Caledon in 1839 en Donkin in 1841. Petisies teen die invoer van jeugdige oortreders, as ’n aanhangsel tot die tronke van Engeland, is gehoor, en die voorgenome las is gestuit. Die petisies het saak gemaak omdat Robbeneiland al in 1841 as stortplek vir Indiese bandietsoldate geweier is, en omdat ’n later ministerie daarna bandiete vir ’n Tafelbaai-breekwater sou probeer; die nee van 1842 was die tweede van daardie weierings. [3] [4] [4]