Boer History1654 aan die Kaap die Goeie Hoop: Hongersnood, Sint Helena, Vrede en die Eerste Wingerde
Die Uitgaande Vloot en Ryniers se Afskeid
In Desember 1653 het die skepe Naarden, Breda en Lam van Texel aangekom. Hulle het baie groente ontvang, maar slegs drie ossies kon vir hulle gespaar word. Vroeg in 1654 is hulle gevolg deur die Vrede, Kalf en Draak – hierdie ses skepe vorm die uitgaande vloot van die seisoen. Die Vrede het haar naam bedrieg: haar offisiere het so geweldig gekanjer dat die raad iemand in beheer oor almal geplaas het. Secunde Jacob Ryniers is gekies en hom die tijdelike rang van handelaar toegeken sodat hy die skep kan beveel. Na sy afskeid het die posisie van secunde by die Kaap vir 'n tyd leeggebly. [3]
Die uitgaande seisoen het dus die fort van sy enigste handelaar-afisiel beroof net toe die voedselangstigheid op sy hoogtepunt was. Tuine kon nog groenerye vir oorvarende bemannings verskaf; vleis was 'n ander saak. Die koeiery in Oktober 1653 en die leë koperbottels het die kraale dun gemaak. Elke oks wat aan boord van 'n Indiaman gestuur is, was 'n oks wat nie hout getrek of vir die volgende oproep gebroed het nie. Die ses skepe van die seisoen het wat die bevelvoerder durf spaar geneem – en het hom laat wag vir 'n terugkeerfloot wat, onbekend aan hom, reeds beveel is om nie te kom nie.
Skarsheid, Robben-eiland en die Beachrangers
Die terugkeerflotas van Batavia is met ongeduld gewag. Gewasse was oorvloedig; byna alles anders was bijna uitgeput. Die paar skaap wat vir die flotas gereserveer was, is op Robben-eiland plaasgevoeg, waar die weiding uitstekend was. Europese haas en konies is daar losgelaat. ’n Klein groep mans is op die eiland plaasgevoeg om visvel en olie te versamel en om die skaap te beskerm — weiding, toekomstige gevangenis en visstasie is in een klein uitkamp oor die baai geweef. [3]
Die veekrag met die Khoikhoi het na die Oktober 1653-aanval byna dood gebly. Platte koper — die enigste soort in vraag — was uitgeput. Harry was gesê om binne land te wees; beachrangers is gesien met Gogosoa se mense; gesteelde Maatskappy koeie is herken onder koeie agter die berge. Skepe en soldate wou wraak neem vir David Janssen, maar van Riebeeck sou geen geweld toelaat. Gedryf deur bevel om vertroue deur genadigheid te inspireer, het hy selfs toegelaat dat die bende hom hande geskud het en het twee of drie van die gesteelde koeie teruggekoop. Teen middel van die somer het die Goringhaiquas so vry soos voorheen rondom die vesting gekom — al steur hulle nog steeds nie om koeie vir iets in die magazijn te ruil nie — en meeste van die beachrangers het teruggekeer om naby die vesting te bly, hoofsaaklik hout vir die werkers te versamel. [3]
Genadigheid was beleid onder druk. Die bevelvoerder se private berekening het steeds na oorname en diens gewys as ooit die Heeren XVII die tou losgelaat het; die leë koper rakke van die magazijn het vredelike handel in enige geval bijna onmoontlik gemaak. Vrede rondom die moer in vroeë 1654 was dus ’n oorweegde straf — beachrangers by die houtstapel, gesteelde koeie soms binne land, en die nederlaag eet groente terwyl dit die ooste horison vir seile wag wat nie aankom nie.
Tweede Jubileum — 6 April 1654
Die 6de April 1654, tweede jubileum van die aankoms van die besettersgroep, is as 'n dag van dankbaarheid aan God vir die mate van sukses wat bereik is, gevier. Van Riebeeck wens hy dat die dag as vakansie in ewigheid gevier word. In 1654 het die mangteld — gebrek aan brood en vleis, onrust oor die terugkeerflot — hulle daartoe gedwing om dit as 'n heilige dag te behandel; hulle het dit nie so gedoen op 6 April 1653 nie. Daar kon geen feest wees: hulle het van werk afgebly en 'n lang predikasie geluister, en so het hulle die geleentheid volgens die maksimum gebruik gemaak. [3]
Twee jaar ná die aankoms van die Drommedaris, het die nederlaag met leë hande gewag. Geen okskaap, geen vry wyn, geen parade van oorvloed — slegs rust van werk en 'n lang lees in die zaal waar, agt en 'n half jaar vroeër, oorlogsmeldings en veegetalle dieselfde ure ingevul het. Die jubileum was 'n bekentenis soveel as 'n viering: die vestiging het steeds gestaan, en daardie een ding alleen was genoeg om vir te dank.
Twee Maaltye per Dag en die Galiot Tulp
By 15 April 1654 was die ingevoerde proviand so goedkope dat die mense verlaag is tot twee maaltye per dag. Almal se oë was op die see gerig; geen vaal verskyn van die ooste nie. Op die 18de het die galiot Tulp vanaf die huis aangekom met swaar nuus: geheime bevels was in 1653 gestuur na Batavia dat die terugkeerflot van dié jaar niet by die Kaap moes aanhou, maar moet voortgaan na St Helena en daar wag vir instruksies. Daar was slegs genoeg brood vir vyf of ses weke op die verlaagde skaal, en geen peper, boontjies, gerst of ris nie. [3]
Die raad het onmiddellik besluit om die Tulp na St Helena te stuur om voedsel van die terugkeerflot te verkry. Sy het in haast gesê, met klerk Frederick Verburg om die toestand van die nederlaag aan die offisiere van die flot te verslag te doen, en assistent tuinman Willem Gerrits om jong appel- en sinaasappelbome van die eiland te bring. Oorlogstrategie in Europa het die Indiaman afgelei; oornag aan die Kaap hang nou af van 'n enkele galiot wat westwaarts moet vlieg om hulle te ontmoet. [3]
Die Tulp het vanaf St Helena op 11 Junie 1654 teruggekeer na slegs veer-en-een dae. Sy het die terugkeerflot by die anker gevind en ris en ander proviand verkry wat onmiddellik nodig was. Frederick Verburg, wat as klerk vertrek het, het teruggekeer as 'n onderhandelaar – bevorder tot daardie rang deur die admiraal en raad van die flot, wat hom ook secunde by die Kaap aangewys het. Die tuinman het jong vrugtebome gebring van dié wat lank op St Helena geplant was en daar toe al bijna wild geword het – levende kruisings van 'n ander eiland ingeplant in die grond van die Tafelbaai. [3]
Veer-en-een dae het die nederlaag gered. Die leë secundskap wat Ryniers agterlaat het, is gevul deur 'n man wat by die see bevorder is; die leë bakke het ris geneem van skippe wat nooit bedoel was om die Kaap hierdie jaar te voed nie. Die geheime bevel wat die Kaap byna verhonger het, het ook bewys dat die nederlaag onder druk kon uitreik na die Atlantiese logistiek van die Maatskappy en oornag terug kon trek deur die ingang.
Die Tulp op die Suidoostkus en Madagaskar
Na hierdie tyd is die Tulp gestuur om die kus van Afrika vanaf die Groot Visrivier tot Delagoa Bay te ondersoek, en dan na Madagaskar te gaan vir ’n lading ryk. In 1653 het ’n Jesuietse missie, Martinus Martini (’n Duitser wat van China na Europa terugkeer), van Riebeeck vertel dat goud, ambregris, ivoor, ebbe en slaafne langs die suidoostelike kus verkrybaar is; dat die Portugees twee of drie klein vaartuie jaarliks vanaf Mosambiek na Rio dos Reys en Os Medãos do Ouro stuur; en dat daar min Portugeesse suid vanaf Kaap Corrientes is. Van Riebeeck se instruksies aan Verburg het Linschoten sowel as Martini gelys. [3]
Die galiot het langs die kus in die winterseisoen geswem, dikwels in stormagtige weer, met swaar branding aan die kus. Nadat Mosselbaai verlaat is, was daar geen verdere kommunikasie met die land; toe Delagoa Bay se breedte bereik is, het sy ooste toe na Madagaskar geswem. By die baai van Antongil was die eilanders vriendelik, en ’n aansienlike hoeveelheid ryk is gekoop, met wat die galiot terug na die Kaap gekom het. Die reis het niks gedoen om foute op die kaart te korrigeer — maar dit het ’n voedsellijn oopgemaak wat verder as die onseker wisselhandel vanaf Tafelbaai en die oorgeskakelde terugvaartflessies van oorlogstyd uitgestrek het. [3]
Ambisie en honger het saam geloop. Goud en slaafne was die onderwerp van passasiers en ou boeke; ryk was die lading wat saak maak toe die voorraade laag geword het. Die Tulp se winterse kusreis — branding, storme, geen landings na Mosselbaai — was ondersoek op ’n kort leiband, altyd buigend ooste toe na graan in plaas van inlander toe na rykdomme wat meestal op papier bestaan by die vestiging.
Julie Verligting: Gewenste Skip, Rys en die Eerste Aziëerse Verbanning
In Julie 1654 het twee skepe verskennings gebring. Eerstens het die jacht Goudsbloem vanaf die ou land aangekom, bring 'n Engelse sloop van sewentig tone wat op die reis gevang is. Haar naam is verander van Merchant na Kaap Vogel; te liggies houtgewys vir hierdie kus, is sy na Java gestuur. 'n Paar dae later het die jacht Haas vanaf Batavia aangekom met 'n groot hoeveelheid rys. [3]
Met die Haas het die eerste van 'n klasse mense aangekom wat later in Suid-Afrika baie gewoon het, waarvan hul nageslag 'n belangrike element in die bevolking van Kaapstad vorm. Vier Aziëers is deur die Hoofreke van Regte van Batavia tot verbanning en swaar werk vir die lewe veroordeel; drie is in die Haas na Mauritius (toen 'n Maatskappybesit) gestuur, en een is na die Fort Goede Hoop gebring — die eerste Aziëerse verbanning wat by die Kaap onder Maatskappyveroordeling aangekom het. [3]
Julie het dus meer as net bins gevul. 'n Gewenste skip wat vir die Kaap herdoop is, rys vanaf Batavia, en 'n veroordeelde man van die Aziëerse reke het in dieselfde asem aangekom. Die nederlaag was nie meer net 'n Europese tuin-kamp met Khoikhoi buurman; dit was 'n knooppunt op 'n dwangsirkel wat reeds Batavia, Mauritius en Tafelbaai verbind het.
Dag van Gebed en Dankbaarheid — 23 Julie 1654
Omdat van die oorlog met Engeland, het die Gouverneur-Generaal en Raad van India ’n dag van gebed beveel dat God hul oorsaak sou seën en ’n dag van dankbaarheid vir die genade wat hulle ontvang het. In Azië se water het hulle vyf ryk pryse geneem en geen skip verloor nie. Van Riebeeck het daarop gewys dat die inwoners van die fort Goede Hoop spesiale rede tot dankbaarheid gehad het: hulle was in ernstige hongersnood vir voedsel en God het oorvloed gestuur; Hy het die Tulp se veertig-en-een-daagse reis na St Helena en terug gunstig gesien; Hy het die Goudsbloem ’n veilige pad en ’n Engelse prys gegee; en Hy het die Haas se seile so volgemaak dat die voorraade vol was. Vir al hierdie redes is 23 Julie 1654 apart gestel en as ’n heilige dag gevier. [3]
April se dun dankbaarheid onder twee maaltye per dag en Julie se volle heilige dag onder volle voorraade het dieselfde jaar ingesluit. Tussen hulle was die St Helena-rit, Madagaskar-ryskorrel, ’n pryssloop en die kennis dat oorlogstydse bevelle van Batavia ’n stasie kon laat sterf waarvoor die direkteure nog steeds verwag het om die flotte te verfrys. Dankbaarheid by die Kaap was konkreet: brood weer, rys weer, ’n tweede offisier weer.
Vrede met Engeland — Augustus 1654
Op 15 Augustus 1654 het die jacht Vlieland vanaf Texel aangekom na ’n baie vinnige reis, met nuus tot 19 Mei. Sy is deur die direkteurs gestuur om die vrede tussen die Staat en die Here Beskermheer van Engeland, Skotland en Ierland (Oliver Cromwell se Beskermheerskap) te bekondig. Vanaf daardie tyd was die Engelse as vriende behandel: een artikel van die vrede toonde die skippe van beide nasies vrylik in die hawe van die ander land winkels, voorrade en ander noodsaaklikes te koop. [3]
’n Paar maande later het die Engelse skip East India Merchant, bestem vir Bantam, in Tafelbaai ingeval en is vrywillig met groente versorg. Haar offisiere is deur die bevelvoerder verwelkom; die offisiere van die baste is in ruil op die skip uitgenooi. Geskenke is uitgewissel en ’n bietjie handel gedoen. Die selfde vlag wat die oorlogsmeldings van 1653 die baste leer vrees het, het nou by die Kaap as kliënt en gast heer en meester geword. [3]
Vrede het tonnages vrygemaak. Sonder dieselfde oorlogsvaarheid kon die Maatskappy ’n groot vloot ooswaarts stuur, en Tafelbaai sou die bewys voor die jaar se einde sien — nie as abstrakte strategie, maar as een na die ander skip wat groente, water en mense nodig het wat nog kan staan.
Skorbutvloote en die Kaap as 'n Vernuwingshawe
Vrede met Engeland het die Maatskappy toegelaat om 'n groot vloot na Indië te stuur sonder dieselfde oorlogstydse risiko. In 'n kort tyd het nie minder as veen en een vaartuie by Tafelbaai aangehou op hul pad oos toe. Almal was met oorvloedige groente versorg. Sommige skepe het soveel as vyf-en-veertig mans verloor op die reis en aangemeer met oor honderd onhulpe vanweë skorbut. Nuwe voorrade hier het jaarliks honderde lewens gered. Detensie was beperk omdat die swakste mans dikwels aan wal gesit is en gesonde in hul plek geneem. Offisiere wat 'n premie van ses honderd goudstuk vir 'n sesmaandse reis na Batavia gevolg het, het soms oor die Kaap geskiet sonder om te land; toe dit bekend geword het, is die verleiding verwyder deur ses maande by die Kaap by te tel. [3]
Hier het die stigtingsargument van 1652 vorm gekry vir 'n boerevolk op die kniepunt tussen Oos en Wes. 'n Klein republiek kon nie groot vloote oorleef as skorbut jaar na jaar die onderste dek leeggegooi het — rangs was swaar van buiteland, reise gemet in dode en geskonde. Tafelbaai se tuine en kraale was nie 'n versiering van rykdom nie; hulle was die werk van 'n gestigte gemeenskap — en 'n mediese en seevaart noodsaaklikheid. Veen en een skepe in een seisoen het die geval sterker gemaak as enige memorieel vir die Heeren XVII: die Kaap het gewerk toe dit kos gehad het.
Die kontras met April se twee maaltye per dag kon nie skerper gewees het nie. Die selfde vesting wat rys van St Helena gevra het, het nou sy bedde vir uitgaande vloote geskeur. Mans te swak om te werk is aan wal gesit; mans wat nog gesond was, is geneem. Die uitkamp het 'n filter geword in die bloedstroom van die VOC-route — 'n plek waar die sterwende geskei is van die lewende voor die lang reis na Batavia voortgegaan het.
Offisiere wat vroeger vir 'n ses-honderd-goudstuk-premie oor die Kaap geskiet het, het geleer dat tyd wat by die Kaap verbring word nie meer teen hulle tel nie. Daardie enkele reëlverandering het soveel geweeg as koolriewe. Dit het 'n aankoms by Tafelbaai van 'n loopbaanrisiko na 'n plicht verander, en dit het die private belang van skippere met die publieke belang van houers lewens in lyn gebring. Die tuine van 1652 is vir hierdie druk van rompe geplant; 1654 was die eerste jaar dat die druk in volle krag aangekom het nadat vrede die see weer oopgemaak het.
Seldery, Paarde en die Eerste Wijnstokke
Tydens hierdie somer was tussen twintig en dertig mans besiggestel by Dassen-eiland en Saldanha-baai in verband met die selderyinstellings, en die galiot Roode Vos was gereeld besig om heen en weer te gaan. Die bevelvoerder het geglo dat die wins op die selderyvelle alleen meer as genoeg sou wees om die Maatskappy se uitgawes by die Kaap te dek; die direkteurs het nie sy mening ondersteun nie. Die bootjies het egter uitgegaan, die proewer- en droogingsgronde is gebruik, en die westekus-eilande het 'n tweede ekonomie geword langs die tuine van Tafelbaai. [3]
Die Tulp is gestuur na St Helena vir paarde wat in 'n skip vanaf Batavia oorsee is, en om diegene wat daar vanaf Van Teylingen se vloot op die oewer gelos is, te probeer herwin, maar sy het slegs twee teruggebring. Paardemagte by die Kaap het dun gebly – 'n herinnering aan hoe min paarde selfs in die Oktober 1653 jag gereed was. [3]
Dit was in hierdie seisoen dat die eerste wijnstokke by die Kaap ingevoer is. Hulle het vanaf die grense van die Ryn gekom en is deur een van die uitgaande skips ontvang. Wat begin het as snitte in 'n skip se versorging, sou later die Kaap se wynkultuur wortel laat groei; in 1654 was hulle net 'n ander eksperiment in 'n tuin wat reeds geweet het watter wind kruie vernietig en watter helling koolraap vir die vloote behou. [3]
Selderyvelle, twee paarde, Rynwijnstokke: die jaar se sekondêre ladinge het klein gelyk teen ris en skorbutverligting, maar hulle het vooruit gewys – eilandindustrie, paardewyde en 'n verskynsel wat die eerste houtgeboue sou oorleef.
Oorspronklike beleid na die 1653-oorval
Sedert die strandrovers se rooftog in Oktober 1653, is daar baie min koeihandel gedoen. Die Khoikhoi is steeds met genade behandel — slegs omdat die bevelvoerder geen keuse gehad het nie. Alreeds het die beleid teenoor die oorspronklike mense verskil gelyk in die moederland en in Suid-Afrika. Die bestuurders het geskryf dat die werklike moordenaar van David Janssen moet sterf as hy opgespoor word, en dat Harry indien nodig as ’n gevangene na Batavia gestuur moet word, maar dat geen ander strandrovers gemolesteer moet word nie; slegs dieselfde aantal koeie wat gesteel is, moet gepak word, en slegs van die diewe. [3]
Van Riebeeck het geantwoord dat die werklike moordenaar nie kon opgespoor word nie en dat die diewe niks meer oor het om te pak nie. Retorsie teen hul vriende sou oorlog beteken tensy almal onmiddelik gevangenes gemaak word. Die manier om die vestiging van lui diewe te ontslae te raak, in sy oë, sou wees om hulle tot slawery te verlaag — genoeg provokasie, het hy geglo, om dit te verdedig — terwyl die voordeel tien of twaalfhonderd broeiende koeie en baie slawe vir die eilande en Batavia sal wees. Die konservatiewe beperking in die Nederlandse raadkamer en die bevelvoerder se harde plaaslike berekening het in opene spanning gestaan. [3]
Die Kaapmans het onlangs in groot groepe Tafelbaai besoek, en hul gedrag het elke verskynsel van vriendskap getoon. Die Europelers het swak houtgeboue met solide steenboue vervang; hulle het twaalf morgen grond in tuine omskep. Dalk as buitenaars die Khoikhoi lui lyk, het hulle gesien dat hierdie industrie permanente besetting beteken — nie ’n seisoenale kamp soos die Haarlem ontvlugtelinge nie. Hulle was bereid om met Europelers te handel, selfs maande lank te bly, maar nie ewig uit die weivelde uitgesluit te word nie. Hulle het houe op die rand van die grondwal gebou; toe hulle gevra is om te verhuis, het hulle geantwoord dat die grond hulne is en dat hulle waar hulle wou bou, sou bou. Ongewagte goed word gesteel; messing knoppe word van kinders se klere buite die vestiging afgesny. Werkmense beweeg slegs in gewapende groepe. Die bevelvoerder het wakers verdubbel en buitengewone voorzorgsmaatreëls geneem, oortuig dat Harry aan die agtergrond van die kwaad is en dat die Kaapmans sy raad volg. [3]
So het die vrede van 1654 met Engeland buite die land gesels saam met ’n ruwer vrede in die huis: tuine wat soos permanensie lyk, ’n grondwal omsny met Khoikhoi houe, en ’n bevelvoerder wat verbied is om so hard te slaan soos hy wens. Die jaar wat bewys het dat die Kaap skorbutflotte kan red, het ook bewys dat permanente besetting sonder wrywing nie aanvaar sal word nie.