Boer History1654 aan die Kaap die Goeie Hoop: Hongersnood, Sint Helena, Vrede en die Eerste Wingerde
Die Uitgaande Vloot en Ryniers se Vertrek
In Desember 1653 het die skepe Naarden, Breda en Lam uit Texel aangekom. Hulle het groente in oorvloed ontvang, maar slegs drie osse kon vir hulle afgestaan word. Vroeg in 1654 is hulle gevolg deur die Vrede, Kalf en Draak — hierdie ses skepe het die uitgaande vloot van die seisoen gevorm. Die Vrede het haar naam weerspreek: haar offisiere het so heftig getwis dat die raad iemand oor hulle almal aangestel het. Sekunde Jacob Ryniers is gekies en die voorlopige rang van koopman gegee sodat hy die skip kon aanvoer. Ná sy vertrek het die amp van sekunde by die Kaap ’n tyd lank vakant gebly. [1] [3]
Die uitgaande seisoen het die fort so van sy enigste beampte van koopmansrang ontneem juis toe voedselsorg ’n hoogtepunt bereik het. Tuine kon nog groente vir verbygaande bemannings sny; vleis was ’n ander saak. Die veerowery van Oktober 1653 en die leë kopervoorraad het die krale dun gelaat. Elke os wat aan boord van ’n Indiëvaarder gegaan het, was ’n os wat nie hout getrek of vir die volgende aandoening geteel het nie. Die ses skepe van die seisoen het geneem wat die bevelvoerder durf afstaan — en hom agtergelaat om op ’n retourvloot te wag wat, sonder sy wete, reeds beveel is om nie te kom nie.
Werk het nie stilgestaan met Ryniers se vertrek nie. Deur Januarie en Februarie het manne steeds palissades uit die woud agter Duiwelspiek op hul skouers aangedra, die gesteelde trekvee weg; die redoute by die Soutrivier- monding — eers Tranenburg, daarna Duynhoop — is as ’n duinbattery teen ’n moontlike vyandelike landing tussen fort en rivier aangedryf; en boekhouer Frederick Verburg is van Dasseneiland se robbejagreei teruggeroep om die dun amptelike staf by die fort te versterk. Nuwejaar self is slegs gemerk met ’n fles Spaanse wyn vir die arbeiders — ’n seldsame pouse in ’n jaar wat gou tyd sou meet aan maaltye wat gesny is en seile wat nie verskyn het nie. [1] [2] [3]
Skaarste, Robbeneiland en die Strandlopers
Die retourvloot uit Batavia is angstig verwag. Groente was oorvloedig; byna alles anders was byna uitgeput. Die paar skape wat vir die vloot opsygesit is, is op Robbeneiland geplaas, waar die weiding uitstekend was. Europese konyne is daar losgelaat. ’n Klein party manne is op die eiland gestasioneer om robvelle en olie te versamel en na die skape om te sien — weiding, toekomstige gevangenis en robbejagstasie ineen gevleg tot een klein buitepos oorkant die baai. [1] [3]
Veehandel met die Khoikhoi het ná die Oktober 1653-rowery byna dood gebly. Plat koper — die enigste soort wat gevra is — was uitgeput. Een groot horde is deur San-jagters van byna sy hele trop beroof en het niks om af te staan gehad nie. Harry sou binnelands wees; strandlopers is by Gogosoa se mense gesien; gesteelde Kompanjies- beeste is onder troppe agter die berge herken. Matrose en soldate wou wraak vir David Janssen, maar van Riebeeck wou geen vyandigheid toelaat nie. Gebonde deur opdragte om vertroue deur vriendelikheid te wek, het hy selfs die rowers toegelaat om hande met hom te skud en twee of drie van die gesteelde koeie teruggekoop. Teen die middel van die somer het die Goringhaiquas weer so vry om die fort beweeg soos vantevore — al was hulle steeds onwillig om vee vir enigiets in die magisyn te ruil — en die meeste strandlopers het teruggekeer om naby die fort te woon, hoofsaaklik om vuurmaakhout vir die arbeiders te versamel. [1] [3]
Vriendelikheid was beleid onder dwang. Die bevelvoerder se private berekening het steeds na beslaglegging en diensbaarheid geneig as die Here XVII ooit die teuels sou losmaak; die magisyn se leë koperplanke het vreedsame handel in elk geval byna onmoontlik gemaak. Op 7 April, toe hy met musketiers agter die berg uitgery het, het van Riebeeck ’n ronde kamp van sowat sestien hutte en omtrent honderd mense gevind, minstens drie van die Kompanjie se gesteelde beeste aan hul merke herken, en steeds alliansie voorgegee — wyn aangebied, melk en heuning ontvang — eerder as om oop oorlog te waag terwyl die fort vir brood honger ly. Vrede om die sloot vroeg in 1654 was dus ’n opgeskorte vonnis: strandlopers by die houtstapel, gesteelde koeie iewers binnelands, en die nedersetting wat groente eet terwyl dit die oostelike horison dophou vir seile wat nie kom nie. [1] [3]
Tweede Herdenking — 6 April 1654
Die 6de April 1654, tweede herdenking van die aankoms van die besettingsparty, is as ’n dankdag tot God gehou vir die mate van sukses wat behaal is. Van Riebeeck wou hê die dag moet as ’n feesdag in ewigheid gevier word, “sodat ons nageslag nooit die genade wat ons ontvang het, mag vergeet nie.” In 1654 het die nood — skaarste aan brood en vleis, angs vir die retourvloot — hulle dit as ’n heilige dag laat hou; so het hulle 6 April 1653 nie gehou nie. Daar kon geen fees wees nie: hulle het van arbeid afgesien en na ’n lang preek geluister, en só die meeste van die geleentheid gemaak. [1] [2] [3]
Twee jaar ná die landing van die Drommedaris het die nedersetting tyd gemerk met leë hande. Geen osgebraai, geen vrye wyn, geen parade van oorvloed nie — slegs rus van arbeid en ’n lang lesing in die saal waar oorlogsdepêches en vee- tellings dieselfde ure gevul het. Dieselfde dag kon die galiot nie vir Saldanha uitklaar weens windstilte nie; die skipper het na Robbeneiland geroei vir pikkewyne terwyl die herdenkingsgebed nog op die bevelvoerder se gemoed was. Die dag was soveel ’n belydenis as ’n viering: die stasie het nog gestaan, en dit alleen was genoeg om voor te dank. [1]
Twee Maaltye per Dag en die Galiot Tulp
Teen vroeg April was die rys, gort, bone en cadjangh op. Brood het vir ongeveer twee maande oorgebly; vleis en spek vir ses of sewe. Manne wat nog harde arbeid gedoen het, kon nie op brood en vleis alleen leef nie. Die raad het beveel dat pikkewyne en voëls van Robbeneiland en Saldanha gesout word as maagvullende kos, eers drie keer per dag bedien sodat duursame Kompanjiesvleis nie vermors hoef te word nie. Op 15–16 April 1654 was ingevoerde voorrade só byna op dat die mense tot twee maaltye per dag verminder is — soggens kool en groente met ’n bietjie spek, saans ’n pikkewyn per persoon. Sommige manne het gemor; matroos Gerrit Fagels en soldaat Evert Barentsen het gepraat van op die werk gaan lê of erger, en is in kettings geslaan hangende verhoor. [1] [3]
Alle oë het see toe gedraai; geen seil het uit die ooste verskyn nie. Op die 18de het die galiot Tulp uit Texel aangekom, nadat sy op 23 Desember 1653 langs die buitekus van Ierland gevaar en nêrens aangedoen het tot by die Kaap nie — boegspriet weg, maste en ra’s gebreek, die romp gelas en geklem. Saam met haar het verpletterende nuus gekom: geheime opdragte is in 1653 na Batavia gestuur dat dié jaar se retourvloot nie by die Kaap moes aandoen nie, maar na Sint Helena moes deurgaan en daar op opdragte wag. Daar het slegs brood vir vyf of ses weke op die verminderde skaal oorgebly, en geen ertjies, bone, gars of rys nie. Die twee vate gort en ertjies wat sy vir die Kaap gebring het, sou skaars drie weke hou. [1] [3]
Die raad het dadelik besluit om die Tulp na Sint Helena te stuur om kos by die retourskepe te bekom. Storme het haar dae lank in die baai gehou; sy het inderhaas op die aand van 23 April uitgevaar, met klerk Frederick Verburg om die nedersetting se toestand aan die offisiere van die vloot voor te lê, en assistent-tuinier Willem Gerrits om jong appel- en lemoenbome van die eiland te bring. Oorlog- strategie in Europa het die Indiëvaarders omgelei; oorlewing aan die Kaap het nou van ’n enkele galiot afgehang wat weswaarts jaag om hulle te onderskep. Terwyl sy weg was, het Harry se bondgenote vee ’n halfmyl van die fort laat wei en wou niks afstaan nie; honger soldate moes daarvan weerhou word om die trop te gryp; ’n dooie “orangh-outangh” wat op die berg gevind is, is deur manne geëet wat groente nie meer gevul het nie. [1] [3]
Die Tulp is op 11 Junie 1654 van Sint Helena terug ná slegs een-en-veertig dae — drie weke op die tuisvaart alleen. Sy het die retourvloot voor anker gevind: ses skepe (Phenix, Orangie, Salamander, Leeuwin, Coningh Davidt, Avontsterre) wat Batavia op 19 Januarie verlaat het, die Kaap op 27 Maart gesien, en dit op 2 April verbygesteek het sonder om aan te doen. By hulle het sy omtrent twee en ’n half last rys, twee kiste witsuiker, twee klein bale koring, was, speserye, lap, skoene, ou seildoek en tin bekom — genoeg vir onmiddellike behoeftes, tog nog slegs sowat vyf of ses weke se verdere voorraad as geen ander hulp kom nie. Frederick Verburg, wat as klerk vertrek het, is as onderkoopman terug — tot daardie rang verhef deur die admiraal en breë raad van die vloot, wat hom ook as sekunde aan die Kaap aangestel het. Die tuinier het jong vrugtebome gebring van dié wat lank op Sint Helena geplant is en teen dié tyd byna wild gegroei het — lewende entte van ’n ander eiland in Tafelvallei se grond. [1] [3]
Een-en-veertig dae het die nedersetting gered — maar net-net. Inspeksie van die galiot het getoon dat haar skipper by Sint Helena te vrygewig was en brood en gort aan die vloot uitgedeel het totdat die offisiere Verburg se berig van Kaapse nood betwyfel en nog minder afgestaan het. Die leë sekundeskap wat Ryniers gelaat het, is gevul deur ’n man wat op see bevorder is; die leë bakke het rys geneem van skepe wat dié jaar nooit bedoel was om die Kaap te voed nie. Die geheime bevel wat Tafelbaai byna van die honger laat omkom het, het ook bewys dat die nedersetting onder druk in die Atlantiese logistiek van die Kompanjie kon reik en oorlewing deur die ingang terugtrek. [1]
Die Tulp aan die Suidooskus en Madagaskar
Hierna is die Tulp beveel om die kus van Afrika van die Groot-Visrivier af na Delagoa- baai en Rio dos Reys te verken, en dan na Madagaskar te gaan vir ’n vrag rys — ’n tweede lyn van hoop, want die Roode Vos is reeds op 8 Mei daarheen gestuur op dieselfde boodskap. In 1653 het ’n Jesuïete-sendeling, Martinus Martini (’n Duitser op pad van China terug na Europa), vir van Riebeeck gesê dat goud, ambergris, ivoor, ebbehout en slawe langs die suidoostelike kus te kry was; dat die Portugese jaarliks twee of drie klein vaartuie van Mosambiek na Rio dos Reys en Os Medãos do Ouro gestuur het; en dat min Portugese suid van Kaap Corrientes te vinde was. Van Riebeeck se opdragte aan Verburg het Linschoten sowel as Martini aangehaal. [1] [3]
Die galiot het in die winterseisoen langs die kus gevaar, dikwels in stormweer, met ’n swaar branding teen die wal. Ná sy Mosselbaai verlaat het — waar slegte weer haar drie dae gehou het en geen inboorlinge of handel verskyn het nie — was daar geen verdere nuttige verkeer met die land nie. By Os Medãos do Ouro was die branding te heftig om te probeer; twee groot vreemde seile het die lig bewapende galiot gedwing om weg te swenk. Toe sy die breedte van Delagoabaai bereik, het sy oos gestuur na Madagaskar. By die baai van Antongil was die eilanders vriendelik. Verburg en sommige van die Hollanders het ’n maand in afsonderlike hutte gelê; die galiot se chirurgyn het die koning behandel, wat vergiftig was, en hom herstel; ruil het selfs buite seisoen omtrent drie last padi en twee last fyn wit rys opgelewer. Die koning het rys en slawe in hoeveelheid belowe as die Kompanjie terugkeer om ’n faktorij te plant, en wou hê Hollanders moet agterbly. [1] [2] [3]
Verburg het op 12 Desember 1654 uit ’n Madagassiese kano agter Tafelberg geland; die Tulp het dieselfde aand geanker. Hy het nie net rys gebring nie, maar ’n strategiese skets: Franse sterkte naby St. Lucia van sowat vierhonderd tot tweehonderd man verminder, wat velle versamel en Rooisee-vrybuiters ververs; ’n kans, het hy gemeen, vir die Kompanjie om die ryshandel te knyp en daardie teenwoordigheid oos van die Kaap te bemoeilik. Ambisie en honger het die hele jaar saamgeloop. Goud en slawe was die praatjie van passasiers en ou boeke; rys was die vrag wat saak gemaak het toe die magisyne laag geloop het. Die Tulp se winterkusvaart — branding, storms, geen landing ná Mosselbaai — was verkenning aan ’n kort leiband, altyd oos buigend na graan eerder as binnelands na ryke wat by die fort meestal op papier bestaan het. [1] [2]
Julie-verligting: Prysskip, Rys en die Eerste Asiatiese Balling
In Julie 1654 het verligting ernstig aangebreek. Eers het die jag Goudsbloem van die huis gekom, met ’n Engelse sloep van omtrent sewentig last wat op 15 April by Sint Vincent in die Kaap Verdes geneem is. Haar naam is van Merchant (Coopman) na Kaap Vogel verander; sy het twee-en-veertig esels na Barbados gehad, byna almal daar geland, terwyl die paar diere vir die Kaap op die vaart gevrek het. Te lig gebou vir hierdie kus, is sy later na Java deurgestuur. Die Goudsbloem self het vol siekes en skeurbuiklyers aangekom; kool en groente is dadelik aan boord gestuur. ’n Paar dae later het die jag Haas uit Batavia aangekom met ’n groot hoeveelheid rys, arak en ander voorrade — die sorg van die goewerneur-generaal en Raad van Indië sigbaar in rompe. [1] [3]
Saam met die Haas het die eerste van ’n klas persone gekom wat daarna talryk in Suid-Afrika sou wees, wie se afstammelinge ’n belangrike element in die bevolking van Kaapstad vorm. Vier Asiate is deur die Hoë Hof van Justisie van Batavia tot ballingskap en harde arbeid vir die lewe gevonnis; drie is in die Haas na Mauritius gestuur (toe ’n Kompanjiesbesitting), en een is na die fort Goede Hoop gebring — die eerste Asiatiese balling wat onder Kompanjiesvonnis aan die Kaap geland is. [3]
Van meer as sestig siekes wat van die Goudsbloem geland is, was sowat vyf-en-dertig of ses-en-dertig binne dae weer geskik om terug te gaan, en die res byna herstel — ’n klein repetisie van die verversingsrol wat die Kaap later in die jaar vir hele vlote sou speel. Die lankverwagte galiot Botterblom, saam met die Goudsbloem uitgevaar maar in storms geskei, het ook ingekruip; as onhandig vir Kaapse diens beoordeel, is sy vir Batavia gemerk. Julie het só meer as bakke gevul. ’n Prys wat na die Kaap herdoop is, rys uit Batavia, ’n gevonnisde man uit die Asiatiese howe, en baksteenwerk wat reeds op Kaapsgemaakte rooi stene soos dié van Leiden rys, het in dieselfde asem aangekom. Die nedersetting was nie meer slegs ’n Europese tuinkamp met Khoikhoi-bure nie; dit was ’n knooppunt op ’n dwangkringloop wat reeds Batavia, Mauritius en Tafelbaai verbind het. [1] [2]
Bid- en Dankdag — 23 Julie 1654
Vanweë die oorlog met Engeland het die goewerneur-generaal en Raad van Indië ’n biddag beveel dat God hul saak sou seën, en ’n dankdag vir genade ontvang — ’n besluit van 10 Junie 1653 vir alle plekke onder hul gesag. In Asiatiese waters het hulle vyf ryk pryse geneem en geen skip verloor nie. Van Riebeeck het gehou dat die inwoners van die fort Goede Hoop besondere rede tot dank gehad het: hulle was in sware nood vir kos, en God het oorvloed gestuur; Hy het die Tulp se een-en-veertigdae-reis na Sint Helena en terug begunstig; Hy het die Goudsbloem ’n veilige vaart en ’n Engelse prys gegee; en Hy het die seile van die Haas gevul sodat die voorrade vol was. Om al hierdie redes is laat Julie aan die Kaap as ’n heilige bid- en dankdag afgesonder en gehou. [1] [2] [3]
April se dun danksegging onder twee maaltye per dag en Julie se volle heilige dag onder vollopende voorrade het dieselfde jaar omraam. Tussenin het die Sint Helena-stormloop gelê, Madagaskar-rys nog op die water, ’n pryssloep, en die wete dat oorlogsopdragte uit Batavia ’n stasie kon uithonger wat die bewindhebbers nog verwag het om die vlote te ververs. Dankbaarheid aan die Kaap was konkreet: weer brood, weer rys, weer ’n tweede beampte.
Vrede met Engeland — Augustus 1654
Op 15 Augustus 1654 het die jag Vlieland uit Texel aangekom ná ’n baie vinnige vaart deur die Kanaal, met nuus tot 19 Mei. Sy is deur die bewindhebbers gestuur om die vrede aan te kondig wat tussen die State en die Lord Protector van Engeland, Skotland en Ierland (Oliver Cromwell se Protektoraat) gesluit is — op 18 Mei afgekondig, die dag voor sy Texel verlaat het, die Vrede van Westminster wat die eerste Anglo-Nederlandse seeoorlog beëindig het. Voortaan moes die Engelse as vriende behandel word: een artikel van die vrede het skepe van weerskante in die hawens van die ander vryelik voorrade, proviand en ander noodsaaklikhede laat aankoop. In die goeie nuus het die bevelvoerder Jan Danielsen van Veurne, Hendrick Juriaensen en Jan Soenwater uit die kettings vrygelaat en hul soldy herstel. [1] [2] [3]
’n Paar maande later, middel Desember, het die Engelse skip East India Merchant (kaptein Anthony Newport), op pad na Bantam, Tafelbaai aangedoen ná byna vyf maande op see, baie siek van skeurbuik en kort aan water. Sy het ’n ope brief van die Seventien getoon dat vyandelikhede gestaak is. Van Riebeeck het kool en groente vir twee maaltye per dag voorsien, geweier om skaars vee af te staan, en haar offisiere aan wal onthaal totdat hulle “pragtig vrolik, jolig en tevrede” aan boord gegaan het; hy is later omgepraat om in ruil aan boord te gaan. Geskenke is uitgeruil — Engelse bier, likeurs, kaas en gerookte tonge teen Kaapse groente — en ’n bietjie handel is gedryf, insluitend gekraakte Madagaskar-ebbehout geruil vir twee vate Engelse bier vir die forttafel. Dieselfde vlag wat 1653 se oorlog- depêches die fort geleer het om te vrees, het nou as kliënt en gas aan die Kaap aangesit. [1] [3]
Vrede het tonnemaat oopgesluit. Sonder dieselfde oorlogsrisiko kon die Kompanjie ’n groot vloot oos stoot, en Tafelbaai sou die bewys voor die einde van die jaar sien — nie as abstrakte strategie nie, maar as romp ná romp wat groente, water en manne nodig gehad het wat nog kon staan. Skepe wat in oorlogstyd die “agterroete” om Ierland geneem het, kon weer die Kanaal waag; die geografie van aankoms by die Kaap het met die verdrag verskuif.
Skeurbuikvlote en die Kaap as Verversingshaven
Vrede met Engeland het die Kompanjie toegelaat om sonder dieselfde oorlogsrisiko ’n groot vloot na Indië te stuur. Binne kort tyd het nie minder nie as een-en-twintig vaartuie op pad oos Tafelbaai aangedoen. Almal is met groente in oorvloed voorsien. Sommige skepe het soveel as vyftig man op die vaart verloor en geanker met meer as honderd hulpeloos van skeurbuik. Vars voorrade hier het jaarliks honderde lewens gered. Aanhouding was beperk omdat die swakstes dikwels aan wal gesit is en gesondes in hul plek geneem is. Offisiere wat ’n premie van ses honderd gulde vir ’n sesmaande-vaart na Batavia nagejaag het, het soms sonder aandoen verbygevaar; toe dit bekend geword het, is die versoeking verwyder deur by die ses maande die tyd by die Kaap by te tel. [3]
Hier het die stigtingsargument van 1652 vlees geword by die skarnier van Oos en Wes. ’n Klein republiek kon nie groot vlote laat dryf as skeurbuik jaar ná jaar die laer dekke leegmaak nie — range swaar uit vreemde lande gevul, reise gemeet in dooies en kreupeles. Tafelbaai se tuine en krale was nie ’n versiersel van ryk nie; hulle was die werk van ’n gevestigde gemeenskap — en ’n mediese en vlootnoodsaak. Een-en-twintig skepe in een seisoen het die saak sterker gemaak as enige memorie aan die Here XVII: die Kaap het gewerk wanneer sy kos gehad het om te gee.
Die teenstelling met April se twee maaltye per dag kon skaars skerper wees. Dieselfde fort wat rys by Sint Helena gebedel het, het nou sy beddings vir uitgaande vlote gestroop. Manne te swak om te werk is geland; manne nog gesond is weggevat. Teen Augustus het die tuin op sowat drie morg gestaan en is met nuwe ywer besaai; teen September is saad van raap, wortels, beet, kool, blomkool, radys, blaarslaai en waterkers reeds aan die Kaap self gewin. Die buitepos het ’n filter in die bloedstroom van die VOC-roete geword — ’n plek waar die sterwendes van die lewendes geskei is voordat die lang vaart na Batavia voortgegaan het. [2] [3]
Offisiere wat eens verbygejaag het vir ’n seshonderd-gulde-premie, het geleer dat tyd wat by die Kaap ververs word, nie meer teen hulle sou tel nie. Daardie enkele reëlverandering het soveel saak gemaak as koolrye. Dit het ’n aandoening by Tafelbaai van ’n loopbaanrisiko in ’n plig verander, en dit het die private belang van skippers met die openbare belang belyn om bemannings aan die lewe te hou. Die tuine van 1652 is vir hierdie druk van rompe geplant; 1654 was die eerste jaar dat die druk ná vrede die see heropen het, in krag aangekom het.
Robbejag, Perde, Baksteen en die Eerste Wingerdstokke
Gedurende hierdie somer is twintig tot dertig man by Dasseneiland en Saldanhabaai in verband met die robbejagstasies aan die werk gehou, en die galiot Roode Vos is taamlik aanhoudend heen en weer gebruik. Velle het by die duisende huiswaarts gegaan — vragte van etlike duisend op ’n slag, olie in vaatjies en leggers wanneer vate nie lek nie. Die bevelvoerder het geglo dat die wins op die robvelle alleen die Kompanjie se uitgawes aan die Kaap meer as sou dek; die bewindhebbers het sy mening nie onderskryf nie. Robpare is in 1654 in die Nederlande teen ses-en-twintig stuiwers geveil, tog het geen groot mark oopgegaan nie, en hoop op hoë Japanese pryse sou later ineenstort. Tog het die bote uitgegaan, die trywerke en drooggronde gewerk, en die weskus-eilande het ’n tweede ekonomie langs die tuine van Tafelvallei gebly. [1] [2] [3]
Perde het pynlik min gebly. Die Tulp is na Sint Helena gestuur vir diere wat in ’n skip uit Batavia verbygesteek is, en om te probeer dié te herwin wat daar van Van Teylingen se vloot aan wal gesit is, maar sy is met slegs twee terug. Berede sterkte aan die Kaap het dun gebly — ’n herinnering aan hoe min perde selfs in die Oktober 1653- agtervolging gereed gestaan het, en hoe hout en baksteen nog hoofsaaklik op manne se skouers beweeg het. Baksteenmaak self het gevorder: Kaapse klei het fyn rooi stene “net soos Leidse steen” opgelewer, van Junie af gelê in ’n woning met kelder aan die batterykant, en teen jaareinde het ’n oond sestig voet by dertig by dertien (Rynlandse maat) sowat 437 000 stene gereed om te brand gehou — materiaal vir permanente huise binne ’n fort wat nog deur winterreëns geteister is. [1] [3]
Dit was in hierdie seisoen dat die eerste wingerdstokke aan die Kaap ingevoer is. Hulle het van die Ryn se oewers gekom en is deur een van die uitgaande skepe ontvang. Wat as steggies onder ’n skip se sorg begin het, sou in later jare die Kaap se wynkultuur wortel; in 1654 was hulle slegs nog ’n proef in ’n tuin wat al geleer het watter winde ertjies vernietig en watter hange kool vir die vlote hou. Op Robbeneiland het skape tot in die vyftigs aangeteel; koring agter die fort is teen Desember deur suidoosters uitgeslaan totdat skaars ’n vierde oorgebly het om te oes — dieselfde windekonomie wat elke gewasbesluit gevorm het. [1] [3]
Robvelle, twee perde, Rynse wingerde en honderde duisende bakstene: die jaar se sekondêre vragte het klein gelyk langs rys en skeurbuikhulp, tog het hulle vorentoe gewys — eilandbedryf, berede reikwydte, permanente mure, en ’n gewas wat die eerste houthuise sou oorleef.
Inheemse Beleid ná die 1653-rowery
Sedert die strandlopers se roof van Oktober 1653 is baie min veehandel gedoen. Die Khoikhoi is steeds vriendelik behandel — slegs omdat die bevelvoerder geen keuse gehad het nie. Reeds het die beleid teenoor die inboorlinge in die moederland en in Suid-Afrika anders gelyk. Die bewindhebbers het geskryf dat die werklike moordenaar van David Janssen ter dood gebring moes word as hy ontdek word, en dat Harry desnoods as gevangene na Batavia gestuur kon word, maar dat geeneen van die ander strandlopers lastig geval moes word nie; slegs dieselfde getal vee as gesteel moes gevat word, en slegs van die rowers. [3]
Van Riebeeck het geantwoord dat die ware moordenaar nie opgespoor kon word nie en dat die rowers niks oor gehad het om te vat nie. Vergelding op hul bondgenote sou oorlog beteken tensy almal gelyk gevange geneem word. Die manier om die nedersetting van ledige rowers te ontslae te raak, was volgens hom om hulle tot diensbaarheid te bring — uitlokking genoeg, het hy gehou, om dit te regverdig — terwyl die wins tien of twaalfhonderd teelvee en baie slawe vir die eilande en Batavia sou wees. In April het hy al aan die Seventien geskryf dat slawe winsgewend by robbe en lande kon werk en goedkoop saam met rys uit Madagaskar gebring kon word. Direksiekamer-terughouding in die Nederlande en die bevelvoerder se harder plaaslike berekening het in oop spanning gestaan. [1] [3]
Die Kaapmans het onlangs in groot partye Tafelvallei besoek, en hul optrede het elke skyn van vyandigheid gehad. Die Europeërs het brose houthuise met stewige baksteengeboue vervang; hulle het omtrent twaalf morg grond in tuine verander. Hoe dof buitestaanders die Khoikhoi ook al mag dink, hulle kon sien dat hierdie ywer permanente besetting beteken het — nie ’n seisoenkamp soos die Haarlem-skipbreukelinge nie. Hulle was bereid dat Europeërs handel dryf, selfs maande lank bly, maar nie om vir altyd van weivelde uitgesluit te word nie. Hulle het hutte op die allerrand van die sloot gemaak; toe gevra is om te skuif, het hulle geantwoord dat die grond hulle s’n is en hulle sou bou waar hulle wil. Ongeskuilde goed is gesteel — selfs die tuig en enterdreg van ’n sampan in die riete; koperknoppies is van kinders se klere buite die fort gesny. Werkers het slegs in gewapende geselskappe beweeg. Byna honderd gewapende manne is naby die vee op die bergrand gesien; musketiers op wag het hulle afgehou. Die bevelvoerder het sentries verdubbel en buitengewone voorsorg getref, oortuig dat Harry agter die onheil sit en dat die Kaapmans sy raad volg. [1] [3]
Só het 1654 se vrede met Engeland in die buiteland langs ’n rouiger vrede tuis gesit: tuine wat na permanensie gelyk het, ’n sloot met Khoikhoi-hutte op die rand, en ’n bevelvoerder wat nie so hard mag slaan soos hy wou nie. Binnelandse stamme het name gebly sonder sterkte of plek op enige betroubare kaart; vrywilligers sou die volgende seisoen hulle gaan soek. Die jaar wat bewys het dat die Kaap skeurbuikvlote kon red, het ook bewys dat permanente besetting nie sonder wrywing aanvaar sou word nie — en dat hongersnood, wanneer dit kom, nie net in leë bakke gemeet sou word nie, maar in hoe styf ’n honger garnisoen van die troppe gehou kon word wat in sig van die mure wei. [3]