Boer History1899 in Suid-Afrika: Die Haagse Konvensie, Derdepoort, en Jacobsdal
Die Haagse Konvensie — 29 Julie 1899
Op die 29ste Julie 1899 is die Laws and Customs of War by Land in Den Haag geteken. Daardie stuk papier was nie ’n Kaapse wet nie en nie ’n republikeinse wet nie. Dit was ’n internasionale konvensie oor hoe ’n leër mense en eiendom moes behandel sodra oorlog oopgegaan het. Die twee Boerestate wat nog in die binneland gestaan het, was die Zuid-Afrikaansche Republiek en die Oranje-Vrystaat. Brittanje het die Kaapkolonie en Natal gehou. Wat op die Julie-ondertekening gehang het, was die maatstaf waarvolgens nie-vegtendes in daardie Republieke beoordeel sou word as die jaar in ’n oorlog sou draai: onbeskermde vroue en kinders, plaashuise, voedsel en deksel — nie net mans wat nog onder die wapen was nie. [6]
Een klousule van daardie konvensie is later as Artikel 7 gedruk. Krygsgevangenes moes, wat voedsel, huisvesting en kleding betref, op dieselfde voet behandel word as die troepe van die regering wat hulle gevange geneem het. Die artikel is nou. Dit noem nie ’n plaashuis nie. Dit sit ’n vloer vir ’n gevange man: hy moes nie onder die rantsoen, dak of kleding van die leër wat hom hou, gevoed, gehuisves of geklee word nie. Dieselfde konvensie, in die vorm waarin dit aangehaal is sodra kolomme in die veld was, is ook vir die posisie van mense wat glad nie geveg het nie, ingeroep. Daarom hoort ’n Julie-handtekening in Europa op ’n Suid-Afrikaanse jaarblad. Die Republieke het vroue en kinders op die plase gehad. Brittanje het ’n gereelde leër en koloniale troepe gehad. As oorlog oopgaan, sou die vraag wees of daardie reëls nog ’n offisier op die republikeinse lyn bind. [6]
’n Leser wat net later kampstatistiek ken, het nog daardie Julie-datum in hierdie jaar nodig. Die konvensie is drie maande voor die geveg begin het, geteken. Dit is nie in Pretoria of Kaapstad geskryf nie. Dit was die stuk papier wat later gebruik is om te sê dat Britse bevelvoerders, al in die vroegste stadia van die oorlog, ’n neiging getoon het om die bepalings daarvan oor nie-vegtendes binne die Republieke te verontagsaam. Plaasbrandstigting en die aanjaag van vroue is nie Artikel 7 nie. Hulle is die toets van die wyer Haagse reëls oor mense wat nie in die vuurlyn was nie. Kalender 1899 maak dus, op hierdie blad, oop met ’n handtekening — nie met ’n geveg nie. [6]
Wat op die 29ste Julie gehang het, was nie ’n Kaapse inlywing nie en nie ’n nuwe distrik op die oostelike rol nie. Dit was ’n genoemde internasionale reël, van krag voordat die eerste kolom ’n republikeinse heining oorgesteek het. Wanneer huise in November en Desember verbrand is, sou die aanklag nie wees dat ’n plaaslike plakkaat verbreek is nie. Die aanklag sou wees dat die Haagse stuk van vanjaar opsy gesit is. [6]
Derdepoort — 25 November 1899
Oorlog tussen Brittanje en die twee Republieke het in Oktober 1899 oopgegaan. Die gedrukte rekord wat op hierdie blad gebruik word, gee nie die uur van die eerste skoot nie. Dit dateer die eerste genoemde skending van die Haagse reëls uit die vroeë oggendure van die 25ste November 1899, sowat ’n maand ná daardie uitbreek. Die plek was die gehuggie Derdepoort. Dit was nie ’n kommandogeveg op ’n oop rif nie. Dit was ’n klein nedersetting, witvlagge, en ’n gemengde kolom wat ’n grens oorgesteek het wat hom gesê is om nie oor te steek nie. [6]
Linchwe se mense is tot die aanval opgemaak en deur Britse offisiere aangevoer, tesame met sowat 200 Rhodesiese troepe onder kaptein Llewellyn. Die vroue in die gehuggie het etlike kere die witvlag gehys. ’n Aantal van die mense wat nie geveg het nie, is doodgemaak. Huise is verbrand. Verskeie vroue en kinders is gevange geneem. Daarom is Derdepoort vanjaar se eerste genoemde geval, en nie ’n later kamp nie. Die Haagse stuk van Julie het oor die posisie van nie-vegtendes gepraat. Hier was die nie-vegtendes in die gehuggie, onder ’n witvlag, toe die kolom ingekom het. [6]
Die gevangenes is te voet na Linchwe se kraal by Mochudi aangejaag. Sommige was al gewond. Vir die 2 dae wat hulle aangejaag is, het hulle geen voedsel ontvang nie. Llewellyn het sy spyt uitgespreek dat die vroue by die aanval van “our soldiers” betrokke geraak het. Hy het probeer verskoon deur te sê dat sy eie manskappe, wat glo opdrag gehad het om nie die grens oor te steek nie, handuit geruk het. Geen vergoeding is deur die Engelse betaal vir die skade wat “our soldiers” aangerig het nie. Die gevange vroue is ten minste teruggestuur. ’n Oorlogstelegram van die regering van die Zuid-Afrikaansche Republiek het die voorval die volgende dag, die 26ste November, aangeteken. [6]
Wie hierdie mense was, moet nog binne hierdie opskrif gesê word. Linchwe het by Mochudi gesit. Derdepoort was die gehuggie aan die ander kant van die lyn wat sy manskappe nie moes oorgaan nie. Die Rhodesiese troepe was Britse koloniale soldate, nie ’n Boerekommando nie en nie ’n Kaapse dorpswag nie. Llewellyn was die genoemde offisier by hulle. Die witvlag is waarom die geval nie as ’n ontmoeting van twee gewapende lyne geliasseer word nie. Wat op die oggend van die 25ste gehang het, was of die Julie-konvensie nog iets beteken het sodra ’n gemengde kolom ’n gehuggie verbrand en gewonde vroue te voet aangejaag het. [6]
Die geval het sowat ’n maand ’n uitsondering gebly. Dit was nie omdat die Haagse reëls aanvaar is nie. Dit was omdat Britse kolomme nog buite die grense van die Republieke gehou is, en die gevegsfronte nog in Britse gebied gelê het. Waar Engelse patrollies wel deurgekom het, selfs vir ’n dag of twee, het hulle nie geskroom om daardie reëls na willekeur te skend nie. Derdepoort is dus sowel die eerste genoemde geval as, vir ’n kort tyd, die alleenstaande een. Die res van Desember sou wys of die alleenstaan sou hou. [6]
Arundel, Colesberg, en Modderrivier — Desember 1899
Teen Desember het die uitsondering al in Britse gebied self begin deurloop. Die noord-Kaapse distrikte wat die Boere toe beset het, was nie republikeinse plase nie. Hulle was Kaapse grond, onder dieselfde kroon as die leër wat vuurmaakgoed uit ander mense se huise gebrand het. Daarom tel ’n brief van die Colesberg-kant net soveel as Derdepoort. As private eiendom in die Kolonie nie gespaar is nie, was die Haagse toets nie meer net ’n vraag vir die republikeinse lyn nie. [6]
Op die 28ste Desember 1899 het Bossley van die eerste Australiese Ruitery aan ’n vriend in Sydney geskryf. Sy afdeling het ’n groot aantal perde, skape en pluimvee gevat. Die soldate kon die hoenders net in die hande kry deur hulle agterna te sit en hulle met lanse te deursteek. Soms het ’n hele afdeling elke oggend op ’n plundertog uitgegaan om vuurmaakgoed te versamel. In ’n streek waar brandhout skaars was, het hulle gemeubileerde wonings oopgebreek en stoele, tafels, selfs klaviere vernietig om iets te hê om te brand. Arundel, vanwaar hy geskryf het, het suid van Colesberg gelê — in die Kaapkolonie, nie oor ’n republikeinse heining nie. [6]
Wie Bossley was, het nog ’n reël nodig. Hy was nie ’n generaal nie en nie ’n republikeinse president nie. Hy was ’n koloniale troeper wat huis toe geskryf het vanuit ’n Kaapse kamp. Die eerste Australiese Ruitery het op die Colesberg-front gesit, waar Boerkommando’s ná die Oktober-opening suid die Kolonie ingekom het. Sy brief is bruikbaar omdat dit nie ’n later protes uit Pretoria is nie. Dit is ’n Britse koloniale soldaat wat beskryf wat sy eie afdeling aan huise gedoen het wat nog stoele en klaviere gehou het. [6]
’n Artilleris by Modderrivier het gesê dat die huise wat hulle oopgebreek het alles gehad het wat in ’n Engelse dorpshuis sit, en dat dit verskriklik was om te sien wat die soldate uitgedra het. Dit is dieselfde Desember-verhaal uit ’n ander arm van dieselfde leër, op die westelike lyn eerder as by Colesberg. Die punt is nie ’n katalogus van meubels nie. Dit is dat die huise nie leë skure was nie. Hulle was bewoonde kamers, oopgemaak vir buit en vir vuurmaakgoed, terwyl die mans wat hulle besit het op kommando was of al weg was. [6]
Wat op daardie Desember-briewe gehang het, was die Kaapse helfte van vanjaar se aanklag. Derdepoort was ’n gehuggie aan die republikeinse kant van ’n grens. Arundel en Modderrivier was Britse kampe in of teen Kaapse distrikte. Private eiendom is in nie een van die twee gespaar nie. Die later proteste van 1900 sou nie op ydele gronde berus nie. Hulle sou deels berus op Bossley se klaviere en op die artilleris se dorpshuis-kamers, al neergeskryf voordat die jaar toegemaak het. [6]
Jacobsdal, Lubbe, en die Eerste Republikeinse Wonings — Desember 1899
Offisiële inligting het ’n syfer op die Vrystaatse kant van dieselfde Desember gesit. In die distrik Jacobsdal alleen is gedurende Desember 1899 en Januarie 1900 18 huise gedeeltelik verbrand of in puin gelê. Jacobsdal is nie Colesberg nie. Dit het binne die Oranje-Vrystaat gesit, op die westelike front, na die Kaapse lyn en die Modder. Die telling loop ’n paar dae in die volgende kalender in. Die genoemde Vrystaatse plase was al teen die einde van Desember plat. [6]
Naby die Jacobsdalgrens is kommandant Lubbe se woning en sy plaas Lubbeshoop vernietig. Die plase van sy broers en swaers op Weltevreden, Kareelaagte, Du Toitsheuvel en Badenhorstrust is teen die einde van Desember totaal deur Britse patrollies verniel. Lubbe was ’n Vrystaatse kommandant — ’n offisier van die republikeinse milisie, nie ’n Kaapse staatsamptenaar nie. Sy huis was nie ’n magazyn nie en nie ’n fort nie. Dit was ’n plaashuis aan die Jacobsdal-kant, verbrand terwyl die gevegsfronte in die hoofsaak nog op Britse grond gelê het. [6]
By Bloemdraai aan die Oranje is ’n woning leeggemaak en daarna vernietig. Alles is eers deur Britse troepe daaruit gehaal voordat dit platgegaan het. Die Oranje hier is die rivier wat lank die Vrystaat se suidelike lyn teen die Kaap gemerk het. ’n Huis aan daardie rivier, gestroop en daarna verniel, is nie ’n toeval van ’n enkele patrollie wat op die verkeerde oewer verdwaal het nie. Dit is dieselfde Desember-werk wat Lubbe se dak gevat het. [6]
’n Oorlogstelegram van die 27ste Desember 1899 het dié as die eerste wonings in die Republieke aangeteken wat verbrand is. Derdepoort in November was die eerste genoemde geval van ’n gehuggie aangeval en vroue aangejaag. Die telegram van 27 Desember is die eerste genoemde verbranding van huise binne die republikeinse lyn self. Daarom sluit Jacobsdal die jaar op hierdie blad. Die Haagse handtekening van Julie, die Oktober-opening, die November-gehuggie, en die Desember-plase sit in een volgorde. [6]
Wat op daardie Desember-plase gehang het, was nie meer of Derdepoort ’n uitsondering sou bly nie. Britse patrollies het nou genoemde Vrystaatse huise verbrand — Lubbe s’n onder hulle — terwyl die hoof fronte nog in Britse gebied gelê het. Die Julie-konvensie het oor nie-vegtendes en oor private dakke gepraat. Teen die laaste week van 1899 was daardie dakke al plat by Jacobsdal, by Lubbeshoop, by Weltevreden, Kareelaagte, Du Toitsheuvel, Badenhorstrust, en Bloemdraai aan die Oranje. Die jaar eindig op daardie lys. [6]