Boer History1759 aan die Kaap die Goeie Hoop: Franse voorsieningsbloei, Chinsurah-bevele en konsistories
Negende jaar: Kasteelkontinuïteit — 1759
Kalender 1759 het oopgegaan in die negende jaar van Ryk Tulbagh in die eerste stoel. Hy was nog nie heeltemal twee-en-vyftig nie toe hy op die 27ste van Februarie 1751 goewerneur geword het; die openbare voorstelling aan die burgers en die belofte van getrouheid van die amptelike borde het op die 15de van April gevolg. Saterdag, die 8ste van April 1752, was ’n dag van danksegging vir honderd jaar van Kompanjiesbesit, terugkykend na die tuine van 1652. In 1753 is sy vrou Elizabeth Swellengrebel ná ’n ernstige verkoue dood ná sewentien jaar van huwelik en het hom as kinderlose weduwenaar gelaat. Maart 1755 het hom tot buitengewone raadslid van Nederlands-Indië verhef, ’n rang hoër as goewerneur sonder om by sy pligte te voeg. Hy was die tweede Kaapse goewerneur wat tot daardie derde topstoel in die Kompanjie se handelsryk verhef is. Onafhanklike fiskaal Pieter van Reede van Oudtshoorn het nog sy amp beklee. Die sekunde Sergius Swellengrebel het nog die tweede stoel gesit. Landdros Jan Andries Horak het nog Swellendam gesit. Adriaan van Schoor, in September 1748 ná die dood van Pieter Lourens aangestel, het nog Stellenbosch en Drakenstein gesit. Adriaan de Nys het nog Simonstad gesit. Die Kasteel se gewone besigheid—oop toegang, vaste fooie, geen private handel deur amptenare—was ’n negende jaar se gewoonte. Die somptuositeitswette wat op die 25ste van Maart 1755 aangepas is, het nog gestaan: geen vergulde koets behalwe die goewerneur s’n nie, geen livrei behalwe ’n raadslid se koetsier nie, geen groot sambreel behalwe ’n opperkoopman of ’n borddame s’n nie. [3] [7] [9]
As goewerneur was hy sonder die minste moeite toeganklik vir almal wat hom wou sien. Die nederigste individu kon griewe in die ore van die vader van die land uitstort en seker wees van ’n geduldige gehoor. As die klagtes gegrond was, het hy spoedige regstelling gekry; in elk geval was hy seker van goeie raad. Daardie hoedanigheid meer as enige ander het hom by die mense bemind gemaak. Sy eerlikheid was bo verdenking in ’n tyd toe eerlikheid skaars van manne in sulke poste verwag is. Kompanjiesalarisse was klein, en dit is amper as vanselfsprekend aanvaar dat amptenare hul inkomste op enige wyse sou aanvul wat nie strafbaar was nie. Tulbagh het sy gesig ferm teen daardie gewoonte gekeer. Hy het nie self handel gedryf nie, en hy sou ook nie toelaat dat enige ander regeringsamptenaar dit doen nie. Die fooie wat hulle in sekere transaksies mag ontvang het, was vasgestel, en hulle is beperk om nie meer te neem nie. Hy het sy eie uitgawes so gereël dat hy goed binne sy inkomste en toelaes geleef het, en wat hy oor gehad het, gebruik om ander se nood te verlig. Onder sy administrasie was elke man seker om sy toekomste te kry. Geen man is aan onnodige versuim onderwerp nie; geen omkopery is ontvang nie; geen valse rekeninge is gelewer nie. Ewewig en ’n gebrek aan swaaiende durf het nie ’n onewevolle stoel beteken nie. Hy het nooit gewildheid om gewildheid se ontwil gesoek nie. Sagmoedig en verdraagsaam het hy gebly; sterk wanneer die goewerneur se gesag getrotseer is. Die negende jaar het daardie sterkte getoets op ’n reede wat met betalende Franse rompe volgeloop het, op ’n kerkring wat die raad gekanselleer het, en op Engelse kleure wat, ná Bengaalse nuus, koeler behandel moes word as wat die vredesverdragte miskien sou laat dink. [3] [7] [9]
Kontinuïteit van persone was die punt van die negende jaar net soveel as nuutheid van plakkaat. Dieselfde kasteel, dieselfde borde, en baie van dieselfde amptenare het gebly. Europeërs en Khoikhoi het in die ou distrikte op vriendelike voet saamgeleef, maar by geleentheid is die vrede deur San-rowe versteur. Grond is steeds aan koloniste toegeken sonder om Khoikhoi-stamgroepe te raadpleeg. Daar het nog volop grond gelyk oor te wees. Veeposte in die buitenste distrikte was waarskynlik nooit minder as vyf of ses duisend akker nie, waarvoor, wanneer dit ingevorder kon word, ’n jaarlikse huur betaal is—£2 10s. tot 1732 en daarna £5. Die oostelike gehuggie Swellendam het ’n gehuggie gebly; die pont wat in 1757 op die Breede, naby die aansluiting van die Sonderend, geplaas is, was nog die openbare boot op daardie pad. Die Franse sterrekundige abbé Nicolas Louis de la Caille het op die 8ste van Maart 1758 gelaat. Philippe Jacob Naudé van Berlyn, wat in 1754 in die Kompanjie se diens aangekom het, was nog ’n Kompanjiesdienaar. Ds. Hendrik Kroonenburg het nog die Kaapse preekstoel gesit, nou saam met ds. Johannes Frederik Bode, wat in November 1758 Voltelen se plek gevul het. Ds. Gerhardus Croeser het nog Zwartland gesit. Ds. Johannes Appeldoorn het nog Stellenbosch gesit. Ds. Van der Spuy het nog Drakenstein gesit. Roodezand se kerk te Waveren was nog onder Remmerus Harders, in Januarie 1758 binneland toe gestuur deur kommissaris Johan Gideon Looten ná Meyring se dood in Mei 1757. [3] [4] [8]
In die sensusopgawes van 1754 is die getal koloniste van beide geslagte en alle ouderdomme as 5 510 gegee, en die getal slawe wat hulle besit het as 6 279. In dié van 1756 word die getal koloniste as 5 128 gegee, en van hul slawe as 5 787. Geen later telling het in 1759 op die Kasteeltafel gesit nie. In gewone jare het die getal sterftes tot dope grofweg as 100 tot 261 gestaan, en daar was ’n voortdurende aanwas tot die koloniale bevolking deur Kompanjiesdienaars wat hul ontslag geneem het. Die syfers, hoewel hulle nie as volkome akkuraat vertrou kan word nie, gee nogtans die idee van die swaar lewensverlies deur die pokke. Tafelvallei het tussen 1 Mei en 31 Oktober 1755 963 Europeërs en 1 109 swartes begrawe. By die Khoikhoi het die siekte groot verwoesting aangerig, verder binneland toe as in 1713. Voor midsumer het dit heeltemal uitgesterf. Die negende jaar het dus nog binne daardie skadu geleef: minder vrye huishoudings, minder slawe, en ’n kolonie wat graan uit reserwes uitgevoer het terwyl die hoofstad se arbeidskrag dun gebly het. Kompanjiesboeke het al die kwartaallikse 600 gulden gesluit wat sedert 1747 aan Tulbagh se weduwee-moeder Catharina Cattepoel gestuur is; sy is in 1757 oorlede. ’n Kinderlose weduwenaar het die eerste stoel gesit sonder daardie Hollandse huishoudelike eis. [3] [9]
Uitwaarts het die grondbedeling nie verander nie. Veeposte van vyf of ses duisend akker het nog gelyk of daar grond genoeg oorbly. Jaarlikse huur, wanneer dit ingevorder kon word, het £5 gebly ná die vyftienjarige erfpagskikking van 1732. Khoikhoi wat nog in kompakte groepe saamgehou het, het hul eie bestuur behou, met kapteins wat in die praktyk deur die Nederlandse owerhede aangestel is. Slegs wanneer Europeërs of slawe ook betrokke was, is hulle aan koloniale reg onderwerp. Die groter getal het ou stamonderskeidings verloor en as afhanklikes van boere geleef, of rondgetrek en diens geneem soos hulle lus gehad het. Die howe was oop vir hul beskerming, en swaar vonnisse teen Europese misdadigers in sulke sake bewys dat die wet nie ’n dooie letter was nie. Die regering van Tulbagh, omdat dit gewild was, was sterk; onderdrukking van Khoikhoi op enige groot skaal kon slegs in tye van anargie plaasvind. Grond is sonder om hulle te raadpleeg toegeken. Daar was nog volop grond vir hulle en hul vee, sodat dié vraag nie ’n dringende een was nie. Dirk Marx se berig, in 1756 ontvang, dat hy Xhosa so ver wes as die Groot-Vis ontmoet het, het die grensnota gebly: nie ’n nuwe plakkaat oor gewere en perde nie—dit was 1755—maar ’n jagterslyn wes van Beutler se Keiskama van 1752 tot by die Vis. Kalender 1759 het geen tweede Beutler-skaal trek en geen tweede Roggeveld-kommando bygevoeg nie. Dit het ’n betalende vloot, ’n gekanselleerde kerkbyeenkoms, en ’n koeler opdrag oor Engelse vlagge bygevoeg. [3] [4] [7]
Franse vloot en voorsieningsbloei — Januarie 1759
Sake was op hul slegste toe in Desember 1758 en Januarie 1759 ’n vloot van sewentien Franse linieskepe en transportskepe met troepe uit Mauritius aangekom het. Hulle is doelbewus hierheen gestuur om te ververs en ’n voorraad voorsienings in te lê. Dadelik het die prys van plaasprodukte verdubbel of verdriedubbel; al die surplusvoorraad is van die hand gesit; alles is in geld betaal. Die leë vreemde reede van 1756–1757 het in ’n paar weke ’n volmark geword. Een van die grootste vlote waarna die straatjoggies van Kaapstad ooit gestaar het—sewentien oorlogskepe en ’n groot getal transportskepe—het uit Mauritius gekom om te herbevoorraad. Dit verg nie buitengewone verbeelding om te begryp wat so ’n onverwagte klant vir die wynboere van die Kaap beteken het nie. Hul posisie was wanhopig. Alle afdelings van die ekonomie het ’n skoot in die arm gekry. [3] [9]
Die Kaap het nie die bloei beplan nie. Dit het dit as ’n newe-effek van Europese en Indiese Oseaan-oorlog ontvang. Frankryk en Engeland was weer eens in oorlog. Daardie internasionale feit het Tafelbaai nie in 1756 of 1757 met betalende vlote volgestoom nie. In daardie twee jare het slegs twaalf vreemde skepe aangedoen, en hoewel drie hiervan van Mauritius gestuur is om voorsienings vir die Franse troepe daar te kry, het die wynvoorraad die vraag ver oortref. Insolvensies van wynboere het ontstellend algemeen geword. Baie het in die laaste jare bankrot gegaan weens te veel aanbod en te min vraag. Boere het seemanskykers geleen om die horison vir moontlike kopers af te soek. Magasyne, slagters en wynwinkels wat ooraanbod in die gesig gestaar het, het skielik bieërs in die gesig gestaar. Die nedersetting se ou rol—verversingstasie—het in oorlogskontant betaal. [3] [9]
Twee Franse skepe het, in die donker jare voor hierdie aankoms, sonder die gebruiklike saluut van nege skote geanker en voorrade bestel. Tulbagh het geweier om hulle te laat bedien. Die uithouvermoë-stryd het twaalf dae geduur; die Franse koke moes hul laaste stuk soutvleis sny toe een vaartuig haar saluut gevuur het. “Nie goed genoeg nie,” het die goewerneur stil gesê, en nie ’n enkele waatlemoen is in die tuin vir die Franse gepluk voordat hul nommer twee ook haar eerbied vir die Nederlandse vlag gebons het nie. Dit het die besoekers nog vier dae gekos om te voldoen. Daarna het hulle gekry wat hulle nodig gehad het, en daarbenewens ’n beleefde woord en ’n glas wyn van hul gasheer. Sagmoedig en verdraagsaam, maar sterk wanneer die goewerneur se gesag getrotseer is: dit was dieselfde stoel wat nou sewentien rompe laat koop het wat twaalf vreemde skepe in twee jaar nie gekoop het nie. Die stil jare van leë baaië het in ’n vol ankerplek geëindig. Simonstad het as die winteralternatief wat in die 1740’s oopgemaak is, voortgeduur; De Nys het nog die pos gesit. Januarie in Tafelbaai was nie ’n noordwes-stormseisoen nie. Dit was ’n betalende vloot in die somerrede. [3] [9]
Van hierdie datum af was die boere in ’n voorspoedige toestand. Franse linieskepe, en later skepe van beide nasies, het hierheen gekom om te ververs en voorrade in te neem. Die offisiere van Franse pakkette van Mauritius en van Engelse pakkette van St. Helena het teen mekaar gebie vir beeste en meel en wyn. Die leë reede van die ooraanbodjare het ’n dubbele veiling geword. Wat die Kasteel nie met plakkaat in 1756 en 1757 kon doen nie—die surplus skuif—het sewentien rompe en die pakkette wat hulle gevolg het in kontant gedoen. Die negende jaar is die eerste volle kalenderjaar van daardie mark. [3] [9]
Reeds in 1755–56 is ’n nuwe gebou vir die rammelwag op die huidige Groentemarkplein opgerig. Die Wapenplein is in hierdie jare weer gelykgemaak en van ’n heining van eikebome voorsien; nuwe strate is uitgelê. Die naam Kaapstad het nie langer eufemisties geklink nie. Daardie burgerlike werk is die negende jaar se plaaslike gesig langs die bloei: ’n waghuis en ’n gelykgemaakte plein in ’n hoofstad wat vier jaar tevore meer as tweeduisend mense begrawe het, en ’n Kasteel wat nou vreemdelinge laat bie het vir dieselfde wyn wat dit nie kon skuif nie. Die tuine van 1652 was nog ’n verversingstasie. In Januarie 1759 is die stasie betaal om een te wees. [3] [9]
Boere floreer onder oorlogsaanvraag — 1759
By meer as een geleentheid in hierdie oorlogstydse strek kon die regering nie soveel voorsiening kry as wat vir die Kompanjie se eie skepe nodig was nie, omdat die burgers begerig was om teen hoë pryse aan vreemdelinge te verkoop. Daardie spanning was die omgekeerde van die insolvensiejare. Dieselfde plase wat in 1756 nie wyn kon skuif nie, kon dit in 1759 nie van vreemde purserhouers afhou nie. Die Kasteel het nog sy eie vlote nodig gehad om gevoed te word. Burgers het nog die hoër vreemde prys verkies. Daardie stryd, nie insolvensie nie, het die nuwe administratiewe hoofpyn geword. [3]
Die regering, sowel as individue, het by die vreemdelinge gebaat. Die inkomste het vermeerder, ’n hoeveelheid surpluskoring in die magasyne is van die hand gesit, en sommige verskepings Bourbon-koffie is teen die lae prys van vyf-en-twintig sjielings per honderd pond vir versending na Europa gekoop. Koloniale en private belang het vir eers saamgeval: die inkomste het gestyg wanneer vreemdelinge gekoop het, magasyne kon surpluskoring skuif, en boere wat insolvensie in die gesig gestaar het, het skielik die skaars goedere gehou. ’n Belasting wat in sy eerste jaar vir ongeveer agt-en-dertig pond verpag is, het hierdie mark nog nie beskryf nie; die uitvoerreg van £1 van 1756 het op grootmaatwyn en -brandewyn aan vreemdelinge gesit, en vreemdelinge het nou gekoop. [3]
Die Hugenote-valleie wat ná 1688 wingerde geplant het, het nou in ’n oorlogsbaai verkoop. Drakenstein, die Paarl, Fransche Hoek en Val du Charron—later Wellington—was landbounedersettings waarvan vrugte en graan volop geword het terwyl beeste skaars gebly het. Onder die tweede van der Stel is die nedersetting anderkant die eerste bergreeks uitgebrei om koloniste vir veeboerdery en veewei te plaas. Die Tulbagh-kloof het die poort na daardie binnelandse kom gebly. Wyn van daardie ou Franse name, en beeste van die buitenste poste van vyf of ses duisend akker, was wat Franse purserhouers in Januarie en deur die jaar voor betaal het. Die negende jaar het daardie plase nie uitgevind nie. Dit het hulle betaal. [4] [7]
Gedurende die een-en-twintig jaar van Tulbagh se regering was die gemiddelde hoeveelheid plaasprodukte wat na Indië uitgevoer is 11 791 muids koring, 202 muids rog, 68 muids gars, 202 muids ertjies, 174 muids bone, en 346 leggers gewone wyn. Botter is die eerste keer in 1754 na Indië uitgevoer; gedurende die volgende agtien jaar het die hoeveelheid wat jaarliks uitgestuur is gemiddeld 22 322 pond beloop, gewoonlik by die Kompanjie se pakhuise teen ses- tot agtpence per pond gekoop. Na Europa is jaarliks eerder meer as 100 leggers gewone wyn en soveel Constantia-wyn as wat verkry kon word, gestuur, wat gewoonlik nie meer as 14 of 15 leggers was nie. Van 1756 was die prys wat die Kompanjie vir rooi Constantia-wyn betaal het £20 16s. 8d. en vir wit Constantia-wyn £10 8s. 4d. die legger, die eienaars van die plase waarin die oorspronklike landgoed verdeel is verplig onder ’n ou kontrak om teen daardie prys te verkoop. Hulle kon maklik dubbel daardie bedrae van vreemdelinge kry, en was luid in hul klagtes. In 1759 het daardie klag ’n nuwe skerpte gehad: die baai het vreemdelinge se pryse betaal terwyl die Kompanjie nog Constantia teen die ou kontrak geneem het. [3]
Graan, anders as wyn, het nog ’n reserwelogika gehad. Die swak koringoes van 1756 het nie die gewone uitvoer gestop nie, omdat magasyne gehou het wat die goeie oes ná Junie 1755 gelaat het. Daardie magasyne het nou kopers onder die vreemdelinge gevind. Die fiskaal se fooi, in die ooraanbodjare van vier sjielings en twepens op elke legger wyn aan ’n vreemdeling verskuif na een sjieling en vierpense op elke honderd pond graan of meel, het in ’n mark gewerk waar beide wyn en graan geskuif het. Van Oudtshoorn het nog die onafhanklike stoel gesit. Dieselfde goewerneur wat nie amptenare sou laat handel nie, kon nog nie burgers goedkoop aan die Kompanjie laat verkoop wanneer Franse purserhouers hoog gebie het nie. Die negende jaar se voorspoed was dus nie ’n plakkaat nie. Dit was ’n prys. [3]
Wyn van ooraanbod na ’n betalende baai — 1759
Daar is dikwels oor die gehalte van die wyn wat na Indië gestuur is, gekla, maar geen verbetering is daaraan aangebring nie. Die meester van die Kompanjie se wynwinkels aan die Kaap het voorgegee dat die grootste sorg gedra is om die slegste wat te koop gebring is, te verwerp, en dat hy nie ’n beter artikel kon kry as wat aangestuur is nie. Die gevolg was dat die raad van Indië geweier het om so ’n groot hoeveelheid as vroeër te neem, en die uitvoer na Batavia, wat vir die vyf jaar 1751–5 gemiddeld 558 leggers beloop het, het tot 262 leggers gemiddeld oor die volgende tien jaar afgeval. Daar was briefwisseling met die direkteure oor die omskakeling van die wyn in brandewyn, en daar is vasgestel dat as meer stookketels ingevoer word, daar geen moeite sou wees om jaarliks 400 leggers teen ’n prys van nie meer as £14 11s. 8d. ’n legger te kry nie. Maar die gehalte van die brandewyn wat as monsters gestuur is, was so aanstootlik dat die plan in duie geval het. Die uitvoerreg van £1 van 1756 en die gehaltestryd met Batavia het nie verdwyn nie. Wat in 1759 verander het, was vraag by die ankerplek. [3]
Die direkteure het juis in hierdie tyd ook goedgedink om wyn ’n besondere voorwerp van belasting te maak. Die koloniale inkomste en die wins op goedere wat hier verkoop is, het nou tussen £11 000 en £12 000 ’n jaar beloop, maar die som wat uit die Kompanjie se tesourie aan die Kaap uitbetaal is, was in ronde syfers £20 000 meer, die een jaar met die ander. Om die inkomste te vermeerder, is in 1756 ’n uitvoerreg van £1 per legger deur die direkteure op alle wyn en brandewyn wat in grootmaat aan vreemdelinge verkoop is, gelê. Dit was bykomend tot die gelde wat vroeër gehef is. Die reg is by veiling verpag, en in die eerste jaar is dit vir nie meer as ongeveer £38 6s. 8d. verkoop. ’n Belasting wat vir agt-en-dertig pond verpag, beskryf jare waarin vreemdelinge nie grootmaatwyn gekoop het nie. In 1759 het vreemdelinge gekoop. Die pag van daardie reg was nie langer ’n ooraanbodjaar-teken nie. [3]
Oorlogstydse aanlopers het surplus skoongemaak wat vredestydse vreemdelinge nie geskuif het nie. Batavia se gemiddelde neem het al geval; die baai se vreemde purserhouers het nou die toon aangegee meer as die Indië-vraagbrief. Fiskale reëlings wat in die ooraanbodjare fooie van wyn na graan verskuif het, het skielik in ’n mark gewerk waar beide wyn en graan geskuif het. Die Kasteel het nog sy eie vlote nodig gehad om gevoed te word. Burgers het nog die hoër vreemde prys verkies. Die negende jaar het nie die £1-reg herroep nie. Dit het die reg se uitgangspunt gevul: vreemdelinge in grootmaat. [3]
Die wynboere wat spesifiek genoem moet word, omdat hul posisie wanhopig was, was nie ’n enkele distrik nie. Stellenbosch, Drakenstein en die ouer skiereilandse wingerde het almal binne dieselfde Batavia-klag en dieselfde £1-reg gesit. Hugenote-huishoudings wat ná die herroeping geplant het, het nog daardie gronde gehou. Op die 8ste van November 1759 is Marguerite Roux oorlede. Gebore in 1682, was sy getroud met Estienne Viret van Dauphiné, wat in die Zuid Beveland aangekom het en op die 29ste van Oktober 1726 oorlede is, begrawe in die kerkhof te Kaapstad. Hy het vyf seuns gehad, wat nie manlike lyn-nageslag gelaat het nie. ’n Hugenote-huishouding wat sedert die eeuwwending aan die Kaap gesit het, het in dieselfde twaalf maande gesluit waarin Franse pakkette kontant vir wyn betaal het. Franse name op die ou gronde het nie op die Mauritius-vloot gewag om Franse name te bly nie. Hulle was ouer as die negende jaar. Die jaar se private dood en die jaar se openbare bloei sit op verskillende skale, soos Marie Mouy se dood op 21 September 1758 teen die eerste Franse rompe gesit het, en soos Catharina Cattepoel se dood teen die wynoorvloed in 1757 gesit het. [3] [8] [9]
Naudé van Berlyn het nog die Kompanjie gedien. Die Franse pakkette wat vir beeste, meel en wyn gebie het, was nie Hugenote-gesinne nie. Hulle was oorlogstydse klante. Die onderskeid het saakgemaak by ’n Kasteel wat regte geplaas het en by plase wat verkoop het wat hulle gehad het. Kalender 1759 het beide die ou Franse name en die nuwe Franse vlagge betaal—sonder om hulle te verwar. [3] [8]
Chinsurah-krisis en bevele oor Engelse skepe — 1759
In 1759 is ’n bewapening deur die regering te Batavia gestuur om die garnisoen van die Nederlandse faktory Chinsurah aan die Ganges te versterk. Kolonel Clive was toe die verteenwoordiger van die Engelse Oos-Indiese Kompanjie te Fort William. Hy het gevrees dat as die Nederlandse magte vermeerder word, die nawab Mir Jafar, wat met sy hulp tot mag verhef is, ’n verbond met hulle sou sluit tot nadeel van Engelse belange in Bengale. [3]
Engeland en die Nederlande was in vrede, maar Clive het die deurgang van die Nederlandse vloot op die Hooghly weerstaan, die skepe verower, en die leër vernietig. Voorwaardes is op die owerhede by die Nederlandse faktory gelê, waaronder hulle verbied is om vestings te bou of troepe te werf. Die Kaap het nie op die Hooghly geveg nie. Dit het die eggo ontvang. ’n Nederlandse faktory aan die Ganges, vanuit Batavia versterk, is deur ’n Engelse Kompanjie-bevelvoerder ontwapen terwyl die twee republieke en koninkryke nog formeel vriende was. Daardie feit sou van Bengale na Europa en van Europa na Tafelbaai as ’n opdrag reis. [3]
Toe berig van hierdie gebeurtenis Europa bereik, is die vriendskaplike gevoel wat tussen Groot-Brittanje en die Verenigde Provinsies bestaan het, versteur, en vir ’n tyd was dit twyfelagtig of vrede gehandhaaf sou word. Bevele is deur die direkteure uitgereik dat niks wat onder bestaande verdragte geweier kon word, aan Engelse skepe wat aan die Kaap aandoen, verskaf moes word nie. Die saak is sonder ’n breuk bereël. Die 1759-bevele is die Kaapse eggo van ’n Bengaalse krisis: Franse kopers welkom met kontant, Engelse aanlopers onder ’n koeler regulasie totdat die politiek bedaar. [3] [9]
Die teenstelling op die reede was dus dubbel. Franse pakkette van Mauritius het vir beeste, meel en wyn gebie, en in geld betaal. Engelse pakkette van St. Helena het ook gebie—totdat die direkteure se koeler hand aangekom het. Verdragte het nog gebind wat nie geweier kon word nie. Wat geweier kon word, sou nie langer as vanselfsprekend gegee word nie. Tulbagh, wat twee Franse skepe sestien dae vir ’n behoorlike saluut in die ooraanbodjare laat wag het, was nie ’n man wat beleefdheid met oorgawe van die vlag verwar het nie. Die negende jaar se Engelse opdrag het hom gevra om korrek, nie ruimhartig nie, teenoor ’n nasie te wees wat nog in vrede met die Verenigde Provinsies en nog in oorlog met Frankryk was. [3] [9]
Ander vreemdelinge het gekry wat hulle wou betaal, behalwe wanneer die raad dit nodig geag het om die verkoop van sulke artikels te verbied as wat die Kompanjie nodig gehad het en waarvan die voorraad ontoereikend vir almal was. Daardie staande reël—verkoop aan vreemdelinge tensy die Kompanjie se eie nood dit verbied—het nou ’n politieke oorlaag vir Engelse kleure gehad. Pruisiese skepe is die eerste keer in 1755 in Tafelbaai gesien. Die Sweedse vlag is die eerste keer in 1759 gesien. Die negende jaar het dus ’n nuwe noordelike kleur by die baai gevoeg op dieselfde oomblik dat dit ’n ou Engelse een afgekoel het. Neutraliteit by ’n verversingstasie was nooit slegs ’n prys nie. Dit was ook ’n verdrag en ’n saluut. [3]
Gekombineerde konsistories staak; Sweedse vlag — 1759
In 1759, op bevel van die politieke raad, is die jaarlikse byeenkomste van die gekombineerde konsistories gestaak. Die raad het geoordeel dat die byeenkomste geen nuttige doel dien nie, en dat die reiskoste van die predikante en ouderlinge laste te swaar was om deur die gemeentes gedra te word. Die gekombineerde kerklike raad is in 1743 ingestel. Gemeentegrense is op die 30ste van Augustus 1745 vasgestel. Die jaarlikse gekombineerde konsistories het op die derde Maandag van Januarie byeengekom. Sestien jaar van daardie kring—Kaap, Stellenbosch, Drakenstein, Roodezand, Zwartland—het deur ’n Kasteelbevel geëindig in dieselfde jaar dat Franse purserhouers betaal het vir wyn wat die gemeentes nie meer kon belas om saam te bespreek nie. [3]
Die verskillende kerke in die kolonie was gedurende Tulbagh se administrasie goed van predikante voorsien. In 1759 het die Kaap twee herders gesit: Hendrik Kroonenburg, in Oktober 1752 uit Europa aangekom, en Johannes Frederik Bode, deur die direkteure uitgestuur ná Voltelen se dood in April 1758 en in November van daardie jaar bevestig. Stellenbosch het nog Johannes Appeldoorn gesit, in September 1753 uit Europa aangekom en die volgende maand daar geplaas. Drakenstein het nog Petrus van der Spuy gesit, in Januarie 1753 op eie versoek daarheen oorgeplaas toe Van Echten na Holland teruggekeer het. Zwartland het nog Gerhardus Croeser gesit, wat in November 1755 daarheen gegaan het onder ’n reëling met Voltelen waarvan die regering goedgekeur het. Waveren het nog Remmerus Harders gesit, in Januarie 1758 deur kommissaris Looten van ’n skip gehaal en gestuur om te bedien totdat die plek uit die Nederlande gevul sou word. Vyf preekstoele, vyf manne, en geen jaarlikse gekombineerde byeenkoms nie: dit is die negende jaar se kerkkaart. [3]
Die reiskoste wat die raad te swaar genoem het, was nie ’n nuwe klag nie. Roodezand se kerk te Waveren het binneland deur die Tulbagh-kloof gesit; Zwartland het noord na Malmesbury-land gesit; Stellenbosch en Drakenstein het die ou wyngordel gesit; die Kaap het die baai gesit. Ouderlinge sowel as predikante is verwag om daardie Januarie-kring te maak. In ’n jaar toe waens weer kon beweeg ná die afsonderingsmaande van die pokke, en toe kommando-opkoms geroep kon word, het die Kasteel nietemin geoordeel dat die gekombineerde konsistorie nie meer sy koste betaal nie. Die gemeentes het die las gedra. Die raad het die byeenkoms gestop. [3] [7]
Gedurende die een-en-twintig jaar 1751–1771 het in Tafelbaai 988 skepe van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, 168 Engelse, 147 Franse, 81 Deense, 18 Sweedse, 4 Pruisiese, 1 Portugese en 1 Spaanse ingeloop. In dieselfde tydperk het 129 skepe van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, 14 Engelse, 11 Franse, 18 Deense en 2 Sweedse in Simonsbaai ingeloop. Die hele getal wat die twee hawens aangedoen het, was 1 472, en die gemiddelde jaarlikse getal 70. Daardie syfers is die Tulbagh-tydperkraam, nie ’n enkele jaar se telling nie. Binne daardie raam is die Pruisiese vlag die eerste keer in 1755 op ’n skip in Tafelbaai gesien, en die Sweedse in 1759. Die negende jaar is dus ’n skeepvaartjaar sowel as ’n kerkjaar: ’n nuwe noordelike kleur in die baai, en ’n ou gekombineerde byeenkoms van die kalender geskrap. [3]
Ander vreemdelinge het gekry wat hulle wou betaal, behalwe wanneer die raad dit nodig geag het om die verkoop van sulke artikels te verbied as wat die Kompanjie nodig gehad het en waarvan die voorraad ontoereikend vir almal was. Sweedse aanlopers in 1759 het binne daardie reël gesit, soos Deense aanlopers voor hulle. Hulle was nie die Franse vloot nie. Hulle was nie die Engelse pakkette onder ’n koeler opdrag nie. Hulle was ’n nuwe vlag in ’n baai wat in Januarie geleer het hoe ’n betalende klant lyk. Die gemiddelde van sewentig skepe ’n jaar oor Tulbagh se een-en-twintig jaar sluit ooraanbodjare van twaalf vreemde aanlope én bloeijare van sewentien linieskepe op een slag in. Kalender 1759 hoort by die tweede soort. [3]
Negende jaar gesluit — 1759
Die dekade wat oopgegaan het met Tulbagh se installasie, De la Caille se instrumente en die vyftigste penning, het ’n kalenderjaar van Franse transportskepe, stygende voedselpryse, ’n gekanselleerde konsistoriekring, ’n Sweedse vlag, en versigtige bevele oor Engelse kleure gesluit. Tussen daardie pole van die 1750’s het Beutler se oostelike mars, die slawewet, somptuositeitsreëls, pokke, die Doddington se rots, melaatsheid onder Europeërs bevestig, wynineenstorting, ’n pont op die Breede, en ’n Roggeveld-agtervolging gelê. Die 1750’s het die Kaap nie ’n nuwe provinsie gegee nie. Hulle het dit ’n nuwe goewerneursstyl, ’n opgemeette hemel, ’n strawwer slawe-ordonnansie, ’n demografiese litteken, en ’n oorlogsmark wat eindelik die plase in kontant betaal het, gegee. [3]
Kalender 1759 kan op daardie name en syfers gesluit word. Vader Tulbagh, kinderloos sedert 1753, buitengewone raadslid sedert Maart 1755, het ’n negende jaar gesit waarin die laaste sensus nog 5 128 koloniste en 5 787 slawe gelees het. In Januarie het ’n vloot van sewentien Franse linieskepe en transportskepe uit Mauritius klaar aangekom om te ververs en voorsienings in te lê; plaasprodukte het verdubbel of verdriedubbel en is in geld betaal. Franse pakkette van Mauritius en Engelse pakkette van St. Helena het teen mekaar gebie vir beeste, meel en wyn. Die regering sowel as individue het gebaat: inkomste het gestyg, surpluskoring het geskuif, Bourbon-koffie is teen vyf-en-twintig sjielings die honderd pond gekoop. Burgers het vreemdelinge se pryse bo die Kompanjie se eie nood verkies. Ná Clive se optrede teen die Nederlandse bewapening by Chinsurah het direkteure beveel dat niks wat onder bestaande verdragte geweier kon word, aan Engelse skepe wat aan die Kaap aandoen, verskaf moes word nie; die saak is sonder ’n breuk bereël. Op bevel van die politieke raad is die jaarlikse byeenkomste van die gekombineerde konsistories gestaak. Die Sweedse vlag is die eerste keer in Tafelbaai gesien. Op die 8ste van November is Marguerite Roux oorlede. Horak het nog Swellendam gesit. De Nys het nog Simonstad gesit. Kroonenburg en Bode het die Kaapse preekstoel gesit; Croeser Zwartland; Appeldoorn Stellenbosch; Van der Spuy Drakenstein; Harders, nog voorlopig, Waveren. [3] [4] [7] [8] [9]
Jaar 1759 is die skarnier van die laat-1750’s in ’n betalende vroeë oorlogstydse strek—nog onder Tulbagh, nog onder Kompanjiesreg, en nou onder die geraas van Europese oorlog in die reede. Die tuine van 1652 was nog ’n verversingstasie onder ’n Nederlandse vlag, ’n Kasteel wat sy regte geplaas het, en ’n vaderlike stoel wat die vorige jaar ’n sterrekundige weggestuur het en in Januarie ’n betalende vloot ingesien het. Wat die negende jaar nie gedoen het nie, is so duidelik as wat dit wel gedoen het. Dit het nie die oostelike grens uitgebrei nie. Dit het nie ’n vakante landdros gevul nie. Dit het nie Batavia se ou wynneem herstel nie. Dit het die plase betaal, ’n kerkring gekanselleer, ’n Engelse beleefdheid afgekoel, en ’n Sweedse kleur aangeteken. Dit is genoeg vir een kalender. [3] [9]
Die negende jaar het gesluit met kontant in die baai en ’n dunner kerkkalender. Franse rompe het gedoen wat twaalf vreemde skepe in twee ooraanbodjare nie gedoen het nie. Gekombineerde konsistories, nuttig of nie, sou nie meer teen die gemeentes se reiskoste byeenkom nie. Engelse skepe sou ’n koeler hand vind totdat die direkteure se gemoed bedaar. Sweedse kleure was nuut in Tafelbaai. Die Kasteel, die borde, en die vaderlike stoel het gebly. Kalender 1760 sou sy eie name hê. Hulle is nie hierdie jaar se grootboek nie.