Boer History1701 aan die Kaap die Goeie Hoop: Boesman-invalle, Cloete-kommando’s, Vogelvlei- en Groenkloofposte, en grensverdediging
Winter-eikeplante by Stellenbosch — 1701
Goewerneur Wilhem Adriaan van der Stel het, soos sy vader Simon van der Stel, boomkultuur as ’n vaste plig van die nedersetting behandel. Ondanks die moeite wat die vorige goewerneur gedoen het om boomplant te bevorder, was daar nog ’n skaarste aan hout en brandstof by die Kaap, en dit het moeilik gebly om die skepe van brandhout te voorsien. Skippers het selfs na beweerde woude op die eilande Dina en Marseveen gewys, in omtrent breedtegraad 41° of 42° suid en sowat vierhonderd seemyl van die Kaap; die skipper van die galiot Wesel het op 31 Maart 1699 uit Tafelbaai vertrek om hulle te inspekteer en het op 18 Mei met ’n vrugtelose soektog teruggekeer. Plaaslike hout kon nie deur verre ontdekking vervang word nie. Gedurende die eerste winter na Wilhem Adriaan se aankoms is twintigduisend jong eike in die klowe by Stellenbosch en Drakenstein geplant waar die inheemse woude uitgeput was, en meer as tienduisend is op die Kaapse skiereiland uitgeplant. In die winter van 1701 is ’n verdere voorraad na Stellenbosch gestuur uit die kwekery in Tafelvallei, en die landdrost is opgedra om hulle langs die strate te laat plant. [3] [9]
Die plantbevel het tot dieselfde administratiewe jaar behoort wat deur veediefstal op die buitenste weilyn oorheers sou word. Hout en brandstof het skaars gebly vir skepe en die Kasteel; die straateike by Stellenbosch was ’n lang belegging in skaduwee en toekomstige hout eerder as ’n antwoord op die brandhouttekort waarvan skippers nog berig het. Vir kalender 1701 is die winter-kwekeryversending die enigste groot vreedsame openbare-werke-aantekening voordat die Maart-invalle die jaar se militêre rekord oopgemaak het. [3]
Dieselfde winter-eike het langs ander vroeë werke van die goewerneurskap gestaan: uitbreiding van die Kompagniestuin, ’n klein museum en die verbouing van die ou tuynhuys tot ’n gastehuis, ’n botaniese gids wat ’n eeu later nog geraadpleeg is, ’n nuwe tuin en lodges by Nieuwe Landen (Newlands), verkenning en benaming van die Land van Waveren, en die hoeksteen van die Groote Kerk wat die vorige Desember gelê is. Daardie maatreëls kanselleer nie die trots en private boerdery wat hom later sy amp gekos het nie, maar hulle wys dat kalender 1701 nog gewone administrasie—bome, poste, kapteins—gemeng het met die weidingsuitbreiding wat San-rowers op burger- en Khoikhoi-kuddes getrek het. [3] [9]
Straatplant by Stellenbosch het ook by die kolonie se demografiese groei ingepas. Burgergesinne was oor die algemeen groot en het vroeg getrou; elke jaar het nog ’n paar setlaars uit Europa aangekom; ’n gebruik het ingang gevind om soldate en herstellende matrose vir kort tydperke as knegte by burgers te laat dien, sodat hul lone en onderhoud vir die Kompagnie gespaar is terwyl hulle byderhand gebly het in geval van nood; en van honderd tot honderd-en-vyftig van die garnisoen en seemanne was gewoonlik uit in diens. Baie slawe is uit Madagaskar en Mosambiek ingevoer. Die landdrost se straateike was burgerlike meublement vir ’n distrik wat al ’n ingesete predikant gehad het—ds. Hercules van Loon, aangekom 11 April 1700—en wat deur 1701 burgers en soldate noord en oos sou stuur agter San-veediewe aan. Skaduwee langs die dorpstrate en jong hout in die klowe was die vreedsame teenpool van poste by Vogelvlei en Groenkloof. [3]
Dieselfde seisoene wat hout vir skepe geëis het, was ongunstig vir graan. Van 1698 af was die oeste baie swak, en geen koring kon uitgevoer word nie; in 1700 is rys uit Java ingevoer omdat daar nie genoeg graan vir die mense en vir vars brood aan skeepsbemanninge was nie. Winter-eikeplant in 1701 het dus onder droogtedruk eerder as onder oorskot plaasgevind: die kolonie het in toekomstige hout belê terwyl dit nog kort van huidige brood was, en terwyl die oop veehandel van die vorige Februarie die kuddes vermenigvuldig het wat San-rowers die moeite werd sou vind om van Riebeek-Kasteel, Waveren en Groenkloof weg te voer. [3]
Cloete by Riebeek-Kasteel beroof — Maart 1701
Met die vergroting van die nedersetting na die oop veehandel van 1700 en die besetting van die Land van Waveren het nuwe moeilikhede ontstaan met die San-groepe wat die Hollandse rekords Boesmans genoem het. Sedert veeteelt ’n gunstelingbedryf geword het by jaarliks toenemende getalle koloniste, het die regering aan applikante verlof gegee om grond vir weiding op ’n bepaalde plek te gebruik, en as die weiding misluk het, het die okkupeerders nie gehuiwer om ander en beter plekke te soek nie. Daardie uitbreiding het Europese en Khoikhoi-vee binne bereik van bergbasisse langs die Obiqua-reeks gedruk—dieselfde reeks wat die goewerneur se 1699-tog al as bewoon deur San berig het wat afgedaal het om burgers en Khoikhoi daaronder te plunder. [3] [4] [9]
In Maart 1701 het ’n bende van hierdie rowers veertig stuks beeste van Gerrit Cloete se plaas by Riebeek-Kasteel weggevoer. ’n Kommando van tien soldate en dertig burgers is agter die rowers aangestuur, maar kon hulle nie vind nie. ’n Tydelike militêre pos is toe by Vogelvlei gevestig, aan die voet van die Obiqua-berge. Riebeek-Kasteel was al vir Drakenstein-veeboere oopgestel na die goewerneur se 1699-tog; die Maart-rowery het gewys dat die nuwe veeplase binne bereik van bergbasisse gelê het, dieselfde reeks wat die Waveren-setlaars van die ander kant van die Roodezand dopgehou het. [3]
Die mislukte agtervolging van veertig stuks, en die keuse van Vogelvlei as ’n staande wag eerder as ’n eendag-jag, het die patroon vir die res van die jaar vasgelê: kort kommando’s wat die spoor verloor het, dan poste bedoel om die volgende reaksie te verkort. Vroeë San-oorlogvoering pas by die Maart-syferkunde—boere wat op afstande gewoon het wat samewerking stadig gemaak het, gesteelde kuddes die bergvestings in gedryf, en herwinnings wat meer dikwels misluk as geslaag het totdat groter gemengde partye en staande poste probeer is. Kalender 1701 het nie met ’n verklaarde grensoorlog oopgegaan nie, maar met ’n enkele plaas se verlies waarop die raad geantwoord het deur soldate onder die Obiqua te plaas. [3] [4]
Die geografie van die slag het net soveel as die telling van veertig beteken. Riebeek-Kasteel het op die westelike flank van die Obiqua-berge gelê, oorkant die Land van Waveren wat die goewerneur in 1699 na ’n Amsterdamse familie genoem het en in Julie en Oktober 1700 vir immigrante oopgestel het. Die binnelandse reeks parallel met die Obiqua het hy die Witsenberg genoem, na burgemeester Nicholas Witsen van Amsterdam. San-groepe wat die Obiqua as basis gebruik het, kon aan weerskante afdaal: op Cloete se Riebeek-Kasteel-vee na die Bergrivier-plase, of op die Waveren-buitepos en die nuwe weidingshuisgesinne anderkant die Roodezandpas. Vogelvlei, aan die voet van die berge, is gekies om daardie skarnier dop te hou eerder as om elke kraal te beman. Die Maart-pos was dus ’n doktrinêre stelling—Kompagnieteenswoordigheid op die roofkorridor—voordat April bewys het hoe dun ’n tydelike wag nog was. [3] [9]
San-taktiek—skielike afdaling, kuddes in grootmaat weggevoer, vergiftigde pyle uit dekking, en standhoudings in bergland wat agtervolging gestraf het—verklaar waarom tien soldate en dertig burgers die spoor so vinnig kon verloor. Die eerste ekspedisies teen sulke rowers was gewoonlik op ’n klein skaal, die manlike lede van ’n beroofde huishouding; samewerking van bure was ’n saak van moeilikheid en groot ongerief. Die rowers se voordeel was nie oop geveg nie, maar spoed in grond wat hulle geken het en die setlaars nie. Die Maart-mislukking het die raad dus geleer wat later dekades op groter skaal sou herhaal: sonder staande poste en genoeg perde het ’n enkele plaas se alarm te laat vir herwinning gekom. [4]
Waveren-rowery en Vogelvlei — April 1701
Die Vogelvlei-pos het gou onvoldoende geblyk. In April is Gerrit Cloete weer beroof, en elf stuks beeste is van die Waveren-pos self weggeneem. Daardie pos was nog nuut: op 31 Julie 1700 is onlangse immigrante uit Europa gestuur om die Land van Waveren te beset; omdat dit die reëntyd was, het hul gesinne by die Kaap gebly totdat ruwe hutte opgeslaan kon word; ’n korporaal en ses soldate het die buitepos gevorm; en op 16 Oktober 1700 het bykomende weidingsgesinne gevolg. Binne minder as ’n jaar na daardie aankomste is vee van die militêre pos geneem wat geplant is om hulle te beskerm. [3]
’n Kommando van twaalf soldate en vyftig burgers is toe georganiseer om die land van Boesmans te suiwer, maar het nie daarin geslaag om sy doel te bereik nie. Dit was skaars ontbind toe eenhonderd sewe-en-dertig stuks beeste binne sig van die Vogelvlei-pos weggeneem is. Op daardie derde slag is ’n versterking van ses berede soldate na elk van die twee poste gestuur, en twaalf man is by Riebeek-Kasteel gestasioneer. Die April-reeks—herhaalde diefstal by Cloete, diefstal by die Waveren-buitepos, ’n groter gemengde kommando wat niks gevind het nie, dan ’n massarowery onder die oë van Vogelvlei—het duidelik gemaak dat tydelike poste sonder genoeg perde nie die Obiqua-front kon dek nie. [3]
Die regering het met getalle eerder as ’n verandering van leerstelling geantwoord: meer berede manne op dieselfde lyn. Die ouer Franse en Hollandse plase langs die Bergrivier het nog die gevestigde kern gevorm, terwyl Waveren anderkant die Obiqua as die nuutste veedistrik eerder as ’n tweede graankolonie gelê het. Die April-rowerye het dus nie ’n ryp drosdy getref nie, maar ’n kom wat die vorige winter en lente beset is, nog afhanklik van ’n korporaal se wag en van kommando’s wat uit Stellenbosch en die ouer plase opgeroep is. In die holtes van daardie berge was woude van pragtige bome wat, hoewel hulle nie na die Kaap verwyder kon word nie, tot groot nut vir inwoners sou wees—nog ’n rede waarom die goewerneur besluit het om huisgesinne daar te plant toe immigrante in elke vloot uit die Nederlande aangekom het. [3] [8]
Eenhonderd sewe-en-dertig stuks binne sig van ’n bemande pos geneem was die jaar se skerpste vernedering van Kompagnieteenswoordigheid. Dit het bewys dat ’n korporaal se wag en ’n tydelike stasie nie ’n roofkorridor kon hou wanneer San-partye hul oomblik gekies het nie. Na sulke moeite, uitputting en bloedvergieting kon ’n paar stuks gesteelde vee herwin word, maar meer dikwels glad nie: die rowers het gewoonlik doodgemaak wat hulle gevang het. Die ses berede manne by elke pos gevoeg en die twaalf by Riebeek-Kasteel gestasioneer was die raad se onmiddellike syferkunde: meer perde op dieselfde grond, nog kort van ’n permanente noordelike lyn wat eers November se Groenkloof-sersant sou begin vaslê. [3] [4]
Klaas sneuwel in die vete met Koopman — Junie 1701
Terwyl San-partye die Obiqua-weilyn getref het, het ’n ouer Khoikhoi-vete verder oos sy einde bereik. Kaptein Klaas (Dorha), eens onder die mees vertroude van die Kompagnie se Khoikhoi-bondgenote en later ’n gevangene op Robbeneiland na die 1693-Padt-ekspedisie, het sy twis met sy mededinger Koopman hervat. Die regering het heeltemal van kant verander met die mededingende takke van die Chainouqua-stam: Koopman het ’n bondgenoot van die Edele Kompagnie geword, en Klaas is as ’n sleggesinde onrustmaker beskou. Klaas het as vrou ’n dogter van Goukou gehad, opperhoof van die Hessequas, gewoonlik die oude heer deur die koloniste genoem; sy mense en die Hessequas het in noue vriendskap geleef. [3]
Op 20 April 1693 is ’n dringende hulpversoek van Koopman ontvang; kaptein Willem Padt met honderd soldate en honderd burgers het Klaas se kraal in die nag omsingel, die vee tussen Koopman en die Kompagnie verdeel, en Klaas na Robbeneiland gestuur. Voorspraak het sy vrylating in Januarie 1694 verseker om naby Muizenburg met sommige van sy volgelinge te woon. Goukou se dogter, wat omtrent tien jaar by Klaas gewoon het, het Koopman verkies toe die goewerneur ná Klaas se vrylating haar keuse gevra het; sy het later van plan verander en probeer terugkeer, waarop Koopman haar laat doodmaak het. Klaas en die Hessequas het toe Koopman aangeval en sy beeste saam met sommige van die Kompagnie wat in sy sorg was, geneem. ’n Sersant en twaalf man van die Kasteel kon die osse nie herwin nie, alreeds geslag en geëet. Die vete het voortgeduur totdat, in ’n skermutseling tussen hulle in Junie 1701, Klaas gedood is. [3]
Die dood het ’n dekade van Kompagnie-kantwisseling tussen die twee kapteins afgesluit. In die vroeë 1690’s het Klaas uit guns geval omdat hy Europese ruilpartye belemmer het; Koopman het die Kasteel se voorkeur-bondgenoot geword; vrylating, Muizenburg-verblyf, terugkeer na sy ou kraal, en herhaalde mislukte versoenings onder Simon van der Stel het die twis nooit beëindig nie. Af en toe het Klaas die Kaap in geselskap van Goukou besoek en belowe om in vrede met Koopman te lewe, maar die belofte is gou verontagsaam. Wilhem Adriaan het vroeg in sy goewerneurskap Khoikhoi-kapteins nog met iets van sy vader se vaardigheid hanteer; kalender 1701 het nietemin die gewelddadige einde van ’n kaptein opgeteken wie se naam die joernale sedert die 1680’s gevul het, nie deur San-inval nie maar deur interklanoorlog wat die Kompagnie lank nie tot bedaring kon bring nie. [3] [9]
Vir die kolonie het die Junie-skermutseling minder as ’n beleidswysiging as ’n herinnering beteken dat Khoikhoi-politiek in die binneland nog op eie bloedvetes geloop het selfs terwyl San-veediewe die nuwe Waveren- en Groenklooflyne gedruk het. Klaas se dood het Koopman sonder sy lang mededinger gelaat; dit het nie die herfs-rowerye by Cloete, Huising, Terreblanche en die Riebeek-Kasteel-kralle gestop nie. Dieselfde regering wat eens honderd soldate en honderd burgers bewapen het om Klaas te gryp, het 1701 daaraan bestee om kleiner soldatepartye teen San-rowers uit te stuur en buitepos-offisiere op te dra om gesteelde vee aan burger- en Khoikhoi-eienaars gelyk te herstel. [3]
Versterkings, kaptein Kees en Cloete se private kommando
Die Goringhaiqua en Cochoqua Khoikhoi het nou hul dienste aangebied om die Europeërs teen die Boesmans te help, en versoek dat die kaptein Kees, wat destyds by Groenkloof gewoon het, as hul leier in die ekspedisie erken sou word. Maar dit is ontdek dat Kees, wat erg onder die Boesmans gely het, al by ’n kommando van Gerrit Cloete se vriende aangesluit het, en dat die gesamentlike mag die Obiqua-berge deursoek het. By ontvangs van hierdie inligting het die goewerneur opdrag aan die landdrost van Stellenbosch gestuur om Cloete te laat arresteer en verhoor vir oorlogvoering sonder verlof, en om die name vas te stel en in te stuur van dié wat hom in die ekspedisie vergesel het. [3]
Die vervolging het in duie gestort, en die goewerneur het daarna die beste gedink om slegs soldatepartye teen die rowers uit te stuur. Die mislukte saak het ’n ongemaklike merk op die jaar se beleid gelaat: burger- en Khoikhoi-selfhulp onder Cloete en Kees het vinniger as die landdrost se lasbrief beweeg, tog sou die raad nie private oorlog wettig nie. Amptelike verdediging moes daarna Kompagniesoldate van die poste wees, selfs wanneer Khoikhoi-kapteins ’n verbond onder ’n genoemde leier aangebied het. Vroeë onoffisiële kommando’s—onderneem sonder Kaapse gesag omdat die drosdy ver was en spoedige optrede nodig was—verskaf die breër patroon waarin Cloete se private rit ingepas het, en wat Wilhem Adriaan ná die mislukte vervolging probeer toemaak het deur agtervolging tot soldatepartye te beperk. [3] [4]
Kees se verblyf by Groenkloof het die episode aan die vleiskontrakteur se loop sowel as aan die bergoorlog verbind. In Februarie 1700 het die burger Henning Huising (ook Huizing) gekontrakteer om die garnisoen, hospitaal en Kompagnievlote van beesvleis en skaapvleis teen twee-en-’n-halwe pens per pond te voorsien, hy om die Kompagnie se slaghuise te gebruik en, as veeloop, die hele distrik Groenkloof wat nie deur Khoikhoi beset was nie. Die kontrak is voorlopig vir tien jaar geteken, maar die direkteure het dit tot vyf verminder. Dieselfde distrik wat Huising se slaghuise gevoed het, het ’n Khoikhoi-kaptein gehuisves wat bereid was om San-diewe te beveg—en bereid, wanneer die raad versuim het, om sonder verlof met Cloete se vriende te ry. Kalender 1701 het dus én ’n aangebode verbond én ’n geweierde private oorlog op dieselfde stuk weigrond opgeteken wat in Oktober Huising meer as tweehonderd stuks sou kos. [3]
Die kontrakteur se loop het polities sowel as militêr saakgemaak. Die Duitse immigrant het in ’n kort tyd rykdomme opgestapel; Simon van der Stel het vroeër sy slimmigheid as organiseerder erken; onder die seun het hy die vleisvoorsieningsmonopolie gehou toe die Kompagnie ophou het met roetine-veeboerdery van sy eie, en slegs binnelandse militêre ruilpartye gestuur het wanneer trekosse nodig was. ’n Private burgerrit wat Cloete se vriende met Kees van Groenkloof gemeng het, het dus nie net die goewerneur se aanspraak op beheer van oorlog geraak nie, maar ook die kommersiële geografie van die man wat die reede voorsien het. In 1701 het daardie botsing nog as ’n mislukte vervolging en ’n oorgang na slegs-soldate-patrollies verskyn. [3] [9]
Franse taal by Drakenstein verbied — 20 September 1701
Terwyl soldatepartye die Obiqua- en Groenklooflyne dopgehou het, het die Vergadering van Sewentien ’n ander vestigingsgrens getref—die taal van die Hugenote-gemeente by Drakenstein. Daar was al ’n begeerte aan die kant van die direkteure dat in die gesinne van die Hugenote-immigrante die Franse taal so gou moontlik deur die Nederlands vervang moes word. Dit was slegs ’n kwessie van tyd, want die aandeel Franstaliges was te klein teenoor dié van Hollandse en Duitse afkoms vir hul taal om lank in die gemengde gemeenskap in gebruik te bly. Op geen stadium het die vlugtelinge meer as omtrent een-sesde van die burgerbevolking oorskry nie, of een-agtste van die hele Europese gemeenskap insluitend die Kompagnie se dienaars. [3] [8]
Op 14 Maart 1701 het die Kaap die Kamer Amsterdam ingelig dat ds. Pierre Simond van Embrun in Dauphiné, die eerste predikant van die gemeente, om sy ontslag gevra het, gretig om na Europa terug te keer. Die gemeente was nie begerig dat hy hulle moes verlaat nie, en omdat die termyn van sy kontrak nog nie verstryk het nie, was die goewerneur verplig om sy magtiging terug te hou. Simond het al sy eiendom, huisraad, vee en slawe verkoop, en ’n afskeidspreek gelewer. Hy het ’n nuwe berymde weergawe van die psalms van Dawid voorberei waarop die Franse kerke in Europa drie jaar gewag het, en wou dit daar aan ’n sinode voorlê. Drakenstein het nog soms in die voorkamer van ’n boer se huis, soms in ’n groot skuur aanbid, aangesien daar nog geen kerkgebou was nie; ’n Franse sieketrooster, Paul Roux, het bedieninge in hul eie taal voortgesit; en sedert April 1700 het Jacobus de Groot, ’n bekwame en ywerige man wat van Indië na Europa teruggekeer het en vir die doel aangehou is, die Hollandse deel van dieselfde gemeente bedien, wat vantevore verwaarloos was. [3] [8]
Op 20 September 1701 het die Direkteure beide die pastorale vakature en die taalkwessie in een depêche beantwoord. Die skip Huis te Byweg sou ’n predikant in die plek van Pierre Simond aanvoer, wat in elk geval nie moes vertrek voordat hy afgelos is nie. Die opvolger moes Nederlands én Frans verstaan, “nie soos ons dit opneem om in laasgenoemde taal te preek nie, maar slegs om tot diens te wees van die bejaarde koloniste wat ons taal nie ken nie, sodat hy hulle kan besoek, vermaan en vertroos, ten einde dat die Franse taal mettertyd mag uitsterf en as’t ware uit die plek verban word”. Met daardie doel moes die skole voortaan geen ander of verdere onderrig gee as wat nodig was om die jeug te help om Nederlands te leer lees en skryf nie. Die September-brief het die regering dus opgedra om Frans uit kansel en skool te versmagter terwyl die Hugenote-kudde nog sonder sy aangewese opvolger was en terwyl Etienne Terreblanche en ander Frans-genoemde veeboere vee op die Waveren-lyn onder San-inval gehou het. [3] [8]
Die doopvont by Drakenstein het ’n ander storie as die kanselbevel vertel. Dwarsdeur 1701 het Simond in die Franse kerk bly doop, die inskrywings deur Paul Roux geregistreer soos hy sedert 1694 gedoen het. Op 2 Januarie het Josué Sellie (Cellier) en Elizabet Couvret hul seun Josué voorgestel, met Claude Marais en Caterine Tabourdeux as getuies; op 27 Maart het Louis Fourie en Susanne Cordier Marthe voorgestel; op 10 April het Philippe Depret en Elizabet Prevost Hercules voorgestel, die grootmoeder Sysillia Depret as meter; op 15 Mei het Matthieu Fracassé van Provence en Jeanne Cordier Elizabet voorgestel, met Jacob Cordier en Elizabet Villiers as getuies. Julie en Augustus het Ellaina, dogter van Barend Burger en Martha Eskal, bygevoeg; Philippe, seun van Christoffel Senaiman en Marguerite Savoye; Pierre de Villiers en Elizabet Taillefer se dogter Marie; en Gabriel, seun van Pierre Rousseau en Anne Retif. Roux se aantekening aan die einde van die 1701-inskrywings meld dat al hierdie kinders hierbo geskryf in die kerk van Drakenstein gedoop is deur monsieur Pierre Simond, predikant van die Heilige Evangelie, geregistreer vir Paul Roux, sover moontlik van die jaar 1694 tot die jaar 1701. [8]
Herfsdope het onder dieselfde predikant voortgegaan nadat die Direkteure se brief al op die water was. Op 23 Oktober is Willems, seun van Eskal Willems en Anne Prevot, voorgestel, met Barend Burger en Marthe Escalk as getuies; op 30 Oktober Joseph, seun van Pierre Jourdan de Cabrière en Anne Fauche; op 4 November Marthe, dogter van François du Toit en Susanne Seugnet; op 11 November Sara, dogter van Jean de Buis en Sara Jacob; op 27 November Anne, dogter van Paul Couvret en Anne Walleté. Die nuwe predikant het Frans verstaan, maar op las van die Sewentien moes hy openbare erediens in Nederlands waarneem, terwyl Roux bedieninge aan die Hugenote in hul eie taal voortgesit het. Dieselfde jaar wat militêre poste teen San-veediewe vermenigvuldig het, het dus ook ’n kulturele opdrag teen die minderheidstaal van die vlugtelinge opgeteken wat Drakenstein bewerk het en, in name soos Terreblanche, die nuwe Waveren-kom—terwyl die Franse register self nog in Simond se hand tot November geloop het. [3] [8]
Hugenote–regeringsspanning onder die van der Stels verskaf agtergrond sonder om die September-teks te verander. By die aankoms van die eerste groep van twee-en-twintig Hugenote in April 1688 het die Caabse Vlek omtrent tweehonderd Europese burgers en honderd-en-veertig kinders getel, Stellenbosch honderd vier-en-tagtig volwasse blankes en nege-en-tagtig kinders; verdere skeepsladings het die Franse ’n groot deel van die burgerlike bevolking gemaak. Simon het Franse plase onder Hollandse bure versprei en later sy seun, in die memorandum as politieke testament oorgedra, gewaarsku dat Franse setlaars nie te vertrou was in die geval van ’n Franse aanval nie; Wilhem Adriaan het beide die vlugtelinge en die direkteure se assimilasiedoel geërf. Die brief van 20 September 1701 was nie ’n Kaapse uitvinding nie maar ’n Nederlandse bevel—terwyl Franse dope en Franse vanne op die veegrens in die praktyk deur die jaar voortgegaan het. [8] [9]
September-herwinning en Huising se verlies by Piketberg
In September het een van die soldatepartye eenhonderd-en-twintig stuks beeste herwin wat deels aan burgers en deels aan Khoikhoi behoort het. Daardie sukses was die eerste wesenlike herwinning van die jaar en het gewys dat berede patrollies nog vee kon terughaal wanneer hulle die regte spoor getref het. Dit het die invalle nie beëindig nie. Die gelykheid van die herwonne kudde—Europese en Khoikhoi-eienaars saam—het al die November-opdrag vooruitgeloop dat buitepos-offisiere gesteelde vee aan hul regmatige eienaars moes herstel wie dié ook al mag wees. [3]
In die volgende maand—Oktober—is meer as tweehonderd stuks wat aan die kontrakteur Henning Huising behoort het by Groenkloof weggeneem, en ’n patrollie van vyf-en-dertig soldate is verplig om van Piketberg terug te val, waar die Boesmans ’n vasberade stand gehou het. Die vleiskontrakteur wat die Kompagnie se slagvoorreg en die Groenkloof-loop gehou het, het dus ’n hoofslagoffer geword van dieselfde grensdruk wat sy oop-handelswêreld help uitbrei het. ’n Kompagniepatrollie groot genoeg vir gewone agtervolging kon die Piketberg-stelling nie dwing nie. [3]
September se honderd-en-twintig herwin en Oktober se meer as tweehonderd by Groenkloof verloor het die slegs-soldate-beleid in harde syfers omraam: herwinning was moontlik; so ook ’n vegtende terugtog wanneer San-groepe grond gekies en stand gehou het. Huising se verlies het ook die Kasteel se beesvleiskontrak direk aan die noordelike weidingsoorlog verbind, nie slegs aan Cloete se Riebeek-Kasteel-lyn en die Waveren-kom nie. San-taktiek—skielike afdalings, kuddes in grootmaat weggevoer, vergiftigde pyle uit dekking, en standhoudings in bergland wat agtervolging gestraf het—pas by die Oktober-nederlaag by Piketberg. Om sulke mense in hul inheemse vestings te volg, waar hulle nooit gesien kon word as hulle verborge wou bly nie, maar waaruit die vlug van vergiftigde pyle die gevaar aangedui het om verder te gaan, was die gevaar wat die vyf-en-dertig soldate ontmoet het toe hulle teruggeval het. Vir 1701 bly die dokumentêre kern die volgorde van soldateherwinning, kontrakteurverlies en gedwonge terugtog. [3] [4]
Die kontrakteur se ramp het ook gewys hoe private monopolie en openbare verdediging al dieselfde grond gedeel het. Huising was die Duitse immigrant wat onder beide van der Stels die vooraanstaande en rykste vryburger van die vleisloop geword het; in Oktober 1701 wys die joernale meer as tweehonderd stuks weg van daardie loop en vyf-en-dertig soldate wat van ’n San-stand by Piketberg terugval—die militêre prys van oop veeland op die kontrakteur se eie veld. [3] [9]
Groenkloof-pos, Terreblanche en Vier-en-twintig-Riviere — November 1701
In November is ’n sersant en tien man gestuur om ’n permanente militêre pos by Groenkloof te vorm. Die tydelike antwoord van Vogelvlei en die berede versterkings van April is dus aangevul deur ’n staande noordelike wag op die vleiskontrakteur se loop en op die pad na Piketberg. In die Land van Waveren is veertig stuks beeste, meestal behorende aan Etienne Terreblanche, deur Boesmans gegryp, en een van die soldate wat probeer het om hulle te herwin is gedood. Tweehonderd vier-en-sewentig stuks behorende aan Khoikhoi-kralle by Riebeek-Kasteel is weggevoer, maar ’n soldateparty het die rowers tot by Vier-en-twintig-Riviere gevolg en die meeste van die buit herwin. [3]
Terreblanche se naam verbind die Waveren-bloedprys aan die Hugenote-immigrasie. Die van se later Kaapse vorme Terblanche en Terblans verskyn onder die Franse vlugtelinggesinne wie se ortografie Hollandse klerke en nasate vereenvoudig het. Of die November-slagoffer onder die Franse spelling of ’n Hollandse klerk se variant geboer het, die verlies van veertig stuks—meestal syne—en die dood van ’n soldaat by herwinning wys dat die kom wat in 1700 beset is, in 1701 nog in vee en bloed betaal het. Die permanente Groenkloof-pos het Huising se Oktober-ramp en Kees se vroeëre verblyf daar met ’n sersant se wag beantwoord eerder as met nog ’n private burgerrit. [3] [8]
By die verlening van beskerming het die regering geen onderskeid tussen burgers en Khoikhoi gemaak nie: die offisiere by die buiteposte is opgedra om alles in hul vermoë te doen om vee wat deur Boesmans gesteel is, te herwin en aan hul regmatige eienaars te lewer wie dié ook al mag wees. Daardie gelykheid van herwinning—uitdruklik na die November-kraalrowery en die Vier-en-twintig-Riviere-agtervolging—het by die jaar se vroeëre patroon aangesluit waarin Khoikhoi-vee en burgervee albei in die September-herwinning van eenhonderd-en-twintig stuks verskyn het. Die herwinning van die meeste van die tweehonderd vier-en-sewentig kraalbeeste het die jaar se opgetekende agtervolgings op ’n gedeeltelike sukses vir Khoikhoi-eienaars onder Kompagnie-eskorte afgesluit. [3]
Kalender 1701 self eindig met die permanente Groenkloof-pos, Terreblanche se verlies, ’n soldaat dood by Waveren, en die meeste van ’n Khoikhoi-kudde by Vier-en-twintig-Riviere herwin. Sersante en korporaals by die buiteposte het al hul staande bevel in daardie jaar se terme gehad: herwin gesteelde vee vir burger en Khoikhoi gelyk, en hou die nuwe poste by Vogelvlei en Groenkloof teen ’n roofkorridor wat die Maart- en April-rowerye gekarteer het. Die harder druk van later patrollies behoort aan later kalenders; die infrastruktuur en die bloedprys waarop hulle sou rus, is in November 1701 gelê. [3]
Tesame loop die jaar se militêre syferkunde van veertig stuks by Riebeek-Kasteel in Maart, deur elf van die Waveren-pos en eenhonderd sewe-en-dertig binne sig van Vogelvlei in April, verby die Junie-dood van kaptein Klaas in die Koopman-vete, die mislukte private oorlog van Cloete en Kees, die September-herwinning van eenhonderd-en-twintig, Huising se Oktober-verlies van meer as tweehonderd en die Piketberg-terugtog van vyf-en-dertig soldate, tot November se permanente sersantpos by Groenkloof, veertig stuks meestal Terreblanche s’n, een soldaat gedood, en die meeste van tweehonderd vier-en-sewentig Khoikhoi-beeste by Vier-en-twintig-Riviere herwin. Langs daardie volgorde staan die winter-eikeversending na Stellenbosch-strate, die Kaap se brief van 14 Maart oor Simond se ontslag, Roux se Franse doopregister wat onder Simond tot November loop, en die Direkteure se bevel van 20 September teen Franse prediking by Drakenstein. Uitbreiding van weiding, poste en taalbeleid merk dus 1701 as die eerste volle kalenderjaar waarin die oop-handel- en Waveren-besluite van 1700 deur San-inval, deur interklanoorlog onder die Khoikhoi, en deur kulturele opdrag van die Sewentien getoets is. [3] [4] [8] [9]