Boer History1701 aan die Kaap die Goeie Hoop: Boesman-invalle, Cloete-kommando’s, Vogelvlei- en Groenkloofposte, en grensverdediging
Winter-eikeplante by Stellenbosch — 1701
Goewerneur Wilhem Adriaan van der Stel het, soos sy vader, boomkultuur as ’n vaste plig van die nedersetting behandel. Gedurende die eerste winter na sy aankoms is twintigduisend jong eike in die klowe by Stellenbosch en Drakenstein geplant waar die inheemse woude uitgeput was, en meer as tienduisend is op die Kaapse skiereiland uitgeplant. In die winter van 1701 is ’n verdere voorraad na Stellenbosch gestuur uit die kwekery in Tafelvallei, en die landdros is opdrag gegee om hulle langs die strate te laat plant. [3]
Die plantopdrag het tot dieselfde administratiewe jaar behoort wat deur veediefstal op die buitenste weilyn oorheers sou word. Hout en brandstof het skaars gebly vir skepe en die Kasteel; die straat-eike by Stellenbosch was ’n lang belegging in skaduwee en toekomstige hout eerder as ’n antwoord op die brandhouttekort wat skippers nog gerapporteer het. Vir kalender 1701 is die winter-kwekeryversending die enigste groot vreedsame openbare-werke-nota voordat die Maart-rowerye die jaar se militêre rekord oopgemaak het. [3]
Cloete by Riebeek-Kasteel beroof — Maart 1701
Met die vergroting van die nedersetting na die oop veehandel van 1700 en die besetting van die Land van Waveren het vars moeilikhede met die San-groepe wat die Nederlandse rekords Boesmans genoem het, ontstaan. In Maart 1701 het ’n bende van hierdie rowers veertig stuks beeste van Gerrit Cloete se plaas by Riebeek-Kasteel weggevoer. ’n Kommando van tien soldate en dertig burgers is agter die rowers aangestuur, maar kon hulle nie vind nie. ’n Tydelike militêre pos is toe by Vogelvlei aan die voet van die Obiqua-berge gevestig. [3]
Riebeek-Kasteel was reeds na die goewerneur se toer van 1699 vir Drakenstein-veeboere oopgestel; die Maart-rowery het gewys dat die nuwe veeplase binne bereik van bergbasisse gelê het wat dieselfde reeks was wat die Waveren-setlaars van die ander kant van die Roodezand dopgehou het. Die mislukte agtervolging van veertig stuks, en die keuse van Vogelvlei as ’n staande wag eerder as ’n eendag-jag, het die patroon vir die res van die jaar vasgelê: kort kommando’s wat die spoor verloor, dan poste bedoel om die volgende reaksie te verkort. [3]
Waveren-rowery en Vogelvlei — April 1701
Die Vogelvlei-pos het gou ontoereikend geblyk. In April is Gerrit Cloete weer beroof, en elf stuks beeste is van die Waveren-pos self weggevoer. ’n Kommando van twaalf soldate en vyftig burgers is toe georganiseer om die land van Boesmans skoon te maak, maar het nie daarin geslaag om sy doel te bereik nie. Dit was skaars ontbind toe eenhonderd sewe-en-dertig stuks beeste binne sig van die Vogelvlei-pos weggevoer is. [3]
Na daardie derde slag is ’n versterking van ses berede soldate na elk van die twee poste gestuur, en twaalf man is by Riebeek-Kasteel gestasioneer. Die April-opeenvolging—herhaalde diefstal van Cloete, diefstal van die Waveren-buitepos wat eers die vorige Julie en Oktober geplant is, ’n groter gemengde kommando wat niks gevind het nie, toe ’n massarowery onder die oë van Vogelvlei—het duidelik gemaak dat tydelike poste sonder genoeg perde nie die Obiqua-front kon dek nie. Die regering het met getalle eerder as ’n leerstellingverandering geantwoord: meer berede manne op dieselfde lyn. [3]
Versterkings, kaptein Kees en Cloete se private kommando
Die Goringhaiqua en Cochoqua Khoikhoi het nou hulle dienste aangebied om die Europeërs teen die Boesmans by te staan, en versoek dat die kaptein Kees, wat toe by Groenkloof gewoon het, as hulle leier in die ekspedisie erken word. Maar dit is ontdek dat Kees, wat swaar onder die Boesmans gely het, reeds by ’n kommando van Gerrit Cloete se vriende aangesluit het, en dat die gesamentlike mag die Obiqua-berge deursoek. Op ontvangs van hierdie inligting het die goewerneur opdrag aan die landdros van Stellenbosch gestuur om Cloete te laat arresteer en verhoor vir oorlogvoering sonder verlof, en om die name vas te stel en in te stuur van dié wat hom in die ekspedisie vergesel het. [3]
Die vervolging het in duie gestort, en die goewerneur het daarna dit die beste geag om slegs soldatepartye teen die rowers uit te stuur. Die mislukte saak het ’n ongemaklike merk op die jaar se beleid gelaat: burger- en Khoikhoi-selfhelp onder Cloete en Kees het vinniger beweeg as die landdros se lasbrief, dog die raad wou nie private oorlog wettig nie. Amptelike verdediging moes daarna Kompanjie-soldate van die poste wees, selfs wanneer Khoikhoi-kapteins alliansie onder ’n genoemde leier aangebied het. [3]
Kees se verblyf by Groenkloof het die episode aan die vleiskontrakteur se weiveld sowel as aan die bergoorlog gekoppel. Dieselfde distrik wat Huising se slaghuise gevoed het, het ’n Khoikhoi-kaptein gehuisves wat bereid was om San-diewe te beveg—en bereid, toe die raad getalm het, om sonder verlof saam met Cloete se vriende te ry. Kalender 1701 het dus sowel ’n aangebode alliansie as ’n geweierde private oorlog op dieselfde stuk weigrond aangeteken. [3]
September-herwinning en Huising se verlies by Piketberg
In September het een van die soldatepartye eenhonderd-en-twintig stuks beeste herwin wat deels aan burgers en deels aan Khoikhoi behoort het. Daardie sukses was die eerste wesenlike herwinning van die jaar en het gewys dat berede patrollies nog vee kon herwin wanneer hulle die regte spoor tref. Dit het die rowerye nie beëindig nie. [3]
In die volgende maand—Oktober—is meer as tweehonderd stuks wat aan die kontrakteur Henning Huising behoort het by Groenkloof weggevoer, en ’n patrollie van vyf-en-dertig soldate is verplig om van Piketberg terug te val, waar die Boesmans ’n vasberade stand gehou het. Die vleiskontrakteur wat die Kompanjie se slagvoorreg en die Groenkloof-weiveld gehou het, het dus ’n hoofslagoffer geword van dieselfde grensdruk wat sy oop-handelwêreld help uitbrei het. ’n Kompanjie-patrollie groot genoeg vir gewone agtervolging kon nie die Piketberg-posisie forseer nie. [3]
September se honderd-en-twintig herwin en Oktober se meer as tweehonderd verloor by Groenkloof het die slegs-soldate-beleid in harde syfers gevat: herwinning was moontlik; so ook ’n vegtende terugtog wanneer San-groepe grond gekies en gestaan het. Huising se verlies het ook die Kasteel se beesvleiskontrak direk aan die noordelike weioorlog gekoppel, nie net aan Cloete se Riebeek-Kasteel-lyn en die Waveren-kom nie. [3]
Groenkloof-pos, Terreblanche en Vier-en-twintig-Riviere — November 1701
In November is ’n sersant en tien man gestuur om ’n permanente militêre pos by Groenkloof te vorm. In die Land van Waveren is veertig stuks beeste, meestal die eiendom van Etienne Terreblanche, deur Boesmans gevat, en een van die soldate wat probeer herwin het, is doodgemaak. Tweehonerd vier-en-sewentig stuks wat aan Khoikhoi-krale by Riebeek-Kasteel behoort het, is weggevoer, maar ’n soldateparty het die rowers tot by Vier-en-twintig-Riviere gevolg en die meeste van die buit herwin. [3]
In die poging om beskerming te bied het die regering geen onderskeid tussen burgers en Khoikhoi gemaak nie: die offisiere by die buiteposte is opdrag gegee om hulle uiterste te doen om vee wat deur Boesmans gesteel is te herwin en aan hulle regmatige eienaars te lewer wie dié ook al mag wees. Daardie gelykheid van herwinning—uitdruklik na die November-kraalrowery en die Vier-en-twintig-Riviere-agtervolging—het ooreengestem met die jaar se vroeëre patroon waarin Khoikhoi-vee en burger-vee albei in die September-herwinning van eenhonderd-en-twintig stuks verskyn het. [3]
Die permanente Groenkloof-pos het Huising se Oktober-ramp en Kees se vroeëre verblyf daar met ’n staande sersantswag beantwoord. Terreblanche se verlies en die soldaat se dood by Waveren het gewys dat die kom wat in 1700 beset is, in 1701 nog ’n bloedprys betaal het. Die herwinning van die meeste van die tweehonderd vier-en-sewentig kraalbeeste by Vier-en-twintig-Riviere het die jaar se aangetekende agtervolgings op ’n gedeeltelike sukses vir Khoikhoi-eienaars onder Kompanjie-begeleiding afgesluit. [3]
Sluiting van 1701 aan die Kaap
Teen die einde van 1701 het die landdros van Stellenbosch straat-eike uit die Tafelvallei-kwekery in die winterplanting uitgeplaas. In Maart is veertig beeste van Gerrit Cloete by Riebeek-Kasteel weggevoer, ’n gemengde kommando van tien soldate en dertig burgers het die rowers nie gevind nie, en Vogelvlei is aan die voet van die Obiqua-berge geposteer. In April is Cloete weer beroof, elf stuks het die Waveren-pos verlaat, ’n groter kommando van twaalf soldate en vyftig burgers het nie die land skoongemaak nie, eenhonderd sewe-en-dertig beeste is binne sig van Vogelvlei weggevoer, en ses berede manne het elk van die twee poste versterk terwyl twaalf by Riebeek-Kasteel geplaas is. Kaptein Kees van Groenkloof en Cloete se vriende het die Obiqua-reeks sonder verlof deursoek; die landdros is beveel om te vervolg; die saak het in duie gestort; en daarna is slegs soldatepartye uitgestuur. In September is eenhonderd-en-twintig stuks van burgers en Khoikhoi herwin. In Oktober is meer as tweehonderd van Henning Huising se beeste by Groenkloof geneem, en vyf-en-dertig soldate het van ’n vasberade San-stand by Piketberg teruggeval. In November het ’n sersant en tien man ’n permanente pos by Groenkloof gevorm; veertig stuks, meestal Etienne Terreblanche s’n, is by Waveren gevat en ’n herwinnende soldaat doodgemaak; tweehonderd vier-en-sewentig Khoikhoi-beeste van Riebeek-Kasteel-krale is weggevoer en die meeste by Vier-en-twintig-Riviere herwin. Buitepos-offisiere het onder bevel gestaan om gesteelde vee aan burger- en Khoikhoi-eienaars gelyk te herstel. Dit was die kalenderfeite van ’n jaar waarin die oop weigrens van 1700 volgehoue San-veeoorlog ontmoet het, private kommando’s na een mislukte vervolging geweier is, en Kompanjie-poste van Vogelvlei tot Groenkloof vermenigvuldig het terwyl eike langs Stellenbosch-strate wortel geskiet het. [3]