Boer History1687 aan die Kaap die Goeie Hoop: Centaurus, Drakenstein en Simonstadbaai
Centaurus kom aan — 1 Maart 1687
Die kalenderjaar 1687 het geopen met die lang Natal-wrakverhaal nog onbekend by die kasteel. Vroeg in die jaar het nog ’n skipbreukelinggroep die Baai van Natal bereik. Op die 25ste Desember 1686 is die Londense ketch Bona Ventura, van twintig ton, by St. Luciabaai verloor. Een van haar bemanning het verdrink; die oorblywende agt mans en ’n seun het begin loop na die Kaap die Goeie Hoop en tot hul vreugde Europeërs en ’n vaartuig amper seewaardig gevind. Hulle is verwelkom tot ’n aandeel in wat die ander gehad het en het by die arbeid aangesluit. [3] [8]
Daardie vaartuig was die produk van byna agt maande se werk deur die Nederlandse oorlewendes van die Stavenisse—vergaan sowat sewentig Engelse myl suid van Natal op 16 Februarie 1686—en vyf Engelse van die ketch Good Hope, die vorige Mei by Natal verloor. Hout was by die hand; die wrak van die Good Hope het materiaal verskaf; inheemse draers het yster van die Stavenisse-wrak gehaal vir ’n enkele koper armring elk, laste van vyftig tot honderd pond oor sowat sewentig myl. John Kingston van Bristol, vindingryk in nood, het ’n stewige ysterring in ’n werktuig verander wat vir ’n saag deurgegaan het, met slegs die skag van ’n anker as aambeeld. Hulle het die kiel van ’n vaartuig van vyftig voet lank en veertien voet breed gelê en plaaslike mense ingespan om hout te dra en growwe planke te kap. [3]
Voorrade wat van die plaaslike mense gekoop is, het sowat ses of sewe duisend pond gierst, ’n duisend pond gesoute en gerookte vleis, gierstmeel, twintig bokke, tussen twee en driehonderd hoenders, en honderd-en-vyftig pampoene ingesluit, met sewentien klein watervate en die Engelse ivoor wat reeds binnelands geruil was. Op die 17de Februarie 1687, ’n jaar en ’n dag ná die wrak van die Stavenisse, was die klein vaartuig gereed en is as die Centaurus te water gelaat. Op die laaste oomblik het drie Engelse van die Good Hope verkies om by Natal te bly, nadat hulle bande met die mense daar gevorm het en die gemak van lewe aan wal bo die swaarkry op see verkies het; ’n Engelsman en ’n Fransman van die Bona Ventura het ook agtergebly. Daar het elf mans van die Stavenisse, sewe van die Bona Ventura, en John Kingston en William Christian van die Good Hope gevaar. Sonder kaart of kompas het hulle die kus die hele pad in sig gehou en Tafelbaai veilig op die 1ste Maart 1687 bereik. [3]
Toe skipper Willem Knyf en sy geselskap hulself aangemeld het, het hulle groot verbasing uitgespreek dat niks gehoor is van die sewe-en-veertig mans wat die Stavenisse-wrak op 19 Februarie 1686 verlaat het nie. Die raad het ’n aantal verklarings afgeneem en geoordeel dat daar gesoek moes word. Daardie besluit het die tuisgeboude boot van ’n private ontsnappingsvaartuig in ’n Kompanjieskip vir Kaapse diens en later kuswerk verander. Botha het later dieselfde ketting—Natal-stilte, raadsangs, aankoop van die boot, en die lang kussoektog—saamgevat as die administratiewe nagevolg van die 1686-wrak wat eers ten volle gesluit het toe oorlewendes die volgende seisoen van die kus afgelig is. [3] [8]
Aankoop en hertoerusting van die Centaurus
Die raad het die Centaurus van haar bouers gekoop. Haar romp het slegs ’n bietjie afronding nodig gehad; nadat sy vars getuig is, het sy ’n stewige seeboot en uitstekende seiler geblyk. Kingston en Christian is £33 6s. 8d. kontant vir hul aandeel betaal en daarna as kwartiermeesters in die Kompanjie se diens aangeneem, met die verstandhouding dat hulle in enige ekspedisie na Natal gebruik sou word. Die bemanning van die Bona Ventura het hul oorgange na Batavia in die volgende ooswaartse skip wat aangedoen het, gewerk. Die aankoop het dus sowel ’n kusvaartuig as twee Engelse kwartiermeesters verseker wat reeds met die Natalkus en die binnelandse volke bekend was onder wie die vermiste sewe-en-veertig moontlik nog geleef het. [3]
Ná hertoerusting is die Centaurus etlike maande aan die Kaap gebruik—plaaslike kuswerk onder die kasteel voordat die langer oostelike kruisvaart begin het. Eers op die 10de November 1687 is sy oos gestuur om na die nog vermiste mans van die Stavenisse te soek. Oos van St. Blaize het sy ’n opeenvolging van kopwinde teëgekom. Teen vroeg Februarie 1688 het sy nog slegs die mond van die Kei bereik, en windstiltes en die suidweswaartse stroom het haar teruggevoer; die redding van oorlewendes by Cove Rock behoort tot daardie volgende seisoen. Wat 1687 verseker het, was die aankoop, die indiensneming van die Natal-Engelse kwartiermeesters, maande van kusdiens onder die kasteel, en die November-vertrek self—die institusionele omskakeling van ’n wrakgeboude ontsnappingsboot in ’n Kompanjie-soekvaartuig. [3] [8]
Die verklarings wat in Maart afgeneem is, het die raad se kaart van die suidoostelike kus reeds verbreed. Inligting van die Natal-geselskap, later by die log van die galiot Noord gevoeg, het die kommandeur in staat gestel om ’n growwe kaart op te stel, ver van volmaak maar ’n groot verbetering op ouer kaarte: Monomotapa is die verre binneland in geskuif, en fabelagtige dorpe van die Cortado-soort het verdwyn. Cory se breër skets van oostelike verkenning—Hieronymus Cruse oor die Hottentots-Holland-berge na Mosselbaai, veeherwinningspartye, tydelike binnelandse handel—het die Centaurus-vaart in ’n langer lyn van kennis geplaas wat voor permanente okkupasie uitgebrei het. [3] [4]
Inqua-boodskapper — Februarie 1687
Op hierdie datum was die verste Khoikhoi-volk wat ooswaarts bekend was die Outeniqua, wat die land anderkant die huidige dorp George bewoon het. Van hulle is min meer as die naam bekend gewees; geen Europeër het verder as die krale van die Attaquas deurgedring nie, wat weswaarts aan hulle gegrens het. Tussen die Attaquas en Hottentots-Holland het die Gauriquas, Hessequas en Chainouquas gelê, almal welbekende volke. Anderkant die Outeniquas is baie horde gerapporteer, en kommandeure het sowat vyftien of twintig woorde neergeskryf wat toe as stamname gehou is—woorde wat verdwyn het sodra verkenning ware lig op die land gewerp het. [3]
In Februarie 1687 het daar by die kasteel ’n man aangekom wat gesê het hy is gestuur deur ’n baie magtige kaptein wat ver in die binneland woon, om te verneem watter soort mense die blankes is en watter goedere hulle vir vee ruil. Hy het beweer hy is self ’n kaptein. Uit die wyse waarop hy van sy mense se dade gespog het, het die kommandeur afgelei dat sy gevolg eerder ’n rowersbende as ’n gevestigde hof was—’n voordrag van die soort wat ’n lofsanger vir vreemdelinge sou lewer. Tog het die Europeërs uit die stellings oor die magtige heerser wat hom gestuur het, eers geglo dit kon niemand anders wees as die lank gesoekte keiser van Monomotapa nie. Die boodskapper het slegs twee dae gebly, is goed onthaal, en het vertrek met die belofte om gou met die broer van die groot kaptein wat hom gestuur het terug te keer. [3]
Gedurende die volgende twee jaar is geskenke dikwels deur kaptein Klaas aangestuur aan die persoon wat, van ’n veronderstelde magtige keiser, gou as kaptein van die Inqua-Khoikhoi bekend geword het. ’n Vollediger deputasie sou eers in Desember 1688 aankom, en die ekspedisie onder vaandrig Izaak Schryver sou die kasteel op 4 Januarie 1689 verlaat met twee-en-twintig Europeërs, Kaapse Khoikhoi, en twee waens kos en ruilgoed. Die Februarie 1687-besoek het die kanaal oopgemaak en ’n binnelandse naam op die raad se kaart geplaas tussen die bekende Outeniqua-land en berigte van volke nog verder oos—diplomasie en nuuskierigheid wat vooruit geloop het op die kolonne wat later deur Caledon- en Swellendam-land na die Inqua-krale sou marsjeer. [3]
Stellenbosch-kerk — Januarie tot Oktober 1687
Kerkorganisasie by Stellenbosch, besluit by die kermis van 1686, het in 1687 vaste vorm aangeneem. Toe die kommandeur die dorp vir daardie eerste kermis besoek het, is hy vergesel deur ds. Johannes Overney, wat op Sondag die 13de Oktober 1686 die eerste predikantsdiens in die nuwe nedersetting gelei het, met ’n preek uit Jesaja lii. 7 en die doop van drie kinders die middag. ’n Reëling het gevolg dat die Kaapse predikant een maal elke drie maande sou besoek om godsdiens te hou en die sakramente te bedien, terwyl die sieketrooster Mankadan op alle ander Sabbatte ’n preek en gebede bly voorlees het. [3] [4]
In Januarie 1687, toe Overney die dorp op daardie ooreengekome kwartaalplan besoek het, is ’n diaken en ’n ouderling wat deur die gemeente gekies en deur die raad goedgekeur is, bevestig. Die diaken was Dirk Coetsee, ’n burger wat reeds etlike jare in die kolonie was. ’n Paar weke later, op die 14de Februarie, is die eerste steen van ’n kerk van veertig voet by twee-en-twintig gelê. Die kommandeur het vrygewig bygedra en soms die dorp uitdruklik besoek om die werk te toesig. Die gebou is vir gebruik oopgestel tydens die kommandeur se volgende verjaarsdagtoer, op die 19de Oktober 1687. By daardie geleentheid het ds. Johannes van Andel—wat eers onlangs toegestem het om aan die Kaap te bly nadat hy as skeepspredikant aangedoen het—’n preek uit Numeri vi. 23–27 gelewer. Tussen fundasiestene en opening het die binnelandse gemeente dus sowel ampte as ’n toegewyde plek van aanbidding gekry, terwyl Mankadan op gewone Sabbatte nog soos vroeër voorgelees het. [3]
Siviele bouwerk het die geestelike program reeds geëwenaar. ’n Woning vir die landdros en ’n hofsaal is in 1686 opgerig, en ’n meul is op distrikskoste gebou; die prys van maal is vasgestel en die meul by veiling aan die hoogste bieër verhuur, met die huurgeld na distriksfondse. Cory het later opgemerk dat die landdros by Stellenbosch gestasioneer was met jurisdiksie oor al die bekende land behalwe die Kaapse afdeling—’n klein onbepaalde strook van St. Helenabaai tot Valsbaai—sodat die 1687-kerk binne ’n binnelandse magistratuur gestaan het wat reeds die plase en paaie agter die skiereiland opgeëis het. [3] [4]
Wingerdbou het saam met die geboue gevorder. Stellenbosch het reeds die reputasie gehad dat dit beter wyn as Rondebosch of Wynberg lewer, tog het selfs die beste so minderwaardig as Europese wyn gebly dat die kommandeur geglo het óf die druiwe word te gou gepars óf die regte soorte is nog nie ingevoer nie. Hy het ’n plakkaat uitgevaardig wat enigiemand, onder ’n boete van tien pond, verbied het om druiwe te pars voordat die wingerde deur ’n komitee besoek en deur homself van die vereiste rypheid verklaar is. Hy het nuwe steggies uit Frankryk, Duitsland en Spanje verkry, dit reggekry om Persiese wingerde uit saad te kweek, en by Constantia, in die Kompanjie se tuine in Tafelvallei en by Rustenburg geëksperimenteer, terwyl hy Stellenbosch-burgers aangemoedig het om dieselfde te doen. Rys, kassawa en hops het nie beter as vroeër geantwoord nie; gierst uit Natal het goed gedoen en is gevind om goeie bier te maak. Die olyf, weer en weer in elke soort grond en ligging probeer, het steeds sy vrug vroeg laat val, in sommige seisoene heeltemal misluk, en slegs drie of vier bome lewend gelaat. [3]
Boomplanting het met bouwerk tred gehou. Die kommandeur het opgemerk dat inheemse woude vinnig vernietig word en dat die natuur sonder hulp hulle nie vervang nie. Brandstof vir die garnisoen het reeds van ’n elsplantasie anderkant Rondebosch gekom wat Crudop in 1679 aangeplant het. Van Europese en Indiese hout wat uit saad in die Kompanjie se kwekerye gekweek is, het niks soos die eik gedoen nie. Hy het jong bome aan burgers aangebied en later beveel dat elke boer minstens honderd moet plant, en self die voorbeeld by Constantia en op die Kompanjie se plase gestel. In die lente van 1687 het hy tussen vier en vyf duisend eike gesien wat begin het om akkers te dra in die Stellenbosch- en Kaapse distrikte, met meer as vyftig duisend meer in die kwekerye amper gereed om oor te plant. [3]
Winterkoors, Overney en Cruse
Teen die begin van die winter van 1687 is die kolonie deur ’n verwoestende siekte besoek, ’n soort koors wat baie inwoners weggeneem het. Inheemse mense het swaar gely; een kraal is gerapporteer waarin die helfte van die mense dood was terwyl die ander almal siek was. Schacher, kaptein van die Goringhaiquas of Kaapmans, is in hierdie tyd oorlede. Die stam was so deeglik onderworpe aan die Kompanjie dat die aanstelling van sy opvolger deur die kommandeur gemaak is, wat ’n neef van die oorlede kaptein gekies het, hom Massanissa genoem het, en hom een van die gewone ampstawwe gegee het—’n openbare teken dat Kaapman-opvolging nou deur die kasteel sowel as deur die kraal geloop het. [3]
Onder die Europeërs wat weggeneem is, was ds. Johannes Overney en kaptein Hieronymus Cruse. Die predikant is op die 5de Mei oorlede. Die preekstoel was nie lank leeg nie: op die 4de Junie het ds. Johannes van Andel in ’n skip aangedoen waarvan hy predikant was en toegestem om te bly. Die ou verkenner kaptein Cruse, dikwels in vroeëre jare van die nedersetting genoem—en in Cory se opsomming die man wat in 1668 die Hottentots-Holland-berge oorgesteek en sover as Mosselbaai deurgedring het—is op die 20ste Junie oorlede. Hy is in die bevel van die garnisoen opgevolg deur luitenant Dominique de Chavonnes. Binne ses weke het die kolonie dus sy gevestigde Kaapse predikant en een van sy langstdienende militêre verkenners verloor, en ’n nuwe predikant en ’n nuwe garnisoenbevelvoerder verkry voordat die midwinter ten volle gesluit het. [3] [4]
Franse vloot — Junie 1687
In Junie 1687 het ’n vloot van ses oorlogskepe, deur die koning van Frankryk gestuur met ’n tweede gesantskap na die koning van Siam, Tafelbaai aangedoen. Die admiraal se versoek om verversings te koop en sy siekes in die hospitaal te huisves is dadelik toegestaan, maar op voorwaarde dat alle gesonde mans voor sonsondergang aan boord gaan en dat niemand wapens aan wal dra nie. Die kasteel se permanente mag was toe baie klein. Om ’n dapper vertoning te maak het die kommandeur mans van die buiteposte ingeroep, die Kaapse milisie op waggang geplaas, en ’n kontingent van veertig gewapende burgers uit Stellenbosch getrek. ’n Stelsel van seine met kanonne en vlae het die kasteel reeds met die drostdy binnelands verbind, sodat milisie met kort kennisgewing opgeroep kon word. [3]
Die besoek het, onder strenger plaaslike beheer, die patroon van Franse vlootbesoeke herhaal wat reeds bekend was uit die 1685-gesantskap en Jesuitiese sterrekundiges. Verversing en hospitaalsorg het Kompanjiepligte by ’n aandoenhawe gebly; vertoning van milisiekrag was die kommandeur se antwoord op ’n vreemde oorlogsvloot in die baai terwyl die permanente soldatemag dun gebly het. Die veertig Stellenbosch-burgers en die seinverbinding na die drostdy het getoon hoe ver binnelandse nedersetting reeds deel van Tafelbaai se verdediging geword het: die kermisterrein-distrik van 1686 was teen Junie 1687 ’n reservoir van gewapende vrymanne wat die kasteel kon oproep wanneer vreemde topsails die ankerplek gevul het. [3]
Stigting van Drakenstein — 16 Oktober 1687
In Oktober 1687 is ’n vars stuk land aan setlaars uitgegee. Sowat vyftig individue van die tuiswaartse vloot wat in September Tafelbaai aangedoen het, bekoor deur die voorkoms van die land, het versoek om boerdery te probeer. Die kommandeur sou hulle almal graag aanvaar het as hulle getroude mans was; aangesien slegs enkeles vroue gehad het, het hy dit die beste geag om sowat twee derdes te verwerp. Teen die sluiting van die Stellenbosch-kermis was drie-en-twintig individue in totaal gereed om plase te neem. Hy het besluit om met hulle ’n nuwe nedersetting te stig in die pragtige vallei wat dertig jaar tevore eers deur Abraham Gabbema besoek is—dieselfde Bergrivier-land wat Cory en Botha later as die natuurlike binnelandse uitbreiding geïdentifiseer het sodra Stellenbosch en die skiereilandplase nie meer elke nuwe landbouer kon opneem nie. [3] [4] [8]
Met dagbreek op die oggend van die 16de Oktober het die nuwe burgers Stellenbosch verlaat en is ’n bietjie later gevolg deur die kommandeur met bediendes te perd. By Simonsberg het hulle stilgehou om te rus; daar het sy Edele hulle ingehaal. Toe hy afkyk in die vallei waar hulle hul huise sou maak, het hy die land nog sonder naam gevind en dit Drakenstein genoem ter ere van die heer van Mydrecht—Hendrik Adriaan van Rheede tot Drakenstein, wie se besoek as kommissaris twee jaar vroeër die Kaapse administrasie hervorm het. Botha het later dieselfde toewyding opgeteken: die vrugbare vallei genoem na een van die familiesetels in Holland van die Hoë Kommissaris wat in 1685 uitgekom het om die Kompanjie se sake te inspekteer. [3] [8]
Daardie middag is die voorkant van die drie-en-twintig plase langs die Bergrivier afgemerk. Elke plaas moes seshonderd roede agteruit strek en was sestig roede breed, en het dus byna eenhonderd sewe-en-twintig Engelse akkers bevat—Botha se parallelle syfer van sestig morg elk pas by dieselfde opmeting. Soos ander vaste eiendom in die kolonie was die toekennings wetlik belas met betaling aan die regering van tiendes van die opbrengs—dikwels heeltemal of gedeeltelik kwytgeskeld in slegte seisoene of wanneer okkupante swaar verliese gely het. ’n Eksperiment om die tiende by openbare veiling te verpacht, met die koper geregtig op elke elfde gerf in die veld (want hoewel dit die tiende genoem is, is ’n volle tiende selde geëis), het later klagtes ontlok en is laat vaar. Die enigste ander gewone las was die koste van opmeting en titelaktes wanneer die opmeting gedoen is. [3] [8]
Plase is in volle eiendom onder hierdie voorwaardes gegee, maar kon verbeur word as die toekenningsontvangers nie binne ’n jaar met bewerking begin of daarna die grond laat vaar nie—’n beskerming teen die baie Kompanjiedienaars wat gou van boerdery moeg geword het. Titelaktes het nog op behoorlike opmeting gewag, soms jare lank vertraag ná toekenning, sodat die Julie 1686-registrasieboek en die Drakenstein-voorkant van Oktober 1687 tot dieselfde papierorde behoort het: okkupasie eers, geoutentiseerde vrye eiendom wanneer die ketting en die sekretaris ingehaal het. Binne ’n jaar sou dieselfde vallei Franse vlugtelinge onder Nederlandse bure ontvang; die 1687-toekennings was die Nederlandse geraamte waarop daardie groter nedersetting sou rus. [3] [8]
Valsbaai-opname en Simonstadbaai
In November van hierdie jaar is Valsbaai deur die kommandeur persoonlik ondersoek. In Maart 1682 is dit opgemeet, maar nie noukeurig genoeg om die direkteure tevrede te stel nie. Die galiot Noord het die kommandeur met opmeters en ’n tekenaar van Tafelbaai omgevaar; terwyl sy peilings geneem het, het ’n party langs die strand afstande en hoeke gemeet. Die inham wat vroeër as Yselsteinbaai bekend was, is gevind om goeie skuiling vir ’n klein vloot te kan bied. Vars water was daar te kry, en vis in groot oorvloed en van uitstekende gehalte. Sy voordele as aandoen- en verversingsplek vir Kompanjieskepe in oorlogstyd—wanneer ’n vyandelike vloot Tafelbaai dalk dophou—is aangeteken. Die kommandeur het dit sy eie Christelike naam gegee, en as Simonstadbaai (Simon’s Bay) is dit sedertdien bekend. [3]
Die November-opname het dus ’n vlootkundige argument gesluit wat sedert die onvolledige werk van 1682 geloop het. Tafelbaai het die gewone ankerplek gebly; Simonstadbaai het die Kompanjie se geografie as die oorlogstydse alternatief binnegegaan, ’n benoemde sak aan die Valsbaai-oewer met water, vis, en ruimte vir ’n klein vloot wanneer vyandige topsails die noordelike rede dalk kon sluit. Cory se Kaapse afdeling—van St. Helenabaai tot Valsbaai—het daardie suidelike inham reeds as die rand van die tuismagistratuur behandel; van der Stel se peilings en strandhoeke het die rand ’n gekaarte hawe-naam gegee. [3] [4]
Eike, sprinkane en die toestand van die koloniste
Die vrye bevolking was teen hierdie tyd in ’n redelik voorspoedige toestand. Geen weë na groot rykdom het oopgestaan nie, maar niemand het gely onder gebrek aan die noodsaaklikhede van die lewe nie, en daar was geen bedelaars in die kolonie nie. Verkwistende en onstabiele burgers van vroeëre dae het uitgesterf of na Kompanjiediens teruggekeer; hul plekke is deur ’n meer ywerige klas beset. Een omstandigheid het die kommandeur nog onrus veroorsaak: slegs sowat een derde van die koloniste was getroud, en slegs dié kon as permanent gevestig beskou word. Alles moontlik is gedoen om vroulike immigrante te verkry, tog het die getal wat aangekom het baie klein gebly. Ten spyte van wette teen Europese mans wat verbintenisse met slawe- en inheemse vroue aangaan, kon sulke verbintenisse nie heeltemal gestuit word nie, en baie kinders van gemengde bloed is in die nedersetting gebore—wat, in Theal se formulering van die tydgenootlike hiërargie, as ’n klas onder Europeërs maar bo suiwer Khoikhoi of verslaafde Afrikane gerangskik is. [3]
Burgers van die dorp, byna almal ontslaande Kompanjiedienaars, het hoofsaaklik van die skeepvaart vir ’n bestaan afgehang. Hulle het voorspoed deur vertoon in kleredrag getoon, wat die kommandeur verbied het. Hy wou geen skyn-grootmense hê nie, het hy gesê, maar eerlike, ywerige mense van wie alleen goeie koloniste gemaak kon word. Toe hy die vroue van ambagsmanne verbied het om sonskerms te dra as te buitensporig om verdra te word, het hy sumptuariese voorbeelde gevolg wat reeds in Europa bekend was en, sedert Oktober 1686, onder Kompanjieregulasies in Indië. Die binnelandse boer wat eike en wingerde plant, nie die dorpsvertoon van geleende fynheid nie, het sy maatstaf van ’n setlaar werd om te hou gebly. [3]
Teen die einde van die jaar het ’n sprinkaanplaag groot skade aan die tuine aangerig, tog was die oeste so goed dat daar nie plek in die pakhuise was vir al die graan, wyn en ander produkte wat ingebring is nie. Op die 31ste Desember 1687, toe die jaarlikse sensus geneem is, het die Kompanjie by Rustenburg in ronde syfers honderd duisend wingerdstokke wat dra gehad, en op die verskeie plase 1 164 horingsvee, 140 perde, en 9 218 skape. Opgawes vir die koloniste, hul vee en produkte, het soos volg gestaan: 254 burgers; 88 vroue van burgers en weduwees; 231 kinders van burgers; 39 Europese mansbediendes; 230 mansslawe; 44 vroueslawe; 36 slawekinders; 155 perde in besit van burgers; 2 951 horingsvee; 30 142 skape; 1 857 muid koring van die laaste oes; 197 muid rog; 205 muid gars; en 402 900 wingerdstokke wat dra. Theal het gewaarsku dat die getal burgers altyd in die jaarlikse lyste onderskat is deur weglating of nalatigheid; selfs so het die Desember-skedule ’n kolonie gemeet wat nie meer ’n dun fortuin was nie maar ’n vrye-eiendom-gemeenskap met binnelandse kerke, ’n nuwe Bergrivier-voorkant, en pakhuise te vol vir die oes. [3]
Terwyl die Kaap wingerdstokke en skape getel het, was die direkteure in Nederland reeds besig om ’n groter immigrasie voor te berei. Op die 1ste Oktober 1687 het hulle ’n algemene komitee aangestel—drie lede van die Amsterdamse Kamer, twee van Zeeland, en een van elkeen van die ander kamers—om te besluit of Franse Piemontese en ander Gereformeerde vlugtelinge na die Kaap gestuur moes word en op watter voet. Op 6 Oktober het die komitee gerapporteer; die besluit van 3 Oktober 1685 is met wysigings in krag gelaat. Vlugtelinge moes hulself by Amsterdam en Zeeland aanmeld, gratis oorgang met beperkte bagasie ontvang, grond in eiendom as landbouers neem, werktuie en vee in koring of andersins terugbetaal, en vyf jaar bly tensy spesiaal vrygelaat. ’n Franse predikant is belowe. Die eed van getrouheid is by die vergadering van die Sewentien op 20 Oktober 1687 geregistreer—vier dae nadat Drakenstein benoem is. Op 16 November 1687 het die Amsterdamse Kamer aan Simon van der Stel geskryf dat vlugtelinge met ’n predikant sou kom, onder hulle wynboere en brandewynstokers om gebreke te voorsien waaroor hy lank gekla het; hulle was behoeftig maar ywerig en maklik tevrede te stel, en moes op dieselfde voet as Nederlandse emigrante behandel en voorsien word totdat hulle vir hulself kon verdien. Die Voorschooten sou op die laaste dag van die jaar seil met die eerste groot groep; hul landing behoort tot 1688, maar die regstegniese en logistieke raam was ’n produk van Oktober en November 1687. [8]
Saam geneem het die Maart-aankoms van die Centaurus, die Februarie-Inqua-opening, die Stellenbosch-kerk van Januarie-ampte tot die Oktober-preek van van Andel, die winterkoors wat Overney en Cruse weggeneem en Massanissa en de Chavonnes verhef het, die Junie-Franse oorlogsvloot wat deur Stellenbosch-milisie die hoof gebied is, die sestien-Oktober-stigting van Drakenstein, die November-benoeming van Simonstadbaai, die vol pakhuise langs die sprinkaanskade, die Desember-sensus, en die direkteure se Oktober–November-masjinerie vir Franse vlugtelinge, 1687 ’n jaar van binnelandse fondasie en vlootkundige vooruitsig gemaak. Die tuisgeboude boot het Kompanjie-eiendom geword; die Bergrivier-vallei het ’n naam en drie-en-twintig voorkante ontvang; Valsbaai het ’n oorlogstydse hawe-titel gekry; en voordat die jaar gesluit het, het die Sewentien die Kaap reeds verbind om die grootste Gereformeerde Franse migrasie te ontvang wat die nedersetting sou sien. [3] [8] [4]