Boer History1739 aan die Kaap die Goeie Hoop: Swellengrebel geïnstalleer, Barbier se opstand, San-kommando en aardbewing
Swellengrebel as goewerneur geïnstalleer — 14 April 1739
Kalender 1739 het begin met die Kaap nog onder die waarnemende hoof wat deur die lot gekies is ná goewerneur Adriaan van Kervel se dood op die 19de van September 1737. Die onafhanklike fiskaal, Daniel van den Henghel, het die stoel gehou sedert die oggend van die 20ste, toe die raad gelykop tussen hom en die sekunde Hendrik Swellengrebel verdeel het en die meester van die pakhuise voorgestel het dat die lot besluit. Deur die hele 1738 het daardie ongewone reëling voortgeduur terwyl die direkteure se regstellende depêches die stadige kringloop uit Europa gemaak het. [3]
Die Vergadering van Sewentien het Van den Henghel se aanstelling nie goedgekeur nie, omdat hulle die sekunde as die regte persoon beskou het om die hoogste gesag by die dood van ’n goewerneur oor te neem. Hulle het daarom opdrag gestuur dat hy na sy amp as onafhanklike fiskaal moes terugkeer, dat Swellengrebel die plek van goewerneur moes inneem, en dat die sekretaris Ryk Tulbagh sekunde moes word. Daardie veranderinge het op die 14de van April 1739 in werking getree. [3]
Swellengrebel was van geboorte ’n kolonist, ’n seun van Johannes Swellengrebel, wat aan die begin van die eeu dispenser en lid van die hoë hof van justisie was. Hy het dertien jaar in die politieke raad gesit vóór die kort interval as sekunde wat Van Kervel se dood voorafgegaan het. Tulbagh, reeds sekretaris en getroud met Swellengrebel se suster, het op dieselfde April-dag in die tweede siviele stoel gestap. Van den Henghel het in die kolonie as fiskaal gebly tot die 18de van September 1741, toe hy deur Pieter van Reede van Oudtshoorn afgelos is. [3]
Olifantsrivier-klagte en die fiskaal se ondersoek — 1739
In 1739 het ’n klein opstand uit ’n grensvee-dispuut vorm aangeneem. Sommige Khoikhoi-kapteins het gekla dat ’n party Europeërs wat langs die Olifantsrivier woon, hulle vee onder voorwendsel van ruil beroof het. Daardie persone is gedagvaar om voor die landdros se hof op Stellenbosch te verskyn, en hulle vee is summier in beslag geneem om verberging te voorkom. [3]
Hulle het geweier om die dagvaarding te gehoorsaam, en ’n uitkreet geopper dat die landdros se assistent die wet oorskry het deur hulle vee in besit te neem voordat bewys is dat hulle by die verbode verkeer betrokke was. Die saak is na die fiskaal verwys, wat die geval ondersoek en bevind het dat die Khoikhoi genoegsame gronde tot klagte gehad het. Hulle eiendom is derhalwe herstel, en hulle is onder die Kompanjie se beskerming geneem. Terselfdertyd is bevind dat die landdros se assistent met onnodige geweld opgetree het, en hy is deur ’n meer bedagsame beampte vervang. [3]
’n Dagvaarding is toe uitgereik vir die Europeërs om voor die hof van justisie te verskyn en rekenskap te gee vir hulle gedrag deur die gevestigde gesag te ignoreer. Soos by die vorige geleentheid, het hulle nie voldoen nie. Die Olifantsrivier-dispuut het dus van ’n plaaslike veebeslaglegging oorgegaan tot openlike minagting van Stellenbosch-proses en van die hoë hof aan die Kaap. [3]
Barbier by Drakenstein — 1 Maart 1739
’n Onstuimige individu met die naam Etienne Barbier, van geboorte ’n Fransman, wat in die Kompanjie se militêre diens was en tot die rang van sersant gestyg het maar omtrent ’n jaar tevore gedeserteer het, het aan hierdie persone voorgestel dat hy groot invloed in Europa besit, en hulle oorgehaal om by hom aan te sluit. Sy doel was om so ’n posisie te bereik dat hy voorwaardes met die regering kon maak. [3]
Die ontevredenes is aangesluit deur ander ontevrede Europeërs, hoofsaaklik deserteurs en Kompanjiesknegte met passe om werk te soek, en op Sondag die 1ste van Maart 1739 het die hele gepeupel, berede en gewapen, by Drakenstein verskyn. Nadat hy ’n opruiende stuk aan die mense voorgelees het, het Barbier dit aan die kerkdeur geplak. [3]
Toe berig van hierdie voorval die kasteel bereik, is opdrag aan die landdros gestuur om Barbier te laat gryp en voor die hoë hof van justisie te bring, en, as weerstand gebied word, hom dood te skiet. Die Maart-Sondag by die Drakenstein-kerkdeur het dus ’n vee-rusie en ’n tweede weiering van proses omskep in ’n openbare opruiende demonstrasie binne sig van een van die kolonie se drie gemeentepreekstoele. [3]
San-inval op Piketberg en die Bokkeveld — 1739
Net in hierdie tyd het ’n horde San ’n inval gemaak op die verspreide boere van Piketberg en die Bokkeveld, twee Europeërs en etlike slawe vermoor, sommige huise aan die brand gesteek, en groot troppe vee weggevoer. In die voorafgaande jaar het dieselfde rowers die vee van ’n boer met die naam August Lourens weggedryf, maar is agtervolg, en die vee is sonder enige bloedvergieting herwin. [3]
Op las van die raad het die landdros en milisieraad van Stellenbosch toe ’n bedagsame boer versoek om te probeer om ’n vriendelike ooreenkoms met die San te sluit, en geskenke is gemaak in die hoop om hulle te beweeg om van roof af te sien. Die boere van die grens het egter geen vertroue in die sukses van sulke behandeling gehad nie, en hulle is nou deur ’n algemene paniek aangegryp, uit vrees dat die regering weer sou probeer om te versoen eerder as om te straf. Die meeste van hulle het gevolglik hulle plase verlaat en na die Kaap teruggeval. [3]
Die dubbele druk van Barbier se berede bende by Drakenstein en die brand van Piketberg- en Bokkeveld-wonings het dus in dieselfde maande van 1739 geval. Grenshuishoudings het geoordeel dat geskenkdiplomatie ná die Lourens-herwinning nie sou antwoord op ’n inval wat reeds Europeërs en slawe dood gelaat en huise in as gehad het nie. [3]
Kruywagen se kommando en Barbier se teregstelling — 1739
Die regering het egter op ’n ander manier opgetree. Die ou burgerraadslid Jan Kruywagen is opgedra om ’n kommando op die been te bring en die rowers agtervolg, en almal wat by Barbier aangesluit het, is begenadiging aangebied as hulle aan die ekspedisie sou deelneem. Vyftien van hulle het die aanbod dadelik aanvaar, en die res kort daarna. [3]
Barbier het daarin geslaag om ’n paar maande lank weg te kruip, maar is uiteindelik gegryp. In November is hy verhoor, ter dood veroordeel, en tereggestel. Ná die barbaarse wyse van daardie tyd in Europa sowel as in Suid-Afrika is sy liggaam in dele verdeel, wat aan pale in verskillende dele van die land geheg is. [3]
Sommige van die boere wat deur Kruywagen uitgeroep is, het geweier om onder hom te dien, en sy kommando was te swak om die doel te bereik waarvoor dit opgerig is. In ’n poging om die San uit ’n berg te verdryf, is ’n aantal manne, insluitend die kommandant, gewond, en een is dood. Die eerste strafkolonne van 1739 het dus die meeste van Barbier se voormalige volgelinge deur begenadiging opgeneem, die Franse deserteur se leierskap in November vernietig, en steeds nie daarin geslaag om die versteurde distrikte met die eerste mag wat veld toe gegaan het, skoon te maak nie. [3]
Sterker mag en San-vredesvoorwaardes — Augustus–Oktober 1739
’n Sterker mag is toe opgerig, en het in twee afdelings die veld ingegaan, nadat sommige soldate vooraf gestuur is om tydelike stasies in die versteurde distrikte te beset, waar die gesinne van die manne op kommando beskerm kon word. In Augustus is een van die rowerbendes verslaan en sommige vee herwin, met slegs een burger dood. [3]
Versterkings is toe na die front gestuur, en in Oktober is meer as sestig San doodgemaak en meer as dertig ander gewond. ’n Party Europeërs, wat langs die kus na ’n skip gesoek het wat vermoedelik vergaan het, het van dertig tot veertig meer geskiet. Die San het toe tot vredesvoorwaardes ingestem. [3]
Aan die Europese kant is tydens die jongste operasies drie boere in aksie gewond, en twee— Jan Engelbrecht en Philip Meyer—is verras en vermoor. Die vegseisoen van 1739 het dus gesluit met ’n onderhandelde vrede ná Augustus- en Oktober-skermutselings, tydelike militêre poste wat die plase van manne nog op kommando gedek het, en ’n swaar San-doodetal langs die twee genoemde burgermoord in die latere fase. [3]
Wildpremies verlaag — November 1739
Van tyd tot tyd is regulasies uitgevaardig vir die bewaring van skadelose wilde diere en vir die vernietiging van roofdiere. In November 1739 is die beloning vir die doodmaak van ’n leeu verlaag van £4 3s. 4d. tot £2 1s. 8d., vir ’n luiperd van £2 1s. 8d. tot £1 5s. 0d., en vir ’n hiëna van 12s. 6d. tot 8s. 4d. [3]
Die helfte van hierdie premies is deur die Kompanjie betaal, die ander helfte deur die burgerraad as die dier in die Kaapse distrik vernietig is, en deur die hof van landdros en heemrade as dit in die distrik Stellenbosch en Drakenstein vernietig is. Die November-verlaging het dus die kontant-aansporing vir roofdierbeheer verlaag op dieselfde oomblik dat grenskommandos die San-veldtog nog afgewikkel het en dat Barbier se liggaam as openbare waarskuwing vertoon is. [3]
Later, in 1745, het ’n regulasie vereis dat die dooie dier by die kasteel of by die landdros se kantoor vertoon moes word voordat die premie betaal is, omdat velle alleen verdag geraak het toe sommige persone vermoed is om pels by Khoikhoi van die binneland te ruil. Daardie latere reël toon hoe die November 1739-premierooster binne ’n langer administratiewe poging gesit het om sowel roofdiere as bedrog in die premiestelsel te polisieer. [3]
Droogte-uitvoer en aardbewing — 1739
Gedurende die dertien jaar 1738–1750 was daar etlike slegte seisoene en een uitsonderlik goeie een. Die uitvoer het derhalwe sterk gewissel. Die jaar 1738 was een van droogte, en gevolglik was die oes so swak dat in 1739 slegs 340 muid koring en 85 muid rog na buite gestuur kon word. [3]
Daardie skrale versending was die uitvoerboek se lesing van die vorige jaar se mislukte lande: magasyns en skepe kon slegs ’n paar honderd muid skoonmaak ná die droë seisoen, lank vóór die roes-verwoeste oeste wat in 1740 graanuitvoer heeltemal gestop en sorgvuldige regulering van brood tuis afgedwing het. Kalender 1739 het dus die eerste diep dal van die ongelyke uitvoerrekord van Swellengrebel se vroeë jare gedra. [3]
Dat die Kaap onderhewig is aan geleentheidskokke van aardbewing is ervaar in die vroeë oggend van die 5de van September 1739, en weer by dagbreek op die 27ste van Augustus 1749. In die eerste geval was daar ’n enkele skok; in die tweede was daar twee in vinnige opeenvolging. By albei geleenthede was daar ’n rollende geraas, soos van verbygaande donderweer. Behalwe dat dit alarm veroorsaak het, is geen skade aangerig nie. Die September-oggend van 1739 het dus ’n gevoelde aardbewing bygevoeg by ’n jaar wat reeds gemerk is deur ’n nuwe goewerneur in April, ’n kerkdeur-opstand in Maart, grensoorlog deur die latere maande, en ’n uitgehongerde graanuitvoer. [3]