Boer History1872 in Suid-Afrika: Barkly, Burgers, Brand, en die Inlywingswetsontwerp
Barkly, die inlywingswetsontwerp, en die Kaapse parlement — Kolonie 1872
Sir Henry Barkly het die Kaapkolonie regeer en Haar Majesteit se hoë kommissie gehou toe die jaar oopgegaan het. Hy het die eed op die 31ste van Desember 1870 in Kaapstad afgelê. Die ministers wat by hom gesit het, was nie ’n kabinet wat geval het as hulle ’n stemming verloor nie. Hulle het hulle ampte gehou by direkte aanstelling van die sekretaris van staat, die opdragte uitgevoer wat die goewerneur gegee het, en kon maatreëls voorstel en in albei kamers praat, maar hulle het geen stemme gehad nie. Daardie reëling het in 1872 saakgemaak omdat die jaar se Kaapvraag nie was of ’n ministerie sou bedank nie: dit was of die huise, as ’n koloniale las, die diamantgebied sou neem wat Barkly al as hoë kommissaris regeer het. [3]
Op die 24ste van Januarie 1871 het graaf Kimberley Barkly opgedra om nie ’n party tot die inlywing van enige gebied te wees wat die Kaapkolonie nie met sy eie ongehulpe middele sou kon regeer en verdedig nie. Londen sou nuwe grond net aanvaar as die Kaap daarvoor betaal en sy eie mag lig. Die besit van die diamantvelde deur enige staat of kolonie is oral in die land as ’n groot prys beskou, en die goewerneur het geglo dat die Kaapse wetgewer gretig sou wees om dit te bekom. In Julie 1871 het die koloniale sekretaris voorgestel dat die gebied wat algemeen as die diamantvelde aangedui is, by die kolonie ingelyf moes word. Die verdelings was nou. Molteno se wysiging dat die huis die vraag tans nie kon behandel nie, is met 27 teen 25 verloor. Op die 20ste van Julie is Smith se voorstel net met 27 stemme teen 26 deurgevoer. In die wetgewende raad het die besluit met 10 stemme teen 9 oorleef. Barkly het toe die plan laat vaar om in daardie sitting ’n inlywingswetsontwerp in te bring. Op die 5de van Augustus het die huise, sonder ’n verdeling, hom net gemagtig om orde te hou, inkomste te vorder en regspraak te administreer hangende die grensgeskil, met die versekering dat die regering nie van plan was om een duim grond van die Vrystaat te neem nie. [3]
Daardie stemme het die velde nie ingelyf nie. Hulle het die hoë kommissaris ’n nou verlof gegee om orde te hou terwyl Waterboer se naam nog die regsdekmantel was. Op die 21ste van Oktober 1871 het Barkly die gebied Brits uitgeroep. Op die 8ste van Desember is ’n kommissie uitgereik wat hom tot goewerneur van Griekwaland-Wes aangestel het. Die Kaapse parlement het die grond nog nie as ’n koloniale distrik geneem nie. Daarom het vanjaar se wetsontwerp bestaan: Barkly het die huise nou gevra om te doen wat hulle in 1871 geweier het om in ’n wet te sit — om die diamantgebied ’n Kaaplas te maak, vanuit Kaapstad regeer en verdedig, onder Kimberley se voorwaarde dat die kolonie dit ongehulpe moes doen. [3]
Die Kaapse parlement het vanjaar geweier om daardie inlywingswetsontwerp aan te neem. Die hoë kommissaris het dit ingebring. Die huise wou Griekwaland-Wes nie as ’n koloniale las neem nie. Die weiering het saakgemaak omdat Kimberley se voorwaarde van die 24ste van Januarie 1871 nog gestaan het, omdat die Julie- en Augustusstemme van 1871 met twee stemme en met een deurgevoer is, en omdat ’n gebied wat al die Britse vlag gevoer het nou buite die koloniale rol gebly het: nie ’n Kaapse distrik nie, nie ’n Vrystaatse distrik nie, en nie Waterboer se kamp in enige fiksie wat die polisie en die landdroste nog kon ophou nie. Barkly het nog vanuit die kasteel regeer, en hy het nog Griekwaland-Wes regeer. Die prys wat oral as die moeite werd beskou is, het buite die Kolonie se wet gebly. [3]
Dieselfde huise het die Lesuto geneem. Basoetoland is by die Kaapkolonie ingelyf deur die Wet van Augustus 1871, deur die Koningin in rade bekragtig op die 3de van November, maar is nie aan koloniale wet onderwerp nie: die wetgewende plig vir die gebied het by die goewerneur berus. C. D. Griffith het op die 2de van Augustus 1871 as hooflanddros en goewerneur se agent diens aanvaar. Die gekose komitee van 1871 het ’n wye veld van winsgewende onderneming gerapporteer, dat die land al tot Britse gebied verklaar is en dit onwenslik sou wees as die kolonie nie wetgewende beheer bekom nie, en dat inlywing nie waarskynlik enige bykomende las sou meebring nie. Die hutbelasting tot die 31ste van Mei 1871 het 3721 pond van 4753 ingebring. Daardie teenstelling het op die koloniale rol gestaan toe die diamantwetsontwerp geweier is: ’n bergland as ’n Kaaplas geneem omdat dit goedkoop gelyk het, en ’n diamantgebied, oral as ’n groot prys beskou, gelaat as ’n aparte regering onder die hoë kommissaris. Griffith het die agent by Maseru gebly. Die Caledon het die vaste grens gebly. Koloniale wet is nog van die Lesuto weerhou. Die goewerneur was nog die wetgewer daar. Die hutbelasting het nog ingekom; die diamantlisensies het nog buite die koloniale tesourie gegaan. [3]
Kimberley, Gilfillan, en Griekwaland-Wes as ’n aparte regering — Diamantvelde 1872
Griekwaland-Wes was die naam wat gegee is aan die hele gebied wat in Oktober 1871 by die Britse besittings ingelyf is. Dit was ongeveer 17800 vierkante myl. Die deel tussen die Vaal, die Vetberg-lyn, en die lyn van Ramah tot Platberg, waaroor Vrystaatse howe jurisdiksie uitgeoefen het, het tussen 140 en 150 bewoonde plase bevat. Meer as 200000 akker daarin is onder Britse titels gehou wat in die Soewereiniteitsperiode toegestaan is. Geen Griekwas het in daardie plaseland gewoon nie. Ongeveer 1000 Europeërs, jonk en oud, het op die plase gewoon. Die droë delwerye wat die kampe getrek het — Dutoitspan, Bultfontein, en die myn wat in Junie 1871 eerste as Kimberley genoem is — het in die Pniel-distrik gelê, waar Barkly gehoop het Truter, gewild by die delwers, onder die Britse vlag sou voortgaan. Hy het nie. [3]
Op die 4de van November 1871 het ’n klein party van die Kaapse grensgewapende en berede polisie, onder inspekteur Gilfillan, die droë delwerye in besit geneem en die Britse vlag gehys. Die groot meerderheid van die delwers het baie stil gebly. Truter het ’n protes aan hom oorhandig. Op die 16de van November het ’n Britse landdros by die panne diens aanvaar. Op die 18de het Truter na Bloemfontein teruggetrek. Op die 8ste van Desember is daardie dade in die Koningin se naam goedgekeur, en Barkly is as goewerneur van Griekwaland-Wes gekommitteer. Die jaar het oopgegaan met daardie aparte regering al in wese: Gilfillan se hysing op die grond, Barkly se kommissie in die stukke, en die Kaapse huise nog onverbind tot ’n inlywingstatuut. [3]
Die Kaapse parlement se weiering om Barkly se inlywingswetsontwerp aan te neem het daardie masjinerie gelaat waar die 8ste van Desember dit gesit het. Mynbedrywighede het voortgegaan. Die metode waarvolgens die gebied regeer is, het die hoë kommissaris s’n gebly, nie die Kaap s’n nie en nie Brand s’n nie. Wat nog nie gehou is nie, was enige hof vir die skikking van betwiste grondeise. Wat nog nie aangebied is nie, was enige vergoeding aan die Vrystaat. Wat nog nie gedoen is nie, was enige inlywing van die gebied by die Kaapkolonie. Die weiering het op die panne saakgemaak omdat die vlag wat Gilfillan gehys het nou ’n regering van sy eie was, betaal en gerig vanuit die hoë kommissie, terwyl die delwers nog plaasprodukte gekoop het van die republiek wie se howe van die claims af beveel is. [3]
Swartes is nie toegelaat om ná nege in die aand in die kampe rond te loop nie; kantienhouers is verbied om bedwelmende drank aan hulle te verkoop behalwe met die skriftelike toestemming van hulle werkgewers; en hulle is nie toegelaat om diamante te koop of te verkoop nie. Daardie kampvoorskrifte was deel van die poging om orde te hou onder duisende manne op ’n paar vierkante myl geëiste grond. Hulle het die gebied nie ’n Kaapse distrik gemaak nie. Twee myne het ’n lang afstand oos van die lyn van Ramah tot Platberg, binne die Vrystaat, gebly: Jagersfontein en Koffyfontein. Die hoofvelde, Kimberley onder hulle, het onder Barkly se aparte kommissie gebly deur die jaar wat die Kaap hulle nie wou neem nie. [3]
Erasmus van die 24ste van Februarie, Marico, en Middelburg — Suid-Afrikaanse Republiek 1872
Noord van die Vaal het die jaar onder ’n waarnemende president oopgegaan. Marthinus Wessel Pretorius het sy amp neergelê nadat die toekenning van die 17de van Oktober 1871 Pretoria op die 16de van November bereik het. Luitenant-goewerneur Keate van Natal, as skeidsregter, het van die Republiek nie net die land van die Barolong en die Batlapin en die oop grond na die woestyn afgesny nie, maar die hele distrik Bloemhof, deel van Potchefstroom, en deel van Marico — plase bewoon deur die vroegste Europese setlaars. Die Volksraad was in sitting toe die toekenning aangekom het. Openbare vergaderings het dié toegejuig wat verset teen die verskeuring van die staat aangeraai het. Die vernaamste beamptes het dit verstandig geag om te bedank. Die staatsekretaris Proes het eerste teruggetrek, hoewel hy min of niks met die arbitrasie te doen gehad het nie; die eerwaarde mnr. Swart is in sy plek verkies. Die staatsprokureur Klein het toe sy bedanking ingestuur en ’n eervolle ontslag ontvang. Pretorius het gevolg. Die Volksraad het Daniel Jacobus Erasmus, die oudste onamptelike lid van die uitvoerende raad, opgedra om as president waar te neem tot ’n verkiesing gehou kon word. [3]
Op die 24ste van November 1871 het die Volksraad die waarnemende president opgedra hoe om te werk, en die volgende dag het Erasmus ’n proklamasie en ’n protes teen die Keate-toekenning gepubliseer. Hy het aangekondig dat Pretorius nóg gesag nóg reg gehad het om die onderwerpingsakte alleen en sonder sy kollegas te teken, dat die hele arbitrasie daarom ongeldig was, en dat die toekenning nie as bindend erken sou word nie. Hy sou stappe doen om die onskendbaarheid van die gebied te verseker en die eiendomsregte daarin te beskerm. Afskrifte het op die 2de van Desember na Barkly gegaan. Die hoë kommissaris het geantwoord dat hy niks met die geskil tussen die uitvoerende en die wetgewende gesag van die Republiek te doen het nie, dat hy by die arbitrasie bly, en dat hy van voorneme was om die toekenning na te kom en te handhaaf. Kimberley het daardie antwoord goedgekeur. Die protes het in 1872 saakgemaak omdat dit die regsgrond was waarop Erasmus nog in Pretoria opgetree het, en omdat Londen hom al gesê het die toekenning sou gehandhaaf word. [3]
In der waarheid is die toekenning nooit afgedwing nie. Die enigste manier waarop Keate se lyn gehou kon word, was as Groot-Brittanje direkte beheer wes daarvan neem en ’n sterk militêre of polisiemag daar hou. Die Keiserlike regering was onwillig om daardie stap te doen. Die Suid-Afrikaanse Republiek het daarom voortgegaan om die veldkornetskappe wat deur die boere beset was in te sluit, en ’n landdros het in die dorp Bloemhof gebly en daar hof gehou. Buite die dele wat deur boere beset was, het wanorde gou geheers. Die stamme het met mekaar getwis, en Europese swerwers van byna elke nasionaliteit het onder hulle gegaan en jaloesie en twis aangeblaas. Pretoria het dit nie as sy plig beskou om mense te beskerm wat die hoë kommissaris onafhanklik verklaar het nie, en toe daarop gewys is dat kwaadstokers uit die Republiek oorgaan, het dit geantwoord dat ’n veel groter getal van dieselfde klas sonder beletsel uit die Britse besittings daarheen gegaan het. Dit was die grond wat Erasmus nog gehou het toe vanjaar oopgegaan het: ’n papiertoekenning, ’n onafgedwonge lyn, en ’n landdroshof by Bloemhof op plase wat Keate weggeskryf het. [3]
In Oktober 1871 het die Volksraad besluit dat landdroste by die dorpe Zeerust en Middelburg gestasioneer moes word, en sodoende nuwe distrikte uit dele van oueres geskep. Waarnemende president Erasmus het daardie distrikte op die 24ste van Februarie 1872 uitgeroep. Middelburg, aan die oostekant van die staat, was vantevore deel van Lydenburg. Marico, soos die nuwe distrik genoem is, waarvan Zeerust die setel van die magistraatskap was, is uitgeroep met grense wat twee lank gevestigde veldkornetskappe ingesluit het, waarvan een byna heeltemal deur die Keate-toekenning afgesny is. Die 24ste van Februarie het saakgemaak omdat Pretoria ’n landdros by Zeerust en ’n landdros by Middelburg op ’n kaart gesit het waaroor die Natalse skeidsregter al ’n lyn getrek het, en omdat Bloemhof se hof op dieselfde onafgedwonge grond gelaat is om te sit. Erasmus het nie dorpe uitgevind nie. Hy het magistraatskappe gegee aan plekke wat die Volksraad genoem het terwyl die toekenning, wat Londen gesê het hy sou handhaaf, geen krag op die plase gehad het nie. [3]
Burgers van Hanover, Robinson, en die eed van die 1ste van Julie — Suid-Afrikaanse Republiek 1872
Die vernaamste politieke begeerte van die grootste party onder die burgers, wat onder die Keate-toekenning wankel, was om as president ’n man te kry wat bevoeg was om die Britse owerhede in Suid-Afrika op gelyke voet in twis te ontmoet. Alle ander kwalifikasies moes ondergeskik wees aan hierdie een van slimmigheid om ’n opponent met argument te bestry. Om so ’n man te kry was dit nodig om buite hulle eie staat te kyk, en volgens die grondwet is vereis dat die president ’n kieser van 5 jaar se standing en ’n lid van die Nederduitse Gereformeerde Kerk moes wees. Om daardie moeilikheid te ontmoet, het die Volksraad in November 1871 die grondwet gewysig. Die president moes deur ’n meerderheid van die burgers wat stemgeregtig was gekies word, die amp 5 jaar hou tensy hy vroeër bedank of om wettige redes ontslaan word, bo 30 jaar oud wees, lid van ’n Protestantse kerk wees, en nooit van ’n oneerbare oortreding skuldig bevind wees nie; maar dit was nie nodig dat hy ten tyde van sy verkiesing ’n burger van die Republiek moes wees nie. Enigeen met daardie kwalifikasies wat versoekskrifte ontvang het, onderteken deur minstens 100 gekwalifiseerde kiesers en een maand voor die verkiesing in die Staats Courant gepubliseer, was verkiesbaar. Elke burger bo 21 jaar, 12 maande woonagtig of wat burgerregte gekoop het, was stemgeregtig. Die stemming moes per stembriefies wees. Die wysiging het vanjaar saakgemaak omdat dit die Pretoria-stoel oopgemaak het vir ’n Kaapse predikant wat nog nie ’n burger was nie. [3]
Daar was ’n sterk party ten gunste daarvan om president Brand van die Oranje-Vrystaat ook tot president van die Suid-Afrikaanse Republiek te kies. Die program van sy leiers was die noue vereniging van die twee Republieke, onder een grondwet indien moontlik, en as dit nie bewerkstellig kon word nie, onder een president, met elke staat sy eie grondwet. Unie, het hulle gesê, sou jare vroeër gekom het as sir George Grey nie gestel het dat Groot-Brittanje in so ’n geval die konvensies nie langer as bindend sou beskou nie. Van watter waarde was daardie konvensies dan uiteindelik? Groot-Brittanje het hulle na willekeur geskend, wou nie ’n derde party toelaat om hulle uit te lê nie, en het ’n vyandige hoë kommissaris toegelaat om noord van die Oranje in te meng ten spyte van hulle klousules. Die skreiendste skendings wat hulle opgenoem het, was die staking van ammunisie aan die Vrystaat, die inmenging ten behoewe van die Basoeto, die spesiale landdros en polisie op die Vaal, die inmenging tussen die Republiek en Waterboer met die oogmerk om die diamantvelde te bekom, die inmenging met verskeie Bantoestamme, die verskeuring van die Vrystaat, en die openlike verkoop van gewere en ammunisie aan swartes by die diamantvelde — waarteen Erasmus geprotesteer het nie net as deur die konvensies verbied nie, maar as in die hoogste mate gevaarlik vir die vrede van die hele Suid-Afrika. Die party het toe voorgestel om die konvensies as nietig te beskou, om die waenpad wat tussen Lydenburg en Delagoabaai gebou word aan te stoot om ’n hawe te bereik wat nie onder die Engelse vlag was nie, om ’n buskruitfabriek in die land op te rig, om Brittanje geen skyn van geregtigheid vir ’n aanval te gee nie, maar om hulle regte te handhaaf en, as hulle aangeval word, hulself te verdedig. [3]
Versoekskrifte wat daardie sienings in min of meer versigtige taal beliggaam het, is aan Brand gestuur met meer as 1000 handtekeninge. Hy het geweier om hom tot nominasie te laat stel. Amptelik het hy geantwoord dat grondwetlike vrae hom verhinder om te aanvaar; privaat het hy sy ware redes gegee. Syne was die rol van die vredemaker. Hy het die vernaamste manne besoek wat hom aan die hoof van albei Republieke wou hê, en die saak met hulle bespreek. Engeland sou die vereniging van die twee state onder sulke omstandighede sekerlik as ’n bedreiging beskou. Die groot getal Engelse mense in Suid-Afrika kon nie verwag word om teen hulle moederland saam te span nie, hoewel baie van hulle die Keiserlike owerhede miskien sou afkeur. In die aangesig van die geweldig vinnige toename van die swartes aan elke kant, behoort vrede, vriendskap en die uiterste goeie wil tussen blankes in die land te bestaan, ongeag van watter nasionaliteit hulle voorouers was. Hy het sterk hoop gehad dat geregtigheid uiteindelik aan die Republieke gedoen sou word, omdat hy geglo het die foute kom uit onkunde van feite, nie uit ’n neiging tot hardheid nie. Honderde intelligente Engelse het nou die verre binneland besoek; die goudhoudende riwwe wat in die winter van 1871 in Zoutpansberg ontdek is, waarvan Edward Button op die 8ste van September monsters aan die Volksraad vertoon het, 9 myl suidoos van Marabastad, het hulle gelok en sou aanhou om dit te doen. Deur daardie besoekers sou die waarheid aangaande die Republieke — wat in Engeland nie geglo is wanneer dit van Suid-Afrikaners gekom het nie — bekend word. Net geduld, het hy gesê, en alles sou regkom. ’n Groot deel — waarskynlik meer as twee derdes — van die burgers van die Oranje-Vrystaat was in volle simpatie met die party wat Brand probeer tot bedaring bring het. Hy het geslaag, danksy sy persoonlike invloed en die vertroue in sy integriteit. Wat aan daardie weiering gehang het, was die stoel wat Erasmus net gehou het tot ’n verkiesing gehou kon word: Bloemfontein sou Pretoria nie ook neem nie. [3]
Nadat hulle Brand nie bekom het nie, het die burgers omgesien na iemand anders met die vereiste kwalifikasies. Daar was ’n predikant van die Nederduitse Gereformeerde Kerk — die eerwaarde Thomas François Burgers — te Hanover in die Kaapkolonie gestasioneer, wat in onlangse jare prominent voor die publiek was. Beskuldig dat hy ketterse sienings hou, is hy in 1864 deur ’n kerklike tribunaal veroordeel en van die bediening geskors; maar omdat hy sy aanstelling van die Koloniale regering gehou het, het hy sy saak voor ’n hof van reg gebring en dit gewen. Van die hooggeregshof van die Kaapkolonie het sy teenstanders na die Privy Council van Engeland geappelleer, en in 1865 is uitspraak ten gunste van hom gegee. In 1866 het hy ’n saak gewen wat hy in die hooggeregshof teen die ring van Graaff-Reinet gebring het omdat hulle hom van sy sitplek ontneem het. Burgers was ’n lid van een van die oudste families in Suid-Afrika, en het ’n baie sterk gevoel van simpatie met sy landgenote gehad. Hy het ’n goeie opvoeding in Europa ontvang. ’n Patriot, ’n vlot spreker in Nederlands én Engels, en begiftig met onbegrensde energie, het hy in alle opsigte behalwe een die man gelyk wat nodig was. Sy belydenis was nie in eenstemming met dié van 19 twintigstes van die mense van die Republiek nie, en in die binneland van Suid-Afrika het dit baie beteken. In die burgers se angs om ’n slim man as president te kry, is dit oorgesien. Dit was nog nie bekend dat hy daarvan gehou het om groot visioenêre planne te vorm en te probeer om hulle sonder voldoende middele uit te voer nie. [3]
Net een ander kandidaat — W. Robinson — is vorentoe gestel. By die verkiesing is 3352 stemme uitgebring, waarvan 2964 vir Burgers was, en op die 1ste van Julie 1872 het hy die ampseed as president van die Suid-Afrikaanse Republiek afgelê. Die grondwet van November het die stoel oopgemaak vir ’n man wat nog nie ’n burger was nie. Die versoekskrifte van 100 kiesers wat een maand voor die verkiesing in die Staats Courant gepubliseer is, was in die hand. Die stembriefies is getel. Erasmus se waarnemende presidentskap het van November tot die 1ste van Julie geloop. Die meerderheid wat die burgers aan die predikant van Hanover gegee het, was 2964 van 3352. Robinson het die res gehad. Brand het meer as 1000 handtekeninge van die hand gewys; die twee Republieke het onder twee presidente gebly. Erasmus se Marico en Middelburg van die 24ste van Februarie, en Bloemhof se onafgedwonge hof, was die grond wat die nuwe president geërf het. Die party wat Brand wou hê, en die Delagoa-waenpad wat ’n hawe moes bereik wat nie onder die Engelse vlag was nie, het nog gestaan toe Burgers die eed afgelê het. [3]
Brand, die note wat voor 1872 vernietig is, en Jagersfontein — Oranje-Vrystaat 1872
Brand het nog in Bloemfontein regeer toe die jaar oopgegaan het, in die eed van die 2de van Februarie 1864. Hy was die vredemaker wat meer as 1000 handtekeninge vir die Pretoria-stoel van die hand gewys het. Op die 7de van November 1871 het hy alle beamptes en burgers van die Vrystaat beveel om enigiets te vermy wat ’n botsing met die inkomende Britse owerhede by die diamantvelde kon veroorsaak, in die volste vertroue dat Engeland nog geregtigheid sou doen sodra die ware stand van sake bekend was. Die Volksraad, in sitting van die 4de van Desember, het op die laaste dag ooreengekom om ’n protes te publiseer, onderteken deur F. P. Schnehage as voorsitter en Joh. Z. de Villiers as sekretaris, teen Barkly se proklamasie van die 27ste van Oktober en die verrigtinge van die hoë kommissaris, en eweneens teen die vestiging van Britse oppergesag oor die Campbellgronde wes van die Vaal, waarop die Vrystaat aanspraak gemaak het uit hoofde van ’n aankoop in 1861 van die algemene agent van die Griekwakapitein Adam Kok. ’n Baie groot deel van die burgers was geneig om die wapen op te neem, selfs al was nederlaag seker, om die aandag van Europese moondhede te trek. Brand het daardie sitting geopen met ’n toespraak van vertroue dat die regering van Engeland geen onreg sou doen nie, en dat die moeilikhede uitsluitlik aan verkeerde indrukke toegeskryf moes word. Optrede so roekeloos soos oorlog is oorheers. Daardie protes het nog gesirkuleer toe vanjaar oopgegaan het. Hamelberg, as diplomatieke agent gestuur, het nog onerkend in Londen gegaan. [3]
Die Kaapse parlement se weiering om Barkly se inlywingswetsontwerp aan te neem het die geskil tussen die Vrystaat en die hoë kommissaris nie gesluit nie. Die Campbellgronde wes van die Vaal het nog onder die proklamasie van die 27ste van Oktober 1871 gestaan. Die Volksraad se protes het nog gestaan teen Britse oppergesag oor daardie gebied en teen al die verrigtinge van die hoë kommissaris. Geen hof het nog gesit om betwiste grondeise te skik nie. Geen vergoeding is nog aangebied nie. Die weiering het in Bloemfontein saakgemaak omdat dit Griekwaland-Wes ’n aparte Britse regering gelaat het in plaas van ’n Kaapse distrik, en omdat Brand se burgers, wat by papier gehou is eerder as by ’n oorlog wat hulle sou verloor, nou gesien het Kaapstad self weier om die grond te neem wat Barkly uitgeroep het. [3]
Hoewel die vernaamste diamantvelde van die Vrystaat afgesny is, het twee myne binne sy perke gebly: dié op die plase Jagersfontein en Koffyfontein, albei ’n lang afstand oos van die lyn van Ramah tot Platberg. Die verlies van die grootste diamantmyne het die staatstesourie net nominaal geraak, want die koste van regering daar het die hele ontvangstes opgeslurp. ’n Uitstekende mark vir plaasprodukte van alle soorte het gebly, en die mense van die Vrystaat het goeie gebruik daarvan gemaak. Goud- en silwergeld het spoedig volop geraak, en voor die sluiting van 1871 het die bluebacks, of papiergeld, gestyg tot 19 sjielings en 6 pennies in die pond. Die openbare inkomste was toe teen ’n bietjie meer as 80000 pond ’n jaar, en die uitgawes is goed daarbinne gehou, sodat die lenings afbetaal is. Van die 43000 pond in note wat uitgereik is om die Basoeto-oorlogskoste te dek, is 17000 pond ingeroep en voor 1872 vernietig. Die note het saakgemaak omdat die republiek wat Kimberley verloor het nog graan en vee aan die kampe verkoop het, nog twee kleiner myne binne sy eie lyn gewerk het, en vanjaar binnegegaan het met sy papier wat klim en sy oorlogskuld wat krimp. [3]
In Mei 1871 het die Volksraad voorsiening gemaak vir landdroste by Bethlehem en Rouxville, en sodoende twee nuwe distrikte geskep. Voorspoed het oor die Republiek begin daag ná die reeks strawwe stryd wat sy burgers deurgemaak het. Die gedenkteken wat in Bloemfontein opgerig is ter nagedagtenis van die manne wat in die oorlog teen die Basoeto geval het, is met gepaste seremonie onthul op Maandag die 29ste van Mei 1871, ná erediens in die Nederduitse Gereformeerde Kerk. Toesprake is gelewer deur die staatspresident, die voorsitter van die Volksraad, en ander manne van aansien, een van die aangrypendste deur die predikant van die Engelse Kerk, wat vertrou het dat die Vrystaat deur alle tye gevind sou word om te veg, soos in die verlede, net wanneer sy saak regverdig was. Daardie gedenkteken het nog gestaan toe die note ingeroep is. Bethlehem en Rouxville het nuwe distrikte gebly. Jagersfontein en Koffyfontein het oos van die lyn van Ramah tot Platberg gebly. Die produksiemark het nog die plase se graan en vee na die velde geneem wat die Kaap nie wou inlyf nie. Brand se vredemaking het die twee Republieke nog van een president gehou. Die Vrystaat het nog produkte verkoop aan die kampe wat hy nie langer regeer het nie. [3]