Boer History1743 aan die Kaap die Goeie Hoop: Van Imhof se besoek, Roodezand-kerk, Simonstad en die Tafelbaai-mole
Goewerneur-generaal Van Imhof by die Kaap — Januarie 1743
In Januarie 1743 het Gustaf Willem van Imhof, goewerneur-generaal van Nederlands-Indië, by die Kaap aangedoen op sy pad na Batavia en is met baie seremonie geïnstalleer. Hy het ’n kort inspeksietog in die land onderneem en ’n ondersoek na die toestand van die boere ingestel, waarvan die uitslag vir hom baie onbevredigend was. Vir die weke van sy verblyf het hy oppergesag uitgeoefen en bevele uitgereik wat kerke, hawens, produksmarkte en amptelike byvoordele onder goewerneur Hendrik Swellengrebel en sekunde Ryk Tulbagh hervorm het. Kalender 1743 het dus nie met ’n wisseling van Kaapse goewerneurs geopen nie, maar met ’n Indiese besoeker wie se rang die Kasteel oortref het. [3] [9]
Die besoeker was geen gewone kommissaris nie. In die lyn van Indiese toesighouers wat eens Kaapse kommandeurs gekritiseer het—van Rijklof van Goens in Van Riebeeck se tyd tot Adriaan van Rheede tot Drakenstein in Simon van der Stel s’n—het Van Imhof as Swellengrebel se supervisor gestaan: onlangs aangestel as goewerneur-generaal, ’n baron, en een van die Indiese raadslede wat Adriaan Valckenier gedeporteer het. Hy het dié vroeëre kommissarisse oortref in sin vir besonderhede, skerpte van diagnose en snelheid van besluit. Hy het slegs ’n paar maande by die Kaap gebly, maar vir die Kaapsgebore goewerneur moes dié maande soos jare gevoel het. Dit was nie dat hy op enige hooghandige wyse opgetree het nie. As ’n ware edelman was hy altyd saggeaard en beleefd. Dit was desondanks nie aangenaam vir ’n goewerneur wanneer ’n kommissaris ’n ondersoek na boerderytoestande oor sy kop begin en min na sy sin vind nie. [9]
Die Europese bevolking van Suid-Afrika het op dié datum uit ongeveer vier duisend koloniste en vyftienhonderd dienaars van die Kompanjie met hulle gesinne bestaan. Die enigste kerke in die kolonie was nog by die Kaap, Stellenbosch en Drakenstein, almal toe van predikante voorsien, nadat ds. Willem van Gendt in Desember 1738 by Stellenbosch gestasioneer is. Skole het by elkeen van dié plekke bestaan, maar oral elders is die opvoeding van kinders dikwels aan geen bekwamer onderwyser as ’n soldaat vir ’n kort termyn toevertrou nie. Daar was meer as vierhonderd leenplase of veeplase, sommige drie of vier dae se reis van die naaste kerk, sodat bywoning van openbare erediens dikwels vir lang tye verwaarloos is. [3]
Van Imhof het die predikante François le Sueur en Willem van Gendt geraadpleeg, wat die stigting van meer kerke en skole aanbeveel het. Le Sueur was Swellengrebel se swaer; verskeie vergaderings oor buitepreekstoele is al gehou, en die goewerneur moes ná kantoorure na godsdienstige argumente luister. Die Januarie-ondersoek het dus op grond geval wat die Kasteel al geken het. Swellengrebel het goewerneur gebly en Tulbagh sekunde onder die reëling van 14 April 1739; Pieter van Reede van Oudtshoorn het die stoel van onafhanklike fiskaal beklee. Die jaar se kenmerkende besigheid was Indiese oppertoesig, nie ’n wisseling van dié drie name nie. [3] [9]
Twee nuwe kerke vir die buitedistrikte beveel — 1743
Die goewerneur-generaal het die lede van die politieke raad byeengeroep en sekere instruksies uitgereik. Twee nuwe kerke moes so gou moontlik in die buitedistrikte opgerig word, en by elkeen moes ’n predikant en ’n sieketrooster gestasioneer word, laasgenoemde wat ook as skoolmeester moes dien. Die predikante moes van die eerste Indiamanne wat by die Kaap met kapelane aandoen, aangehou word. ’n Sieketrooster moes ook sonder versuim gestuur word om onder die verspreide inwoners oorkant die Breederivier te arbei. [3]
Die plekke wat vir die nuwe kerke gekies is, was die terreine van die huidige dorpe Tulbagh en Malmesbury. Boere in die Zwartland en Roodezand-distrikte het lank kerke binne maklike bereik gevra; baie van hulle moes vyftig tot honderd kilometer ry om die Sondagpreke in Stellenbosch te hoor. Van Imhof het beslis dat die kerke moet verrys—een vir Zwartland en een vir Roodezand. Die eerste was die gerieflikste vergaderplek vir die boere wat die land aan dié kant van Riebeek-Kasteel, die Land van Waveren of huidige Tulbaghkom, die Warm Bokkeveld, en die valleie van die Bo-Breederivier en Hexrivier beset het. Dit het anderkant die eerste bergreeks gelê, maar was bereikbaar via ’n pad oor die Roodezandpas, nie ver van die kloof waardeur die Klein-Bergrivier vloei nie. [3] [9]
Die loop van die ou pad kon nog duidelik nagespoor word, en ’n formidabele rots wat die deurgang amper versper het, het ’n voorwerp van belangstelling vir die omgewing gebly. Die landdros en heemrade van Stellenbosch het dikwels ’n uur of twee deurgebring om ’n manier te bedink om dié rots kwyt te raak, maar hulle het nooit daarin geslaag nie. ’n Terrein is langs ’n sagte helling gekies waar water maklik aangelê kon word, en hier is die fondamente van ’n kerk en pastorie sonder versuim gelê. Die oorspronklike geboue staan nog; die pastorie, deels van materiale uit Holland ingevoer, het in latere geslagte nog dié doel gedien. [3]
Die tweede kerk, in die koringland van die Zwartland, het in 1743 nog ’n vrye terrein ontbreek; die grondtransaksie met die weduwee van Pieter van der Westhuizen en die later pastoraat van Rutger Andries Weerman het tot die volgende jare behoort. Binne hierdie kalenderjaar was die deurslaggewende kerklike daad die Waveren-fondasie en die aanhouding van ’n kapelaan vir bergkom-diens. Hugenoteplase het al in dié kom gestaan: De Plaisante by Waveren was onder die eiendomme wat later in ’n vlugtelingweduwee se boedel geïnventariseer is, sodat die nuwe preekstoel Franse sowel as Nederlandse name anderkant die Roodezandpas sou dien. [3] [8]
Meyring, eerste Roodezand-diens en kerkraad — Maart–Oktober 1743
’n Paar weke nadat die goewerneur-generaal se instruksies gegee is, het ’n skip Tafelbaai binnegeloop met aan boord as kapelaan ds. Arnoldus Maurits Meyring, wat vir diens by die Kaap aangehou is. Hy het vir die eerste keer op die 31ste van Maart 1743 by die Kaap gepreek. Ds. Hendrik Kock is in Februarie 1742 na Europa teruggekeer, en Meyring is dus by die Kaap as hulppredikant gehou totdat die pastorie by Waveren bewoonbaar was. Die Kaapse gemeente het dus ’n tydelike ekstra preekstoel gekry in dieselfde maande wat die bergkom-kerk verrys het. [3]
Hy het die eerste diens by Roodezand in September 1743 gehou, maar die gereelde diens is eers ’n paar maande later begin. Op die 8ste van Oktober 1743 is ’n kerkraad ingestel, toe Jacobus Theron en Pieter Theron deur die politieke raad as ouderlinge goedgekeur is, en Jacobus du Pré en Gerrit van der Merwe as diakens uit ’n dubbele nominasie gekies is. Tussen die kerk en die pastorie het geleidelik die huise van ’n klein dorpie verrys wat tot 1804 geen ander naam as Roodezands Kerk gehad het nie. [3]
Dié ouderlingname was Hugenoot sowel as Kaaps. Jacques Therond van Nîmes in Languedoc het in 1688 in die Oosterlandt as soldaat aangekom, op die 31ste van Mei van daardie jaar vryburger geword, met Marie Jeanne des Pres getrou, in die hof van landdros en heemrade gesit, en die plaas Languedoc besit. Jacobus en Pieter Theron van die kerkraad van 1743 het in dié lyn gestaan. Du Pré het eweneens tot die vlugtelinghuise behoort wat by Drakenstein wortel geskiet het; in dieselfde jaar is Abraham, oudste seun van Pierre de Villiers—een van die drie wingerdbou-broers van naby La Rochelle gestuur—omstreeks 1743 ongetroud oorlede, terwyl Isaac ook sonder om te trou gesterf het en Jacob nageslag gelaat het. Die nuwe Roodezand-raad het dus onder Franse name gesit wat al twee geslagte in die grond was. [8]
Kalender 1743 het dus ’n vierde Gereformeerde sentrum in die Land van Waveren bygevoeg terwyl die drie ouer preekstoele by die Kaap, Stellenbosch en Drakenstein voortgeduur het. Die indeks van predikantsopvolging het later Meyring as waarnemend by die Kaap van Maart tot September en daarna as predikant van Roodezand se kerk van September 1743 tot Mei 1757 aangeteken. Die jaar se kerkkaart is dus vergroot voordat die Zwartland-terrein gekoop is. Die nasleep van die baron se bevele sou Swellengrebel besiger as ooit hou, rydend na nuwe stasies; binne hierdie kalender was die konkrete feite die Maart-aanhouding, die September-eerstediens en die Oktober-kerkraad. [3] [9]
Simonstadbaai-stasie en poshouer Justinus Blas — Februarie–Maart 1743
Weens swaar verliese deur skipbreuke in Tafelbaai het die direkteure in 1741 besluit dat hulle vloote van die 15de van Mei tot die 15de van Augustus by Simonstadbaai moes ververs, die seisoen wanneer storms uit die noordweste algemeen was. Die vertrektyd uit Nederland en die Indië is so gereël dat daar onder gewone omstandighede nie baie skepe in dié seë in daardie tydperk sou wees nie, maar storms en onvermydelike oponthoud moes in ag geneem word. Simonstadbaai het veilige skuiling in die winter gebied, maar daar was ’n nadeel in moeilikheid van toegang oor land, wat die voorsiening van ’n skip met vars proviand baie duur gemaak het. [3]
In 1742 is die baai vir die eerste keer as aanloophawe gebruik, toe gevind is dat bote in mooi weer van die punt van Kalkbaai kon vaar en so die landvervoer aansienlik verkort. Die permanente stasie het nog op ’n terrein en geboue gewag. In Februarie 1743 is ’n terrein vir ’n stasie deur goewerneur-generaal Van Imhof op die suidelike oewer van die baai gekies, en in die volgende maand is begin met die oprigting van ’n gebou om as magazyn, hospitaal en kwartiere vir die party in bevel te dien. ’n Paar soldate is daar gestasioneer onder bevel van sersant Justinus Blas, wat die titel van poshouer gehad het. [3]
Met verloop van tyd is ’n klein dorpie gebou, beset deur vissers en mense wat vir ’n bestaan van die skeepsvaart afgehang het. Dit het sy naam van die baai geneem en is Simonstad genoem. Die instelling is aanvanklik op die minste duur wyse moontlik gedryf, want die direkteure het ook besluit om met ’n mole of breekwater in Tafelbaai te eksperimenteer, en as dit sou slaag sou die ander hawe nie nodig wees nie. Swellengrebel moes herhaaldelik na Simonstadbaai ry waar die kommissaris die terrein gekies het, en die bouwerk toesig hou. Só het die klein dorpie tot stand gekom onder dieselfde Indiese besoeker se hand wat die Tafelbaai-pier beveel het. [3] [9]
Kalender 1743 het dus sowel ’n Valsbaai-winterpos as ’n Tafelbaai-hawewerk geopen. Blas het die eerste in die later opvolging van inwoners by Simonstad gebly, met die poshouer-titel van Maart 1743. Die indeks het hom later van Maart 1743 tot Maart 1761 gelys. Binne hierdie jaar was die deurslaggewende feite Van Imhof se Februarie-terrein, die Maart-begin van die magazyn-hospitaal-kwartiere, en die plasing van ’n sersant met ’n nuwe titel op die suidelike oewer. [3]
Tafelbaai-mole begin — 4 Februarie 1743
Die mole is op die 4de van Februarie 1743 begin. Omdat dit as ’n werk van belang vir die kolonie sowel as vir die Kompanjie beskou is, is ’n spesiale belasting op al die Europeërs in Suid-Afrika gehef, Kompanjiedienaars en burgers. Dié in die Kaapse distrik is aangeslaan teen die arbeid van 158 stewige slawe vir twee maande in die jaar, en dié in die buitedistrikte teen £293 6s. 8d. in geld of proviand. Al die Kompanjie se slawe en al die waens en vee wat van ander werk gespaar kon word, is op die mole gebruik. ’n Sterk bende veroordeeldes is van Batavia gestuur om by die bou te help. [3]
Die algemene leiding van die onderneming is toevertrou aan mnre. Johannes Carolus de Wet en Jacobus Moller, eersgenoemde ’n afgetrede burgersraadslid en laasgenoemde die hoof van die Kompanjie se vlootinrigting by die Kaap. Hulle het die mole ’n basis van honderd voet in breedte gegee, wat opwaarts tot vier-en-twintig voet aan die bokant afgeplat het. Baie geld en arbeid is in die onderneming gestoot—selfs Batavia het gehelp deur veroordeeldes uit te stuur. ’n Ander skema vir die verbetering van skeepsgeriewe het dus ’n groot deel van Swellengrebel se aandag en tyd in dieselfde maande geëis dat hy na die Valsbaai-stasie gery het. [3] [9]
Teen die einde van 1746 sou die werk driehonderd een-en-vyftig voet vanaf die oewer staan, en daarna gestaak word ná sprinkaanskade, die dood van die meeste van die Java-veroordeeldes, en burgerweiering om die kwota voort te sit. Binne 1743 was die deurslaggewende feite die Februarie-begin, die dubbele belasting in slawe-arbeid en kontant, en die aanstelling van De Wet en Moller. Sover later beoordeel kon word, het die werk beloof, as dit tot ’n voldoende lengte deurgevoer word, om die baai te beskerm sonder om dit te laat toeslik. Die water het sy oorspronklike diepte aan die binnkant behou, terwyl aan die buitekant ’n sandbank gevorm het wat die werk versterk het. [3]
Die gestaakte mole, ná storms en gebruik as steengroef, het sigbaar gebly soos ’n rif wat onder die later vuurtoring uitloop, sy terrein sedertdien Mouillepunt genoem. Kalender 1743 het die begin, nie die staking, van dié pier aangeteken. Die winterhawe-eksperiment by Simonstadbaai en die Tafelbaai-mole was een Indiese program: as die breekwater slaag, sou die Valsbaai-pos nie nodig wees nie; tot dié bewys het albei werke saam onder Swellengrebel se toesig geloop. [3] [9]
Wyn- en produksmark onder Van Imhof hersien — 1743
Die wynboere het lank kla dat daar geen afset vir die opbrengs van hulle wingerde is nie, toe van twee- tot vierduisend leggers per jaar. Die direkteure het besluit, as geen ander middel bedink kon word nie, om wyn in ’n groot mate vir sterke drank in hulle skepe en Indiese instellings te vervang, mits ’n matig goeie artikel verkry kon word. Die burgersraadslede het namens die boere goewerneur-generaal Van Imhof oor dié vraag toegespreek. Die vernaamste koloniale inkomste was lank die geld betaal vir die alleenreg om wyne en sterk drank kleinhandelsgewys te verkoop, bepaal by openbare veiling op die laaste dag van Augustus—sodat die wynvraag fiskaal sowel as agraries was. [3]
Hy het hulle eers vrye handel in Indië aangebied teen betaling van 16s. 8d. vrag en £2 10s. 0d. belasting per legger. Die burgers het geantwoord dat so ’n voorreg vir hulle tot niks sou dien nie. Hy het toe voorgestel dat die belasting op wyn van 4s. 2d. tot 12s. 6d. per legger verhoog word; dat by betaling hiervan, ’n fooi van 4s. 2d. aan die fiskaal, en ’n fooi van £1 0s. 10d. aan die gelisensieerde handelaar, die burgers vry sou wees om sonder beletsel of hinder aan alle besoekers, Nederlands of vreemd, teen die beste prys wat hulle kon kry, te verkoop; en dat die Kompanjie teen £5 5s. 10d. per legger genoeg vir eie behoefte sou koop—gemiddeld ongeveer vier leggers vir elke skip wat die hawe verlaat, plus hoeveelhede vir Nederland en Batavia vir skepe wat na die Kaap kom en vir die werkmense in Indië. Met dié voorstel het die burgersraadslede hulle tevrede verklaar. [3]
Dieselfde skikking het die fiskaal ’n fooi van vier sjielings en twopence op elke legger wyn wat aan ’n vreemdeling verkoop is, toegelaat—’n byvoordeel later onthou toe die vreemde vraag self ineengestort het. Die vraag van ’n mark vir ander produkte as koring en wyn het toe aan die beurt gekom. Van Imhof het voorgestel om die prys van ertjies tot £1 en van bone tot 16s. per muid te verlaag, en namens die Kompanjie aangebied om soveel te neem as die boere teen dié pryse wou kweek. Wat nie vir die skepe nodig was nie, kon na Batavia gestuur word. Tot dié reëling het die burgersraadslede ook ingestem. [3]
Die jaar se produkskikking het dus ’n hoër wynbelasting en vryer besoekersverkope met vaste Kompanjie-kooppryse vir wyn, ertjies en bone gepaar. Hugenote-wingerdkennis, in 1689 saam met die de Villiers-broers van naby La Rochelle uitgestuur, het nog agter veel van die legger-telling gestaan wat Van Imhof probeer beweeg het. Die Januarie-ondersoek na boerderytoestande en die wynadres van die burgersraadslede was een gesprek: onverkoopte oeste, verre kerke, en ’n Kasteel wat van kleinhandelslisensie-veilings geleef het. [3] [8]
Amptelike handel verbied en wynbyvoordele vasgestel — 1743
Sedert 1722 is die regeringsbeamptes by die Kaap toegelaat om tuine vir eie gebruik te hê, nie groter as twee morge nie, maar hulle is verbied om iets daaruit te verkoop of in plaasprodukte te handel. Hulle salarisse was ontoereikend vir fatsoenlike onderhoud, tog is hulle toegelaat om in verskeie soorte vreemde ware op eie rekening te handel. Van Imhof het verdere handel verbied, en as vergoeding aan die amptenare sekere vaste bedrae op verskillende transaksies toegestaan. [3]
Só moes vir elke legger wyn wat die Kompanjie van die boere koop, tien riksdaalders tussen die goewerneur en die sekunde verdeel word in die verhouding van twee derdes aan eersgenoemde en een derde aan laasgenoemde. In die praktyk het ’n boer wat ’n legger wyn vir uitvoer of vir die Kompanjie se skepe afgelewer het, ’n kwitansie vir £8 geteken, maar in der waarheid slegs £5 5s. 10d. ontvang, met 12s. 6d. afgetrek vir die Kompanjie, £1 7s. 9d. vir die goewerneur, en 13s. 11d. vir die sekunde. Die fiskaal het ooreenstemmende voorregte by die uitreiking van handellisensies gehad, en die mindere beamptes is op soortgelyke wyse versorg. Geen amptelike dokument kon vir ’n burger opgestel word sonder ’n swaar fooi nie. Dit was ’n toenemende euwel, want die fooie is voortdurend verhoog. [3]
Die gebruik van ander geld as dié van Nederland het ’n deur oopgemaak vir wat later bedrog genoem sou word, maar wat in daardie dae as ’n wettige byvoordeel beskou is. In die rekeninge was twee en ’n half Nederlandse gulde van twintig stuivers elk gelyk aan een riksdaalder, maar by die Kaap was ’n fiktiewe gulde in gebruik: drie is as een riksdaalder gereken by die ontvang van geld, terwyl by uitbetaling—byvoorbeeld aan ’n boer vir graan—die fiktiewe gulde op sestien stuivers gereken is, wat die beampte in bevel van die graanskure ’n byvoordeel van vier persent gegee het. ’n Ander byvoordeel, as wettig beskou, was om graan teen ’n swaarder gewig per muid te ontvang as wat dit aan die Kompanjie gedebiteer is. Die last of vrag, waarin die rekeninge gehou is, het in dié tyd uit sewentien muids bestaan. Die muid, soos aan die Kompanjie belas, het 175 Amsterdamse pond geweeg; soos deur die boer afgelewer, van 180 tot 190 pond. [3]
In 1743 is beveel dat die swaar gulde uitsluitlik in rekeninge vir die direkteure gebruik moet word, sodat die dubbele standaard nie langer opgawes na Nederland sou vertroebel nie. Voor daardie jaar is dit dikwels twyfelagtig watter gulde bedoel is. Die swaar gulde wat gewoonlik in rekeninge na Nederland gestuur is, is op een sjieling en agt pence waardeer, en die ligte gulde in transaksies in die kolonie en in Indië op sestien pence en twee derdes van ’n penny. Die jaar se papierhervorming het die fiktiewe gulde in plaaslike betaling en ontvangs nie afgeskaf nie; dit het die swaar standaard in die boeke wat huis toe geseil het, vereis. [3]
Sestig-morge vryeiendom om die opstal — 1743
Die koloniste het voortdurend nuwe stukkies land in besit geneem en dit in veeplase van nooit minder as vyf- of sesduisend akker uitgelê, waarvoor elkeen ’n jaarlikse huur van £2 10s. voor 1732 en £5 ná daardie datum betaal het. By die geringste fout wat in ’n veeplaas ontdek is, het die okkupeerder nie gehuiwer om dit te verlaat en verder binneland toe te trek nie. ’n Uitgestrekte streek, amper onbewoon sedert sy verwoesting deur pokke in 1713, het voor hulle oopgelê. Van Imhof het dié toestand as niks goeds vir die toekoms van die Europese bevolking in Suid-Afrika beskou nie. Na sy mening sou dit die koloniste ontwrig en hulle in ’n liggaam van halfbarbaarse nomades verander. [3]
Om te probeer om die mense aan die grond te bind, het hy instruksies uitgereik dat elkeen wat so wou, sestig morge grond om sy opstal in vryeiendom kon omskep, op aansoek by die politieke raad en betaling van £10 8s. 4d. tot £41 13s. 4d. volgens die waarde van die grond. Die restant van die plaas moes soos tevore gehou word, sy gebruik toegelaat teen betaling van ’n jaarlikse huur van £5 solank die Kompanjie dit nie nodig het nie. Die beduidendste verandering, in een lesing, was dié omsetting van ’n stelsel van leenplase in ’n skema van vryeiendomme, waarvan die doel was om die boere vaster aan hulle grond te bind en ’n einde te maak aan die willekeurige verlating van plase en okkupasie van nuwe stukkies wanneer die oues ophou behaag. [3] [9]
In dié verband het Van Imhof sterk gevoelens teen die gebruik van slawe-arbeid uitgespreek. Hy het selfs ’n sielkundige argument by dié van Dominique de Chavonnes in 1724 gevoeg. Die invoering van slawe, het die baron gesê, het ’n meester-kneg-mentaliteit tot gevolg gehad wat die gedrag van die nederigste en minste doeltreffende boer geraak het. Met die verwagting om deur ander se arbeid bedien te word, het hy vergeet om self te werk. Al het die goewerneur-generaal dit nie só in soveel woorde gestel nie, het hy duidelik laat deurskemer dat die koloniste lui geword het en buitensporig in hulle eise. Die pleidooi was nie ’n refleksie op Swellengrebel se werk nie, maar ’n gebore settler kon sulke kritiek diep voel. [9]
Dié maatreël, al was dit goed bedoel, het nie veel uitwerking gehad nie, want baie min boere het daarvan gebruik gemaak. Op ’n ander argiewe-lesing het dieselfde jaar ook ’n voorstel gesien om leenplase in ewige lenings of leenings eigendom van dieselfde aard as bykomende gronde langs vryeiendomme om te sit: ’n som na gelang van waarde by die aanvang betaal, daarna jaarliks die gewone recognitie van vier-en-twintig riksdaalders; ’n noukeurige opmeting, ’n kaart, en ’n erfgrondbrief of titelakte om ’n volledige verstandhouding tussen regering en grondeienaar te vestig. Om onbeperkte omvang te stuit, moes die toekennings tot sestig morge beperk word in plaas van die gebruiklike nominale drieduisend—en niks het van die voorstel gekom nie. Kalender 1743 het dus sowel Van Imhof se sestig-morge vryeiendom-aanbod as die mislukking van ’n breër opmeting-en-titel-skema om vas te vat, aangeteken. [3] [4]
Vier heemrade oorkant die Benede-Breederivier — 12 November 1743
Voor 1743 was daar buite Kaapstad net een setel van landdros in Suid-Afrika. Oor al die trekkers wat hulle pad binneland toe gestoot het, het die landdros en heemrade van Stellenbosch wettig jurisdiksie gehou, maar prakties was baie van hulle gou buite bereik van die wet. Op die 12de van November van hierdie jaar is vier heemrade aangestel om ’n geregshof vir die inwoners oorkant die Benede-Breederivier te vorm. [3]
Hulle name was Cornelis van Rooyen, Jan Loots, Andries Holtshuizen en Jacobus Botha. Hulle is uit ’n dubbele getal gekies wat deur die raad van landdros en heemrade van Stellenbosch en Drakenstein genomineer is, omdat dit aanvanklik die bedoeling was dat hulle vir algemene doeleindes in daardie hof moes sit. Die aanstelling het ’n plaaslike geregtelike teenwoordigheid oos van die Benede-Breederivier geskep sonder om nog ’n afsonderlike drostdydorp te noem. Dieselfde oostelike stoot wat plase drie of vier dae van ’n kerk gelaat het, het nou ’n viermanhof ontvang terwyl dit vir algemene doeleindes nog onder Stellenbosch se raad gebly het. [3]
Die later assistent-landdrosskap van Johannes Theophilus Rhenius en die volle afskeiding van die land oorkant die Benede-Breederivier as ’n distrik met sy eie landdros het tot 1744–1745 behoort, en die naam Swellendam tot 1747. Binne kalender 1743 was die konkrete stap die November-benoeming van die vier heemrade—die eerste formele hof vir inwoners wat Stellenbosch se praktiese bereik ontgroei het. Van Imhof se Januarie-bevel dat ’n sieketrooster oorkant die Breede moes gaan en hierdie November-hof was twee antwoorde op dieselfde kaart: mense wat al verby die rivier gewoon het wat die Kasteel nog as Stellenbosch behandel het. [3]
Hoeksteen van Fort Knokke — 24 Oktober 1743
Die vestingwerke wat toe bestaan het, het uit die kasteel en ’n battery op die oewer bestaan waar ’n later breekwater in die baai sou inloop. Daardie battery is in Februarie 1715 begin en in April 1726 voltooi; dit is eers Mauritius genoem en later in die volksmond die Chavonnes-battery. Aan die teenoorgestelde kant van die kasteel is ’n fort gebou wie se hoeksteen op die 24ste van Oktober 1743 gelê is. [3]
Dit is in Oktober 1744 voltooi en het die naam Fort Knokke ontvang, wat dit nog dra. Die groter lyn oewerbatterye—Imhof, Swellengrebel, Elizabeth, Helena, Tulbagh en Heeren Hendriks Kinderen—en die oorlogstydse berede burgerwag van vyftig man het tot die oorlogskrik behoort wat op depêches van September 1744 gevolg het. Kalender 1743 self het die Oktober-fondasie van Knokke as die jaar se konkrete toevoeging tot die Tafelbaai-werke langs die mole aangeteken. Die indeks het later opgemerk dat Fort Knokke in Oktober 1743 begin en in Oktober 1744 voltooi is. [3]
Tesame met die Simonstadbaai-pos en die Mouillepunt-pier het Fort Knokke gewys hoe die jaar skipbreuk en strategiese angs met nuwe vaste punte aan weerskante van die skiereiland beantwoord het. Die kasteel het die administratiewe sentrum gebly; die nuwe fort en mole was die jaar se boufeite op die reede-oewer. Van Imhof se paar maande van oppergesag het dus klip sowel as papier gelaat: ’n Valsbaai-magazyn, ’n Tafelbaai-pier, en ’n fondasie op die kasteel se teenoorgestelde flank. [3]
Waveren-buitepos onttrek en verkoop — Oktober 1743
Die Waveren-buitepos, wat sedert 1700 in stand gehou is, is in Oktober 1743 onttrek, toe die gebou met sestig morge grond daarom by veiling aan Pieter de Vos vir £266 13s. 4d. verkoop is. Die ander militêre buiteposte—Saldanhabaai, Klapmuts, Groenkloof, Ziekenhuis en Rietvlei—het soos tevore gebly. Die sestig-morge perseel wat saam met die gebou verkoop is, het ooreengestem met die opstal-maat wat Van Imhof as vryeiendom om ander plase aangebied het: die pos self is van Kompanjie-piket tot private grond omgesit in dieselfde jaar wat die kerk die kom se gemeente-rol oorgeneem het. [3]
Die verkoping het saamgeval met die aanplant van ’n burgerlike kerksentrum by Roodezand in dieselfde kom. Waar ’n militêre pos die Land van Waveren meer as vier dekades dopgehou het, het die jaar se Oktober-veiling die terrein in private vryeiendom omgesit terwyl die nuwe kerk en pastorie, wie se fondamente sonder versuim ná die Januarie-bevel gelê is, die gemeente-rol oorgeneem het. Hugenoot De Plaisante het al in daardie selfde Tulbaghkom gelê; die Theron-kerkraad van die 8ste van Oktober en De Vos se aankoop later in die maand het ’n garnisoenlandskap in ’n gemeente-eenheid verander. [3] [8]
Die oorblywende poste het die ouer patroon van kus- en binnelandse pickette voortgesit. Kalender 1743 het dus die Waveren-garnisoen teenwoordigheid uitgedun op dieselfde oomblik wat dit kerklike en landdrosinstellings verder oos en op Valsbaai verdik het—’n administratiewe herverdeling eerder as ’n algemene onttrekking van die grens. Die Kasteel het Saldanha, Klapmuts, Groenkloof, Ziekenhuis en Rietvlei behou; dit het die bergkom-wag verkoop wat ’n kerk nou kon opeis. [3]
Olof de Wet se silwermyn-handves — vroeg 1743
In November 1740 is opgewondenheid geskep deur ’n berig van Frans Diederik Muller, wat voorgegee het om ’n ervare mineraloog te wees, dat hy ’n ryk silwermyn by Groot-Drakenstein naby Simonsberg ontdek het. Goewerneur Swellengrebel het die plek besigtig en is oortuig dat erts in enorme hoeveelhede te kry was, wat slegs kapitaal vereis om dit te onttrek. Omdat die Kaapse regering die beraamde uitgawe nie sonder gesag van die direkteure kon aangaan nie, is ’n burgervereniging gevorm om die myn te bewerk. [3]
Dit het die goedkeuring van die Vergadering van Sewentien geniet, en vroeg in 1743 is ’n handves aan mnr. Olof de Wet, vir homself en sy vennote, verleen, waarin hulle die alleenreg ontvang het om metale te soek en te onttrek binne die gebied begrens deur die Paarl, Franschhoek en Hottentots-Holland-berge, op voorwaarde om aan die Kompanjie vyftien persent van alles waardevols wat verkry is te betaal en die surplus teen pryse wat vir byna alle bekende metale gespesifiseer is, af te lewer. Die indeks het De Wet later as hoofdirekteur van ’n vereniging aangeteken wat in 1743 gestig is om minerale te soek en ’n veronderstelde silwermyn by Drakenstein te bewerk. [3]
De Wet, hoofdirekteur van die mynvereniging, het toe ’n groot getal manne in diens geneem aan wie die regering passe verleen het, en prospekteer in die berge en uitgrawing by die sogenaamde silwermyn het begin, met Muller as meestermyner. Meer as vyf jaar lank het hy hoop aangehou sonder om iets waardevols te lewer, en die erts agtereenvolgens silwer, koper en goud genoem, totdat monsters na Holland gestuur amper waardeloos geblyk het en hy as bedrieër verban is. Dié later ontmaskerings het ’n onderneming gesluit wie se handves en eerste georganiseerde werk tot kalender 1743 behoort het. [3]
Die silwerhandves het in dieselfde Indiese seisoen as die wynbelasting, die sestig-morge-aanbod en die twee nuwe kerke gesit. Van Imhof se paar maande by die Kaap het hersien hoe die nedersetting aanbid, wyn verkoop, grond hou, Valsbaai dopgehou en by Simonsberg gegrawe het. Swellengrebel is gelaat om die nasleep te dra: rydend na Simonstadbaai, De Wet en Moller se mole dopgehou, en ’n kolonie regeer wie se papier nou die swaar gulde gebruik het wanneer dit met die Sewentien gepraat het. Kalender 1743 staan as die jaar waarin Indiese toesig, nie ’n wisseling van goewerneurs, die Kaap se kerkkaart, sy winterhawe en sy opstal-titel hergeteken het. [3] [9]