Boer History1821 aan die Kaap die Goeie Hoop: Graham sterf, Donkin se tweede besoek, Somerset keer terug
Die mislukte oes en byna 5000 — Januarie–Mei 1821
Die koring op die Albany-lokasies het misluk. Daarom het 1821 op rantsoene oopgegaan eerder as op ’n oes. generaal-majoor sir Rufane Shawe Donkin het nog die eed as waarnemende goewerneur gehou, die pos wat hy op die 13de van Januarie 1820 gevat het toe lord Charles Henry Somerset in die Sappho na Engeland vertrek het. Somerset het geregeer sedert die 6de van April 1814; hy sou eers in November terug wees. Wat op die mislukte oes gehang het, was of die Britse gesinne wat al op die Zuurveld was — die leë strook oos van die Sondags wat die oorlog van 1819 gelaat het om gevul te word — ná die roes op die grond kon bly. [3] [4]
Geesdrif onder dié wat die grond eerlik omgekeer het, het gedemp. Dié wie se roepings elders gelê het, is verder van die lande afgedryf. Vir ’n koloniale regering wat al op skrale finansies was, het die ramp angs beteken om maniere te bedink om duisende van hongersnood te hou. Hoop het onder Albany se blou lug herleef. Lande is weer geploeg en gesaai. Die kans sou sekerder gewees het as die saad vars ingevoer was, nie koloniale koring uit Kaapstad ná die roes al deur die land geloop het nie. majoor George Pigot van Blue Krantz het op die 1ste van Januarie aan die staatssekretaris geskryf dat uit alles wat hy binne ’n rit van twintig myl gesien het, daar geen twyfel kon wees dat die nuwe nedersetting sou slaag nie, ondanks die mislukking van die koring. Op die 6de van Mei het hy nog geskryf dat hy nog net so ingenome met die land was as ooit. Soortgelyke getuienis het gekom van Thomas Pringle aan die Baviaans, van T. Price Adams, en van Miles Bowker. [4]
Gedurende Desember 1820 en Januarie 1821 het ’n man by Somerset — die regeringsplaas aan die Baviaans, ’n seer punt by die Hollandse boere omdat dit openbare geld, soldate en Khoikhoi-arbeid gebruik het — op eie rekening die meeste beskikbare koring opgekoop. Hy het onderskep wat op pad na die mark na Grahamstad geneem is. Só het hy 222 muids meel en 84 muids koring in die hande gekry, teen gemiddeld 16 riksdaalders ’n muid betaal, en aan dié setlaars wat kon betaal teen 30 verkoop. kaptein Henry Somerset het die saak by die regering aanhangig gemaak. Niks kon gedoen word nie: die transaksies was wettig. Die punt was nie die wettigheid nie. Dit was dat, in ’n roesjaar, die mense op die lokasies amper dubbel betaal het vir brood wat hulle nie kon kweek nie. [4]
Angs vir die onmiddellike toekoms is verlig deur ’n algemene kennisgewing dat rantsoene sou voortgaan. Op die 21ste van Desember 1820 het ’n omsendbrief partyehoofde gesê dat hul rekeninge met die regering gesluit is en dat hulle van omtrent daardie datum af self moes voorsien. Die verlore oes het algehele onttrekking onmoontlik gemaak. Die tweede en derde paaiemente van die deposito was uitgeput; die setlaars was in die skuld vir bykomende voorrade; die meeste het niks gehad wat as sekuriteit kon staan nie. Die las het op die openbare tesourie geval. Slegs dié wat werklik op die lokasies was en teenoor die hoof van ’n party verantwoordelik was, moes trek, teen ’n soldaat se rantsoen — waarde 7 pennies — vir ’n man, twee derdes vir ’n vrou, die helfte vir ’n kind, met die verstandhouding dat betaling sou volg wanneer omstandighede dit toelaat. Kwitansies moes as verband op die geboue en grond staan wat ná drie jaar se verblyf hulle s’n sou word. Die totale voorskot op hierdie rekening tot die einde van 1821 was Rds. 210470 1sk. 3st. — omtrent 15364 pond. Daardie syfer het saakgemaak omdat dit die prys was om die nedersetting op die grond te hou tot ’n oes, of ’n goewerneur, anders besluit. [4]
Ná die onttrekking van die groot Hooglandse party onder kaptein Grant het die emigrasiekommissarisse ander gesinne gekies, genoeg om die balans van die parlementsgewing van 50000 pond in Julie 1819 te absorbeer. Vier van sewe latere transporte het teen die einde van 1820 aangekom; twee het vroeg in 1821 gekom; een is op see deur vuur verloor. Al die gesinne wat in daardie vaartuie Suid-Afrika bereik het, is in Albany geplaas. ’n Paar het sonder hulp gekom, op die versekering dat hulle groter toekennings sou kry as hulle self vir die oortocht betaal. Altesaam het byna 5000 individue van Britse geboorte tussen Maart 1820 en Mei 1821 in die kolonie gevestig. Bykomende grond is daardie jaar nodig gehad vir dié wat Grant se mense se plek gevat het én vir manne van kapitaal wat self betaal het. Donkin, uit wat hy in die distrik gesien het, het die memoriale vir groter toekennings toegestaan en verdere aanpassings aan die landmeter mnr. Knobel oorgelaat. [3] [4]
Die verlore transport was die Abeona, wat in September 1820 die Clyde verlaat het met die res van die Skotse party nadat Grant se mense tuis gebly het. Sy het gebrand en gesink. Al het die passasiers van daardie Clyde-skip met hul lewens ontkom, het slegs 2 uit 30 gesinne ooit Suid-Afrika bereik. Dié wat in 1821 aangekom het, het grond gevat wat al te klein was vir die getalle daarop. Minder as ’n jaar se verblyf het by die nuwelinge ingeskerp wat die ouer inwoners al geweet het: die toegekende lande was ellendig ontoereikend. Petisies vir groter toekennings het die hele jaar die koloniale sekretaris se kantoor ingestroom. Die ekstra mense en die ekstra papier het saakgemaak omdat Albany gevra is om ’n groter Britse bevolking op dieselfde geroeste akkers te voed. [3] [4]
Graham sterf; Jones by Albany — Maart–Junie 1821
luitenant-kolonel John Graham is op die 13de van Oktober 1820 as landdros van Albany benoem en gelas om sy kantoor in die dorp Bathurst te vestig. Bathurst was die nuwe setel wat Donkin in 1820 aan die Kowie uitgelê en na die staatssekretaris genoem het; Grahamstad, wat Graham self as militêre kamp gestig het, moes die landdroskap verloor. Hy het nooit dié pligte opgeneem nie. Hy was al op ’n siekbed op Wynberg. Hy is daar op die 17de van Maart oorlede, op die ouderdom van 43. Kaptein Henry Somerset, wat as adjunk-landdros van Grahamstad in Graham se plek waargeneem het, het die grens in Februarie verlaat. Op die 25ste van Mei is majoor James Jones in die vakante plek aangestel. Om hom by te staan, is kaptein Duncan Campbell en Miles Bowker as heemrade benoem. Die aanstelling het saakgemaak omdat Albany nog ’n nuwe distrik was, eers in Oktober geskep, en die man wat by Bathurst moes sit, dit nooit bereik het nie. [3] [4]
Dit het kaptein Charles Trappes se voorlopige tenure oorbodig gemaak. Op die 4de van Junie het Donkin hom dit in woorde van die warmste waardering te kenne gegee. Trappes het kort daarna landdros van Tulbagh geword. Jones was in die hoogste mate vir die setlaars aanvaarbaar. Sy hartlikheid en sy onvermoeide agting vir hul moeilikhede het hom gewild gemaak waar Trappes misluk het. Donkin het graaf Bathurst in ’n depêche van die 5de van Junie gesê dat dit vir die welsyn van die setlaars absoluut nodig was dat siviele en militêre gesag op die grens in een persoon verenig moes word. Bathurst wou die aanstelling nie goedkeur nie. Hy het aangevoer dat Jones onbevoeg was weens die kort tyd wat hy in die kolonie was. Wat op daardie weiering gehang het, was die stoel by Bathurst self: die setlaars het ’n landdros gehad van wie hulle gehou het, en Londen wou hom nie bevestig nie. [4]
Bathurst-dorp self is nog gebou tot ’n setel van landdroskap wat Graham nooit beset het nie. Die bou van die drostdyhuis is onderneem deur John Mandy, een van die partyehoofde. Voor die dak begin is, het hy Rds. 12046 bestee of as laste aangegaan teen ’n gemagtigde 12000. Ontevredenheid is uitgespreek, meer oor vertraging as oor die oorskryding. Op die 12de van April is die werk van hom weggevat en aan T. Mahony gegee, wat onderneem het om die magistraatshuis op ’n fatsoenlike wyse vir Rds. 10000 af te handel. Arbeid en vakmanne was nog skaars in die ooste: sommige ambagsman-setlaars het al na winsgewender streke gegaan; ander het op die lokasies gebly om gesinne en eiendom te beskerm. Die werk sou jare voortsleep; in 1821 is dit eers begin. [4]
Behalwe die drostdy het die ontluikende lewe van Bathurst in 1821 in ’n vraag na boupersele en klein hutte gewys. In Junie is ’n aantal erwe in openbare veiling opgesit en het gemiddeld 50 pond per akker behaal. Stappe is vir ’n tronk gedoen: Mahony het vir ’n toereikende gevangenis teen Rds. 10000 gekontrakteer. Teen Junie was daar 20 huise klaar en in okkupasie, ander in aanbou, en ’n begin van barakgeboue. Toe die inwoners van Grahamstad petisieer dat die rondgaande hof van justisie in daardie dorp in plaas van Bathurst moes sit, het ’n teenpetisie opgegaan, geteken deur 174 partyehoofde en ander vooraanstaande manne, wat teen die skuif protesteer het as iets wat Bathurst se voorspoed sou belemmer. Die regters op rondgang het wel in Oktober hof in Bathurst gehou — die enigste geleentheid waarop hulle dit gedoen het. Daar was toe geen huise behalwe kleines van wattel en klei nie; die verrigtinge moes in die ope lug of in die groot tent wat Trappes gebruik het, plaasgevind het. Behalwe in voorneme was Bathurst nooit ’n setel van landdroskap nie. Daarom het die Oktober-sitting saakgemaak: dit was die een keer dat die reg gesit het waar Donkin die distrik wou laat regeer. [4]
Mening is openlik uitgespreek dat dit ’n fout was om militêre manne oor siviele gemeenskappe te stel, soos toe in al die oostelike distrikte die geval was. Versigtige stappe is na ’n openbare vergadering gedoen. In plaas daarvan om openlik vir politiek byeen te kom, is voorgestel om ’n Kultuurvereniging te stig vir wedersydse verbetering en die bespreking van kultuur in al sy takke. Die eerste en enigste vergadering is op die aand van die 15de van Januarie by Bathurst gehou, in die groot tent van John Bailie, wat toe as klerk van Trappes opgetree het. Ná ’n halfuur kultuur het 14 van hulle, onder Thomas Phillips die spesiale heemraad en mnr. Barker, na die kantine gegaan om ’n kotelet te eet. Nadat die glas rondgegaan het, het Phillips ’n stuk papier laat rondgaan: ’n petisie wat vra dat die hoofmagistraat van die distrik ’n man van karakter, insig en algemene kennis moes wees — ’n siviele persoon met Britse opvoeding — en opmerk dat sleg beoordeelde beslissings die grootste moeilikheid onder die setlaars veroorsaak het. Donkin het die openbare vergadering volgens koloniale wet ontmoedig; die inhoud van die petisie was ’n ander saak. Hy het al die vereniging van siviele en militêre gesag oorweeg wat Jones binnekort sou beliggaam. Die vergadering het saakgemaak omdat dit gewys het dat, binne ’n jaar ná landing, die setlaars al toets hoe ver hulle as siviele gemeenskap onder ’n soldaat-goewerneur mag praat. [4]
Donkin op die grens — Junie 1821
In Junie het Donkin die oostelike grens weer besoek. Hy het die setlaars in redelik goeie gees gevind, en besig om veel groter vordering met die bewerking van die grond te maak as wat uit die vorige beroepe van die meeste van hulle verwag kon word. Sommige het ’n paar werk- en teelbeeste gekoop, en het groot tuine gehad, met volop groente, varke en pluimvee. Deur Suid-Afrika is die groeiende koring in 1820 deur roes aangeval en het dit heeltemal misluk; maar in die weste was daar oorvloed graan oor van die uitsonderlik goeie oes van 1819, en rantsoene is nog aan al die setlaars verskaf wat dit nodig gehad het. Die gesondheid van die emigrante was merkwaardig goed: daar was skaars een wat nie stewiger en gesonder as in Engeland was nie. Die sterftes het nie 12 oorskry nie, en die geboortes was oor die 100. Klein hutte van ongebakte baksteen of gewattelde mure en grasdakke is gebou, en het draaglike skuiling teen son en storm gebied. Die setlaars self het hom ’n adres aangebied terwyl hy op die grens was. Die besoek het saakgemaak omdat dit die waarnemende goewerneur se tweede kyk na die mense was wat hy ontvang het, en die verslag wat hy na Kaapstad teruggevat het, was dat hulle kon hou — as brood en beeste hou. [3] [4]
Hy het daardie geleentheid gebruik om self die Kowie te inspekteer, die bank in die skuit oor en weer oor te steek. Die Kowie was die rivier by wie se mond Bathurst gestaan het; as ’n kusvaarder dit kon binnegaan, sou Albany nie elke sak van Algoabaai hoef aan te sleep nie. mnr. Dyason het fasiliteite gekry nadat kaptein Trappes op die 11de van Desember 1820 vertoë deurgestuur het, en was al maande aan die werk. Diepte van water op die bank by die uiterstes van getye het gewissel van 2 voet 8 duim tot 9 voet 8 duim; die deurgang was glad; vaartuie van ligte diepgang kon maklik inkom. Dyason het voorgestel om die westelike kanaal te stop sodat al die water in die oostelike gegooi word, daardie een skuur en die bank skoonmaak. Donkin het gedink hy sien die kans om die eerste vaartuig te sien binnekom. ’n Klein skoener, die Locust, was toevallig by Algoabaai; hy het twee boodskappers inderhaas gestuur met opdragte aan die kaptein om haar om te bring en die bank te beproef. Die weer het stormagtig geword; die poging kon nie gemaak word voor hy na Kaapstad moes terugkeer nie. [4]
By sy aankoms in Kaapstad het hy bevele uitgereik vir die bou van ’n skoener van ligte diepgang om tussen Algoabaai en die Kowie te vaar en die rivier te kan binnegaan. As begin van ’n hawe-inrigting het hy Trappes gelas om ’n loods vir die Kowie aan te stel en vir hom ’n klein huis op regeringkoste te bou. ’n Vlagpaal, om met skepe op see te kommunikeer, moes op die hoë heuwel op die linkerwal wat see toe kyk, opgerig word. ’n Bootspan teen 30 riksdaalders ’n maand en ’n soldaat se rantsoen het die jong inrigting van Port Kowie voltooi. Geen tyd is verspil nie: in September is die skoener klaar gemaak en te water gelaat, en — miskien ter ere van die nagedagtenis van sy oorlede vrou — die Elizabeth genoem. Sy het ’n veilige reis van Kaapstad na Algoabaai gemaak en op die 11de van Oktober na die Kowie uitgeseil, met Robert Hughes, die Algoa-loods, in beheer. Om vier die middag van die 13de het sy omtrent ses myl van die mond aangekom; seine van die nuwe vlagpaal het gesê die bank was by hoë water bevaarbaar. Ná ’n wend het sy verder weg geraak. Op die 14de het dit tot middag kalm gebly; ’n suidoostewind het haar toe teen ses die aand naby die Fonteinrotse gebring, maar die bank is as gevaarlik gesein. Sy het oos gedryf, haar koers verloor, en ná etlike dae met uitgeputte voorrade en seile stukkend gewaai na Algoabaai teruggekom. Só het die eerste poging om die Kowie binne te gaan, geëindig. [4]
Die beperkte voedselvoorraad en die dwangarbeidagtige bestaan op die lokasies, tesame met toenemende bekendheid met loon in ander dele van die kolonie, het, ten spyte van proklamasies en dreigemente van inhegtenisneming, tot groter getalle gelei wat die distrik verlaat. Die gebruik van slawe-arbeid deur die setlaars is streng verbied. ’n Regeringskennisgewing by Bathurst op die 10de van Junie uitgereik, het aangeteken dat onoordeelkundige uitreiking van rantsoene die prys van arbeid in Albany tot ’n buitensporige bedrag gehou het: baie ambagsmanne en handwerkers het soveel as 5, 6 en 7 riksdaalders ’n dag geëis en gekry, en baie setlaars het geweier om as dagloners in diens te tree, met die bewering dat terwyl hulle rantsoene het, hulle nie sou werk nie. Regulasies van die waarnemende goewerneur moes van daardie datum af geld. Donkin het ook oorweeg om die Somerset-plaas te sluit, wat dié wat aan die kommissariaat getender het, onderbied het met regeringfondse, soldate as werkers, en Khoikhoi-arbeid. Hy het Robert Hart ’n groot strook as vergoeding toegestaan; so ver het die skema gegaan. Oesmislukking het hom verhinder om die afskaffing deur te voer. Die kennisgewing het saakgemaak omdat rantsoene, bedoel om mense van honger te hou, ook lone te hoog gehou het vir die nedersetting om sy eie hande te huur. [4]
Op die 22ste van Augustus het Donkin ’n proklamasie uitgereik om reëlmaat in die administrasie en eenvormigheid in die uitvoering van die bevele oor die drankpagte te vestig. ’n Pag was ’n verpachte monopolie: die kontrakteur het die regering betaal vir die alleenreg om drank in ’n distrik te verkoop. In Albany mag niemand behalwe die kontrakteur Kaapse of vreemde likeurs binne die vasgestelde limiet in ’n kleiner hoeveelheid as ’n half half-aam — 19 gelling — verkoop, leen of as geskenk gee nie. Die pagter was gebind om slegs goeie likeurs en in behoorlike maat te verkoop, al kon hy vra wat hy wou. Hy mag nie aan soldate of hul vroue, aan konstabels, of aan Khoikhoi onder dienskontrakte of in die sendinginrigtings verkoop nie. Geen dobbel met kaarte of dobbelstene is in die kantines toegelaat nie, en geen drank in ure van godsdienstige diens nie. Die monopolieë het uiters onbevredigend gewerk; hoë pryse en vyandskap het tot smokkel gelei. [4]
Ver van die Vis was die noordelike lyn ook op die tafel. In September 1820 het landdros Stockenstrom van Graaff-Reinet aanbeveel dat die Oranje tot by die aansluiting van die Seekoei, en van daar die woestynland tot by die Atlantiese Oseaan, as die noordelike grens verklaar moes word, en dat ’n kommissie daardie lyn moes inspekteer en ’n kaart opstel. Op die 25ste van April is ’n antwoord gestuur. Op die 20ste van Junie het Donkin ’n memorandum op rekord gestel: die voorgestelde lyn moes aanvaar word, maar dit moes eers deeglik deur die landdros en ’n ingenieurs-offisier geïnspekteer word voordat ’n proklamasie uitgereik word. Die inspeksie self sou tot 1822 wag. Die memorandum het saakgemaak omdat, sonder enige formele proklamasie, boere al grond anderkant die ou lyn gevat het, en die regering hulle gevolg het — soos in die Kompanjiedae — eerder as om eers die kaart te trek. Op die 21ste van September het ’n proklamasie die Hoogste Mediese Raad afgeskaf, in 1807 ingestel om geneeshere, chirurge en aptekers te lisensieer, en ’n Koloniale Mediese Inspekteur in die plek gestel. Daar was nog geen behoorlik gekwalifiseerde praktisyn in die hele oostelike provinsie nie. [3] [4]
Fredericksburg en Fort Willshire — Junie 1821
Daar was in dié tyd ’n voorneme by die militêre owerhede om die Royal African-korps te ontbind. Donkin het gedink hy kan dit as ’n voorhoede van die kolonie gebruik, deur daarmee ’n nedersetting in die onderste deel van die leë land oos van die Vis te vorm. Daardie leë strook — tussen die Vis en die Keiskama — is op die 15de van Oktober 1819 by die Gwanga verklaar ná die oorlog van daardie jaar. Somerset se voorneme was om dit onbeset te hou behalwe deur soldate, dit te laat patrolleer, en só rooftogte deur die Xhosa en onwettige verkeer tussen die twee rasse te voorkom. Daardie ontwerp is nou opsy gesit. Donkin het geglo dat veel meer soldate nodig sou wees om dit behoorlik te patrolleer as wat die keiserlike regering sou verskaf, en dat dit, as dit nie gereeld deurgegaan word nie, ’n blote skuilplek vir rowers sou word. Hy het daarom besluit om dit met Europese koloniste te vul. Omdat hy geweet het dat dit oorgedra is op die verstandhouding dat dit onbeset moes bly, het hy ’n onderhoud met Gaika verkry, en ná ’n kort en vriendelike bespreking het daardie hoofman toegestem. Gaika het geen beswaar gehad nie, mits koloniste nie in losstaande gesinne geplaas word soos die Boere in die Zuurveld was nie, want sy mense sou hulle seker plunder en hy self het geen mag om hulle te hou nie. Hy het die militêre aard van die voorgestelde nedersetting goedgekeur en bygevoeg dat voortaan die waters van die Keiskama, die Beka, die Vis en etlike ander in vrede en onbevlek met bloed in die groot vloed sou rol. Die toestemming het saakgemaak omdat die strook as buffer leeggemaak is; om dit te vul was ’n omkeer van Somerset se grens, gedoen terwyl Somerset nog in Engeland was. [3] [4]
Niks verder is gedoen tot Mei nie, toe die offisiere ’n bepaalde skema opgestel en dit by Donkin se tweede besoek aangebied het. Die posisie wat gekies is, was ’n vrugbare streek langs die regteroewer van die Beka, ’n paar myl suidoos van waar Peddie later gestaan het. Op die 13de van Junie het die waarnemende goewerneur aan elk van die offisiere van die Royal African-korps — kapteins M. J. Sparks en R. Birch, luitenante A. Heddle, W. Cartwright, C. McCombie en J. P. Sparks, vaandrigs A. Matthewson, A. Chisholm en C. Mackenzie, en assistent-chirurg R. Turnbull — 2000 morg grond tussen die Beka en Vis aangebied, op voorwaarde dat hulle onder mekaar minstens 60 manne van die korps moes verbind en die grond persoonlik beset. Die soldate moes vir nege maande rantsoene kry, en ná drie jaar diens moes elk ’n vrye toekenning van minstens 100 akker ontvang. Op dieselfde voorwaardes is Benjamin Moodie, wat in 1817 die Skotse ambagsmanne uitgebring het en toe by Grootvadersbosch naby die samevloeiing van die Breede en Buffeljagts gewoon het, toekennings in dieselfde gebied vir homself en sy twee broers, Donald en John Dunbar Moodie, afgetrede luitenante van die vloot en leër wat onlangs aangekom het, aangebied. Die offisiere en die Moodies het aanvaar en besit geneem met meer as die vereiste getal manne. ’n Dorp is uitgelê, wat Donkin Fredericksburg genoem het ter ere van die hertog van York. ’n Militêre pos is naby gevorm en deur ’n detachement van die Kaapse korps beset. In plaas daarvan om die voorgestelde fort naby die Gwanga te begin, is daardie projek laat vaar in die lig van die beskerming wat Fredericksburg moes bied. [3] [4]
Vroeër in die jaar was dit Donkin se voorneme om die groot party Skotse emigrante in die valleie by die bronne van die Kat te plaas, en die grond daar is vir hul ontvangs opgemeet, maar die meeste van hulle het van plan verander en in Skotland gebly. Die Abeona, waarin die ander in September 1820 die Clyde verlaat het, is deur vuur verloor. In ’n ander saak het Donkin Somerset se planne oos van die Vis versteur op ’n wyse wat vir militêre trots uiters aanstootlik was. Hy het op die regteroewer van die Keiskama ’n fort met vyf bolwerke deels gebou gevind, Fort Willshire genoem. Bou van die oorspronklike fort is van die 20ste van Mei 1820 laat voortgaan. Hy het die werk gestop, met die rede dat die struktuur veel te duur was vir ’n grenspos; en in die plek daarvan het hy ’n vierkantige klipbarak naby die stroom laat oprig. Die vierkantige barak het Somerset se ontwerp omgekeer. Daarom sou die staking steek wanneer die goewerneur terugkom: dit was nie net goedkoper klip nie, dit was ’n junior offisier wat ’n senior se fort verander. [3] [4]
’n Ander maatstaf wat hy begin het, was ’n periodieke jaarmark aan die Keiskama, om ’n steelverkeer in ’n handelsverkeer te verander en ’n vriendelike omgang tussen die Xhosa en die setlaars te verseker. Daartoe het Jones Gaika op die 23ste van Junie besoek. Die hoofman het die idee verwelkom. Op die 20ste van Julie het Donkin ’n lang proklamasie uitgereik wat die voorneme aankondig en regulasies bevat om veiligheid vir die koloniste en billikheid in die handel te verseker. In 1821 is ’n jaarlikse jaarmark by Fort Willshire ingestel, waar, onder toesig van regeringsamptenare, die Xhosa enigiets kon kry behalwe sterke drank en oorlogsmateriaal. Gelisensieerde handelaars het na die grond langs die fort gegaan met waens vol goedere. Die oggend van die vasgestelde dag is die Xhosa toegelaat om die Keiskama in partye onder hul hoofmanne oor te steek, met hul vroue wat ivoor, huide en gom dra. Die handelaars het toe geskenke aan die hoofmanne gemaak, en tussen hulle die relatiewe waarde van alles wat geruil moes word, vasgestel, voordat die gewone mense enige handel mag hê. Toe daardie voorafgaande afgehandel is, het die handel begin, die hoofmanne wat orde hou en gewoonlik as ’n soort belasting omtrent die helfte van wat elkeen koop, vat. Die jaarmark self het ná Donkin se vertrek gestaan; sy eie ontwikkeling van die maatstaf nie. [3] [4]
Tweede roes, beeste, en die kleiputte — 1821
Die eerste maande ná die landing was die nuwelinge in die Zuurveld vir die Xhosa van geringe belang, omdat hulle so min beeste gehad het. Aan die begin van 1821 het daardie stilte geëindig. Die lokasies van Mahony en Brown het op die uiterste ooste van die distrik gelê, naaste aan die Xhosa-land; op Mahony s’n was afsettings van rooi klei wat vir persoonlike versiering gesog was. Wat as die eerste kontak tussen die Xhosa en die setlaars beskou kan word, het op die 7de van Januarie plaasgevind, toe daardie klein gemeenskap in ontsteltenis gewerp is deur die nadering van ’n groot saamtrekking, geskat op 600 manne en 2000 vroue. Die besoek was vreedsaam. Twee militêre offisiere, luitenant Hope en luitenant Petingal, was toevallig naby. Deur hulle is vasgestel dat hierdie mense van kolonel Willshire verlof gekry het om deur die Neutrale Gebied na die kleiputte te gaan. Die kolonel het versuim om die grensowerhede in te lig. Nadat hulle die voorrade gekry het wat hulle wou hê, het hulle na hul eie land teruggekeer. Kort daarna is Mahony weer besoek; dié keer, behalwe rooi klei, het die besoekers 14 van sy beeste gevat, en die volgende April nog 9 koeie en 4 osse. Van daardie tyd af het die setlaars begin besef dat die besit van beeste baie onseker was. Die kleiputte het saakgemaak omdat hulle op ’n setlaarslokasie gelê het, en die pad daarheen deur die leë strook geloop het wat Donkin op die punt was om te vul. [4]
Verlies van beeste was nie die ergste nie. ’n Engelse seun in diens van David Hobson van W. Smith se party, omtrent 14 myl van Grahamstad, is in September vermoor. Toe luitenant-kolonel Scott in die reën onder die wapen gestaan en die dekseils van die kanonne laat trek het, het Gaika, deur die tolk Adams, gesê hy sou beveel dat die man dadelik tereggestel word. Die man is na die onderkant van die Chumie-dorp gelei; ’n koord is om sy nek gesit; in ’n paar sekondes was hy dood. Die nuus het wyd versprei. Omdat dit op ’n setlaarslokasie gebeur het, het dit ’n algemene gevoel van eensaamheid en gevaar geskep. Teen die einde van die jaar het besoeke meer gereeld geword. Mahony en Williams is by twee afsonderlike geleenthede gejaag terwyl hulle ’n ent van hul huise was en, om nie doodgemaak te word nie, na die Kap-rivierbos gevlug en die nag daar deurgebring, tot die pynlike angs van hul vroue en gesinne. Brown, ontsteld oor sy afsondering, het sy lokasie ’n tyd lank verlaat en toevlug in Grahamstad gesoek. Aan die Baviaans het Pringle dikwels Xhosa op sy lokasie sien skuil, al lyk dit nie of hulle hom lastig geval het nie. Die Boere in dieselfde distrik was nie so gelukkig nie. Daarby het San weer daardie dele binnegeval en veel skade aangerig. [4]
Ná die teleurstelling aan die einde van 1820 en die hernieude saai, het tekens van die roes in die koring weer verskyn. Dit het gelyk of omstandighede saamspan om die nedersetting te laat misluk: die Xhosa aan die een kant het die besit van beeste verbied, terwyl die aarde aan die ander kant brood geweier het. Sodra die berig van hierdie dreigement van ’n tweede mislukking Donkin bereik het, het hy dadelik, op die 15de van November, die brik Alacrity na Algoabaai gestuur, gelaai met rys. Dit sou nutteloos gewees het om aan terugbetaling te dink; die rys moes gratis uitgereik word, die koste deur die koloniale tesourie gedra. Die landdros van Albany is gemagtig om slegs dié te voorsien wat, ná behoorlike ondersoek, industriëus bevind is en waarskynlik sonder eie skuld in nood sou kom, teen ’n half pond ’n dag vir elke volwassene en ’n kwart pond vir elke kind. Aan almal sonder eiendom het die koloniale regering volle rantsoene tot die 30ste van September uitgedeel, en halwe rantsoene ná daardie datum. Die koringoes in 1821 is weer deur roes vernietig. Die rys het saakgemaak omdat die weste se oorblywende 1819-graan nie meer genoeg was nie, en die tesourie al mense voed wie se depositogeld weg was. [3] [4]
Ver oos van die Vis, in die jare 1819, 1820 en 1821, het die leërs van Chaka Natal oorgespoel. Daar was vantevore ’n digte bevolking. Die stamme is vernietig en uitgeroei nie deur Chaka self nie, maar deur invalende nasies noord van die Tugela, deur die Zoeloe-leërs verslaan, wie se vegmagte toe oor die land gespoel het, die inwoners afgemaai en dié wat oorleef het, oor die bergpasse na die weste en oor die Umzimvubu na die suide gedryf. Dit was die doel van daardie verwoestende nasies om ’n woestyn tussen hulleself en die legioene van die Zoeloe-veroweraar te plaas. Hulle het sonder genade afgemaai. Die stamme wat algehele uitroeiing ontkom het, is voor die invalende horde weggevee, wat, nadat hulle alles voor hulle in Natal oorwin het, deur die Drakensbergpasse gestroom en op die talle ander stamme gebars het wat toe die land bewoon het wat later die Harrismith-distrik was, en op die boonste waters van die Caledon. Dié vlugtelingstamme uit Natal wat suid gegaan en die Umzimvubu oorgesteek het, het noordoos van die Kei gevestig en as die Fingo’s bekend geword. Toe Chaka se leërs Natal binnegegaan het, was daardie land al verwoes. Niks hiervan het nog die Zuurveld-lokasies bereik nie. Dit het aan die Vis slegs as weer in die binneland saakgemaak: ’n leegmaak van Natal wat later jare mense teen dieselfde grens sou stuur wat die setlaars probeer hou het. [7]
Somerset keer terug — 30 November 1821
Terwyl hierdie sake vorder, was die goewerneur self op die water, in die oorlogskip Hyperion terug na die oewers waarvan hy byna twee jaar weg was. Net voor hy Engeland verlaat het, het hy ’n dogter van graaf Poulett getrou, ’n dame van baie innemende maniere en geaardheid, en sy het hom vergesel. Hy het geland in geen vriendelike gemoed teenoor Donkin nie, wat sy grensbeleid omgekeer het, sy militêre trots gekrenk het, en met sy seun getwis het. In Oktober 1819 is kaptein Henry Somerset as waarnemende adjunk-landdros van Uitenhage aangestel tydens majoor Fraser se verlof, en tot ’n aansienlike mate is die taak om die Britse setlaars in Albany te plaas en vir hul behoeftes te voorsien, deur hom verrig. Die wyse waarop hy sy plig nagekom het, het die agting van die immigrante gewen, só dat dit as ’n krenking gevoel is toe die setel van landdroskap van Grahamstad na Bathurst verskuif is en hy vervang is. ’n Tyd daarna het ’n geleentheid aangebied om die waarnemende goewerneur te beledig, en kaptein Somerset het dit benut. Al was hy sekerlik te blameer, het sy vader hom gesteun en in sy wrok deelgeneem. Daarom was die terugkeer nie ’n oorhandiging van papiere nie. Dit was ’n vader wat terugkom na ’n kolonie wie se waarnemende goewerneur die landdroskap verskuif het, die leë strook gevul het, en die vyf-bolwerk-fort gestop het. [3] [4]
Die Hyperion het die aand van die 30ste van November in Tafelbaai aangekom. Sodra sy tot anker gekom het, het kaptein Henry Somerset, dr. Barry en majoor Cloete, adjudant van Donkin, aan boord gegaan om die goewerneur te verwelkom. ’n Lang private gesprek tussen vader en seun het gevolg. Aan die einde van die onderhoud het die goewerneur groot irritasie getoon. Hy het die volgende oggend in geen verbeterde humeur geland nie. Donkin het die aand toe sy anker gegooi het, ’n stafoffisier aan boord gestuur om hom te laat weet dat aandete by die goewermentswoning gereed was, dat koetse wag, en om die hoflikhede aan te bied wat by sulke geleenthede gebruiklik was. Op dit alles het hy by die terugkeer van daardie offisier geen soort antwoord gekry nie — geen kommunikasie privaat of amptelik nie — maar bloot dat Somerset sy landing tot die oggend uitgestel het. Hy het dienooreenkomstig geland, en die goewermentswoning op ’n baie vroeë uur by een deur binnegegaan, terwyl Donkin by ’n ander uitgaan strand toe om hom te ontvang; hy het ’n briefie gestuur. By ontvangs van daardie briefie het Donkin net een koers gehad: dadelik die goewermentswoning verlaat, sy ontbytgoed op die tafel gelaat, en alles net soos dit staan, so gou moontlik deur sy bediendes te laat haal. In een oomblik het hy homself só in die straat bevind, sonder om selfs Somerset te sien — en só, voor die hele kolonie en die leër, het ’n toneel van onhoflikheid teenoor iemand van sy rang plaasgevind ná hy twee jaar een van Sy Majesteit se regerings gehou het. [3] [4]
Somerset het geweier om Donkin te ontmoet behalwe in die koloniale sekretaris se kantoor. Donkin het sonder ’n onderhoud na Engeland teruggekeer, en was gou aktief besig om die foute van die Kaapse regering onder die aandag te bring. Ná sy vervanging het hy omtrent ’n veertien dae in die kolonie gebly en toe na Engeland teruggekeer. Die opregste spyt by sy vertrek en ongeveinsde dankbaarheid vir sy voortdurende aandag aan hul welsyn is deur alle stande getoon. Toe hy al uit amp was, is adresse aan hom aangebied deur die hoofregter in naam van die hof van justisie, deur Sy Majesteit se fiskaal, en deur die president en lede van die Burger-senaat; ook deur T. E. Cadogan namens die kooplui en handelsgemeenskap, wat sy toeganklikheid te alle tye, sy uitbreiding van die kusvaart, die fondament van die eerste vuurtoring êrens aan die Suid-Afrikaanse oewers, die instelling van kaptein Marryat se seinkode, en die begin van ’n golfbreker in Tafelbaai, gemerk het. Veel swaarder was die goedkeuring van Sy Majesteit soos uitgedruk in ’n depêche van Bathurst gedateer die 28ste van September: die koning het behae gehad om sy goedkeuring uit te spreek van die wyse waarop Donkin, tydens Somerset se afwesigheid, die regering administreer het; die vestiging van so ’n groot liggaam setlaars as dié wat in 1819 uit die land gestuur is, het ’n nuwe en moeilike plig opgelê, en al het die setlaars self die mees ondubbelsinnige getuienis tot die verdienste van sy reëlings gegee, het Sy Majesteit dit as verskuldig gevoel om die sin uit te spreek wat hy daarvan gekoester het. Die depêche het saakgemaak omdat dit as ’n koninklike uitspraak aangekom het oor ’n waarnemende goewerneur wat die terugkerende goewerneur nie wou ontmoet nie behalwe oor ’n sekretaris se tafel. [3] [4]
In dié tyd was die kolonie in ’n toestand van groot neerslagtigheid. Ná 1815 het die eiland Sint Helena ’n uitstekende mark vir Kaapse produkte gebied, aangesien al die vleis, meel, ertjies, bone, droëvrugte, brandewyn en gewone wyn wat vir die groot garnisoen en die oorlogskepe nodig was om die gevange keiser Napoleon te bewaak, hier verkry is. By die dood van Napoleon is die vloot- en militêre inrigting by Sint Helena onttrek, en daardie mark het verdwyn. Die papiergeld het in waarde gedaal tot slegs 1 sjieling en 9 pennies vir ’n karton riksdaalder te kry was. Van 1821 tot 1825 was die gemiddelde omtrent 1 sjieling en 6 pennies ’n halfpennie. Die inkomste het afgeneem, en daar was nuwe en dwingende eise daarop. Die verdwene mark het saakgemaak omdat dieselfde tesourie wat Albany voed, net die eiland verloor het wat Kaapse vleis en wyn gekoop het. [3] [4]
Rivers, die Kowie, en Shaw se kapel — Desember 1821
Die eerste dade van die goewerneur het onder die Britse setlaars alarm veroorsaak. Hy het Jones ontslaan. Op die 7de van Desember het hy Harry Rivers, toe werfmeester by Simonstad, as landdros van Albany aangestel, en die kantoor van Bathurst terug na Grahamstad geskuif. Dit was baie onbevredigend vir almal wat grond naby Bathurst gehad het, al was dit onbetwisbaar dat Grahamstad in elke opsig ’n beter ligging was, veral omdat dit die hoofkwartier van die troepe op die grens was. Die spesiale heemrade wat Donkin aangestel het — kaptein Campbell, majoor Pigot en Miles Bowker — is ontslaan. Die setlaars wat eerste die veranderde bewind gevoel het, was dié wat, weens hul nabyheid aan die Xhosa, militêre beskerming ontvang het: by die partye onder Mahony, Brown en Scott langs die Vis, en ook Pringle s’n aan die Baviaans, is klein kontingente van die Kaapse korps geplaas. Dié het die goewerneur onttrek, en die blootgestelde partye gelaat om hulleself so goed as hulle kan te beskerm. Hy het ook die militêre party by Fredericksburg onttrek. Dit was al wat nodig was om die inrigting te breek; die groter getal manne het terug na die kolonie gedwaal en werk gevind waar hulle kon, en hul militêre diens sonder die gewone ontslag verlaat. Die onttrekkings het saakgemaak omdat hulle, in ’n veertien dae, die buffer ongedaan gemaak het wat Donkin in Junie aan die Beka gelê het. [3] [4]
Wat Fort Willshire betref, het die goewerneur ’n ondersoek deur ’n bevoegde ingenieurs-offisier laat doen, wat ’n verslag ingestuur het dat Donkin se barak meer geld gekos het as wat vir die voltooiing van die oorspronklike struktuur nodig sou wees, dat die ligging van die barak in militêre opsig sleg was, omdat dit deur gewere van hoë grond oorkant die rivier beheers is, en dat dit te laag en te eng was vir die gesondheid en gemak van die garnisoen. Onverskrokke ná die Oktober-mislukking is nog ’n poging op die Kowie gemaak sodra die Elizabeth weer seewaardig was. Op die 9de van November is die rivier die eerste keer deur ’n vaartuig binnegegaan — die klein kusskoener Elizabeth, wat aan Henry Nourse behoort het. Groot hoop is by die setlaars gekoester dat hierdie hawe gou ’n plek van groot handel sou word. Die binnegaan het saakgemaak omdat Albany se sakke nog oorland van Algoabaai gekom het; ’n bank wat ’n skoener kon oorsteek, was die verskil tussen ’n riviermond en ’n hawe. [3] [4]
Op die 16de van Oktober is ’n stuk grond in Grahamstad gekoop, en daarop is die hoeksteen van ’n kapel en skool op die 5de van Desember gelê. 500 pond is nodig gehad om die gebou te voltooi. Hiervan is 250 in intekeninge ingesamel, byna elke setlaar het iets bygedra, terwyl die res teen rente geleen is. Die werk was dié van William Shaw, wat Salem nie vergeet het nie terwyl hy die geestelike sorg van Grahamstad gevat het. In November het mnr. Thomson aangekom en dié arbeid as sendeling, en daarna predikant van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, begin wat hom een van die nuttigste manne op die grens sou maak. Vrylatings in die kolonie daardie jaar het 26 getel — teen 24 in 1820. Die kapel het saakgemaak omdat Grahamstad, nie Bathurst nie, was waar die mense en die troepe werklik gesit het, en Shaw het vir daardie feit gebou voordat Rivers die kantoor terugskuif. [4] [4]
Die rekeninge het gewys dat die koste van voedselvoorrade tot die einde van 1821 die geld wat by die emigrasiekommissarisse in Engeland in die name van dié aan wie die rantsoene verskaf is, oorskry het met 19950 pond. Aangegaan deur die koloniale regering weens rantsoene tot die 31ste van Desember was Rds. 264447 — omtrent 19833 pond 10 sjielings — terwyl die totaal van die tweede en derde paaiemente van die deposito om dit te dek Rds. 96080 was, omtrent 7206 pond, wat ’n tekort van omtrent 11627 pond 10 sjielings gelaat het. Somerset was onwillig om hierdie verlies vir die openbare tesourie te laat toeneem. Graan is selfs in die westelike distrikte ingevoer. Die meeste wat gedoen kon word, was om ’n hoeveelheid rys na Albany te stuur om werklike hongersnood af te weer. Daardie tekort was die jaar se rekening vir ’n nedersetting wie se koring twee keer misluk het, en wie se nuwe goewerneur die landdros net terug na die militêre dorp geskuif het. [3] [4]