Boer History1656 aan die Kaap die Goeie Hoop: Hospitaal, Steiger en Rondebosch-graan
Die Hospitaal in die Hornwork
In die vroeë jare van 1656 is 'n groot hospitaal voltooi waarin sieke seevaarders en soldate goed ondergebring en versorg kon word. Dit staan in die omsluiting — die hornwork — voor die vestiging. Vir jare het die vestiging vloote met groente en vleis versorg; nou kon dit die gebreekte liggame van die see onder 'n eie dak hou. Engelse skorbutgevalle was reeds so versorg soos Maatskappy-mense. Die hospitaal het daardie genade permanent gemaak — 'n Christelike plicht op die knypunt van Oos en Wes, en 'n praktiese noodsaaklikheid indien Tafelbaai die VOC se gekose rustplek moet bly. [3]
'n Vestiging wat 'n hospitaal bou, is 'n vestiging wat die volgende vloot verwag, en die een daarna. Die sieke versorger, die tuine, die melkery, en nou 'n regte wond: die stukke van 'n duursame gemeenskap het langs die gracht in plek gekom.
Die Houtkajuit in Tafelbaai
Met die hospitaal opgerig, het die bevelvoerder omswaai na 'n houtkajuit — om kommunikasie met die skepsel te vergemaklik en om skeepslieden te laat water vir hul bote kry sonder die ou stoei deur die branding. Groot en swaar balks is in die bos aan Newlands gesny en na die strand getrek. Daar is hulle gevorm tot vierkante stamme, eindpunte wat oor mekaar geplaas is soos loghutte in Kanada gebou word. Die stamme is vyftien voet van mekaar geskei in 'n reguit lyn uit in die baai; as elkeen saamgestel is, is dit gevul met klippe tot dit as 'n vaste pier gestaan het. Op daardie piers is 'n swaar stutwerk gelê. [3]
Twee jaar se werk — en hulp van die bemannings van aankomende skepe — het 'n uiterst vaste struktuur geskep: soos die houtbrûe wat ys en vloed op 'n Kanadese rivier staan. Kaapse hout, Kaapse klip, Kaapse hande. Die kajuit was nie 'n versiering van die ryk; dit was die nedersetting se handdruk met elke Indiaman wat water en lewe nodig gehad het. [3]
Die Nachtglas en Tristan da Cunha
Nadat die Roode Vos na India vertrek het, is die galiot Nachtglas by die Kaap vir algemene diens gehou. Tussen ander take is sy gestuur om die eilande van Tristan da Cunha te ondersoek, om te leer of hulle tydens oorlog van nut kon wees. Die verslag was ongunstig: geen haven is gevind. Die vestiging se horison strek ver in die Suid-Atlantiese Oseaan — en vou dan terug na die werk wat belangrikste was: tuine, vee en die baai onder hul voete. [3]
Die Kanalidroom en Ryklof van Goens
Daar was op daardie tyd baie praat oor die uitgrawing van 'n wyde, diepe kanal oor die istmuss tussen Tafelbaai en Valsebaai — oor die omskep van die Kaapse promontorie in 'n eiland. Die idee het gekom van Ryklof van Goens, admiraal van 'n terugkeerflot, wat 'n kort tyd by die Kaap deurgebring het. Na 'n noue inspeksie het die bevelvoerder verslag gedoen dat die plan miljorde sal kos en min nut sal wees as 'n middel om die Khoikhoi tot die vasteland te beperk en die Europelers ongesteur op 'n kunstlike eiland te laat bly. [3]
Die vestiging sal nie deur 'n fantasie-klipgat beskerm word nie. Dit sal beskerm word deur graan wat die wind weerstaan, deur vrye gesinne op tuingrond, en deur die stadige moed van mense wat beteken het om te bly.
Plante, Diere en die Eilande
Nogal elke tuinplante van Europa en Indië was reeds gekweek by die Kaap, al het aartappels en maïs nog nie aangekom nie. Sade het hier groot perfeksie bereik; groot hoeveelhede het jaarliks na Batavia gestuur geword. Fruitbome van baie soorte was reeds ingebring. Jong eike en firs het in kassies uit Europa gekom; wingerde van die Rijnprovinse en Frankryk; selfs strawberrie en swartbessie van die Vaderland. Vreemde diere wat reeds by die nedersetting was, sluit in: paarde van Java en varke, skape, honde en konings uit Europa. Ramme en ewe is uit die beste vleis in Nederland gekies en na die Kaap gestuur om dit te probeer. Konings is vry op die eilande losgelaat – maar nie op die vasteland, waar hulle die gewasse kon vernietig nie. [3]
Dit was die stille rykdom van 'n boerlike volk: sade wat geduur het, vee wat gekonink het, en hout wat gegroei het. Die Afrikaner tuin en kraal was reeds vanaf twee oseane en die grond van die Kaap self bevoorraai.
Rondebosch Grain agter Die Vos se Hoof
Elke seisoen was tarwe en haver naby die vesting gesaai, en elke seisoen het die oes verslapping. Net soos die graan volgroei, het die suidooswinds die vallei oorwaai en dit vernietig. Selfs toe 'n perfekte storm teen die vesting geblaas het, was daar dikwels nie meer as 'n aangename bries agter Die Vos se Hoof nie. Die houtkapers het gesê die wind het daar nooit tot 'n storm gegroei nie; die bevelvoerder het dit self bevestig. Hy het besluit om graan in daardie skadu te probeer. [3]
By 'n plek waar 'n ronde groep doringbome gestaan het – eerste genoem Ronde Doorn Bossien, later Rondebosch – is 'n stuk grond onder die ploeg gelê. Tarwe, haver en olyf was as eksperiment gesaai. 'n Klein wagtou van sode het 'n paar mans gehou om die grond te bewaak. Die eksperiment het sukses gehad: die graan het geduur en 'n baie groot oes gebring. [3]
Rondebosch het in die kaart van die nederlaer se herinnering ingeteken nie net as Gonnema se veeveld van die jaar tevore, maar as die eerste seker korneland van die Kaap se gemeenskap. Van doringbos tot tarweveld is die verhaal van 'n volk wat leer waar hulle kan leef.
Harry, die Ploegketting en die Weiding
Die stelen gewoontes van sommige Khoikhoi het lank die stelwers geirriteer; tot nou toe het die bevelvoerder nie so ver gegaan as om die oortreders te straf nie. Die kusverkenners in Tafelbaai was onder Harry, destyds 'n ryk kaptein met 'n groot kudde gekoop – so het van Riebeeck gestel – met die Maatskappy se goeie. Een dag is 'n ploeg in die tuin gelos met 'n ketting aangesluit; die ketting verdwyn gou. Dit kon vir die stelers nie van nut wees nie behalwe as 'n opsetlike plaag. Van Riebeeck het drie van Harry se koeie geskep en aangekondig hy sal hulle behou tot die ketting herstel is. Harry het onskuldig gesterf; die bevelvoerder het vasgehou. Voor lank het die gesteelde artikel teruggekeer en die koeie is vrygelaat. [3]
Die volgende stry is oor weiding. Daar was nie genoeg gras naby die vestiging vir Harry se koeie en die Maatskappy se nie. Van Riebeeck het hom gesê hy moet verhuis. Harry het beantwoord dat die grond syne is. Die bevelvoerder het geantwoord dat die Maatskappy beslag gelê het en sal nie toelaat dat hy bly nie tensy hy sommige van sy ossies verkoop. Daarna het van Riebeeck 'n plan voorgestel wat beide kante sal voordeel bring: Harry moet 'n groot veehandelaar word, tien koppe vir elke groot skip en vyf vir elke klein skip wat die baai binnegaan, en een oos en een skap elke vierde dag vir die vestiging – koop in die binneland en neem koper en tabak teen 'n billike winste. Harry het ingestem, het dan die kontrak na die eerste levering gebreek deur weg te trek. [3]
Baie van die arme Gogosoa se mense en die kusverkenners het steeds in Tafelbaai gewoon, hout sny en dra en ligte werk doen vir kos. Die rand tussen die stelwers se kraal en die Khoikhoi se kamp het onrustig gebly – 'n spanning wat vrye lande op die Liesbeek spoedig sal erfen.
Vrye Tuine en Gesinne — Mei 1656
Die nederlaag was uitbreidend. In Mei het die raad besluit om aan alle mans wat gesinne saam met hul het, soveel tuingrond as wat hulle wou bewerk, vry van huur of belasting vir die eerste drie jaar te verskaf. Gelyktydig is die vroue en kinders van ransies afgeneem en ’n geldbedrag is aan die hoofde van gesinne betaal, soos die gewoonte in Indië was. Daardie verandering was ’n groot aansporing tot tuinbou, kippehouding en ander huishoudelike industrieë — die gewone werk waaruit ’n vrye boerlike volk groei. [3]
Annetje de boerin, vrou van Hendrik Boom, wat reeds die Maatskappy se koeie boer, was verheerlik om ’n woning vir onderdak te open, hoofsaaklik vir besoekers van die skepe. ’n Soortgelyke lisensie het gou aan die vrou van Sergeant Jan van Harwarden gegee geword. Huishoudelike lewe, gastvryheid, melkery en tuin: die sagte krag van die Kaapse gemeenskap het langs die hospitaal en die opklimmende kajuit gestaan. [3]
Lions, Bounties, en Spesiebeskermingswetgewing
Wilde diere het steeds groot skade veroorsaak. Hulle het oks, skaap en voël vernietig, tuinbedde getrap en die jong wortelskiete van wingerde geëet. Dit was onveilig om by nag uit te gaan. Twee wakers by die veekraal is ernstig gewond deur 'n leeu; een keer, terwyl die bevelvoerder in die tuin stap, is 'n leeu nie ver daarvan gesien. 'n Mooi groot studpaard – die enigste een in die nedersetting – is in stukke geskeur en opgeëet naby die vesting. [3]
Die raad het belone aangebied vir die vernietiging van hierdie diere: twee-en-twintig shillings vir 'n leeu, vyf-en-veertig shillings en agt pennies vir 'n hiëna, twaalf shillings en ses pennies vir 'n leeu – die dode diere moes aan die bevelvoerder getoon word. Daardie bedrae het meer gekoop as dieselfde hoeveelheid vandag; twee-en-twintig shillings was meer as wat 'n werker in 'n maand verdien het. Die bevelvoerder het self slegs £7 10s. per maand ontvang tot 1656, toe sy salaris na £10 16s. 8d. gestyg het. Die eerste leuenskin het as 'n trofee in die groot zaal van die bevelvoerder se woonstel gehang, waar godsdiens gehou is. [3]
Daarna het wetgewing gekom om die spesie wat die nedersetting vir vleis nodig het, te beskerm. Die Maatskappy het twee jagers vir reënskaap gehou; alle ander was verbied om diere te skiet behalwe dié vir watter 'n beloning aangebied is, onder straf van ongeveer veertig shillings en verlies van 'n persoonlike geweer. 'n Boerevolk beskerm sy vee – en beperk sy wildvleis. [3]
Winterziekte en die Dag van Gebed
Tydens die winter van 1656 was daar baie siekte onder die mense. Die raad het dit as straf vir sondes beskou en het Donderdag 29 Julie as 'n dag van snags en gebed aangewys. Die mense is gewaarsku om nie sonder 'n gebed en dank na tafel te gaan nie. Dié wat teen die bevels gehandeld het, moes 'n shilling vir die eerste oortreding betaal, twee vir die tweede, en so voort, met verdere korreksie. 'n paar weke later het 'n plakaat gewys dat baden of wasgoed in die rivier bo die plek waar kookwater geneem word, verbied is – 'n aanwysing dat die “sonde” ewe teen die wetten van gesondheid as teen die hemel kon wees. [3]
Geloof en skoon water was saamgevoeg in hierdie gemeenskap. Die selfde hall wat leeuveld en Sondagse predikasies bevat het, het nou mense op hul knieë gehou vir gesondheid – nederstellers wat geglo het dat hul lewe by die Kaap onder God asook onder die Heeren XVII gestaan het.
Raad, huwelike en Catharina van Bengale
In Oktober is bepaal dat vir gewone sake die raad uit die kommandant Jan van Riebeeck, Sergeant Jan van Harwarden en die boekhouer Roelof de Man moet bestaan. Wanneer as 'n rechtsplek of militêre tribunaal gesit, moes die konstabel van die vesting en die twee korporaals ook plek kry. Rekords moes deur die sekretaris Caspar van Weede gehou word, wat ook as fiskaal moes optree. [3]
Met geen geestelike permanent by die Kaap nie, het huwelike voor die sekretaris van die raad plaasgevind nadat die banns drie keer deur die sieke trooster bekend gemaak is. Die plegtigheid was gewoonlik op 'n Sondagoggend na die lees van die prediking. Een of twee verenigings is deur kapelane van oproepvaartegeskapte skepe gesolemniseer – soos toe die late sekonde Frederick Verburg 'n suster van 'n geestelike getrou het. Tot aan die einde van 1656 het die huwelike in die vesting Adolphus Bengevoort en Janneken Willems; Jacob Ryniers en Elizabeth van Opdorp; Pieter van Duyne en Sebastiana van Opdorp; Jacobus van der Kerkhoven en Elizabeth Stadtlanders; en Jan Wouters en Catharina, 'n vrygestelde slaaf, dogter van Anthonie van Bengale, ingesluit. [3]
Huwelike soos die laaste was in daardie generasie aangemoedig. 'n Verklaring van Christendom het swart en wit op dieselfde burgerlike vlak geplaas in die taal van die tyd; Catharina, vrygestel en gebaptiseer, is as 'n eerlike jong meisie beskryf in dieselfde woorde wat gebruik is vir die kommandant se eie neef. 'n Honderd jaar later sou ander beskouings hardnekkig word. In 1656 was die vestiging nog klein genoeg dat elke huwelik 'n openbare optrede van behoort was – huishouding teenoor die woestyn. [3]
Vier-en-veertig skepe in Tafelbaai
Van Riebeeck het die direkteurs gevra vir duidelike instruksies oor die behandel van vreemdelinge. Hulle het geantwoord dat vreemdelinge vis kon vang en water vrywillig kon neem, maar nie met versoeninge versorg word nie, want die Maatskappy het al wat dit kon opskep vir haar eie skepe nodig. Beskoreheid was vereis; onnodige kwaadwilligheid moes vermy word; die Kaapse nederlaag bestaan egter vir die Maatskappy se voordeel, nie vir die wêreld se gemak nie. [3]
In 1656 het vier-en-veertig skepe in Tafelbaai aangemeer: dertig-vyf van die Maatskappy, vyf Engelse en vier Frans. Die Engelse en Frans is so vriendelik behandel soos die omstandighede dit toelaat. Hulle kon groente koop by private tuinbouers; geskenke is uitgewissel. Die bevelvoerder, wat na sy land toe geskryf het, het sy liberale optrede verduidelik deur te noem dat vleis wat op twee geleenthede aan boord gestuur is, van ongesonde vee gekom het. Self onder stywe instruksies het die nederlaag se tuine reeds meer vlagte voorsien as wat Batavia beplan het. [3]