Boer History1720 aan die Kaap die Goeie Hoop: Delagoabaai-buitepos, vleisplakkaat, derde droogte-oes en Drakenstein-kerk
Derde droogte-oes en koringuitvoer onder honderd muids — 1720
Reëlings was skaars getref vir die lewering van koring na Indië en van bone, ertjies en gepelde gars aan die tuiskepe toe ’n reeks droë seisoene ingetree het. In 1718 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid koring is nog uitgevoer. Dit was dieselfde in 1719. In 1720 is minder as honderd muids uit die land gestuur. Die derde droë jaar het dus uitwaartse graan tot ’n tekenbedrag verminder terwyl die nedersetting nog probeer het om die naam van uitvoer vir Batavia en die Indië-handel lewendig te hou. [3]
Die tekort het bo-op veeverliese gelê wat kraale leeggemaak het sedert die bees- en skaapsiekte van 1714 en die eerste ernstige perdesiekte van 1719. Burgers wat al gesien het hoe skaaptalle met byna ses-en-vyftig duisend daal voor die private vleiskontrak van 1718, het nou ’n graanjaar dunner as enige van die twee vorige swak oeste in die gesig gestaar. Kompanjiemagasyne en private skure het die seisoen albei in die kleinste uitwaartse koringtotaal van die droë reeks gemeet. [3]
Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes het nog ’n stil, kostebewuste administrasie gelei wat duur nuwe werke vermy het terwyl droogte en veeskaarste die raad gedruk het. Die oes van 1720 het nog nie rys in die plek van brood vir die Kompanjie se eie mense afgedwing nie—daardie skerper rantsoenering het die volgende jaar behoort—maar dit het die derde seisoen van die droë reeks afgesluit met uitvoer byna uitgedoof en nog geen verligting van die winterreëns wat eers na 1721 sou verbeter nie. [3]
Plakkaat teen lewende-diere-verkope aan uitlanders — 2 Julie 1720
Teen 1718 was slagvee so skaars dat toe die kontrak om die Kompanjie van vleis te voorsien per veiling te koop aangebied is, daar nie ’n enkele bieër was nie. ’n Private reëling met Jacob van der Heiden het toe vleis op drie pennies per pond en lewende skape op twaalf sjielings en ses pennies elk gestel. Op die 2de Julie 1720 is die verkoop van lewende diere aan uitlanders by plakkaat verbied, en voortaan is geen skape meer aan boord van die Kompanjie se skepe gestuur nie. Vleis het nou tot drie en driekwart pennies per pond gestyg. [3]
Engelse kapteins was gewoond daaraan om beeste in aansienlike getalle te koop, hulle te slag en die vleis te sout. Hulle het ook gewoonlik ’n aantal skape saamgeneem. Toe die verbod op hulle toegepas is, het hulle hard in Europa gekla, en die direkteure het opdrag gegee dat hulle so goed moontlik behandel moes word. Die Julie-plakkaat het dus plaaslike slagvoorraad vir die Edele Kompanjie en die nedersetting beskerm ten koste van ’n standing wrywing met buitelandse Indiëvaarders wat Tafelbaai lank as ’n goedkoop voorsieningshalt gereken het. [3]
Van der Heiden het die sentrale private vleiskontrakteur gebly wie se Zonder End-verliese van Januarie 1719 al gewys het hoe grens-San-invalle dieselfde man kon tref wat die kasteel gevoed het wanneer openbare veiling misluk het. Die 1720-verbod op lewende verkope aan uitlanders het die kring om oorblywende kuddes stywer getrek sonder om oorvloed te herstel. Latere verlof vir hom om vee by verre Khoikhoi te ruil, en die nog later intrek van daardie verlof na Drakenstein-klagtes oor geweld, het buite hierdie kalenderjaar gelê; binne 1720 was die konkrete regsfeit die Julie-plakkaat en die einde van skaaplewering aan Kompanjieskepe. [3]
Delagoabaai as Kaapse afhanklikheid besluit — 1720
Nadat die Portugese Delagoabaai in 1692 verlaat het, het die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie in 1720 besluit om daardie hawe in besit te neem en daar ’n fabriek te stig. Dit was die bedoeling dat die stasie ’n afhanklikheid van die Kaapse regering sou wees, net soos Mauritius was. Belangrike sake moes vir verhoor na die Kaap gestuur word, en in alle sake behalwe die geringste moes daar ’n reg van appèl na die hoë hof van justisie by die kasteel de Goede Hoop wees. [3]
Die besluit het oostelike kusambisie heropen na die ontruiming van Mauritius en die batterywerke wat daardie eilandhoofstuk afgesluit het. Delagoabaai het ’n hawe aan die suidoos-Afrikaanse kus gebied, ’n gehoopte handel in ivoor en ander binnelandse produkte, en ’n regstreekse band wat ernstige straf- en siviele sake onder Kaapse toesig sou hou. Vir Chavonnes se raad het die projek ’n nuwe buitepos beteken om uit Tafelbaai te beman, te voorsien en te beheer eerder as bloot ’n vergroting van die skiereiland-nedersetting. [3]
Fabriekstatus onder Kaapse afhanklikheid het ook beteken dat dieselfde politieke raad wat Waveren, Saldanha en die vleiskrisis bestuur het, vir ’n verre baai sonder Nederlandse messelwerk sou antwoord. Die direkteure se keuse van 1720 vir die besettingsbevel het die logistieke las op ’n kolonie geplaas wat al kort was aan graan vir uitvoer en slagvee vir eie tafels—’n uitbreiding in Europa besluit en deur ’n droogte-gedrukte verversingstasie opgevoer. [3]
Kaap en Gouda arriveer; Willem van Taak as hoof gekies — laat 1720
Teen die einde van die jaar het die voorhoede wat uit die Nederlande gestuur is om die stasie te vorm, bestaande uit vier-en-veertig soldate en ’n paar ambagsmanne, in Tafelbaai aangekom in twee klein vaartuie, die Kaap en die Gouda. Die offisier wat as hoof van die ekspedisie aangestel was, is gou na aankoms in Suid-Afrika oorlede, toe die politieke raad ’n klerk op die Kaapse establishment, Willem van Taak van naam, as sy opvolger gekies het. ’n Raad is gekies om hom by te staan, en ’n klein hof van justisie is saamgestel. [3]
Die laatjaarse aankoms het die hele Delagoa-uitrusting deur die res van 1720 in Kaapse waters gehou. Mans, voorrade en die twee klein vaartuie het onder kasteelgesag gelê terwyl Van Taak se aanstelling en die ondersteunende raad en hof aan die ekspedisie ’n plaaslike regsraam gegee het voor enige seil na die baai. Die dood van die Nederland-aangestelde hoof so gou na aankoms het die Kaapse raad gedwing om uit eie klerklike geledere te bevorder eerder as om op ’n vervanging uit Europa te wag. [3]
Vier-en-veertig soldate en ’n paar ambagsmanne was ’n beskeie besettingsmag vir ’n hawe lank leeg van Europese garnisoen, dog hulle het by die skaal van vroeëre klein-stasie-eksperimente gepas. Die klein hof en bystandsraad het aangedui dat die direkteure meer as ’n verbygaande handelskamp bedoel het: selfs voor vertrek is Delagoa as ’n regsafhanklikheid georganiseer wie se ernstige sake na die kasteel sou terugloop. Die werklike seil uit Tafelbaai op die 14de Februarie 1721, met die klein vaartuig Zeelandia in geselskap, het in die volgende kalenderjaar geval; binne 1720 was die opgetekende werk aankoms, opvolging en samestelling van die party. [3]
Somervlote, uitgebreide handel en interlopers — omstreeks 1720
Na die vrede van Utrecht van 11 April 1713 ’n twaalfjarige Franse oorlog afgesluit het, het die Kompanjie besluit om sy handel uit te brei, en skepe van die eerste klas wat van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig man elk gedra het, is spoedig gebou. Na 1715 was die getal persone wat die Kaap elke jaar besoek het veel groter as vantevore. Gedurende die vyftien jaar van 1 Januarie 1700 tot 31 Desember 1714 het eenduisend-en-sewe skepe in Tafelbaai ingeloop, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar. Gedurende die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724 was die getal wat aangedoen het agthonderd-en-een- en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar. [3]
Die Kompanjie se skepe het in Tafelbaai saamgekom om in ’n vloot na Europa terug te keer. Die stadigste seilers is eers uit Batavia gestuur en het gewoonlik in Januarie aangekom. Toe het die Ceylon-eskader gevolg, en laastens die laat skepe uit Batavia. Hulle het probeer om Tafelbaai omstreeks die einde van Maart of begin April te verlaat. Die somervloot van twintig tot dertig groot skepe, soms met Engelse vaartuie in geselskap, het gewoonlik handelsware na Europa geneem wat van vyf- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het. Die wintervloot was baie kleiner, dikwels net drie of vier skepe. [3]
Die Engelse regering het geprotesteer teen bystand wat vroeër aan private handelaars aan die Kaap gegee is, en ’n reëling is getref tussen die Vergadering van Sewentien en die direkteure van die Engelse Kompanjie dat geen van die twee interlopers enigiets in hulle hawens sou toelaat nie. Gevolglik, wanneer ’n Engelse vaartuig aankom, tensy haar meester ’n koninklike kommissie of behoorlike geloofsbriewe van die Oos-Indiese Kompanjie kon toon, is sy gewaarsku om dadelik seil te maak, en geen omgang met die wal is toegelaat nie. Vlaamse skepe wat vir voorrade ingeloop het, is op dieselfde wyse behandel. Kalender 1720 het dus hoër wettige verkeer gekombineer met ’n harde lyn teen ongedokumenteerde aanlopers, selfs terwyl die Julie-vleisplakkaat verhoudings met gemagtigde Engelse kapteins wat lewende vee wou hê, gespanne het. [3]
Orrel vir die Kaapse kerk ingeteken — 1720
In die kerk het sake ’n bevredigende gedaante aangeneem onder ds. D’Ailly as eerste of hoofpredikant van die Kaap. Die rektor van die skool was ’n geordende predikant wat lank in ’n beperkte hoedanigheid gedien het; hy sou eers op 15 Junie 1721 sy eerste bystanddiens in die kerk hou, maar die gemeente se gebou en musiek het ’n jaar vroeër gevorder. In 1720 het sommige persone die nodige fondse ingeteken vir die aankoop van ’n orrel vir gebruik in die kerk. [3]
Die orrelintekening het ’n vrywillige burger- en Kompanjiedienaar-belegging in Tafelvallei-aanbidding gemerk terwyl droogte en vleisskaarste wêreldlike plakkate oorheers het. Dit het nie die gerangskikte sitplekke en straatkroon-twiste verander wat amptelike lewe nog gestruktureer het nie, dog dit het ’n permanente musiekinstrument by die hoofgemeente gevoeg op ’n oomblik toe binnelandse kerke mure voltooi het en toe die kasteel se aandag ook na Delagoa-pakwerk en buitelandse voorsieningsreëls geloop het. [3]
Kerkfinansies aan die Kaap het landelike bouwerk al deur lenings gesteun. Dieselfde kerkraad wat groot bedrae na Drakenstein- en Stellenbosch-geboue kon uitleen, het nou private intekenaars ’n orrelfonds in die hoofstad sien voltooi. Die jaar het dus ’n metropolitaanse musiekverbetering gepaar met die voltooiing van ’n landelike kerk wie se befondingsmengsel sedert 1717 saamgestel is. [3]
Drakenstein-kerkgebou voltooi — 1720
Ds. Petrus van Aken, deur die direkteure as predikant van Drakenstein aangestel, het in Augustus 1714 aangekom en die plig dadelik oorgeneem. In 1717 is ’n begin gemaak met die bou van ’n kerk by Drakenstein. Die fondse is verkry uit ’n nalatenskap van £208 6s. 8d. vir die doel bemaak deur Henning Huising, £314 3s. 6d. hier by die regering gelaat vir liefdadigheidsdoeleindes deur individue in die vloot onder goewerneur-generaal Van Hoorn, £698 12s. 2d. geleen deur die kerkraad van die Kaap, en £715 12s. 6d. deels deur spesiale kollektees en deels deur gebruik van die armesfonds ingesamel. Die gebou is in 1720 voltooi. [3]
Voltooiing het ’n driejarige bouveldtog afgesluit wat deur die raad se slawe-arbeid-debat van 1717, die vleiskrisis en Noodt-besoek van 1718, en die Zonder End-inval en perdesiekte van 1719 geloop het. Drakenstein het nou ’n voltooide kerkgebou besit terwyl Stellenbosch nog ’n vervanging opgerig het vir die struktuur wat deur brand vernietig is, gefinansier uit die armesfonds, kollektees, ’n groot Kaapse kerkraadlening, en ’n lotery wat die direkteure toegelaat het. [3]
Die voltooide Drakenstein-kerk het ’n gemeente bedien wat nog ’n klein getal bejaarde Franstaliges ingesluit het. Toe Paul Roux later sterf, sou die kerkraad om ’n ander Franse sieketrooster vra vir sowat vyf-en-twintig of ses-en-twintig ou mense wat nie Nederlands verstaan het nie—’n versoek wat die raad in Februarie 1723 sou afwys hangende die direkteure se welgevalle, met ’n ongunstige besluit daarna. Binne 1720 was die institusionele feit die voltooide gebou self, befonds deur Huising se nalatenskap, Van Hoorn-vlootliefdadigheid, Kaapse krediet, kollektees en die armesfonds. [3]
Constantia-wynreputasie te midde van mislukte monstervuitvoere — 1720
Die wyn wat by Constantia gemaak is, het ’n goeie reputasie in Europa behou. Johannes Colyn, die eienaar van die plaas in daardie tyd, het jaarliks van tien tot twaalf leggers rooiwyn gelewer, waarvoor hy £16 13s. 4d. per legger ontvang het, en omtrent twintig leggers witwyn, wat hy geredelik teen £10 8s. 4d. verkoop het. Daardie private pryse het in kontras gestaan met die direkteure se monsterprogram van half-aams wat aan die Kaap gevul en vir beoordeling teruggestuur is, wat nie beter as vroeëre amptelike wynproewe geslaag het nie. [3]
Stapelproewe wat na die raad se 1717-antwoorde aan die direkteure beveel is—tabak onder Cors Hendriks, indigo met ’n Bataviase kenner, sywurmeiers uit Persië en Bengale, olywe—het al in 1719 gewys hoe swak eksotiese gewasse by gewone Kaapse gronde en winde pas. Kalender 1720 het geen vars metropolitaanse kennersukses bygevoeg om daardie oordele om te keer nie; die duursame kommersiële wynverhaal het Constantia se private rooi en wit onder Colyn gebly, nie die mislukte monstervate wat vir Amsterdam- en Batavia-proe gestuur is nie. [3]
Graan, vleis en wyn het dus deur die jaar in verskillende rigtings getrek. Koringuitvoer het byna verdwyn; lewende diere is deur plakkaat van buitelandse kopers afgesluit; Constantia het nog premie-leggers verkoop. Chavonnes se regering het uitgawes laag en eendrag hoog gehou terwyl daardie ongelyke kommoditeitslyne bepaal het wat die nedersetting wel en nie kon verskeep nie. [3]
Sluiting van 1720 aan die Kaap
Teen die einde van 1720 het die Kaap onder Maurits Pasques de Chavonnes die derde droë oes van die reeks deurgemaak, met minder as honderd muids koring uit die land gestuur. Op die 2de Julie het ’n plakkaat die verkoop van lewende diere aan uitlanders verbied, skaaplewering aan Kompanjieskepe beëindig, en vleis op drie en driekwart pennies per pond gelaat nadat Jacob van der Heiden se private kontrak al ’n mislukte openbare veiling vervang het; Engelse kapteins het in Europa gekla en is beveel om so goed moontlik behandel te word. Die direkteure het besluit om Delagoabaai as ’n fabriek afhanklik van die Kaap te beset; laat in die jaar het die Kaap en Gouda vier-en-veertig soldate en ’n paar ambagsmanne gebring; die aangestelde hoof is oorlede; klerk Willem van Taak is as opvolger gekies met ’n raad en klein hof voor enige 1721-seil. Somervlootverkeer en interloper-uitsluitings het ’n besiger wettige hawe omraam. Private intekenaars het ’n orrel vir die Kaapse kerk befonds, en die Drakenstein-kerkgebou wat in 1717 begin is uit Huising se nalatenskap, Van Hoorn-liefdadigheid, Kaapse kerkraadkrediet, kollektees en die armesfonds is voltooi, terwyl Johannes Colyn se Constantia-rooi en -wit nog teen premietariewe verkoop het langs vroeëre mislukte amptelike wynmonsters. Die jaar het dus ’n teken-graanuitvoer, ’n beskermende vleiswet, die opvoer van ’n nuwe suidoos- buitepos, en voltooide landelike kerkgebou onder ’n nog stil goewerneur saamgevoeg. [3]