Boer History1725 aan die Kaap die Goeie Hoop: De la Fontaine waarnemend, vyfduisend-muid koringuitvoer, Kirman-bokke en Mona se Delagoa-tog
Jan de la Fontaine waarnemende hoof van die regering — 1725
Kalender 1725 het oopgegaan met Jan de la Fontaine reeds as waarnemende hoof van die regering aan die Kaap die Goeie Hoop. Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes het op die 7de September 1724 siek geword en vroeg op die 8ste gesterf; ’n paar uur later het die Politieke Raad besluit dat De la Fontaine moes waarneem totdat die Here XVII ’n aanstelling maak. Sy nominasie as sekunde is in 1724 deur die Here XVII bevestig. Binne ’n paar maande ná Chavonnes se dood het depêches hom tot senior koopman bevorder en hom voller as sekunde goedgekeur. Hy was net in rang ’n koopman toe die raad hom kies, maar daar was geen ander offisier aan die Kaap in ’n beter posisie nie. [3]
Die waarnemende hoofskap wat op die 8ste September 1724 begin het, het dus die hele kalender 1725 omraam. De la Fontaine was die eerste Kaapse hoof wie se vorige loopbaan aan die nedersetting self gemaak is. Gebore in Amsterdam op die 23ste April 1684 as Jan de la Fontaine dit Wicart, seun van die sykoopman Jacques de la Fontaine en Barbara van den Burgh, is hy in 1710 van die tuiskip Horstendal deur kommissaris Johan van Hoorn aangehou en as magazynmeester aan die werk gesit. Twee jaar ná aankoms, nog ’n junior koopman, het hy in die Politieke Raad gesit; in 1717 is hy tot volwaardige koopman gemaak; in Mei 1711 het hy met Maria Elizabeth, dogter van sekunde Andries de Man, getrou. Almal in die Caabse Vlek het hom Jan genoem. Die Here XVII in Amsterdam en Tafelvallei was, vir eers, saam dat hy die regte man was om die Kasteel ná Chavonnes te hou. [3] [9]
Langs hom het die fiskale stoel in dieselfde kalenderjaar van hande verander. Nadat onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont op die 14de Junie 1724 gesterf het, het die raad Adriaan van Kervel, reeds sestien jaar in Kaapse diens, gekies om waar te neem totdat die direkteure aanstel. In 1725 het Van Kervel, wat sedert 1719 sekretaris van die Politieke Raad was, fiskaal geword. Die pos was moeilik en, by die burgers, ongewild; hy het dit tot tevredenheid van die betrokke partye gedien, selfs van oortreders wat hy moes vervolg. Toe die sekretaris fiskaal word, is Rijk Tulbagh in die vakante sekretarisamp aangestel. Hy het dit sonder ’n stem gehou. Tulbagh het in 1716 teen twaalf guldens aangekom, as assistent van De la Fontaine; hy is tot hoofklerk van die raad se sekretaris verhef, en by die bevordering van Hendrik Swellengrebel tot meester van die magazyn het hy as klerk in daardie departement opgevolg. Die jaar se Kasteel-lêer was dus dié van ’n waarnemende goewerneur, ’n nuwe fiskaal en ’n nuwe sekretaris, nie van ’n verseëlde goewerneurskommissie uit Nederland nie. [3] [9]
By Delagoabaai het Jan van de Capelle voorlopige kommandant van Fort Lagoa gebly ná die Mei-1724-ontheffing van Jan Michel. Van die jaar 1723 het die Kompanjie se jaarlikse dividende begin daal, in een dekade van sewe-en-dertig persent tot een-en-twintig. In terme van Kaapse sake het dit beteken alles moontlik moes gedoen word om die ekonomie te versterk. As waarnemende hoof tussen Chavonnes se dood en ’n goewerneur se latere installasie het De la Fontaine reeds pogings aangewend om nywerheid te kweek: die seun van ’n sykoopman, het hy na ’n vervaardigingstapels gesoek wat die nedersetting kon groei. Kalender 1725 het hom geen nuwe vestingprogram en geen skielike verandering van vryburger-grondreg gegee nie. Wat dit wél gegee het, was ’n oes sterk genoeg vir nog ’n groot koringuitvoer onder ’n reservebepaling van die direkteure, die eerste landing van Persiese Kirman-bokke vir ’n haarbedryf, voortgesette arbeid op die Kaapse vlaktes teen gevreesde toeslikking van Tafelbaai, ’n dun maar hoopvolle handelsopbrengs uit Delagoabaai, en ’n mislukte een-en-dertig-man goudtog die binneland in vanaf Fort Lagoa onder sersant Jan Mona. [3] [9]
Eendrag by die Kasteel het net soveel as graan getel. Chavonnes het die goeie wil van direkteure en koloniste bewaar deur geen duur ondernemings aan te pak en onkoste laag te hou; die direkteure het hom tot gewone raadslid van Indië verhef, ’n waardigheid wat geen van sy voorgangers geniet het nie. De la Fontaine het daardie stil rekeningboek geërf. Hy was ’n lang man, Jan genoem in die Vlek, en die eerste wie se bevordering tot die hoofskap ’n Kaapse loopbaan eerder as ’n invoer uit Batavia of die kamers was. Kalender 1725 was die eerste volle jaar waarin daardie plaaslike loopbaan moes antwoord vir koringmagasyne, sandbendes, ’n Persiese trop, ’n Delagoa-lading en ’n vakante Drakenstein-preekstoel, met Van Kervel nuut fiskaal en Tulbagh nuut sekretaris aan sy tafel. [3] [9]
Agteruitgang van buitelandse skeepvaart en die 1725–1737-ree-gemiddelde — 1725
Omdat buitelandse skepe verhinder is om voorrade aan die Kaap te kry tydens die vroeëre skaarstetyd, het baie min vaartuie nie onder die Nederlandse vlag nou in Tafelbaai ingeloop nie. Die burgers het die verlies swaar gevoel, want uitlanders het kontant in die land gebring; daar is gehoop dat hulle met beter tye sou terugkeer. Dié hoop is nie verwesenlik in die jare wat met 1725 begin het nie. Die plakkaat van 2 Julie 1720 het nog die verkoop van lewendige diere aan vreemdelinge verbied en skape van die Kompanjie se skepe afgehou. Engelse kapteins, wat gewoon was om beeste in aansienlike getalle te koop, hulle te slag, die vleis te sout en skape weg te neem, het in Europa luidkeels gekla. Goedkoop vars proviand was nie meer die Kaap se naam nie. [3]
Die veeplaag het later in hewigheid afgeneem, en beesvleis en skaapvleis was teen ’n pennie-en-’n-half tot twee pennies per pond te kry; maar die Kaap het sy reputasie vir goedkoop vars voorrade verloor, en dit het lank geneem om dit terug te win. Gedurende die dertien jaar 1725–1737 wat in dieselfde administratiewe hoofstuk val, het eenduisend-en-sewe skepe in Tafelbaai ingeloop, of gemiddeld sewe-en-sewentig per jaar. Hiervan het 868 aan die Kompanjie behoort, 91 was Engels, 27 Deens, 19 Frans, 1 Portugees en 1 Vlaams. Kompanjieskroewe het die ruggraat van die ree gebly; vreemde vlae was ’n dun oorblyfsel van die geld wat eens die strand oorgesteek het. [3]
Teen die digter dekade 1715–1724—agthonderd een-en-sewentig aankomste teen sewe-en-tagtig per jaar—het die nuwe tydperk dus dunner in buitelandse kontant oopgegaan selfs terwyl Kompanjieverkeer die ruggraat van die ree gebly het. Ná 1715, ná die vrede van Utrecht en die bou van eersteklasskepe wat van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig man elk gedra het, was die getal persone wat die Kaap elke jaar besoek het veel groter as tevore. Kalender 1725 het daardie Kompanjievolume geërf sonder die vreemde kontant wat droogte, veesiektes en beperkende voorsieningsreëls weggedryf het. Vir De la Fontaine se raad was die konkrete politieke feit die voortsetting van uitsluitingstydgewoonte: buitelandse besoekers was min, burgerkontant van vreemdelinge skaars, en die verversingstasie se naam vir goedkoop proviand beskadig. [3]
Vleispryse het nog die veestorie vertel wat graan nie sou vertel nie. Beeste en skape is van 1714 af deur ’n siekte aangeval wat nie vantevore bekend was nie; teen 1718 was daar nie ’n enkele bieër toe die vleiskontrak op veiling aangebied is nie, en die skape in burgerhande het met byna ses-en-vyftigduisend afgeneem. ’n Privaat reëling met Jacob van der Heiden teen drie pennies per pond was toe nodig. Vleis het later tot drie-en-driekwart pennies per pond gestyg. Die pennie-en-’n-half-tot-twee-pennies-reeks wat ná die plaag se afname gevolg het, het nog bo die ou goedkoop-proviandgeheue gesit. Graan, nie vee of vreemde silwer nie, was die surplus wat De la Fontaine kon rapporteer. Die ree van 1725 was eers ’n Kompanjieree. [3]
Koringuitvoer oor vyfduisend muids en die direkteure se reservebepaling — 1725
Oeste gedurende die breër waarnemingstydperk het aansienlik gewissel. Die direkteure, wat ervaring van die onsekerheid van die seisoene in Suid-Afrika opgedoen het, het opdrag gegee dat ’n jaar se voorraad koring altyd as reserwe weggelê moes word voordat enige na Indië gestuur word. In 1724 en weer in 1725 is meer as vyfduisend muids uitgevoer. Die 1725-syfer het dus die vorige jaar se groot surplus onder die nuwe reservedissipline geëwenaar, nie onder sorgelose leegmaak van die magasyne nie. Twee agtereenvolgende jare bo vyfduisend muids, ná die reserwe verseker is, was die binnelandse jaar se werkende feit. [3]
Daardie vyfduisend-en-ietwat muids het teen vier maer seisoene en twee herstellende oeste onder Chavonnes gestaan, nou in De la Fontaine se eerste volle jaar oorgedra. Magasyne wat eens vyftienduizend vierhonderd muids in die drie oeste van 1714–1716 getel het, voordat die direkteure die amptelike koringprys tot tien sjielings en agt pennies per muid gesny het, het die Indië-rekening in tweesyferpakkies deur die droogte gemeet. In 1718 en 1719 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid is nog uitgevoer. In 1720 het minder as honderd muids die land gelaat. In 1721 is rys aan die Kompanjie se eie mense in die plek van brood uitgedeel, en een-en-vyftig muids koring is na Batavia gestuur net om die naam van uitvoer lewendig te hou. Die winter van 1721 het die seisoene ten goede verander. In 1722 het byna drieduisend vyfhonderd muids die kolonie gelaat; 1723 het gevolg met meer as vierduisend; 1724 het vyfduisend verbygesteek. Kalender 1725 het daardie herstelde surplus vir ’n tweede jaar gehou, nog onder die Here XVII se reserwereël. [3]
Vir vrye boere en Kompanjiemagasyne gelyk het daardie uitvoerjaar tussen die duur-vleis-tenderdruk wat ná die mislukte Namakwa-beesgeselskap van laat 1724 gevolg het en ’n ree wat nog kort aan vreemde silwer was, gesit. Vaandrig Rhenius het in November 1724 leëhande van die Namakwa teruggekeer; lewendige diere het onder die Julie-1720-plakkaat gebly. Graan, nie vee nie, was die duidelikste Kaapse surplus wat De la Fontaine kon rapporteer. Erertjies teen nege-en-twintig sjielings en bone teen vyf-en-twintig sjielings per muid, pryse onthou uit die jare toe Indië-koring nog betwis is, hoef nie langer vir ’n leë wa in te staan nie. Die reservebepaling het beteken die vyfduisend muids was wat oorgebly het nadat ’n jaar se huisvoorraad weggelê is—nie die hele oes seewaarts gestort nie. [3]
Kaapse sake het nodig gehad wat die oes kon gee. Vyfduisend muids koring het Batavia se ou magasyne nie herstel nie, maar hulle was die binnelandse jaar se antwoord op ’n metropolitaanse dividend wat sy piek al verbygesteek het. Reëlings vir die lewering van koring na Indië, en van bone, ertjies en gepelde gars aan die tuiskepe, is eens getref net toe droë seisoene ingetree het; die herstelde surplus van 1724–1725 het daardie Indië-waens weer op ’n handelsvoet geplaas. De la Fontaine se raad kon die Here XVII sê dat die reserwe in die magasyne was en dat meer as vyfduisend muids nietemin oos gegaan het. Dit was die graankarakter van 1725: ’n tweede agtereenvolgende handelsoes onder ’n waarnemende hoof, ’n nuwe fiskaal, en ’n sekretaris sonder ’n stem. [3] [9]
Kaapse vlakte-sandplanting teen gevreesde toeslikking van Tafelbaai — 1725
Die landengte wat die Kaapse skiereiland met die vasteland verbind het, was in dié tyd ’n barre sandwoestyn. Met moeite het belaaide waens dit oorgesteek, want daar was geen pad nie, en niks as ’n lyn pale het die beste koers aangedui nie. Uit verslae van skippers is die direkteure daartoe gelei om te glo dat Tafelbaai binne nie te verre tyd gevul sou word met die sand wat hewige suidoostewinde in die somermaande daarin ingevee het. Om dit te voorkom, het hulle opdrag gegee dat pogings aangewend moes word om die sand vas te lê deur dit met gras en bome te beplant. [3]
In die winter van 1724 is die werk begin. Sewentig slawe en ’n bende bandiete is in diens geneem om knoopgras en sade van die wilde-olyf te plant. Toe dit misluk, is die proef in daaropvolgende reëntye herhaal met stroke sooie. Die waardevolle eienskappe van die mesembryanthemum om oppervlaksand te bind was toe onbekend. Kalender 1725 het dus die tweede winterseisoen van daardie arbeidsingewikkelde sandstryd onder De la Fontaine se waarnemende regering gedra—nog sonder mesembryanthemum-kennis, nog onder die direkteure se vrees vir ’n toegelykte ree, en nog gemeet in slawe- en bandietplantbendes eerder as in voltooide weiveld. [3]
Die planting het aan Chavonnes se laaste winter en aan De la Fontaine se eerste volle jaar as waarnemende hoof behoort. Dit het nie oornag die karakter van die vlaktes verander nie. Belaaide waens het nog pale gevolg oor ’n woestyn tussen Tafelvallei en die vasteland; die Kasteel het nog sy binnelandse graan en vleis oor daardie selfde sand getrek; en die direkteure se vrees vir ’n toegelykte Tafelbaai het nog oor ’n ree gehang wat Kompanjieskepe nou oorheers het. Elke winter is veel arbeid aan die landengte bestee. Knoopgras en wilde-olyf het in die openingseisoen misluk; die reënmaande van 1725 was die eerste waarin stroke sooie as die volgende metode wat die Kaap besit het, beproef kon word. [3]
Vir elf jaar, met een kort tussenpose, sou die poging om die vlaktes te beplant voortgaan; maar binne kalender 1725 was die werkende feit eenvoudiger. Die Here XVII het nog skippers geglo wat ’n vollopende baai gevrees het. Die waarnemende hoof het hulle nog ’n winter se werk op die landengte verskuldig. Sewentig slawe en ’n bandietbende, sooie waar saad misluk het, en ’n lyn pale vir waens wat nog geen pad gehad het nie: dit was die Kaapse-vlakte-lêer wat De la Fontaine huis toe kon stuur. Geen nuwe fort, geen nuwe kerk, geen Delagoa-versterking nie—net ’n poging om drywende sand vas te pen voor die volgende suidooster. [3]
Persiese Kirman-bokke land aan die Kaap — Februarie 1725
Nog ’n nywerheid wat die Kompanjie in dié tyd in Suid-Afrika probeer vestig het, was die produksie van Kirman-haar. Sjaals van dié haar is toe as tweede net ná dié van Kasjmir in waarde gereken. Die bok wat dit lewer, word in Persië geteel, en in daardie land is vier-en-twintig jong diere verkry, wat na Ceylon gestuur is om na die Kaap deurgestuur te word. Die proef het langs De la Fontaine se ander pogings gesit om nywerheid te kweek in ’n waarnemingsjaar toe metropolitaanse dividende al geval het en Kaapse sake nodig gehad het watter stapel die nedersetting ook al kon groei. [3] [9]
In Februarie 1725 het agt hiervan Suid-Afrika bereik; die ander het onderweg gevrek. Van die agt was net een ’n ooi, en dié is kort ná landing dood. Uit gewone ooie is kruisings verkry, en uit dié en die suiwer diere, nou deur sterfte tot twee verminder, is bokke met taamlik lang en fyn haar geteel. Sommige burgers is toe oorgehaal om met die diere te eksperimenteer. Die Februarie-landing was dus al ’n wrak van die beoogde trop: sestien dood op die Ceylon-reis, die enkele ooi dood ná landing, ses oorlewende ramme, en ’n kruisingsprogram uit Kaapse ooie begin omdat ’n suiwer Persiese moeder nie meer in die kampe bestaan het nie. [3]
Ná ’n paar jaar se proef het die eienaars die raad ingelig dat tensy die Kompanjie veertig pennies per pond vir die haar sou betaal, dit nie die moeite werd sou wees om aparte troppe aan te hou nie. Daardie prys kon selfs vir ’n superieure artikel nie gegee word nie. In plaas daarvan om die gehalte te verbeter, het die eienaars die haar deur vermenging met inheemse diere laat agteruitgaan. Binne 1725 was die konkrete gebeurtenis die Februarie-landing van agt oorlewendes, die vroeë dood van die enkele ooi, en die opening van ’n kruisingsprogram wat nooit ’n Kaapse stapel geword het nie. Die ingevoerde bokke wat die grondstof moes lewer, het nie lank oorleef nie; toe daar wel haar geproduseer is, kon die Kompanjie nie die hoë prys bekostig nie. [3] [9]
Kirman-haar was dus die gedateerde nywerheidsfeit van De la Fontaine se eerste volle waarnemingsjaar, soos sandplanting sy gedateerde arbeidsfeit was en koring sy gedateerde surplus. Vier-en-twintig jong diere uit Persië, agt lewendig in Februarie, een ooi dood ná landing, twee suiwer oorlewendes, kruisings uit gewone Kaapse ooie, burgers genooi om aparte troppe teen ’n prys wat die Kompanjie nie sou betaal nie aan te hou: die haarbedryf het oopgegaan en was al aan die misluk in dieselfde kalender waarin dit aangekom het. Geen sjaalstapel het die koringwaens oos gevolg nie. Die waarnemende hoof wat ’n sykoopman se seun was, het ’n Persiese trop van stapel gestuur en dit sien ineenstort tot ’n handvol ramme en ’n kruisingskamp. [3] [9]
Delagoabaai-handelsopbrengste — ambergris, koper, ivoor, slawe en goudstof — 1725
Die vroeë rampe by Delagoabaai het die Kompanjie nie ontmoedig nie, en lank is hoop gekoester dat ’n winsgewende handel daar gedryf kon word. Koors het Fort Lagoa in 1721 leeggemaak; seerowers het die pos op die 19de April 1722 geneem; Stefler se ysterbergverliese het in 1723 gevolg; Van de Capelle het in Mei 1724 voorlopige bevel oorgeneem ná die ontheffing van Jan Michel. Kalender 1725 was die eerste jaar waarin daardie geskonde stasie ’n gemengde lading huis toe gestuur het wat, op papier, na dun bewys van die baai se handelsbelofte gelyk het. [3]
In 1725 is ’n bietjie ambergris, ’n bietjie aalwyn, driehonderd pond koper, meer as twee ton ivoor, vier-en-dertig slawe en ’n paar onse goudstof van daardie stasie ontvang. Dit was onmoontlik om enige betroubare inligting oor die binneland van die land van die inboorlinge by die baai te kry; maar daar is by een geleentheid opgemerk dat twee van opperhoof Maphumbo se manne die binneland in gegaan en binne veertien dae met ’n bietjie goudstof teruggekeer het. Dié waarneming het die hoop laat styg dat die goudvelde maklik bereik kon word. Voorlopige kommandant Van de Capelle se Fort Lagoa, nog dodelik in somerkoors en nog duur om uit Tafelbaai te versterk, het dus ’n lading ambergris, aalwyn, koper, ivoor, tot slawe gemaakte mense en goudstof huis toe gestuur in dieselfde jaar dat Maphumbo se twee manne ’n kort pad na die velde gelyk het te bewys. [3]
Koper teen driehonderd pond, ivoor bo twee ton, vier-en-dertig tot slawe gemaakte mense, skaars goudstof, ambergris en aalwyn het nog nie die koorsdooie van 1721, die seerowerverowering van 19 April 1722 of Stefler se ysterbergverliese van 1723 terugbetaal nie. Hulle het wel Amsterdam se goudveld- en Monomotapa-hoop lank genoeg lewendig gehou dat ’n formele binnelandse tog voor midjaar vanaf die fort beveel is. Die ryk van Monomotapa is nog as ’n werklikheid geglo. Maphumbo was die magtigste van die opperhoofde rondom die baai; ’n ander, Manisa, was amper so sterk, met kraals aan die oewers van die rivier Dos Reys van die Portugese, waar Vasco da Gama geland het—die Hollanders het die stroom na hom genoem. Goudstof in ’n veertien-dae-kringloop van Maphumbo se manne was genoeg, in ’n jaar van dalende dividende, om ’n handelsopbrengs in ’n ekspedisie te verander. [3]
Vir De la Fontaine se Kaapse raad, wat in 1725 Delagoa-briewe gelees het, het die stasie nog meer beloof as wat dit gelewer het, en nog lewens en versterkings gekos buite verhouding tot ambergris, aalwyn, ivoortonne en ’n paar onse goud. Van de Capelle het voorlopige kommandant gebly. Die baai se stamme was nog nie die raad se daaglikse besigheid nie; die lading en die veertien-dae-monster was. Kalender 1725 het dus ’n dun handelsopbrengs by ’n goudhoop gebore uit Maphumbo se manne gevoeg, en albei feite as die jaar se Delagoa-lêer na Tafelbaai gestuur. [3]
Sersant Jan Mona se goudekspedisie vanaf Fort Lagoa — 27 Junie 1725
Op die 27ste Junie 1725 het ’n ekspedisie Fort Lagoa verlaat op soek na die goudvelde. Dit het bestaan uit een-en-dertig man onder sersant Jan Mona, met ’n klerk genaamd Frans de Kuyper as joernalis. Ná ’n slopende tog van twintig dae is ’n geselskap vyandige swartes teëgekom, wat verdere vordering teëgestaan het. Die veertien-dae-goudstoftog van Maphumbo se twee manne het ’n kort pad na die velde voorgestel; Mona se gewapende kolom het ’n twintig-dae-pad en ’n vyand aan die einde daarvan gevind. [3]
In ’n skermutseling is etlike van die inboorlinge geskiet, maar omdat die pakosse deur die vyand doodgemaak is en al die bagasie en goedere gevat is, was die ekspedisie verplig om terug te keer. Mona het teruggekom sonder ’n werkbare roete, ’n mynligging of ’n handelsooreenkoms wat pakosvervoer kon vervang. Die goudhoop gebore uit Maphumbo se monster het op logistiek en weerstand ineengestort eerder as op koors alleen. Fort Lagoa het nog gestaan; die binnelandse goudpad nie. [3]
’n Poging om die kopermyne te soek, deur ’n geselskap onder die mineraloog Jan Hendrik Hoorn, was ook ’n mislukking. Dieselfde Delagoa-jaar wat driehonderd pond koper deur baaihandel teruggebring het, kon daardie aankoop nie in ’n gevonde myn onder Kompanjiemineraloë omskep nie. Hoorn se mislukking het langs Mona s’n gesit: goudstof en verhandelde koper het bewys dat waardevolle minerale deur die baai se netwerke beweeg, maar nóg sersant se kolom nóg mineraloog se geselskap kon die binnelandse bronne vaspen of ’n pad daarna hou. [3]
Die direkteure se latere antwoord sou bote wees wat die riviere opstoot na die goudvelde en die ryk van Monomotapa, nog geglo as ’n werklikheid—besigheid van ’n ander kalender. Binne 1725 het die gepaarde mislukkings van Mona en Hoorn die landsoeklêer vir goud en koper gesluit sonder om die baai self te laat vaar. De la Fontaine se raad, wat die joernalis se verslag en die mineraloog se leë blad gelees het, het nog ’n stasie gehad wat ambergris, aalwyn, koper, ivoor, vier-en-dertig slawe en ’n paar onse goudstof gestuur het, en nog geen kaart van die myne nie. [3]
Twintig dae uit, pakosse dood, bagasie weg, etlike inboorlinge geskiet, geen goudveld bereik nie: dit was die binnelandse toets van 27 Junie 1725. Hoorn se kopersoektog het ’n tweede leë blad bygevoeg. Van de Capelle se voorlopige bevel het die Kompanjie sy eerste gemengde lading uit die baai en sy eerste formele goudtog gegee; albei het op die 1725-lêer gebly as belofte sonder ’n pad. [3]
Ds. Lambertus Slicher neem Drakenstein oor — 15 Julie 1725
In Desember 1724 is ds. Petrus van Aken, predikant van Drakenstein sedert Augustus 1714, in Kaapstad oorlede en in die Nederduitse Gereformeerde kerk begrawe. Vir etlike maande was die binnelandse preekstoel vakant. Eindelik het die Politieke Raad besluit om ds. Lambertus Slicher na Drakenstein te stuur, en die Kaap aan die sorg van ds. Johannes Godefridus d’Ailly alleen te laat totdat die direkteure ’n ander predikant sou verskaf. Slicher het die diens dienooreenkomstig op die 15de Julie 1725 oorgeneem. Stellenbosch het nog ds. Bek gehad. [3] [8]
Slicher, van Middelburg, het in dieselfde jaar as Van Aken aan die Kaap aangekom, maar in ’n heel ander hoedanigheid. Hy het ses jaar as kapelaan van die garnisoen by Lillo gedien; weens verskille en vyandigheid onder sy gemeente het hy bedank en in die Kompanjie se diens getree as adelbors op die skip ’t Vaderland Getrouw. Goed onderlê in Latyn, Grieks en Hebreeus, is hy kort daarna as rektor van die Hoërskool in Kaapstad, toe pas gestig, aangestel, en het hy koshuisleerlinge in sy huis ingeneem. In 1721, nog rektor, het hy deur die Kaapse goewerneur en raad verlof van die Here XVII gekry om nou en dan in die Kaapstadse kerk te preek. Sy eerste diens is op die 15de Junie 1721 gehou. In Februarie 1723 is hy formeel as tweede of hulppredikant van die Kaapse gemeente bevestig, terwyl hy nog die rektor se plig nagekom het. In Julie 1725 is daardie hulppredikant binneland toe gestuur na die Drakenstein-kerk wat in 1720 voltooi is. [3] [8]
Voor daardie Julie-oordrag het die vakante preekstoel al ’n twis by die Kasteel opgelewer. In 1725 het Hermanus Bosman, Nederlandse voorleser van die Drakenstein-gemeente, voor die Politieke Raad verskyn en, in naam van die Drakenstein-kerkraad, gevra dat, in die lig van Van Aken se dood, ds. Petrus Craan in sy plek aangestel word. Die aanstelling, het hy gesê, sou die Drakenstein-gemeente baie behaag. Die raad het absolute ontevredenheid oor Bosman se inmenging getoon, hom meegedeel dat sy optrede onbehoorlik en oneerbiedig was, daar geen bewys was dat die kerk hom gemagtig het nie, en hom verwyt dat hy sonder hulle wete met Craan in verbinding getree het. Hulle het geen mag gehad om predikante wat vir Indië bestem was, hier aan te hou nie. Hy is gesê dat as Kompanjieskneg maatreëls teen hom geneem kon word. Die Drakenstein-kerkraad het die raad se vergifnis gevra, en ná briefwisseling het die saak verval. Die resolusies van die 4de Januarie, die 23ste Januarie en die 6de Februarie 1725 het daardie lêer gesluit voordat Slicher gestuur is. [8]
Franse kerktong was ’n tweede Drakenstein-lêer in dieselfde jaar. Ná Paul Roux se dood het die kerkraad om ’n ander Franse sieketrooster gevra, omdat sommige vyf-en-twintig of ses-en-twintig ou mense nog nie Nederlands verstaan het nie. Die raad het geweier totdat die direkteure se welbehae bekend was. Die Amsterdamse kamer, in ’n brief ontvang onder die inkomende briewe van 1725–1726 maar gedateer die 23ste Junie 1724, het nog een keer toegelaat dat ’n Franse voorleser by Drakenstein in die plek van die oorledene aangestel word, nie as presedent nie, aangesien die baie klein getal wat nie Nederlands verstaan het nie—ses-en-twintig in alles—skaars die onkoste verdien het. Die Kaapse raad het besluit om nie ’n ander aan te stel nie. Bosman, die Nederlandse voorleser, het Frans geken, getroud met ’n dogter van die vlugteling Abraham de Villiers; twee voorlesers sou onnodige onkoste wees. ’n Brief van die 10de April 1725 aan die Here XVII het daardie besluit opgeteken. Slicher se mid-Julie-aankoms het dus ’n Nederlandse hulppredikant, al bekend by die kasteelskool en preekstoel, gebring na ’n gemeente wie se Franse voorleserskap die raad pas geweier het om te verdubbel. [3] [8]
Hugenote-huishoudings het dieselfde kalender met stiller inskrywings gevul. Op die 9de November 1725 is ’n lidmaatskapsertifikaat aan Pierre Roux van Cabrière, volgens die Drakenstein-kerkregister uit Amsterdam, toegestaan by sy vertrek na Batavia. Jean Blignault van Amsterdam, wat in 1723 in die Kompanjie se diens aangekom het, seun van Pieter Blignault en Elisabeth Desbordes, het in 1725 met Anne Rousseau, weduwee van die vlugteling Daniel Hugo, getrou, en deur die verbintenis veel grondbesit verkry; by die doop van hulle eerste kind het Blignault se moeder Elisabeth Desbordes as getuie gestaan. Hy was ’n heemraad van Drakenstein en het later sewe plase besit, die meeste in daardie distrik, onder meer Bethel. Die handtekening van Jean Gardiol, in vroeër jare metgesel van die drie broers de Villiers, verskyn onder die kerklidmate van Drakenstein in 1725; hy het in 1722 ’n inventaris geteken en moes nie met Jean Gardé verwar word nie, wie se weduwee al op die Kaapse-distrikslys gestaan het. Dirk Snith van Nieuwburg, chirurgyn, tweede man van die vroedvrou Maria Buisset van Sedan—gebore 1678, eerste getroud in die Domkerk in Amsterdam in Januarie 1700 met die chirurgyn Jean Prieur du Plessis van Poitiers—is omstreeks 1725 oorlede. Slicher self het met Sophia van der Byl, in 1690 aan die Kaap gebore, getrou. Vir kalender 1725 was die kerkfeit dus groter as een bevestiging: Slicher by Drakenstein op die 15de Julie, D’Ailly alleen by die Kaap, Bek by Stellenbosch, Bosman se Craan-versoek in Januarie en Februarie berispe, die Franse voorleserskap in die April-brief aan die Here XVII geweier, en die Drakenstein-rol nog Franse name opgeneem terwyl Roux Batavia toe gelaat het en Blignault in Hugo-grond ingetrou het. [3] [8]