Boer History1841 in Suid-Afrika: Napier, Smith, Faku, en die Umgazi-kamp
Palmer, Jenkins, Garner, en Faku se brief van die 5de Januarie — Januarie 1841
Op die 1ste van Januarie het die Wesleyaanse sendelinge Samuel Palmer, Thomas Jenkins en William H. Garner by die woning van Faku aan die Umzimhlava byeengekom en tot die 5de gebly. Faku was die opperhoof van die Pondo. Sy mense het aan albei kante van die Umzimvubu gesit, suid van die Natal-plase en noord van die Kaapse grens. In Desember 1840 het ’n Natal-kommando van 260 onder Andries Pretorius en Hendrik Stephanus Lombard die Baca-krale van Ncapayi getref. Faku was bly oor ’n vyand se verlies en bang dat dieselfde slag hom kon tref. Teen hierdie datum het hy sy koers met blankes van die sendelinge geneem. Hy het na Buntingville gestuur en Jenkins gevra om te kom. Die drie dae aan die Umzimhlava is deurgebring om te besluit wat in skrif aan die Kaap te sit. [3] [4] [7]
’n Brief het gegaan aan sir George Thomas Napier, toe op die koloniale grens, gedateer die 5de van Januarie 1841. Napier was goewerneur van die Kaap. Die brief het gevra dat Faku onder sy beskerming geneem word. Dit het gesê die hoof, in groot vrees vir die emigrant-boere, was op die punt om die oostelike kant van die Umzimvubu te verlaat, maar het die hele land van daardie rivier tot die Umzimkulu opgeëis. Op die papier het die merke van Faku, Damasi en Bangasili gestaan, en die handtekeninge as getuies van Palmer, Jenkins en Garner. Die eis het saak gemaak omdat die boere dieselfde strook gehou het by die verdrag tussen Dingaan en Retief, en omdat ’n Britse pos op die Umgazi op die pad van die Vis na Port Natal sou sit. [3] [4]
Die boere se rekening was anders. Hulle het gesê daar was geen ander as vriendskaplike betrekkinge met Faku sedert hulle die eerste keer Natal bereik het nie. Toe die Ncapayi-kommando naby sy land gekom het, het Pretorius 3 burgers gestuur om te sê dat geen slag teen hom bedoel is nie, en om hom na die kamp te vra om die vrede te bevestig. Faku het hom op grond van swak gesondheid verskoon, en bygevoeg dat daar geen behoefte aan die byeenkoms was nie, aangesien hulle altyd vriende was. Ná die brief van die 5de het hy die Umzimvubu weer oorgesteek en teruggegaan na die ou Pondo-kraal aan die Umgazi, ’n paar myl wes van daardie rivier. Ten tyde van die sendelinge se besoek was hy aan die Umzimhlava, ’n paar myl oos daarvan. Die twee verhale het saak gemaak omdat Napier moes kies watter een troepe sou laat beweeg. [4] [7]
Vroeg in Januarie het Napier van William Shaw, toe by Peddie, honderde myle van die beweerde aanval, ’n brief van ’n uiters ontstellende aard ontvang. Volgens dié het die Boere ’n moedswillige aanval op die Amabaca onder Ncapayi gemaak, wat toe aan die boonste waters van die Umzimvubu gewoon het. Shaw se inligting het van Garner, Palmer en Jenkins gekom. Garner se brief van die 23ste van Desember 1840 het van gerugte gepraat dat die Boere by Faku se plek was en van plan was om Ncapayi aan te val. Die drie het Buntingville op die 30ste van Desember gelaat, Faku in vrees gevind, tot in Ncapayi se land voortgegaan, die meeste krale verlate gevind, en ná 2 dae van die hoof self gehoor dat voor dagbreek een oggend die Boere, met die volgelinge van Fodo, sy mense aangeval het, en 26 manne, 10 vroue en 4 kinders doodgemaak het, baie vroue en kinders as gevangenes geneem het, en die beeste van 62 krale en ongeveer 2000 skape en bokke weggedryf het. Ncapayi het Garner gevra om te skryf dat hy ook beskerming mag ontvang. Of die Desember-slag moreel geregverdig was of nie, Napier was oortuig dat Britse belange in Suid-Afrika in gevaar was: enigiets wat die stamme op die Kaapkolonie afgedruk het, het die gevaar van oorlog aan die Vis vergroot. Daarom kon ’n sendelingbrief wat aan die Umzimhlava geskryf is, ’n kamp op die Umgazi sit voordat die volksraad se voorwaardes van die 14de selfs in Kaapstad gelees is. [3] [4]
Die volksraad se voorwaardes van die 14de Januarie, en Smith van Fort Peddie — Januarie 1841
Op die 14de van Januarie het die volksraad by Pietermaritzburg, in antwoord op ’n versoek van die goewerneur, die voorwaardes uiteengesit wat hy met Engeland wou hê. Hulle het gevra dat die Koningin se regering hulle nedersetting as ’n vrye en onafhanklike staat onder die naam van die Republiek van Port Natal erken, en daardie republiek as ’n bondgenoot behandel. In ’n oorlog tussen Brittanje en enige ander mag moes die republiek as neutraal beskou word. Britse handelsware, behalwe wyne, sterk drank en ander artikels nadelig vir die republiek, moes nie hoër heffings betaal as die goedere van ander lande nie. Die republiek het ingestem om geen vyandige beweging teen enige stam tussen die grense van Natal en die kolonie te maak sonder om eers kennis aan die goewerneur of sy verteenwoordiger te gee nie, behalwe wanneer hulle eerste aangeval word of wanneer dit nodig was om sonder tydsverlies rowers te agtervolg en te vang. Dit het hom verbind om nie die vyande van Groot-Brittanje te help nie, nog om enige van hulle vaartuie die hawe te laat binnegaan; nie die slawehandel te bedryf nie; nie sy grense tot nadeel van aangrensende stamme te vergroot nie; en in die algemeen op vriendskaplike voet met die Britse regering te lewe en vrede met omliggende nasies te hou. Wedersydse doeane moes op dieselfde tariewe as in die kolonie staan, wyne en drank anders en hoër belas; beskawing en kerstening van die inboorlinge moes aangemoedig word, en geen slawerny toegelaat word nie. Die brief het saak gemaak omdat dit twee dinge tegelyk gevra het — onafhanklikheid en ’n handelsbondgenoot se voorregte — nadat lord John Russell op die 18de van Junie 1840 al aan Napier diskresie gegee het om die hawe weer te beset, en nadat L. Badenhorst en J. J. Burger op die 4de van September gevra het om as ’n vrye volk verklaar te word. [4] [7]
Vir die jaar wat op die 5de van Januarie 1841 geëindig het, het 5 vaartuie Kaapstad van Natal binnegekom en 3 na daardie plek uitgegaan. Die totale waarde van die uitvoer was £1078 13s. 8d., saamgestel uit botter 4905 lb, kuriosa, huide en velle 1065 lb, horings, ivoor 4648 lb teen £586 5s., pampoene, sade en bolle, talk 1702 lb, en hout 2849 lb. Port Natal het ’n apteker, ’n hoedemaker en drie natuurkundiges gehad: Wahlberg, Adulphe Delegorgue en dr. Krause. Die land wat die boere opgeëis het, was nog die driehoek van die Tugela, die kus, en die Drakensberge en Umzimvubu wat by die riviermond ontmoet. Drie landdros- en kerkdistrikte het by Pietermaritzburg, Weenen en Port Natal gestaan. ’n Volksraad van 24 het op die eerste Maandag van Januarie, April, Julie en Oktober vergader; 12 lede het ’n kworum gemaak; ’n voorsitter wat by elke sitting gekies is, het die titel van president geneem en met ’n kommissieraad die regering vir die volgende 3 maande voortgesit. Die siviele lys was nog onder £500. Die landdros en die predikant van Maritzburg is elk £100 ’n jaar betaal; die sekretaris van die volksraad £75; elk van die landdroste van Port Natal en van Weenen £37 10s.; die hawekaptein, doeane-invorderaar en hele polisiestigting het minder as £100 gekos. Elke burger van volle ouderdom wat voor die begin van 1840 gevestig het, was geregtig op 2 plase van 3000 morg en een erf; elke seun bo 15 op een plaas en een erf. Dit was die huis wie se onafhanklikheid die brief van die 14de die Koningin gevra het om te noem. [3] [4]
Op die 18de van Junie 1840 het Russell aan Napier magtiging gestuur om sy diskresie te gebruik of Port Natal met ’n militêre mag weer te beset, of nie. Napier sou maande tevore troepe gestuur het, net dat hy geglo het hulle sou weerstaan word, en dit sou dus onverstandig wees om minder as 300 man te gebruik, ’n getal wat — soos hy op die 20ste van September aan Russell geskryf het — onder die onrustige en geïrriteerde toestand van die boere op die oostelike grens, veroorsaak deur die aanhoudende roof van hulle beeste en perde, hy nie geregverdig gevoel het om af te trek nie, aangesien dit die veiligheid van die kolonie in gevaar sou stel. Hy het nou besluit om ’n militêre pos in Faku se land te vorm, waar dit die dubbele doel sou dien om nog ’n aanval deur die emigrant-boere op ’n stam suid van Natal te voorkom, en om die Xhosa tussen twee vure te plaas. ’n Paar uur ná ontvangs van die brief van die sendelinge is sy bevele uitgereik. Daarom het die kamp na die Umgazi gegaan en nog nie na die Punt nie: Napier sou nie die Vis-lyn met 300 man uitdun nie, maar hy sou ’n kleiner kolom op Faku se rivier plant as die dun ent van dieselfde wig. [3]
Op die 28ste van Januarie 1841 het kaptein Thomas Charlton Smith van die 27ste Fort Peddie gelaat aan die hoof van twee kompanieë van sy eie regiment, 50 man van die Kaapse berede skuts onder kaptein H. D. Warden, ’n luitenant en 8 man van die koninklike artillerie, en ’n luitenant en 4 man van die koninklike ingenieurs. Hy het ’n trein van 54 transportwaens by hom gehad, en is vergesel deur etlike manne later welbekend in Suid-Afrika, onder hulle Bisset, toe ’n vaandrig in die Kaapse berede skuts, luitenant Charles Somerset van dieselfde regiment, en Charles F. Potgieter, toe ’n kommissariaat-klerk. Een opgawe het die artillerie en ingenieurs saam as 2 offisiere en 12 man gestel. Geen moeilikheid is op die mars na die Umgazi-rivier ontmoet nie, waar Smith ’n kamp gevorm het. Volgens sy instruksies moes hy Faku en Ncapayi teen die aanvalle van emigrant-Britse onderdane beskerm, asook as afskrikmiddel dien vir die stamme in wie se agterhoede hy gestasioneer sou wees; hy moes geen deel in suiwer inheemse twiste neem nie; hy moes ook alle moontlike inligting oor die Natal-Boere verkry, maar nie in enige politieke bespreking met hulle tree nie. Warden, wat met die 50 skuts gemarsjeer het, sou later as Britse residens in die Oranje-Vrystaat sit. Die kolom het saak gemaak omdat ’n Britse kamp op die Umgazi ’n dag se argument was dat die Koningin die emigrante nog haar onderdane noem, en omdat dieselfde pad Smith die volgende jaar na die Punt sou dra. [3] [4] [7]
Die Umgazi-kamp, Napier se Januarie-briewe, en die volksraad van die 7de April — Januarie–April 1841
Toe die volksraad deur Napier meegedeel is dat hy troepe stuur om Faku te beskerm, het hy ’n brief laat skryf wat die aanval op die Baca’s regverdig, en ontken dat die Pondo-hoof in enige gevaar van hulle was, aangesien hulle op die vriendskaplikste voet met hom was en belydenisse van vrede en welwillendheid uitgeruil het terwyl hulle kommando teen Ncapayi in die veld was. Baie manne in Natal het gevoel dat ’n groot blunder begaan is; partytwis, altyd heftig, het nog heftiger geword. Terwyl dit aan die gang was, het die Boere eers niks geweet van enige mededeling oor die Ncapayi-saak aan die goewerneur nie. Kort ná hulle die lang brief van die 14de van Januarie weggestuur het, het die volksraad ’n despêche van Napier ontvang, gedateer die 5de van Januarie. Daarin het die goewerneur diep berou uitgespreek oor die tyding van die aanval op Ncapayi wat hy deur “daardie uitnemende en agtenswaardige liggaam, die Wesleyaanse sendelinge” ontvang het. Hy het die juistheid daarvan betwyfel en geweier om te glo dat manne wat hulleself Christene noem, aan sulke wreedheid en onderdrukking skuldig kon wees. Maar as dit, ongelukkig, waar sou blyk te wees, het hy hulle gewaarsku dat sulke moedswillige en onuitgelokte aanvalle die Britse regering sou dwing om sulke maatreëls te tref as wat hulle herhaling doeltreffend sou voorkom. Die datum van daardie despêche is waarom die 14de van Januarie en die 5de in die pos gekruis het: Napier het berou geskryf op dieselfde dag waarop Faku se merke op die Umzimhlava-brief gesit is, en die volksraad het nog voorwaardes aangebied asof die enigste vraag op die tafel onafhanklikheid was. [3] [4]
Daardie despêche is gevolg deur ’n ander, gedateer die 27ste van Januarie, waarin hy hulle meegedeel het dat hy van Shaw bevestiging van alles wat hy gehoor het ontvang het, en dat, tot beskerming van Faku, “daardie getroue bondgenoot van die regering,” ’n militêre pos in sy land gestasioneer word. Dit is ’n billike vraag of hierdie vinnige optrede geheel en al aan besorgdheid vir Faku en Ncapayi te danke was, of of hy nie ook beïndruk was met die gevaar vir die koloniale grens wat uit Boer-moeilikheid met die oostelike inboorlinge kon ontstaan nie. Die punt het die Boere self nie ontgaan nie: baie was ongeneë om aan die kommando deel te neem op grond dat hulle waarskynlik met die koloniale owerhede in botsing sou kom. Met die goewerneur se besliste mening oor die wenslikheid van die anneksasie van Natal in gedagte, kon hierdie vorming van ’n militêre pos by die Umgazi die dun ent van die wig blyk. In die ekspedisie teen Ncapayi het die burgers onder Lombard, nadat die Baca-stam van hulle kraal aan die Tsitsa verstrooi is, etlike kinders op die veld sonder kos aangetref. Die kommando het hulle na Pietermaritzburg teruggebring, kos gegee, en vir hulle voorsiening gemaak deur hulle by blanke setlaars in die leer te plaas — 17 kinders wie se ouers as dood vasgestel is, gehou om tot mondigwording in die leer te bly. Daardie leertyd was nou nog ’n wapen in die briefwisseling, omdat filantrope in die kolonie dit slawerny genoem het, en omdat Russell se kabinet die slawehandel die een artikel gemaak het waarop geen Natal-republiek gehoor sou word nie. [3] [4] [7]
Hierdie twee briewe het van die volksraad ’n bekwame en uitvoerige antwoord ontlok, gedateer die 7de van April 1841. Nadat hulle verbasing uitgespreek het dat die goewerneur hulle verrigtinge as grondloos en onuitgelok gekenmerk het voordat hy albei kante gehoor het, het hulle hulle redes gegee om te glo dat Ncapayi alles was wat van hom gesê is, en hulle bereidheid uitgespreek om hulle saak aan die algemene wette van billikheid en geregtigheid te onderwerp. Hulle het getoon dat hulle betrekkinge met Faku altyd dié van vriende was, en dit moeilik gevind om te verstaan hoe Faku rede kon sien om beskerming teen ’n aanval van hulle te vra, tensy dit aan hom verskaf is deur die sendelinge of iemand anders. Ten slotte kon hulle Sy Eksellensie verseker dat nóg Ncapayi nóg Faku, nóg enigiemand anders, die geringste belediging van hulle hoef te vrees, as hulle hulle maar net met rus sou laat. Die brief is geteken deur J. Prinsloo as president en Burger as sekretaris. Prinsloo, Joachim by sy volle naam, was die man wat nou in Badenhorst se stoel gesit het. Die April-brief het saak gemaak omdat dit die boere se eerste volle verdediging van die Desember-kommando was, en omdat Napier die voorwaardes van die 14de van Januarie eers in Junie sou beantwoord, en dan die Koningin se eed sou eis voor enige verdere gesprek. [4]
In Mei van hierdie jaar het Aldin Grout van die Umlazi na Zoeloeland verskuif en sendingwerk in die middel van etlike groot krale aan die Umhlatusi begin. Panda het die sending met geen vriendelike oog beskou nie, aangesien hy aanstoot aan Grout se leer geneem het, en gevrees het dat sulke onderrig sy gesag sou verswak. By Pietermaritzburg het Daniel Lindley nog gepreek, onderrig, gedoop, bevestig en getroud, en nog die reise oor die Drakensberge na Winburg en Potchefstroom gemaak. Gedurende die jare 1841, 1842 en 1843 sou hy in al hierdie distrikte 1383 dopenisse, 573 bevestigings en 97 huwelike verrig; die telling het in hierdie jaar begin. Vyf sentrums, elk met sy kerkraad, diakens en ouderlinge, het by Port Natal, Pietermaritzburg, Weenen, Winburg en Potchefstroom gestaan; net in Pietermaritzburg was daar ’n bidplek gebou volgens die gelofte voor die Bloedrivier. Grout aan die Umhlatusi en Lindley op die wa-spoor het saak gemaak omdat die republiek wie se siviele lys onder £500 was, nog geen Nederduitse Gereformeerde predikant geskik vir diens gehad het nie, en omdat Panda se vrees vir die sending later ’n ander twis in Zoeloeland sou oopmaak. [3] [4]
Napier se 10de Junie, die Augustus-lokasie, en Prinsloo se 11de Oktober — Junie–Oktober 1841
Die goewerneur het nie op die volksraad se brief van die 14de van Januarie geantwoord tot die 10de van Junie nie, toe hy geskryf het dat hy in geen onderhandeling of verdere gemeenskap met hulle kon tree nie totdat hulle duidelik hulle volle en algehele onderdanigheid aan die koningin van Engeland erken, en verder hulle bereidheid verklaar om die wettige gesag van die Britse regering te gehoorsaam. Met betrekking tot die April-brief het hy sy voldoening uitgespreek dat die Boere alle voorneme om inheemse stamme te lastig, van die hand wys. Al hierdie dade het die goedkeuring van die tuisregering ontmoet. Russell kon op die 17de van April skryf dat hy beveel is om aan die goewerneur Haar Majesteit se genadige goedkeuring van al sy verrigtinge te beteken, en verder, op die 26ste van Junie, in antwoord op die Boer-voorstelle van die 14de van Januarie, dat die emigrant-boere ingelig moet word dat die Koningin nie ’n deel van haar eie onderdane as ’n onafhanklike republiek kan erken nie. Die Junie-briewe het saak gemaak omdat hulle die deur toegemaak het wat Badenhorst in September 1840 oopgemaak het: daar sou geen Republiek van Port Natal onder daardie naam wees nie, en geen verdere gesprek totdat die Koningin se eed afgelê is nie. [3] [4] [7]
Op die 8ste van Junie het die goewerneur Russell meegedeel dat die boere geen voorneme het om die rus van die land te versteur nie, en dat volgens inligting wat hy van kaptein Smith ontvang het, ten gevolge van troepe by die Umgazi gestasioneer, al die emigrante behalwe een Port Natal gelaat het en na Pietermaritzburg gegaan het; daar sou dus geen moeilikheid wees om Port Natal weer te beset nie. Die keiserlike ministerie wou nog nie die besittings en verantwoordelikhede van Engeland in Suid-Afrika vergroot nie, en het van die goewerneur magtiging vir optrede van enige aard weerhou, behalwe om weer ’n garnisoen by Port Natal te staander om die handel te beheer, as hy gedink het dat die emigrante daardeur mettertyd na die Kaapkolonie sou terugkeer. In antwoord op die Junie-verslag het Russell op die 21ste van Augustus die goewerneur opgedra om reëlings te tref om daardie plek te neem, om die hawe só te beset dat hy dit beheer, maar nie met die emigrant-boere in te meng nie tensy die troepe of vriendskaplike stamme aangeval word. Smith se verslag dat almal behalwe een die hawe gelaat het, is waarom Russell die hawe kon laat beset sonder om nog ’n oorlog te beveel: Downing Street wou nog ’n garnisoen om die handel te beheer, nie ’n verowering van Maritzburg nie. [3] [4]
Nadat die boere in Natal gevestig het, het etlike duisend Bantoe-vlugtelinge van verskillende stamme ingetrek, en die paar inboorlinge wat die Zoeloe-invalle oorleef het, het uit die woude gekruip waarin hulle hulself verskuil het. Daar was elke waarskynlikheid dat hierdie mense moeilikheid sou gee as hulle toegelaat word om grond te neem waar hulle wil. ’n Vergadering is daarom op die 2de van Augustus gehou, toe besluit is dat hierdie vlugtelinge in ’n deel van die land so ver moontlik van die plase afgesonder moet word. Die streek wat gekies is, was die land tussen die Umtamvuna en Umzimvubu — oostelike Pondoland inderdaad. Hierdie land het die Boere opgeëis kragtens die verdrag tussen Dingaan en Retief. In daardie distrik moes die swartes grotendeels aan hulleself oorgelaat word, maar ’n beampte van die emigrant-regering moes by hulle gestasioneer word om algemene beheer uit te oefen, want hulle moes as onderdane van die republiek beskou word; residensiële kommandante moes onder hulle gestasioneer word. Behalwe dié wat mag kies om óf na Zoeloeland terug te keer óf diens te neem, moes hulle bymekaargemaak word om ’n skeiding tussen hulle en die Europeërs te bewerkstellig. Die besluit kon nie dadelik uitgevoer word nie, aangesien etlike maande nodig was om die nodige reëlings te tref. Niks hiervan het in die jaar tot stand gekom nie. [3] [4] [7]
Napier, so bekommerd as hy was oor ’n Boer-republiek so naby die Kaapkolonie, was nog meer bekommerd oor duisende verarmde inboorlinge, die gemengde stamme van Natal, wat in ’n streek so naby die arena van aanhoudende stryd tussen Faku en Ncapayi saamgedrom sou word. Die Tembu’s in die omgewing van die huidige Umtata was dikwels die voorwerp van aanval deur die een of die ander. Met ’n geweldig vergrote inheemse bevolking in die voorgestelde land kon verwag word dat die golf van onrus na die Gcalekas by Butterworth sou reis, dan na die Gaikas, en so die koloniale grens minder veilig maak as wat dit al was. In Faku se brief van die 5de van Januarie het die hoof die land opgeëis waarin die Boere die Natal-vlugtelinge wou plaas. Of hy sy eienaarskap daarvan voor daardie datum — toe Jenkins as sy adviseur opgetree het — besef het, is twyfelagtig. Dat hy in Oktober 1839 nie geweet het dit syne was nie, blyk uit die boodskap wat hy aan kaptein Jervis gestuur het om toestemming te vra om die gedeelte tussen die Umtentu en die Umtamvuna te beset. Dit was op hierdie tydstip baie gerieflik om dit as Faku s’n te beskou. Daarom het ’n Augustus-lokasie wat nooit gevul is nie, teen Desember een van die twee gronde geword wat in ’n proklamasie van herbesetting genoem is: Napier kon die verskuiwing onregverdig en onwettig noem net as die grond tussen die Umtamvuna en die Umzimvubu Faku s’n was, en Faku se merk van die 5de van Januarie was die papier wat gesê het dit was. [4]
Op die 3de van September het die goewerneur, volgens sy instruksies, aan die volksraad meegedeel dat Haar Majesteit hom begeer het om die emigrant-boere in te lig dat sy nie ’n deel van haar eie onderdane as ’n onafhanklike republiek kan erken nie, maar dat by ontvangs van ’n militêre mag uit die kolonie hulle handel op die voet van dié van ’n Britse besitting geplaas sou word; en verder, dat by ontvangs van ’n uitdrukking van hulle bereidheid om aan die Koningin se bevele te voldoen, die goewerneur bereid sou wees om by Haar Majesteit die aanneming van sulke maatreëls, ten opsigte van die skikking van hulle gronde, aan te beveel as wat deur die raad voorgestel en op geregtigheid en doelmatigheid gebaseer bevind word. Op hierdie brief is ’n antwoord ontvang, gedateer die 11de van Oktober en geteken deur Prinsloo as president en Burger as sekretaris, waarin die goewerneur meegedeel is dat die emigrant-boere weier om as Britse onderdane beskou te word, en dat hulle nie tot Haar Majesteit se voorstel om ’n militêre mag te ontvang, sou toestem nie, aangesien hulle dit nie gevra het nie en dit nie vir hulle beskerming nodig gehad het nie. Hulle het geëis dat, aangesien hulle Nederlandse Suid-Afrikaners van geboorte was — Hollandsche Afrikanen — Haar Majesteit se gebiede verlaat het en sedertdien as ’n onafhanklike volk opgetree het, hulle nie meer Britse onderdane was nie. Hulle het die land wat hulle nou bewoon by wettige middele verkry, en dit was nooit op enige tyd ’n Britse kolonie of provinsie nie. Die Oktober-brief is waarom Napier geen verdere antwoord van sy eie gemaak het nie: Russell se bevel van die 21ste van Augustus was al op die water, en die volgende woord van Goewermentswoning sou ’n proklamasie wees. [3] [4] [7]
Die Levant, Russell se 21ste Augustus, en die proklamasie van die 2de Desember — Augustus–Desember 1841
Daar was nog ’n oorsaak van ergernis. In Augustus 1841 het ’n Amerikaanse handelsbrig met die naam die Levant by Port Natal aangekom, die bank veilig oorgesteek, en ’n hoeveelheid handelsware afgelaai wat haar superkargo te koop aangebied het. Daar was so min geld en so ’n klein hoeveelheid ivoor en huide byderhand dat die handel wat gedoen is, baie gering was. Die feit is egter vasgestel dat ’n hawe oop was waardeur die handel van die binneland uiteindelik kon gaan, en die handelaars van die Kaapkolonie het ’n kreet van gevaar opgehef. By Durban het etlike Kaapstadse handelaars ’n heel belangrike handelshuis gebou. Die dorp het gegroei; hier én by Pietermaritzburg het onlangse aankomelinge uit die kolonie in aansienlike getalle gevestig. Die Levant is as die eerste voorbode van ’n nuwe handelsweg na die binneland van Afrika genoem. Sy aankoms het ’n rumoer veroorsaak onder dié wat die oor van Goewermentswoning gehad het, en wat gehou het dat Britse heerskappy nie ’n vrye hawe kon verdra nie. Die brig het saak gemaak omdat Russell se 21ste van Augustus Napier gesê het om die hawe te beheer, en omdat ’n vreemde kiel oor die bank die een bewys was wat Kaapstadse handelaars nodig gehad het dat Natal-handel die kolonie se doeane kon ontglip. [3] [7]
Op die brief van die 11de van Oktober van die volksraad is geen antwoord gemaak nie, aangesien Napier kort ná ontvangs daarvan Russell se despêche van die 21ste van Augustus ontvang het. In ooreenstemming met daardie instruksies het hy op die 2de van Desember ’n proklamasie uitgevaardig. Nadat hy die emigrante se eis om as ’n onafhanklike volk beskou te word, en die besluit van die volksraad om die swartes op die grond tussen die Umtamvuna en Umzimvubu te plaas, genoem het, welke land, het hy bevestig, deel van die gebiede van Faku vorm, en dat uit so ’n onregverdige en onwettige verrigting daar rede was om te vrees dat oorlog en bloedvergieting veroorsaak sou word, het hy verklaar dat die koningin die emigrante nie as ’n onafhanklike volk sou erken nie, nog hulle toelaat om hulleself tot ’n onafhanklike staat te vorm nie, en dat hy militêre besetting van Port Natal sou hervat deur sonder versuim ’n afdeling van Haar Majesteit se magte daarheen te stuur. Ten slotte het hy alle Britse onderdane, insluitend die emigrante, gewaarsku teen die gevolge van weerstand teen of Haar Majesteit se troepe of die uitoefening van Haar Majesteit se gesag. Hy het veral dié gewaarsku wat, ná die 18de van Januarie 1806, binne die kolonie gebore is van ouers wat onderdanigheid geskuld het, dat hulle hulself nie deur vertrek van daardie onderdanigheid kon ontdoen nie. Papendorp is op daardie Januarie-dag in 1806 geteken; die waarskuwing van die 2de van Desember was dat ’n kind in die kolonie gebore ná die tweede Britse besetting ’n Britse onderdaan op die Tugela gebly het. [3] [4] [7]
Om hierdie proklamasie uit te voer, is kaptein Lonsdale van die 27ste opgedra om van die koloniale grens te marsjeer om Smith by die Umgazi te versterk met 108 man van sy eie regiment, en 17 ingenieurs, Kaapse berede skuts en artilleriste, en twee veldstukke te neem. Smith is opgedra om by aankoms van hierdie versterking ’n wag by die Umgazi-kamp te laat, en self na Port Natal op te ruk met 222 van die 27ste, 17 artilleriste met drie kanonne, 6 ingenieurs, en 18 Kaapse berede skuts. Instruksies oor sy omgang met die emigrante kan kortliks so saamgevat word: verbind die regering tot niks totdat Haar Majesteit se welsbehae bekend is nie; moenie met die emigrante inmeng nie; behandel hulle hoflik, maar noem hulle voortdurend Haar Majesteit se onderdane; beskerm almal teen aanval, swart en blank, en sien dat vrede gehou word. By ontvangs van hierdie instruksies, en terwyl hy Lonsdale se aankoms afwag, het Smith gemeenskap met etlike Engelse inwoners by Durban oopgemaak, deur wie hy van die toestand van sake daar ingelig is en bystand belowe is. Etlike emigrante het ook versekeringe voorgestuur dat hulle moeg was vir die aanhoudende twis tussen die verskillende afdelings van die gemeenskap, en sy aankoms met troepe as die enigste middel tot verligting van anargie sou verwelkom. Hierdie briewe en boodskappe is in die geheim heen en weer gestuur deur inheemse hardlopers verskaf deur Henry Ogle, wat toe aan die Umkomanzi gewoon het, ongeveer 30 myl suid van die hawe. Lonsdale se werklike mars op die Umgazi-pad, en Smith se skuif van daardie kamp na die Punt, was nie hierdie jaar se werk nie. Die bevele van Desember is waarom die volgende jaar met waens oopgemaak het, nie met nog ’n brief van Prinsloo nie. [3] [4]
Innes se onderwysers, die Kowie-mond, en Uitenhage se raad — 1841
Die kollegeklasse in Kaapstad het nog in die weeshuis vergader, maar die goewerneur het beloof om aan die direkteure ’n toekenning te maak van deel van die groot tuin in Tafelvallei vir ’n geskikte gebou. In 1839 is daardie belofte uitgevoer, toe die grond waarop die laaste regering-slawehuis gestaan het en deel van dié waar wilde diere eens gehou is, aan die kollege oorgedra is. ’n Som van meer as £8000 was byderhand uit die ou Latynse skoolfonds, en kon vir bouwerk gebruik word; die regering het die direkteure nog £2000 uit die prysnegersfonds geleen, waarvoor 4 persent jaarlikse rente betaal moes word. Deur hierdie middele is ’n begin gemaak met die gebou wat nou in gebruik is, waarin die klasse in 1841 ingetrek het. Die skuif het saak gemaak omdat die Suid-Afrikaanse kollege die een plek in die kolonie was waar werk bo die laerskole gedoen is, en omdat dieselfde jaar wat Smith op die Umgazi gesit het, die kollege uit die weeshuis en op die tuingrond gesit het. [3]
James Rose Innes, wat in Mei 1840 na Groot-Brittanje gegaan het om die jongste onderwysmetodes waar te neem en meer onderwysers te verkry, het die graad van doktor in die regte van die universiteit van Aberdeen ontvang, en in Maart 1841 weer die kolonie bereik. Hy het die here John Paterson, John M‘Naughton, Patrick Black, George Bremner en Joseph Reid saamgebring, wat by Port Elizabeth, Wynberg, Worcester, Paarl en Somerset-Oos gestasioneer is. Hulle het tot algemene aanstellings op die skoolinrigting teen vaste salarisse van nie minder as £100 ’n jaar ingestem, en was gewillig om die poste deur mededingende eksamen te laat toewys. George Cromar, nog ’n onderwyser deur Innes aangestel, het kort daarna gevolg, en is by George gestasioneer, Thomas Paterson na Graaff-Reinet oorgeplaas. Die finansies van die kolonie het nie die stigting van ’n groter getal hoërskole op hierdie tydstip toegelaat nie, maar soos die inkomste verbeter het, is hulle vermeerder. Innes se salaris as superintendent-generaal van onderwys het £500 ’n jaar gebly, plus reiskoste wanneer op inspeksiereise. Nadat hy die skole deur die kolonie besoek en hulle so goed moontlik in orde gebring het, het hy in 1840 getoon wat takt en versoening kon doen om die nuttigheid van die skole te hou. Die vyf Skotte van Maart het saak gemaak omdat die Herschel-stelsel nog onderwysers nodig gehad het wat die kolonie nie kon oplei nie, en omdat Port Elizabeth, Wynberg, Worcester, Paarl en Somerset-Oos die volgende dorpe ná Grahamstad, Uitenhage, Stellenbosch en George was om ’n meester van daardie lys te ontvang. [3] [4]
Aan die oostelike kus het William Cock, met ’n kenner, sy afwyking van die loop van die rivier begin. Hy het ongeveer 300 Khoikhoi onder die meer onmiddellike toesig van ’n mnr. Gradwell in diens geneem. Die werk was byna geheel en al dié van sandskuif, ’n baie groot hoeveelheid waarvan van ’n sandheuwel verwyder moes word waardeur die rivier moes gaan, en dit ook in die vlak strandmere meer binnelands neergesit is, en sodoende baie van daardie land herwin is. In die loop van ’n paar maande is ’n reguit kanaal tot by die seestrand gegrawe, beginnende van die plek waar die rivier na die ooste gedraai het. Op die oggend van Sondag, die 7de van Februarie 1841, het Cock — en baie besoekers — die voldoening gehad om die Kowie vir die eerste keer in die see te sien vloei deur ’n opening aan die westelike kant van die riviermonding. Die walle is met los klippe en bos gebou en die geheel met sand verstewig, ’n skynbaar brose versperring, tog het dit selfs gestaan wanneer dit as piere in die see by die mond uitgesteek het. Daar was gou 8 voet water by laaggety op die bank. In Maart het die eerste skip veilig in en uit gegaan, maar in November het die eerste van die baie moeilikhede begin. ’n Klein skoener, die Sophia, het met alle waardigheid ingeseil, maar by uitgaan ’n paar dae daarna is haar roer afgeslaan deur ’n sandbank naby die oostelike uitsteeksel van klip en bos te raak, en ’n sterk wind wat gewaai het, het sy ooswaarts gedryf en is op die strand gedryf. Cock se nuwe mond het saak gemaak omdat Algoabaai nog geen maklike westelike hawe vir die Albany-plase gehad het nie, en omdat 8 voet by laaggety in Februarie nie die Sophia in November gered het nie. [4]
Beaufort-Wes was die eerste plek wat voordeel getrek het uit die ordonnansie van die 15de van Augustus 1836 wat die skepping van munisipale rade in die dorpe en gehuggies van die kolonie magtig. Grahamstad, George, Somerset-Oos en Cradock het gevolg. Uitenhage het in 1841 gevolg. Die maak en herstel van strate, die afskaffing van oorlaste, en ander sake rakende ordelike dorpslewe was niemand se besigheid nie; die opgaaf het in die tesourie gegaan, en uit daardie bron moes alle gelde vir plaaslike noodsaaklikhede verkry word. ’n Spesiale ordonnansie was nog nodig om die algemene maatreël op enige besondere dorp toe te pas; Uitenhage het nou die bestuur van sy eie sake op hom geneem. Arbeid het die kolonie se oop wond gebly. Die nie-amptelike lid J. B. Ebden het sterk uitgawe op immigrasie bepleit. Napier, hoewel hy erken het daar was ’n algemene gebrek aan arbeid in die kolonie, het nie geglo dat die meerderheid van die inwoners ten gunste was van £12000 per jaar wat op emigrasie bestee word tot nadeel van al die openbare werke nie. Die regering, het hy verseker, kon nie met hierdie dreinerings op sy inkomste voortgaan nie; bewys hiervan, het hy gedink, was te vind in die feit dat dit 6 maande geneem het om duisend name te versamel. Hy het ’n somber prentjie getrek van die teleurstelling van dié wat gemaklike Engeland en die klank van hulle parogiekerkklok verlaat om na ’n land te kom waar alles so vreemd sou wees, selfs die taal van hulle werkgewers. Op die 10de van Julie 1841, om die Kaapstadse petisie te steun, het nog ’n deputasie van die Cape Trades Association by Russell in Londen gewag. Die groot wanverhouding tussen die omvang van die land en sy bevolking — vererger deur die vertrek van die Hollandse boere — is uitgewys, en die toekenning van die £12000 uit die erfpag-inkomste is bepleit. Private onderneming het nietemin sukses ontmoet. Die getalle immigrante wat by Port Elizabeth aangekom het, gegee deur mnr. Dunsterville die hawekaptein, was 55 in 1841. Uitenhage se raad en Dunsterville se 55 het saak gemaak omdat dieselfde kolonie wat nie 300 man van die Vis sou aftrek nie, nog sy eie strate moes plavei en hande vir sy eie plase moes vind, en omdat Napier se £12000-beswaar die syfer was wat die Trades Association op die 10de van Julie na Russell geneem het. [4] [4]
Tawane oor die Vaal, Donkin se dood, en Robbeneiland — 1841
Eendertyd in 1841 het die Barolong-kapteins Gontse, Tawane en Matlabe van Thaba Ntshu noordwaarts oor die Vaal getrek, en nooit weer teruggekeer nie. Die presiese datum van hulle vertrek kan nie gegee word nie. Andries Hendrik Potgieter was toe by die Mooirivier, en by hom het hulle om grond gevra om op te woon. Die byraad van 12, in September 1840 vir Winburg en Potchefstroom gevorm, het nog die land suid van die Vaal van die Vet tot die Drakensberge opgeëis, en noord van die Vaal die land van Moselekatse verower. Tussen die Vet en die Oranje het etlike partye emigrante nog onafhanklik van weerskante se raad opgetree. Tawane se vra het saak gemaak omdat Thaba Ntshu die Barolong-toevlug onder Moroko sedert die Matabele-oorloë was, en omdat ’n strook deur Potgieter noord van die Vaal toegeken daardie kapteins aan die Potchefstroom-kommandant sou bind eerder as aan die Wesleyaanse stasie wat hulle verlaat. [3]
Op die 1ste van Mei 1841 het sir Rufane Shawe Donkin by Southampton gesterf. ’n Lang en wrede siekte is deur groot geestesneerslagtigheid vergesel, en tydens tydelike kranksinnigheid het hy homself om die lewe gebring. Hy was die man wat die Baai-dorp na sy vrou Elizabeth genoem het, en wat in die kasteel gesit het in die jare toe die 1820-setlaars op die Zuurveld gesit is. Terwyl Napier goewerneur was, het drie manne wat tevore dieselfde amp beklee het, hulle dae geëindig: die graaf van Caledon op die 8ste van April 1839, Donkin op hierdie 1ste van Mei, en sir Lowry Cole op die 4de van Oktober 1842. Donkin se dood het in hierdie jaar saak gemaak omdat Port Elizabeth nog sy vrou se naam gedra het, en omdat die waarnemende goewerneur van 1820 weg was voordat die hawe wat hy genoem het Dunsterville se 55 van 1841 ingeneem het. [3]
In Kaapstad is in dieselfde jaar voorgestel dat soldate wat in Indië tot lang gevangenisstraf veroordeel is, na Robbeneiland gestuur moet word en dan, nadat hulle hulle boosheid op daardie eensaam plek uitgedien het, op die vasteland vrygelaat moet word in die hoop dat hulle hervormde karakters en goeie burgers sou geword het. Petisies teen hierdie prosedure van die inwoners van Kaapstad aan die Koningin en albei Huise van die Parlement het hulle verskuldigde uitwerking gehad, en die sondige soldate het huise elders gevind. Die eerste poging tot ’n Kaapse strafnedersetting het dus op die tafel van hierdie jaar geëindig, nie op die eiland nie. Die petisies het saak gemaak omdat Robbeneiland nog in sig van Tafelbaai gelê het, en omdat ’n latere ministerie jeugdige oortreders in 1842 en bandiete vir ’n golfbreker daarna sou probeer; die weiering van 1841 was die eerste van daardie nees. [4]