Boer History1711 aan die Kaap die Goeie Hoop: Volle Graantiendes, De Vos, Van Assenburgh se Dood en Helot
Volle graantiendes beveel — Februarie 1711
Despesies wat in Februarie 1711 by die Kaap aangekom het, het die tydelike verligting beëindig wat kommissaris Joan van Hoorn die vorige jaar aan die vryburgers toegestaan het. Die direkteure het vereis dat die boere tiendes betaal op alle graan wat geoes is, soos dié in Europa moes betaal, en nie slegs op die gedeelte wat te koop gebring is nie. Die ouer gebruik, waarvolgens huishoudelike en saadgraan die heffing vrygespring het, is dus deur ’n opperbevel opsy gesit eerder as deur ’n nuwe Kaapse plakkaat. [3]
Die vryburgers het deur die politieke raad geantwoord. Hulle het voorgestel dat die tiende in die Vaderland op die grond ingesamel word, terwyl dit aan die Kaap by die Kompanjie se pakhuise afgelewer word. Die verskil in plek en aflewering, het hulle geargumenteer, het ’n volle oes-tiende swaarder gemaak as wat die Europese patroon laat blyk. Die raad het geantwoord dat hy geen mag gehad het om toegewings te maak teen die bevele van die opperowerhede nie. Die Februarie-despesies het dus bly staan: die plaaslike raad kon die klag aanteken, maar hy kon Van Hoorn se opskorting nie herstel nie. [3]
Die bevel het teen ’n graanekonomie gestaan wat van 1706 tot 1711 inklusief gemiddeld eerder meer as vier duisend muid koring per jaar na Batavia gestuur het teen iets minder as twaalf sjielings per muid by die pakhuise. Rog, gars, bone en ertjies het steeds die skeepvaart en die Indiese regering voorsien wanneer die vraag dit toelaat. Volle tiendes op elke muid wat verbou is, het die oorskot bedreig wat vryburgers vir saad en huishoudelike gebruik teruggehou het; die Februarie-briewe het daardie druk ’n vaste reël gemaak selfs terwyl invordering op die grond in die praktyk onvolledig gebly het. [3]
’n Poging sou in 1712 aangewend word om die tiendes by openbare veiling te verhuur sodat ’n koper op die grond kon invorder, maar niemand wou enige bod maak nie. Die Kompanjie het sy eis gehandhaaf; die toestand van die land het die vraag slegs in sóverre ten gunste van die boere beslis dat volle invordering onuitvoerbaar geblyk het, en na ’n tyd is ’n vaste bedrag van die prys van graan wat te koop gebring is, afgetrek. Die 1711-despesies was die regspiek van die volle-tiende-eis; die jare net daarna het gewys hoe moeilik daardie eis by pakhuisdeure en plaashekke was om af te dwing. [3]
Kommissaris Pieter de Vos en boomplanting — 18 April 1711
Op die 18de van April 1711 het die raad, voorgesit deur die kommissaris Pieter de Vos, admiraal van ’n retourevloot, besluit om by die landdros en heemrade van Stellenbosch en Drakenstein aan te dring op die noodsaaklikheid om bome langs die paaie te plant en geskikte plekke vir bosaanplantings te kies. Die besluit het ’n lang Kompanjie-besorgdheid oor openbare hout voortgesit nadat die bergkloofs naby die Kaap uitgeput was en nadat die winter van 1709 se eike-aanplantings en die plakkaat van 8 Augustus 1709 teen skade aan openbare bome gekom het. [3]
Aandag aan boomverbouing was nie so nou soos onder die goewerneurs Van der Stel nie, tog is dit nie heeltemal verwaarloos nie. Boere van Stellenbosch en Drakenstein het as rede aangevoer waarom hulle die reël verwaarloos het dat enigiemand wat ’n boom op sy eie grond vel ’n eik in die plek moet plant, dat hulle met slegs sestig morg grond nie genoeg ruimte gehad het nie, omdat bome naby wingerde en koringlande voëls aantrek en huisves. De Vos se April-sitting het daardie plaaslike teësin beantwoord met ’n formele stoot op padkant-aanplanting en bospersele onder die distriksbeamptes eerder as met slegs ’n nuwe privaatplaas-formule. [3]
’n Huiswaartse admiraal wat as kommissaris opgetree het, het aan die boombevel dieselfde soort tydelike hoër gesag gegee wat Van Hoorn die vorige jaar gedra het. De Vos het nie as ’n residensiële hervormer gebly nie; hy het die raadstafel gebruik terwyl sy retourevloot in Tafelbaai gelê het om landdros en heemrade aan ’n plantprogram te bind wat die gewone Kaapse raad daarna moes opvolg. Die April-notule het dus skeepshiërargie, distriksregering en die lang skaarste aan wa- en bouhout in een sitting saamgevoeg. [3]
Houtkommissie na die Zonder End — 1711
Dieselfde raadsitting wat padkant-aanplanting aangedring het, het ’n kommissie aangestel bestaande uit die waarnemende fiskaal Willem van Putten en die meestertuinier Jan Hertog om die bergagtige land langs die linkeroewer van die rivier Zonder End te ondersoek en oor die woude daar te rapporteer. Die keuse van manne het regs- en tuinboukundige gesag saamgevoeg: die fiskaal se kantoor vir ’n amptelike opname, die meestertuinier s’n vir ’n praktiese lesing van houtgehalte en -hoeveelheid. [3]
Die kommissie het ’n voorraad hout gevind wat voldoende was vir bestaande behoeftes, wat die vraag vir ’n ruk tot rus gebring het. Vroeër het ’n kommissie na die Land van Waveren reeds berig dat daar nog ’n aansienlike hoeveelheid hout geskik vir wamaker en huisbou in die bergkloofs daar te vinde was nadat die woude nader aan die Kaap uitgeput was. Die Zonder End-opname het daardie soektog uitgebrei langs die oostelike veeroete wat veeboere reeds vanaf Hottentots-Holland gebruik het. [3] [4]
Voldoendeheid “vir bestaande behoeftes” was ’n beperkte troos. Dit het nie die uitgeputte kloofs van die skiereilandse agterland herstel nie, en dit het ook nie ’n permanente binnelandse houtstasie geskep nie. Dit het egter aan die raad gesê dat wa- en bouhout nog uit die Zonder End-berge getrek kon word sonder ’n onmiddellike krisis, en dit het die vryburgers se ooswaartse veedrywing gekoppel aan ’n amptelike kaart van oorblywende woud op dieselfde korridor. [3]
Goewerneur Van Assenburgh se siekte — 1711
Goewerneur Louis van Assenburgh is vroeg in die jaar 1711 ernstig siek geword. Hy het nooit met die boere se bedrywighede ingemeng nie en het aan die koloniste die beskerming gegee waarop hulle geregtig was, sodat hy redelik goed in hulle agting gestaan het. Hy het nie met hulle gemeng en homself in hulle persoonlike sake geïnteresseer soos Simon van der Stel in sy vroeër jare gedoen het nie, sodat daar nie daardie genegenheid vir hom was wat daar eenmaal vir die ander was nie. Hy het selde die kasteel verlaat. [3]
Op Nuwejaarsdag en op sy verjaardag was dit die gebruik dat die voorste burgers met hulle vroue tussen tien en elf in die oggend by die kasteel aangedoen en hulle komplimente aangebied het. Hulle is dan genooi om te bly eet en het gewoonlik eers teen nege-uur die aand vertrek. By die jaarlikse monstering van die milisie van die Kaapse distrik, wanneer die kompagnie kavallerie en twee kompagnies infanterie hulle oefeninge deurgegaan en geïnspekteer is, is die offisiere by die kasteel onthaal. By hierdie ontvangs was die goewerneur baie vriendelik, en hy was te alle tye maklik bereikbaar, maar hy het nie die samelewing buite daardie formele gasvryheid nagejaag nie. [3]
Toe hy siek geword het, het die burgers vermoed dat hy vergiftig is, en een skrywer van die tydperk het nie gehuiwer om te beweer dat die gif aan hom toegedien is in ’n glas wyn tydens ’n besoek by Constantia nie. Die datums van die besoek en van sy siekte werp egter daardie stelling omver. Hy is omtrent agt maande tot sy kamer beperk. Die gerug self toon hoe vinnig politieke geheue aan die Kaap ’n lang siekbed in ’n verhaal van intrige kon draai; die kalender van die siekte het die Constantia-verhaal nie gesteun nie. [3]
Deur daardie maande het die daaglikse werk van regering swaarder op die sekunde Willem Helot en die gewone raad gerus terwyl die goewerneur bo in die kasteel gebly het. Die kolonie wat Van Hoorn en De Vos as verbygaande kommissarisse gehuisves het, het nou met ’n residensiële hoof geleef wat nie die veld of die gewone openbare kringloop kon doen nie. Tiendereg, boombevele en distriksjurisdiksie het nog deur die raadstafel beweeg; die siek goewerneur se naam het steeds die regering aangevoer selfs terwyl sy liggaam nie meer die openbare sale gevul het nie. [3]
Landdrosjurisdiksie by die Mosselbank en Kuils — 15 Desember 1711
Weens ’n poging van die landdros van Stellenbosch om vir die openbare diens sommige waens te vorder wat aan inwoners van die Kaapse skiereiland behoort het, het die burgerraadslede by die politieke raad geappelleer om die grense van daardie beampte se jurisdiksie te omskryf. Op die 15de van Desember 1711 is besluit dat hy geen gesag gehad het aan die Kaapse kant van die Mosselbank- en Kuilsriviere nie. Bo dié strome het sy jurisdiksie gestrek so ver as Europeërs gevestig was. [3]
Die uitspraak het die vrye bevolking van die skiereiland van die binnelandse distriksmasjien geskei. Burgers naby Tafelbaai en die Liesbeek wat waens vir eie en Kompanjie-gebruik aangehou het, moes nie deur die Stellenbosse landdros gevorder word asof hulle onder sy drostdy woon nie. Oos en noordoos van die Mosselbank–Kuils-lyn, daarenteen, het die landdros se bereik die nedersetting self gevolg: oral waar Europeërs wortel geskiet het, het die distriksbeampte se gesag geloop, selfs terwyl veeposte die Breede af en langs die Zonder End geskuif het. [3] [4]
Die Desember-grens was administratief eerder as ’n nuwe aankoop of oorlog. Dit het ’n konkrete twis oor waens beantwoord, tog het dit ook ’n kaartlyn vasgelê wat by die kolonie se dubbele struktuur gepas het: ’n dorp en skiereiland onder die kasteel en burgerraadslede, en ’n groeiende landdistrik onder landdros en heemrade. Twee weke voor die goewerneur se dood was dit een van die laaste groot raadsbesluite van Van Assenburgh se nominale administrasie. [3]
Dood van goewerneur Van Assenburgh — 27 Desember 1711
Van Assenburgh is op die middag van Sondag die 27ste van Desember 1711 oorlede, vyf dae nadat hy sy een-en-vyftigste jaar voltooi het. Die agt maande se opsluiting het geëindig in die kasteel waar hy die grootste deel van sy goewerneurskap deurgebring het. Sy administrasie was nie ’n gebeurtenisryke een in die sin van verowering of grondwetlike omwenteling nie; dit was ’n tydperk van relatiewe stilte vir vryburgers na die terugroepkrisis, afgesluit deur lang siekte en ’n Desember-dood eerder as deur ontslag of oordrag. [3]
Hy het amp aanvaar na die Kattendyk-terugroeping en die interregnum van Johan Cornelis d’Ableing, en hy het regeer terwyl Mauritius ontruim is, terwyl Van Hoorn en De Vos as kommissarisse gesit het, terwyl volle tiendes heropgelê is, en terwyl Stellenbosch se openbare kern in Desember 1710 gebrand het. Die persoonlike styl wat van hom opgeteken is, was kasteel-gasvryheid op vasgestelde dae, toeganklikheid, en min private vertroulikheid met die vryburgers. Daardie styl het met die Sondagmiddag-doodsberig geëindig. [3]
Op die datum van sy dood het die dorp in Tafelvallei omtrent tweehonderd-en-vyftig privaathuise bevat behalwe die geboue wat aan die Kompanjie behoort het. Dit was nog nie die gebruik om dit Kaapstad te noem nie; dit is gewoonlik die Kaap genoem, of soms die dorp aan die Kaap. Amptelike briewe is van en na die Kasteel de Goede Hoop gerig. Die stedelike telling het langs die steeds uitbreidende veegrens gestaan as ’n maatstaf van hoe groot die nedersetting reeds geword het onder ’n goewerneur wie se naam spoedig min in die volksherinnering sou bly. [3]
Willem Helot as waarnemende hoof verkies — 28 Desember 1711
Die volgende oggend het die politieke raad byeengekom, toe die sekunde Willem Helot verkies is om as hoof van die regering op te tree totdat die welbehae van die direkteure te kenne gegee kon word. Die verkiesing was ’n formaliteit, want daar was niemand anders wat in aanmerking gekom het nie. Helot is op die 30ste van April 1710 tot opperkoopman en sekunde verhef na sestien jaar se Kaapse diens; die Desember-stemming het bloot die gewone opvolging bevestig toe die goewerneurstoel leeg geraak het. [3]
Op die 2de van Januarie 1712 is die liggaam van die oorlede goewerneur onder die plaveisel van die kerk begrawe, met baie staatsie. Die begrafnis het net buite die kalenderjaar van die dood geval, tog het dit tot dieselfde oordrag van gesag behoort: Helot reeds waarnemend, die kasteel in rouvorm, en die direkteure nog om ’n permanente opvolger te noem. Daardie opvolger sou later luitenant-kolonel Maurits Pasques de Chavonnes wees, eers in Maart 1714 geïnstalleer; die tussentydse regering was Helot se waarnemende administrasie. [3]
Vir vryburgers en Kompanjie-dienaars gelyk het die laaste dae van 1711 dus kontinuïteit van persone beteken eerder as ’n nuwe program. Die sekunde wat reeds baie van die siek goewerneur se las gedra het, het die formele hoof geword; die raad wat ’n fortnight vroeër die Mosselbank–Kuils-lyn vasgelê het, het nou die tydelike hoof vasgelê. Geen tweede kandidaat het in die pad gestaan nie. Die jaar het gesluit met Helot in die stoel en Van Assenburgh se liggaam nog wag op die Januarie-staatsbegrafnis. [3]
Swak oes, voorrade en die veegrens — 1711
Die oes van 1710–11 was ’n swak een, maar daar was ’n hoeveelheid graan in voorraad wat die regering in staat gestel het om die toevoer na Batavia vol te hou. In die twee daaropvolgende seisoene het daar ook onvoldoende reën geval, en die oesopbrengs was so klein dat slegs een duisend-en-twintig muid in 1712 en negentienhonderd-ses-en-vyftig muid in 1713 uitgevoer kon word. Die 1711-seisoen het dus aan die begin van ’n dun-oes-reeks gestaan selfs terwyl pakhuisvoorrade die tekort vir die Indiese vraag nog verskuil het. [3]
Immigrasie uit Europa het al etlike jare prakties opgehou. By geleentheid is ’n gesin van oorsee by die burgerbevolking gevoeg, of is ’n Kompanjie-dienaar in Suid-Afrika ontslaan, maar die toename van die koloniste was hoofsaaklik te danke aan die oorskot van geboortes bo sterftes. Veeboere het hulle pad van die Land van Waveren af die vallei van die Breederivier af gedruk en van Hottentots-Holland ooswaarts langs die loop van die Zonder End—dieselfde korridor wie se woude Van Putten en Hertog pas ondersoek het. [3] [4]
Van 1710 tot 1715, volgens die latere sintese, het baie van die boere van Waveren—soos die distrik Tulbagh toe genoem is—geleidelik die Breede-vallei afgedryf, terwyl sommige van Hottentots-Holland geleidelik ooswaarts langs die Zonderend, ’n sytak van die Breede, beweeg het. Die beweging was geleidelik eerder as ’n enkele afgekondigde trek, tog het dit die opening gemerk van die patroon van vrye veeboerdery buite die ouer Stellenbosch–Drakenstein-kern terwyl die kasteel nog tiendes, bome en landdrosgrense beredeneer het. [4] [3]
Sluiting van 1711 aan die Kaap
Teen die einde van 1711 het die Kaap die volle graantiende sien herstel deur die direkteure se bevel, ’n retourevloot-kommissaris boomplanting en ’n Zonder End-houtopname sien aandring, ’n harde lyn by die Mosselbank en Kuils teen die Stellenbosse landdros se wa-vordering sien trek, en die dood van die goewerneur na agt maande se opsluiting. In Februarie het despesies tiendes op alle geoeste graan vereis; vryburgers se protes dat Kaapse aflewering by die pakhuise van Europese veldinvordering verskil, kon nie ’n raad beweeg wat deur opperbevele gebind was nie. Op die 18de van April het Pieter de Vos die raad gelei om by landdros en heemrade van Stellenbosch en Drakenstein oor padkantbome en bosse aan te dring, en Willem van Putten en Jan Hertog na die linkeroewer van die Zonder End gestuur, waar genoeg hout vir bestaande behoeftes gerapporteer is. Vroeg in die jaar is Van Assenburgh ernstig siek geword; gifgerugte gekoppel aan ’n Constantia-besoek het nie by die datums gepas nie. Op die 15de van Desember het die raad die landdros se gesag tot anderkant die Mosselbank en Kuils beperk, so ver as Europeërs gevestig was. Op die middag van Sondag die 27ste van Desember, vyf dae na sy een-en-vyftigste verjaardag, is die goewerneur oorlede; die volgende oggend is Helot as waarnemende hoof verkies, aangesien daar geen ander bevoegde beampte was nie. Die 1710–11-oes was swak, tog het voorraadgraan nog die Batavia-uitvoer gevoed; veeboere het van Waveren die Breede af en van Hottentots-Holland langs die Zonder End voortgegaan terwyl die dorp in Tafelvallei omtrent tweehonderd-en-vyftig privaathuise gehou het. Die jaar het gesluit met Helot aan die stuur, Van Assenburgh se staatsbegrafnis vir vroeg Januarie vasgestel, en die vryburgers se tiende-las in vaste reg geskryf selfs waar volle invordering in die praktyk nog misluk het. [3] [4]