Boer History1746 aan die Kaap die Goeie Hoop: Swellendam-drostdyterrein, mole gestaak, sprinkane en Cloppenburg
Swellengrebel, Tulbagh en Van Oudtshoorn — 1746
Kalender 1746 het oopgegaan met Hendrik Swellengrebel nog goewerneur, Ryk Tulbagh nog sekunde, en Pieter van Reede van Oudtshoorn nog onafhanklike fiskaal nadat hy Daniel van den Henghel op die 18de van September 1741 afgelos het. Die hiërargie wat die direkteure op die 14de van April 1739 vasgestel het, het dus deur ’n sewende volle landboujaar onder dieselfde drie senior siviele name voortgegaan. In Maart 1744 het die Here Sewentien reeds hul goedkeuring getoon deur die goewerneur die rang en titel van buitengewone raad van Nederlands-Indië te gee. Hy was sedert 1713 ononderbroke in Kompanjiesdiens. Geen nuwe kommissie het die Kasteel-stoele in hierdie kalender herrangskik nie. [3]
Die man in die eerste stoel was ’n Kaapsgebore goewerneur. Hy is op die 29ste van September 1700 gebore, seun van Johannes Swellengrebel, wat in 1691 aangekom het, Kompanjiesampte beklee het, en as vryburger in 1716 gevestig het. Sy moeder, Johanna, was ’n dogter van die verkenner-soldaat Hieronymus Cruse; sy is oorlede toe Hendrik dertien was, en sy stiefmoeder Christina Stants, weduwee van Jan van Meerland, was eweneens ’n Kaapse koloniale. Die goewerneur se oupa van dieselfde naam het as Nederlandse koopman in Moskou gewoon en daar in 1649 gesterf, maar die kleinseun wat nou in die Kasteel gesit het, het binne Tafelvallei grootgeword. Vriendelikheid, gesonde verstand en lang plaaslike ervaring, eerder as briljantheid van talent, was wat die nedersetting hom toegeskryf het. [9]
In 1727, terwyl hy nog raadssekretaris was, het hy met Helena Wilhelmina ten Damme, ook Kaapsgebore, getrou. Tulbagh het as bruidegomsman gestaan, en die paar het in die ruim Swellengrebel-huis in Bergstraat gewoon voordat die goewerneur in die Kasteel ingetrek het, en ’n gereelde besoeker gebly ná sy vader se dood in 1744. Agt kinders van die huwelik is al geëer in die kusbattery met die naam Heeren Hendriks Kinderen. Kalender 1746 het dus nog ’n Kaapse huishouding aan die hoof van ’n Kaapse administrasie gebied: ’n plaaslik grootgemaakte goewerneur, ’n plaaslik grootgemaakte vrou, ’n sekunde wat sedert die troue binne daardie familiekring was, en ’n fiskaal wat die onafhanklike stoel vyf jaar lank gehou het. [9]
Buite die Kasteel het die nedersetting nou vyf Gereformeerde gemeentes gedra ná die grensraad van 30 Augustus 1745, ’n volle landdrost oorkant die Benede-Breederivier in Johannes Theophilus Rhenius, en ’n kuslyn van vestingwerke wie se Imhof-battery in Julie 1745 kanonne ontvang het. Landelike burgers het nog vyftig berede manne na die Kaap geroteer terwyl Europese oorlogsnuus die Nederlande onder dreiging gehou het. Die goewerneur is ná die 1744-despats oor oorlog tussen Engeland en Frankryk beveel om die Kaap se verdediging te versterk; die ligter batteries met familiename—Swellengrebel, Elizabeth, Helena, Tulbagh en Heeren Hendriks Kinderen—en die swaar Imhof-werk was die messelantwoord, en die maandelikse binnelandse ruiters was nog die lewende een. Die ouer permanente poste by Saldanhabaai, Klapmuts, Groenkloof, Ziekenhuis en Rietvlei het soos vroeër gebly; Waveren is al onttrek. Simonstad, onder poshouer sergeant Justinus Blas, het nog die wintervlote bedien omdat die Tafelbaai-mole nog nie prysgegee is nie. [3] [9]
Die jaar se kenmerkende Kaapse rekord het minder in ’n verandering van goewerneurs gelê as in vier praktiese velde: die keuse van ’n permanente sitplek vir Rhenius se nuwe distrikshof, die staking van die Tafelbaai-mole-eksperiment, ’n sprinkaanplaag ná ’n sterk koringoes, en ’n dubbele verskuiwing in die Kaapse predikantekorps nadat François le Sueur—die goewerneur se swaer—die Kompanjiesdiens verlaat het. Daardie vier, met die Desember-dood van Helena in dieselfde weke dat sprinkane Tafelvallei gevul het, is wat kalender 1746 werklik gehou het. [3] [9]
Goeie koringoes, daarna sprinkane op die latere oeste — 1746
Gedurende die dertien jaar 1738–1750 het die Kaap verskeie slegte seisoene en een uitsonderlik goeie een gesien, sodat uitvoere skerp gewissel het. Die jaar 1738 was droogte, en in 1739 kon slegs 340 muids koring en 85 rog uitgevoer word. Roes het die volgende oeste byna vernietig, sodat in 1740 geen graan uitgegaan het nie en hongersnood tuis gevrees is totdat ’n plakaat koring op 11s. 1d. per muid beperk het; die volgende oes het toe die magazyn gevul en 17 000 muids na buite gestuur. Kalender 1746 het aan die goeie kant van daardie rekening vir graan geval: oorvloed reën het geval, en die koringoes wat ingesamel is, was buitengewoon goed. [3]
Voordat die bone en ertjies egter van die grond was, het enorme swerms sprinkane verskyn—’n plaag waarvan die kolonie sedert 1695 vry was. Die jaar het dus ’n sterk stapel-koringopbrengs gepaar met die skielike verlies van tuine en latere peulgewasse sodra die insekte in krag aangekom het. Reën het gedoen wat die boer vir graan nodig gehad het; die insekte het toe die groen oppervlak geneem wat ná die koring nog gestaan het. Die kontras met 1740 was presies: daardie jaar het hongersnood gevrees en die koringprys beperk; hierdie jaar het eers die skure gevul en toe toegeskou hoe die sprinkane alles wat nog groen was, wegneem. Magazynkoring en tuinpeulgewasse het nie langer saam gestyg en gedaal nie. [3]
Daardie volgorde het vir Kompanjiesmagazyne én vryburgerhuishoudings saakgemaak. Koring het die skepe en Batavia-voorrade ná tiende gevul; bone en ertjies, en huishoudingstuine, het plaaslike tafels en vee meer onmiddellik gevoed. Die Indiese owerhede het die magazynkoringprys in Junie 1745 tot 10s. 8d. per muid herstel, wat 9s. 7½d. skoon ná tiende gelaat het, en gewone wyn het nog teen £5 5s. 10d. per legger skoon beweeg. ’n Jaar wat met reën en ’n swaar graanoes oopgegaan het, het dus onder ’n plaag gesluit wat die groen oppervlak van die nedersetting gestroop het nadat die hoofgraan al teen daardie herstelde tariewe verseker was. [3]
Die aanval op die latere oeste was nie ’n enkele dag se vlug nie. Dit het byna vier maande geduur sodra dit begin het, en ná die lang reëns verwoes. Binne kalender 1746 het dit ’n oes al in die skure beteken, daarna ’n groengewas- en weiveld- ineenstorting wat van die binnelandse tuine tot in die sluitweke van die jaar geloop het. Die later aanstelling van ’n kolonie-wye vasdag hoort by die volgende kalender; die bindende landboufeit hier is dat die plaag op die bone, ertjies en tuine van 1746 begin het ná ’n halwe eeu sonder sprinkane. [3] [9]
Gemiddelde uitvoere na Indië oor die wyer dertienjaarstrek het op 7 539 muids koring, 116 rog, 289 ertjies en 271 bone geloop, met 384 leggers gewone wyn per jaar na Batavia buiten skeepsvoorraad, en al die Constantia wat gekry kon word. Ivoor, wilde-dierevelle, volstruispluime en gedroogde vrugte het ook die kolonie verlaat. Kalender 1746 kon nog koring ná tiende laai; dit kon nie die ertjie- en boonlyn, of die tuin en weiveld wat die sprinkane geneem het, binne daardie gemiddelde hou nie. [3]
Sprinkane kom Tafelvallei binne — 28 Desember 1746
Op die 28ste van Desember 1746 het die swerms in só groot getalle Tafelvallei binnegekom dat die lug vol van hulle gelyk het, en binne ’n paar dae was daar niks eetbaars oor nie, selfs nie blare aan die bome nie. Die laat-Desember- inval het die landelike plaag tot in die administratiewe en skeepvaart-hart van die kolonie self gedra. Wat op binnelandse bone en ertjies begin het, het nou op die Kompanjiestuin, die burgererwe onder die berg, en die bome wat die dorp beskadu het, gesit. [3]
In die landdistrikte is die tuine heeltemal vernietig, en omdat daar niks vir die vee oor was om te eet nie, het soveel osse en skape gevrek dat vleis, wat weens die afwesigheid van veesiektes vir baie jare vantevore teen minder as ’n halfpennie per pond verkoop is, dadelik in prys verdubbel het. Die sprinkaanjaar het dus weiveld en slagtersvleis sowel as groengewasse getref. ’n Nedersetting wat jare sonder veesiekte deurgekom het, het nou dubbel vir skaapvleis en beesvleis betaal omdat die insekte die voer geëet het. [3]
Tafelvallei se Desember-vulling het ook verklaar waarom die hawe-mole nie gevoer kon word nie. Plantgroei vernietig, bandietarbeid al byna weg, en burgerkwotas onbetaal was die drie redes waarom werk by driehonderd-een-en-vyftig voet gestop het; die insekte wat die bome bo die Kasteel gestroop het, was dieselfde swerm wat die voer en tuingoed geneem het waarop ’n arbeidskamp moes leef. Die plaag was tegelyk ’n landbou-, ’n veeteelt- en ’n openbare-werke-gebeurtenis. [3]
Binne 1746 was die bindende feite die sterk koringoes, die terugkeer van sprinkane ná ’n halwe eeu, die Desember- vulling van Tafelvallei, en die skielike verdubbeling van vleispryse. ’n Later vasdag en die byna-verdwyning van die insekte hoort by die volgende kalender. Die jaar het gesluit met die lug van die hoofstad nog vol vlerke en met Helena se dood in dieselfde maand—twee slae, openbaar en privaat, op dieselfde Kasteel-huishouding. [3] [9]
Tafelbaai-mole bereik 351 voet en werk word gestaak — 1746
Die mole- of breekwater-eksperiment in Tafelbaai is op die 4de van Februarie 1743 begin ná goewerneur-generaal Gustaf Willem van Imhof se besoek, onder ’n spesiale belasting op Europeërs in Suid-Afrika en met bandiet- arbeid uit Batavia. Dié in die Kaapse distrik is aangeslaan teen die arbeid van 158 stewige slawe vir twee maande in die jaar, en dié in die binneland teen £293 6s. 8d. in geld of proviand. Al die Kompanjie se slawe en al die waens en vee wat van ander werk gespaar kon word, is op die mole gebruik. Die Simonbaai-stasie is juis so goedkoop moontlik gehou omdat die direkteure bedoel het dat die mole, as dit slaag, die winterhawe oorbodig sou maak. [3]
Die algemene leiding het by die afgetrede burgerradslid Johannes Carolus de Wet en die vloothoof Jacobus Moller gelê, wat die werk ’n basis van honderd voet gegee het wat tot vier-en-twintig voet aan die bokant afloop. Swellengrebel moes herhaaldelik na Simonbaai ry om die magazyn, hospitaal en poshouer se kwartiere daar te toesig, en die breekwater in Tafelbaai het ook ’n groot deel van sy aandag en tyd geëis. Baie geld en arbeid het in die onderneming gegaan; selfs Batavia se bandiete was deel van die span. Kalender 1746 was die jaar waarin arbeid én geld albei opgeraak het. [3] [9]
Teen die einde van 1746 was die mole driehonderd-een-en-vyftig voet lank vanaf die strand; maar die werk is toe gestaak, weens die vernietiging van plantgroei deur die sprinkaanplaag. Intussen het die bandiete uit Java byna almal gesterf aan klimaatswisseling en oormatige uitputting, en die burgers het verklaar dat hulle hul kwota nie langer kon betaal nie. Drie mislukkings het saam aangekom: voer en tuingoed weg, die ingevoerde span dood, en die landelike aanslag onbetaal. [3]
Die onkoste is bevind buite die Kompanjie se vermoë, en die voltooiing van die mole is laat vaar. Sover beoordeel kon word, het dit belowe, as dit tot ’n voldoende lengte deurgevoer word, om die baai te beskerm sonder om dit te laat toeslik: die water het op sy oorspronklike diepte aan die binneste kant gebly, terwyl aan die buitekant ’n sandbank gevorm het wat die werk versterk het. Ingenieurshoop het dus die staking oorleef; die tesourie en die arbeidsrooster nie. Simonbaai, wat die mole oorbodig moes maak, het die winteralternatief gebly. [3]
Die verlate mole, ná storms en later steengroefwerk, het sy naam op Mouillepunt gelaat, nog te sien soos ’n rif wat uitloop van onder die latere vuurtoring. Binne kalender 1746 was die deurslaggewende feit staking by driehonderd- een-en-vyftig voet onder sprinkaanskade, arbeidsineenstorting en onbetaalde burgerkwotas. Die muur wat by laaggety sigbaar is, is wat daardie staking van Swellengrebel se poging gelaat het om aan die direkteure se hawe-eksperiment te voldoen. [3] [9]
Raad laat die Cornlandsrivier-drostdygrond toe — 25 Oktober 1746
Sedert die 31ste van Augustus 1745 was die landstreek oorkant die Benede-Breederivier ’n aparte distrik onder volle landdrost Johannes Theophilus Rhenius en ses heemrade, met grense wat slegs as “waar die mag van die Edele Kompanjie eindig” omskryf is. Die helfte van die heemrade het elke jaar afgetree nadat hulle ’n lys van ses name aan die politieke raad gestuur het. Daar was nog geen plek vir die setel van die nuwe magistratuur gekies nie, en vir ’n tyd het die hof by die woning van een van die heemrade byeengekom. Die Augustus-verheffing het ’n distrik geskep; dit het nog nie ’n drostdystraat geplant nie. [3]
Daardie derde magistratuur het ’n migrasie beantwoord wat al oud was. Van omstreeks 1710 tot 1715 het baie boere van Waveren die Breederivier afgedryf, terwyl van Hottentots-Holland ander hulle pad langs die Zonderend gemaak het. Teen 1745 het die beweging ’n distrik geregverdig wat die kusstrook tussen die suidkus en die Zwartberge omvat het, nog sonder ’n bepaalde oostelike grens. Die blanke bevolking van die hele nedersetting was omtrent vierduisend burgers en vyftienhonderd Kompanjiesdienaars. Kalender 1746 moes daardie oop distrik ’n sitplek gee. [4]
Die regering het die keuse van ’n setel wyslik aan die hof self gelaat. Sommige uitstekende terreine was al as plase beset, maar dit is nie raadsaam geag om regeringstenante uit te sit nie. Die kollege van landdrost en heemrade het verstandig tyd geneem, en eers ná baie inspeksie en bespreking is ’n terrein ooreengekom. Aansoek is toe by die goewerneur en raad gedoen, deur wie op die 25ste van Oktober 1746 toestemming gegee is om die gekose grond te gebruik en sulke geboue op te rig as wat nodig mag wees. Inspeksie en ’n raadsnotule, nie ’n Kasteel-bevel wat ’n dorp noem nie, was die jaar se siviele metode. [3]
Mnr. Rhenius en die distriksraadslede het ’n bekoorlike plek gekies. Uit die Langeberge kom op verskeie plekke klein strome helder vars water, voedings van ’n rivier wat ’n vallei dreineer wat van die Warm Bokkeveld tot by die see strek. Een van hierdie strome wat, by gebrek aan ’n oorspronkliker naam, die Cornlandsrivier genoem is, kronkel deur ’n dal etlike myle lank voordat dit sy waters met dié van die Breede verenig. Hier, met die berge dig voor en ryk grond wat rondom besproei kon word, het ’n drostdy en ander nodige geboue spoedig ontstaan. Water, besproeibare grond en ’n bergmuur voor was die redes waarom die kollege daar gestop het. [3]
In die middel van die agtiende eeu kon min mense hulself onderhou behalwe deur boerdery, en daarom het baie jare verloop voordat die plek billik meer as ’n gehuggie genoem kon word. Dit het eers in die volgende kalender ’n naam ontvang, wanneer die saamgevoegde name van Hendrik en Helena op die distrik geskryf sou word; bouterreine vir persone nie in die regeringsdiens is eers nog later opgemeet. Binne 1746 was die bindende siviele feit die Oktober-toestemming om die Cornlands-terrein te beset en daarop te bou. ’n Voorspoedige boerderygemeenskap na die ooste het al bestaan; ’n genoemde drostdystraat nie. [3] [9]
Le Sueur bedank; Cloppenburg volg by die Kaap op — Augustus 1746
In die predikantekorps is verskeie veranderinge deur dood of verskuiwing veroorsaak. Ds. François le Sueur, nadat hy ’n plaas by Rondebosch op die landgoed van sy vrou se vader, Johannes Swellengrebel, gekoop het, was verplig om sy posisie in die Kompanjiesdiens te bedank. Eienaarskap van meer as twee morgen grond het ’n predikant onder die staande reël daarvan weerhou om Kompanjiesalaris te trek. Die goewerneur se swaer het dus die betaalde Kaapse preekstoel verlaat omdat hy ’n grondeienaar op die familielandgoed geword het, nie omdat die gemeente vertroue in hom verloor het nie. [3] [9]
Le Sueur het die eerste keer op die 16de van Oktober 1729 as tweede of assistent-predikant wat die direkteure uitgestuur het, diens by die Kaap gelei, en ná Lambertus Slicher se dood in Junie 1730 het hy selfs voorlopig by Drakenstein en Stellenbosch waargeneem voordat hy na die Kaap teruggekeer het. Die opvolgingslys van Kaapstad-predikante teken hom van Oktober 1729, met ’n tussenpose, tot Augustus 1746 aan. Sewentien jaar Kompanjiespreekstoele het geëindig toe die Rondebosch-plaas die twee-morgen-reël laat byt het. [3]
In Augustus 1746 is hy opgevolg deur ds. Ruwardus Cloppenburg, wat deur die direkteure uitgestuur is. Cloppenburg se aankoms het dus ’n betaalde eerste Kaapse preekstoel herstel nadat Le Sueur se grondkoop hom uit die Kompanjie se predikants- diens gedwing het, selfs al het Le Sueur hoog in aansien gebly en later sonder salaris aangehou help. Die direkteure, nie ’n plaaslike kerkraadverkiesing nie, het die stoel gevul. [3]
Cloppenburg se later huislike lewe sou die kerkraad daartoe bring om hom te skors en die raad om hom te ontslaan en hom sonder rang of salaris na Europa terug te stuur. Daardie verrigtinge val buite kalender 1746; binne die jaar het die Kaapse gemeente eenvoudig in Augustus ’n nuwe Kompanjie-betaalde eerste predikant ontvang ná Le Sueur se bedanking. Die jaar se kerklike feit is opvolging, nie skandaal nie. [3]
Petrus van der Spuy kom as tweede Kaapse predikant aan — 1746
Drie weke ná Cloppenburg se opvolging het ds. Petrus van der Spuy uit Holland aangekom om die pos van tweede predikant by die Kaap te vul, wat lank vakant was. Die Kaapstad-opvolging plaas hom vanaf September 1746. Die dubbele aanstelling van laat winter en vroeë lente 1746 het dus die Tafelvallei-gemeente agtereenvolgens ’n nuwe eerste predikant en ’n herstelde assistentstoel gegee, ná jare waarin die tweede Kaapse preekstoel leeg gestaan het. [3]
Ná Cloppenburg se later ontslag sou Van der Spuy ’n tyd die enigste predikant van die Kaapse gemeente bly, grootliks bygestaan deur Le Sueur, wat baie hoog geag is al kon hy nie Kompanjiesalaris trek terwyl hy meer as twee morgen besit het nie. Daardie later alleen-amp onderstreep hoe belangrik die 1746-dubbele bemanning was terwyl dit geduur het: Kaapstad het kortliks weer twee aktiewe Gereformeerde predikante gehou ná jare van dun dekking, met die onbetaalde swaer nog in die dorp beskikbaar. [3]
Buite die Kaap het ds. Arnoldus Maurits Meyring by Roodezands Kerk gebly, waar hy sedert September 1743 gesit het. Ds. Rutger Andries Weerman het nog Zwartland gehou, die preekstoel wat hy as kapelaan van ’n verbygaande skip in Mei 1745 geneem het. Stellenbosch het sonder ’n inwonende predikant voortgegaan vanaf die dood van ds. Willem van Gendt in Oktober 1744. Die Augustus–September-aankomste van 1746 het dus slegs die Kaapse paar preekstoele versterk, nie die volle vyf-gemeente-kaart nie. [3]
Die gekombineerde kerklike raad wat in 1743 ingestel is, het daardie vyf gemeentes nog in een predikants- gesprek gebind, maar dit kon nie ’n inwonende predikant uit Kaapstad se nuwe paar in Stellenbosch sit nie. Van der Spuy se aankoms het ’n lank vakante tweede stoel in Tafelvallei gevul; dit het nie binneland toe gereis nie. Kalender 1746 het dus gesluit met Kaapstad dubbel beman, Roodezand en Zwartland elkeen hul 1743–1745-predikante hou, en Stellenbosch nog op die direkteure wag. [3]
Muller se Drakenstein-delwerye nog onder De Wet se oktrooi — 1746
Sedert November 1740 het opwinding geloop oor Frans Diederik Muller se berig van ’n ryk silwermyn by Groot-Drakenstein naby Simonsberg. Goewerneur Swellengrebel het die grond geïnspekteer, en vroeg in 1743 het die Here Sewentien ’n oktrooi aan Olof de Wet en vennote toegestaan vir eksklusiewe soektog en ontginning binne die gebied begrens deur die Paarl, Franschhoek en Hottentots-Holland-berge, teen betaling van vyftien persent aan die Kompanjie en aflewering van die surplus teen vasgestelde pryse. Die raad, gretig op ’n meevaller, het die prospekteerders daardie konsessie gegee. [3] [9]
De Wet, as hoofdirekteur, het ’n groot aantal manne in diens geneem aan wie die regering passe toegestaan het, en prospekteer in die berge en uitgrawing by die sogenaamde silwermyn het begin met Muller as meestermynwerker. Hy het die grootste deel van sy kapitaal aan salarisse en byderwetse toerusting bestee. Vir meer as vyf jaar het die slinkse skelm daarin geslaag om die hoop van sy werkgewers aan die gang te hou sonder om iets van waarde te lewer, eers die erts silwer noem, dan koper, en eindelik goud. Kalender 1746 het binne daardie lang valse oplewing gesit, nie by die ontmaskering nie. [3] [9]
Eers later sou van die erts na Holland gaan om getoets te word, en bevind word dat dit slegs “’n baie goedkoop metaal bevat wat in klein hoeveelhede met ander materiale gemeng is by die giet van klokke om hulle klank te verbeter.” Muller sou dan as bedrieër verklaar word, sy eiendom gekonfiskeer, en self na Batavia verban word; De Wet sou geld én reputasie verloor, en die goewerneur sou nie tevrede wees nie. Daardie afrekeninge lê buite hierdie jaar. Die putte en ondergrondse gange is in 1746 nog op associasiekoste gedryf. [3] [9]
Kalender 1746 het dus binne daardie lang valse oplewing geval: putte en ondergrondse gange is nog op associasiekoste gedryf, Muller het nog die meestermynwerker se plek gehou, en geen bevoegde Nederlandse toets het die klokmetaal nog ontmasker nie. Die jaar se mynfeit was voortsetting, nie hoogtepunt nie—nog ’n Kompanjie-goedgekeurde spekulasie wat in dieselfde maande as ’n sprinkaan- plaag, ’n gestaakte mole en ’n drostdygrond sonder dorpsnaam geloop het. [3]
Dood van goewerneur Swellengrebel se vrou — Desember 1746
Goewerneur Swellengrebel het die koloniste deur sy administrasie tevrede gestel, al was sy talente nie van ’n briljante orde nie. Die direkteure was ook met hom tevrede, en as teken van hul goedkeuring het hy in Maart 1744 die rang en titel van buitengewone raad van Nederlands-Indië ontvang. Eerlikheid, harde werk en die agting van die mense, eerder as briljantheid, was die karakter wat die nedersetting aan hom geheg het. [3] [9]
Hy was ’n weduwenaar ná Desember 1746, toe sy vrou Helena Wilhelmina ten Damme oorlede is. Hy het groot geluk met haar gehad, en vir baie maande was hy ontroosbaar. Twee van sy seuns het in Utrecht gestudeer; andersins het byna al sy naaste familielede aan die Kaap gewoon. Die Desember-sterfte het dus die goewerneur se huishouding in dieselfde sluitweke getref dat sprinkane Tafelvallei gevul het en die molewerke ledig gestaan het. [3] [9]
Die huwelik van 1727 het die Kasteel aan ’n Kaapse familie verbind: Tulbagh as bruidegomsman, Elizabeth Swellengrebel as bruidsmeisie, Le Sueur as swaer in die preekstoel, en agt kinders later op ’n battery geskryf. Helena se dood in die sprinkaan-Desember het die plaaslik gebore vrou uit daardie kring gehaal terwyl die goewerneur, die sekunde en die fiskaal almal in hul stoele gebly het. Die persoonlike rekord van die jaar is nie ’n verandering van regering nie. Dit is ’n huishouding wat aan die top leeggemaak is van ’n administrasie wat andersins gebly het. [9]
Sy later versoek van April 1749 om af te tree en die res van sy lewe in die Nederlande deur te bring, en die oordrag van administrasie aan Tulbagh eers op die 27ste van Februarie 1751, lê buite hierdie jaar. Binne 1746 is die persoonlike rekord eenvoudig dat Helena in Desember gesterf het terwyl hy nog die eerste stoel gehou het, Tulbagh die tweede, en Van Oudtshoorn die fiskaal se kantoor, en dat die Kasteel-huishouding maande geneem het om sy opgewektheid te herwin. [3] [9]
Veelopies, tiendes en nedersettingsdruk — 1746
Deur hierdie middel-Swellengrebeljare het die koloniste voortdurend nuwe stukkies land in besit geneem en dit uitgelê in veelopies nooit minder as vyf- of sesduisend akker groot nie, waarvoor elkeen die Kompanjie ’n jaarlikse huur van £5 ná die verhoging van 1732 betaal het. By die geringste fout wat in ’n veelopie ontdek is, het die okkupeerder nie gehuiwer om dit te laat vaar en verder die binneland in te trek nie. Sodra hulle verby die Breede-distrik was, is toestemming, grense en huur toenemend geïgnoreer. Die omvang van die land het onbeperk gelyk, en die boere het hulleself gehelp. Plakate wat verdere oostelike beweging verbied het, kon nog van die Kasteel uitgehang word; hulle kon nie maklik afgedwing word sodra ’n leenplaas-okkupeerder sy troppe verby die laaste landdrost geloop het nie. Rhenius se nuwe kollege, wat eers by ’n heemraad se huis gesit het en eers van laat Oktober af Cornlandsgrond toegelaat is, was die regering se poging om ’n hof te sit waar die vee al was. [3] [4]
’n Groot streek, byna onbewoon sedert sy verwoesting deur pokke in 1713, het nog oop voor die koloniste gelê. Van Imhof se 1743-aanbod om sestig morgen om ’n werf tot eiendomsgrond te omskep teen betaling van van grofweg tien tot twee-en-veertig pond volgens waarde het baie min nemers getrek, sodat die gewone pastorale patroon van groot jaarlikse leenplase die binnelandse kaart bly stel het terwyl Rhenius se hof ’n vaste drostdy op die Cornlands gesoek het. Die goewerneur-generaal wou boere aan die grond bind en lukrake verlating van plase stop; die Kaapsgebore goewerneur moes leef met die feit dat byna niemand die eiendoms-aas geneem het nie. Europeërs en Khoikhoi het in hierdie middeljare op vriendelike voet saamgeleef, terwyl San-rowers nog van tyd tot tyd die verre grens versteur het. Die veelopiekaart van 1746 het dus ’n wettige £5-leenplaas, ’n onafdwingbare oostelike formule, ’n nuwe landdrost sonder ’n genoemde dorp, en ’n binneland wat ná die 1713-pokke nog leeg gelyk het, gemeng. [3] [9]
Kompanjiesaankoop van gewone wyn teen £5 5s. 10d. per legger skoon en van koring teen 10s. 8d. per muid voor tiende—in Junie 1745 herstel—het nog die stapelkontantkant van gevestigde landbou omraam. Surplusproduk kon aan enige koper verkoop word ná die Kompanjie se heffings van 10s. 8d. op elke tien muids koring en 12s. 6d. op elke legger wyn, plus die gelisensieerde handelaar se fooi en ’n fiskaalfooi wanneer skeepsmense gekoop het. Klagtes oor wyngehalte het voortgeduur ondanks geskoolde instrukteurs uit Europa en toetsing van elke legger wat aangekoop is. Kalender 1746 het dus ’n sterk koringopbrengs teen die herstelde magazynprys gekombineer met sprinkaanvernietiging van juis die peulgewasse wat die Kompanjie ook onder sy Indiese gemiddeldes gelys het. [3]
In die dertien jaar 1738–1750 het 640 skepe van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, 198 Engelse, 23 Franse en 20 Deense Tafelbaai aangedoen. Simonbaai, eerste as aandoenhawe in 1742 gebruik, het sewe-en-sewentig Kompanjiesskepe ontvang voor die einde van 1750. Die gemiddelde wat Suid-Afrikaanse hawens aangedoen het, was dus drie-en-sewentig per jaar. Kalender 1746 het binne daardie oorlogstydstroom gesit: die mole wat wintervlote in Tafelbaai kon hou, is pas by 351 voet laat vaar, sodat Simonstad se duur landvervoer nog werk gehad het. [3]
Onder die ouer Franse-vlugtelingname nog op die Kaapse register is David Senecal van Dieppe in Normandië, landbouer wat in die Zuid Beveland in 1688 aangekom en met Marie Madeleine du Puis van Parys getrou het, op die 16de van Julie 1746 oorlede. Die vlugtelinggeslag wat Drakenstein- en Stellenbosch-banke gevul het, was besig om heen te gaan in dieselfde jaar dat Rhenius se kollege eindelik toestemming ontvang het om ’n drostdy op die Cornlands te bou. Kalender 1746 het dus ’n sterk koringopbrengs, sprinkaanvernietiging van tuine en latere peulgewasse, ’n gestaakte hawe-mole, ’n toegestane maar nog ongenoemde drostdyterrein, twee nuwe Kaapse predikante, ’n goewerneur pas weduwenaar teen jaareinde, en nog een van die 1688-name van die lewendeslys geskrap, gekombineer. [3] [8]