Boer History1746 aan die Kaap die Goeie Hoop: Swellendam-drostdyterrein, mole gestaak, sprinkane en Cloppenburg
Swellengrebel, Tulbagh en Van Oudtshoorn — 1746
Kalender 1746 het oopgegaan met Hendrik Swellengrebel nog goewerneur, Ryk Tulbagh nog sekunde, en Pieter van Reede van Oudtshoorn nog onafhanklike fiskaal nadat hy Daniel van den Henghel op die 18de van September 1741 afgelos het. Die hiërargie wat die direkteure op die 14de van April 1739 vasgestel het, het dus deur ’n sewende volle landboujaar onder dieselfde drie senior siviele name voortgegaan. [3]
Buite die Kasteel het die nedersetting nou vyf Gereformeerde gemeentes gedra ná die grensraad van 30 Augustus 1745, ’n volle landdrost oorkant die Benede-Breederivier in Johannes Theophilus Rhenius, en ’n kuslyn van vestingwerke wie se Imhof-battery in Julie 1745 kanonne ontvang het. Landelike burgers het nog vyftig berede manne na die Kaap geroteer terwyl Europese oorlogsnuus die Nederlande onder dreiging gehou het. [3]
Die jaar se kenmerkende Kaapse rekord het minder in ’n verandering van goewerneurs gelê as in vier praktiese velde: die keuse van ’n permanente sitplek vir Rhenius se nuwe distrikshof, die staking van die Tafelbaai-mole-eksperiment, ’n sprinkaanplaag ná ’n sterk koringoes, en ’n dubbele verskuiwing in die Kaapse predikantekorps nadat François le Sueur die Kompanjiesdiens verlaat het. [3]
Goeie koringoes, daarna sprinkane op die latere oeste — 1746
Gedurende die dertien jaar 1738–1750 het die Kaap verskeie slegte seisoene en een uitsonderlik goeie een gesien, sodat uitvoere skerp gewissel het. Kalender 1746 het aan die goeie kant van daardie rekening vir graan geval: oorvloed reën het geval, en die koringoes wat ingesamel is, was buitengewoon goed. [3]
Voordat die bone en ertjies egter van die land was, het enorme swerms sprinkane verskyn—’n plaag waarvan die kolonie sedert 1695 vry was. Die jaar het dus ’n sterk stapelkoringopbrengs gepaar met die skielike verlies van tuine en latere peulgewasse sodra die insekte met krag aangekom het. [3]
Daardie volgorde het vir beide Kompanjiesmagasyne en vryburgerhuishoudings saak gemaak. Koring het ná tiendes die skepe en Batavia-voorrade gevul; bone en ertjies, en huishoudelike tuine, het plaaslike tafels en vee meer onmiddellik gevoed. ’n Jaar wat met reën en ’n swaar graanoes oopgegaan het, het dus gesluit onder ’n plaag wat die groen oppervlak van die nedersetting gestroop het nadat die hoofgraan reeds verseker was. [3]
Sprinkane kom Tafelvallei binne — 28 Desember 1746
Op die 28ste van Desember 1746 het die swerms in sulke groot getalle in Tafelvallei ingekom dat die lug met hulle gevul gelyk het, en binne ’n paar dae was daar niks eetbaars oor nie, selfs nie blare aan die bome nie. Die laat-Desember-inval het die landelike plaag tot in die administratiewe en skeepvaartkern van die kolonie self gedra. [3]
In die landelike distrikte is die tuine heeltemal vernietig, en aangesien daar niks vir die vee oor was om te eet nie, het soveel osse en skape gevrek dat vleis, wat weens die afwesigheid van veesiekte vir baie jare tevore teen minder as ’n halfpennie per pond verkoop is, dadelik in prys verdubbel het. Die sprinkaanjaar het dus weiding en slagtersvleis getref sowel as groen oeste. [3]
Die raad het later die 22ste van Februarie 1747 as ’n dag van vas en gebed aangewys dat God die plaag sou wegneem, en teen die einde van April 1747 het die insekte byna verdwyn. Daardie remedies en die finale opruiming behoort aan die volgende kalenderjaar; binne 1746 was die bindende feite die sterk koringoes, die terugkeer van sprinkane ná ’n half eeu, die Desember-vulling van Tafelvallei, en die skielike verdubbeling van vleispryse. [3]
Tafelbaai-mole bereik 351 voet en werk word gestaak — 1746
Die mole- of breekwater-eksperiment in Tafelbaai is op die 4de van Februarie 1743 begin ná goewerneur-generaal Gustaf Willem van Imhof se besoek, onder ’n spesiale belasting op Europeërs in Suid-Afrika en met dwangarbeid uit Batavia. Algemene leiding het by die afgetrede burgerraadslid Johannes Carolus de Wet en die vlootshoof Jacobus Moller gelê, wat die werk ’n basis van honderd voet gegee het wat tot vier-en-twintig voet bo-op afgeskuins het. [3]
Teen die einde van 1746 was die mole driehonderd-een-en-vyftig voet lank vanaf die strand; maar die werk is toe gestaak weens die vernietiging van plantegroei deur die sprinkaanplaag. Intussen het die dwangarbeiders uit Java byna almal gesterf aan klimaatverandering en oormatige uitputting, en die burgers het verklaar dat hulle hul kwota nie langer kon betaal nie. [3]
Die koste is bevind buite die middele van die Kompanjie te wees, en die voltooiing van die mole is laat vaar. Sover beoordeel kon word, het dit belowe, as dit tot ’n voldoende lengte deurgevoer word, om die baai te beskerm sonder om dit te laat toeslik: die water het aan die binneste kant sy oorspronklike diepte behou, terwyl aan die buitekant ’n sandbank gevorm het wat die werk versterk het. Die verlate mole het ná storms en latere klipbreking sy naam op Mouillepunt gelaat; binne kalender 1746 was die deurslaggewende feit staking by driehonderd-een-en-vyftig voet onder sprinkaanskade, arbeidskollaps en onbetaalde burgerkwotas. [3]
Raad laat die Cornlandsrivier-drostdygrond toe — 25 Oktober 1746
Sedert die 31ste van Augustus 1745 was die land oorkant die Benede-Breederivier ’n afsonderlike distrik onder volle landdrost Johannes Theophilus Rhenius en ses heemrade, met grense slegs omskryf as “waar die mag van die Edele Kompanjie eindig.” Daar was nog geen plek vir die sitplek van die nuwe magistratuur gekies nie, en vir ’n tyd het die hof by die woning van een van die heemrade vergader. [3]
Die regering het die keuse van ’n sitplek verstandig aan die hof self oorgelaat. Sommige uitstekende terreine was reeds as plase beset, maar dit is nie raadsaam geag om regeringsuurders uit te sit nie. Die kollege van landdrost en heemrade het verstandig tyd geneem, en eers ná baie inspeksie en bespreking is ’n terrein ooreengekom. Aansoek is toe by die goewerneur en raad gedoen, deur wie op die 25ste van Oktober 1746 vergunning gegee is om die gekose grond te gebruik en sodanige geboue op te rig as wat nodig mag wees. [3]
Mnr. Rhenius en die distriksraadslede het ’n bekoorlike plek gekies. Uit die Langeberge ontspring op verskeie plekke klein strome helder vars water, voedingsriviere van ’n rivier wat ’n vallei dreineer wat van die Warm Bokkeveld tot die see strek. Een van hierdie strome wat, by gebrek aan ’n oorspronkliker naam, die Cornlandsrivier genoem is, kronkel deur ’n del van etlike myle lank voordat dit sy waters met dié van die Breede verenig. Hier, met die berge dig voor en ryk grond wat besproei kan word rondom, het ’n drostdy en ander nodige geboue gou opgekom. [3]
Op die huidige dag strek die dorp, met sy verspreide huise en tuine aan weerskante van ’n enkele kronkelende straat, heelwat drie myl langs die vallei, maar in die middel van die agtiende eeu kon min mense hulself anders as deur boerdery onderhou, en daarom het baie jare verloop voordat dit billik meer as ’n gehuggie genoem kon word. Dit het eers in 1747 ’n naam ontvang, toe die politieke raad op die 26ste van Oktober besluit het dat die distrik Swellendam genoem moes word, en ooreenkomstig die gebruik van die tyd het die sitplek van magistratuur dieselfde naam geneem. Boupersele vir persone nie in regeringsdiens nie is eers in 1750 opgemeet. Binne 1746 was die bindende siviele feit die Oktober-vergunning om die Cornlands-terrein te beset en daarop te bou. [3]
Le Sueur bedank; Cloppenburg volg by die Kaap op — Augustus 1746
In die predikantekorps is verskeie veranderinge deur dood of verwydering veroorsaak. Ds. François le Sueur, nadat hy ’n plaas by Rondebosch op die boedel van sy vrou se vader, Johannes Swellengrebel, gekoop het, is verplig om sy posisie in die Kompanjiesdiens te bedank. Eienaarskap van meer as twee morg grond het ’n predikant volgens die staande reël van Kompanjiesalaris uitgesluit. [3]
In Augustus 1746 is hy opgevolg deur ds. Ruwardus Cloppenburg, wat deur die direkteure uitgestuur is. Cloppenburg se aankoms het dus ’n betaalde eerste Kaapse preekstoel herstel nadat Le Sueur se grondaankoop hom uit Kompanjies predikantsdiens gedwing het, selfs al het Le Sueur hoog aangesien gebly en later sonder salaris bly help. [3]
Cloppenburg se latere huislike lewe sou die kerkraad in Januarie 1748 daartoe lei om hom te skors en die raad om hom in Maart 1748 te ontslaan en sonder rang of salaris na Europa terug te stuur. Daardie verrigtinge val buite kalender 1746; binne die jaar het die Kaapse gemeente eenvoudig in Augustus ’n nuwe Kompanjie-betaalde eerste predikant ontvang ná Le Sueur se bedanking. [3]
Petrus van der Spuy kom as tweede Kaapse predikant aan — 1746
Drie weke ná Cloppenburg se opvolging het ds. Petrus van der Spuy uit Holland aangekom om die pos van tweede predikant by die Kaap te vul, wat lank vakant was. Die dubbele aanstelling van laat winter en vroeë lente 1746 het dus die Tafelvallei-gemeente in vinnige opeenvolging beide ’n nuwe eerste predikant en ’n herstelde assistentstoel gegee. [3]
Ná Cloppenburg se ontslag in 1748 sou Van der Spuy ’n tyd lank alleen predikant van die Kaapse gemeente bly, grootliks bygestaan deur Le Sueur, wat baie hoog aangesien is al kon hy nie Kompanjiesalaris trek terwyl hy meer as twee morg besit het nie. Daardie latere alleenamp beklemtoon hoe belangrik die 1746-dubbele bemanning was terwyl dit geduur het: Kaapstad het kortstondig weer twee aktiewe Gereformeerde predikante gehou ná jare van dun dekking. [3]
Buite die Kaap het ds. Arnoldus Maurits Meyring by Roodezands Kerk gebly, ds. Rutger Andries Weerman het Zwartland nog gehou tot sy latere oordragversoek van Desember 1748, en Stellenbosch het sonder ’n residensiële predikant voortgegaan van die dood van ds. Willem van Gendt in Oktober 1744 tot September 1747. Die Augustus–September-aankomste van 1746 het dus slegs die Kaapse paar preekstoele versterk, nie die volle vyf-gemeente-kaart nie. [3]
Muller se Drakenstein-delwerye nog onder De Wet se oktrooi — 1746
Sedert November 1740 het opgewondenheid geloop oor Frans Diederik Muller se berig van ’n ryk silwermyn by Groot-Drakenstein digby Simonsberg. Goewerneur Swellengrebel het die grond geïnspekteer, en vroeg in 1743 het die Vergadering van Sewentien ’n oktrooi aan Olof de Wet en medegenote verleen vir uitsluitlike soektog en onttrekking binne die gebied begrens deur die Paarl-, Franschhoek- en Hottentots-Holland-berge, teen betaling van vyftien persent aan die Kompanjie. [3]
De Wet, as hoofdirekteur, het ’n groot getal manne in diens geneem aan wie die regering passe toegestaan het, en prospektering in die berge en uitgrawing by die sogenaamde silwermyn het begin met Muller as meestermynwerker. Vir meer as vyf jaar het die slim bedrieër daarin geslaag om die hoop van sy werkgewers lewend te hou sonder om enigiets van waarde te lewer, deur die erts eers silwer, toe koper, en eindelik goud te noem. [3]
Kalender 1746 het dus binne daardie lang valse oplewing geval: putte en ondergrondse gange is nog teen assosiasiekoste gedryf, Muller het nog die meestermynwerkersplek gehou, en geen bevoegde Nederlandse toets het nog die “baie goedkoop metaal” blootgelê wat die skema sou beëindig en hom na Batavia verban sou stuur nie. Die jaar se mynfeite was voortsetting, nie klimaks nie. [3]
Dood van goewerneur Swellengrebel se vrou — Desember 1746
Goewerneur Swellengrebel het die koloniste met sy administrasie tevrede gestel, al was sy talente nie van ’n briljante orde nie. Die direkteure was ook tevrede met hom, en as teken van hul goedkeuring het hy in Maart 1744 die rang en titel van buitengewone raad van Nederlands-Indië ontvang. [3]
Hy was ’n wewenaar ná Desember 1746, toe sy vrou gesterf het. Twee van sy seuns het in Utrecht gestudeer; andersins het byna al sy naaste familielede aan die Kaap gewoon. Die Desember-sterfte het dus die goewerneur se huishouding getref in dieselfde sluitende weke dat sprinkane Tafelvallei gevul het en die molewerke stilgestaan het. [3]
Sy latere versoek van April 1749 om af te tree en die res van sy lewe in die Nederlande deur te bring, en die oordrag van administrasie aan Tulbagh eers op die 27ste van Februarie 1751, lê buite hierdie jaar. Binne 1746 is die persoonlike rekord eenvoudig dat die goewerneur se vrou in Desember gesterf het terwyl hy nog die eerste stoel, Tulbagh die tweede, en Van Oudtshoorn die fiskaalsamp gehou het. [3]
Veelopies, tiendes en nedersettingsdruk — 1746
Deur hierdie middelste Swellengrebel-jare het die koloniste voortdurend nuwe landstrekke in besit geneem en dit in veelopies van nooit minder as vyf- of sesduisend akkers uitgelê, waarvoor elkeen ná die verhoging van 1732 ’n jaarlikse huur van £5 aan die Kompanjie betaal het. By die geringste fout wat in ’n veelopie ontdek is, het die okkupeerder nie gehuiwer om dit te verlaat en verder die binneland in te trek nie. [3] [4]
’n Groot streek, byna onbewoon sedert sy verwoesting deur pokke in 1713, het nog oop voor die koloniste gelê. Van Imhof se aanbod van 1743 om sestig morg om ’n opstal teen betaling van ongeveer tien tot twee-en-veertig pond volgens waarde in vryeiendom om te sit, het baie min aanhangers getrek, sodat die gewone pastorale patroon van groot jaarlikse leenplase die binnelandse kaart bly bepaal het terwyl Rhenius se hof ’n vaste drostdy op die Cornlands gesoek het. [3] [4]
Kompanjiesaankoop van gewone wyn teen £5 5s. 10d. per legger netto en van koring teen 10s. 8d. per muid voor tiende—in Junie 1745 herstel—het nog die stapelkontantkant van gevestigde landbou omraam. Kalender 1746 het dus ’n sterk koringopbrengs, sprinkaanvernietiging van tuine en latere peulgewasse, ’n gestaakte hawe-mole, ’n toegestane maar nog ongenoemde drostdyterrein, twee nuwe Kaapse predikante, en ’n goewerneur wat teen jaareinde pas wewenaar geword het, saamgebring. [3]